Definitions containing the research երկիր : 1373 Results

Ախտալից

See full entry →

adj.

full of diseases, ill;
vicious, bad, passionate.

NBHL (1)

Զկտաւս ախտալից զգեցեալ եմք։ Յերկիր օտար, այսինքն յախտալից արարեածս. (Կլիմաք.։)


Ախտարմոլ, Ախտամախ

See full entry →

s.

astrologer, one who professes judiciary astrology, magician, sorcerer.

NBHL (1)

Ոմանք ի հեթանոսաց պարուց ընդ մեզ վիճին, թէ գոն մարդիկ ախտարմաղք (կամ ախտարմախք), որ զլուսին իջուցանեն յերկիր. (Շիր.։)


Ած, ածք

See full entry →

s.

shooting, slip, cutting.

NBHL (1)

Ուստի՞ եգիտ զտունկն եւ զածն, զի երկիր հեղեղեալ էր. (Պիտառ։)


Ակաղձեալ

See full entry →

adj.

filled, full;
— պտղովք ծառք, trees loaded with fruit.

NBHL (1)

Ծառք բարձրածայրք պտղովք ակաղձեալք։ Զերկիր ակըղձեալ բոլորաւէտ լրութեամբ. (Պտմ. աղեքս.։ Պիտ.։)


Ակաղձուն

See full entry →

adj.

cf. Ակաղձեալ.

NBHL (1)

Ծառք բարձրածայրք պտղովք ակաղձեալք։ Զերկիր ակըղձեալ բոլորաւէտ լրութեամբ. (Պտմ. աղեքս.։ Պիտ.։)


Ակն, կան, կամբ

See full entry →

s.

eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;

NBHL (1)

Անհնար է քեզ միով ակամբ յերկինս հայել, եւ միով ակամբ յերկիր. (Մանդ.։)


Ակն, ական, կանք

See full entry →

s.

precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.

NBHL (1)

Անհնար է քեզ միով ակամբ յերկինս հայել, եւ միով ակամբ յերկիր. (Մանդ.։)


Ակն, ական, կունք

See full entry →

s.

source, origin;
water-spout, spring;
hole, stitch;
ring, link;
— արեւու՝ լուսոյ՝ տունջեան, day-star, the sun, cf. Արեգակն;
— գերեզմանի, grave, tomb;
— տապարի, the orifice of the hatchet, axe;
ակունք լուսարձակք, glass.

NBHL (1)

Անհնար է քեզ միով ակամբ յերկինս հայել, եւ միով ակամբ յերկիր. (Մանդ.։)


Ակնկորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be confounded or ashamed.

NBHL (1)

ԱԿՆԿՈՐԵՄ ԱԿՆԿՈՐԻՄ. Կորացուցանել զաչս. զերկիր նշմարել. ամօթապարտ գտանիլ. ամաչել. պատկառիլ. վար նայիլ, երեսը կախել. եիւզիւ աշազը օլմագ. ութանմագ.


Ակօս, ից, աց

See full entry →

s.

furrow;
— ձգել, to make a furrow, to plough.

NBHL (1)

Ոչ զերկիր գործէր, եւ ոչ ակօսս կոտորէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)


Ակօսաձիգ

See full entry →

adj.

that ploughs.

NBHL (1)

Մշակութիւնն հերձեալս ակօսաձիգս պատառեալ զերկիրն. (Ագաթ.։)


Անճառելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

cf. Անճառ.

NBHL (1)

Ընչեղութիւն յերկիր մղի, եւ յանճառելիսն պահի. (Բրս. ընչեղ.։)


Անմարդ

See full entry →

adj.

uninhabited;
uninhabitable, desert, unfrequented, lonely.

NBHL (2)

Զերկիրն անմարդ առնել ի մարդկանէ. (Լմբ. ովս.։)

Մնաց պարարտ երկիրն իսրայելի անմարդ. (Լծ. նար.։)


Անմարդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

depopulation;
inhumanity, barbarity;
incivility, brutality.

NBHL (1)

Հանգեաւ երկիրն ի շաբաթս զամենայն աւուրս անմարդութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)


Անյայտեմ, եցի

See full entry →

vn.

to annihilate;
to hide.

NBHL (1)

Մինչդեռ յերկրի է ոսկին, յուզեն զհողն. յորժամ յայտ եղեւն, դարձեալ յերկիր անյայտացուցանեն. (Բրս. ընչեղ.։)


Անշնչական, ի, աց

See full entry →

adj.

breathless, dead;
inanimate, senseless.

NBHL (1)

Անշնչականացն անկեալ երկիրպագանիցէ։ Սովորութիւն է գրոց՝ եւ անշնչականացն տալ աւետիս ուրախութեան. (Ոսկ. ես.։)


Անոլորտ

See full entry →

adj.

unbounded, unlimited, infinite.

NBHL (1)

Զանոլորտ բնութիւնն ոլորտացոյց։ Անսահման եւ անոլորտ է բնութիւն աստուածութեանն յերկինս ի վեր, եւ յերկիր ի խոնարհ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. եւ ՟Ը։)


Անուշօդ

See full entry →

adj.

mild weather.

NBHL (1)

Բարի է երկիրս, եւ վայրքս անուշօդ, եւ բազմաջուր. (Զենոբ.) (ա՛յլ ձ. եւ անուշ օդս, եւ ջուր բազում)։


Անչափ, ից

See full entry →

adj. adv.

immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.


Անպայման

See full entry →

adj. adv.

unlimited, immense;
without condition.

NBHL (1)

Անպայման սքանչելի լինէր երկիրն հայոց. (Ագաթ.։)


Անպատրաստ, ից

See full entry →

adj. adv.

unprepared, unfurnished, unprovided;
յանպատրաստից, without preparation, unawares, unexpectedly;
cf. Յանկարծակի.


Անպտղաբեր

See full entry →

cf. Անպտուղ.

NBHL (1)

Անպտղաբեր աշխարհ, կամ երկիր, կամ ծառ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. այլաբ.։ Շ. մտթ.։ Սարկ. քհ.։)


Անպտուղ

See full entry →

adj. adv.

unprofitable, useless;
unfertile, unfruitful, barren;
un-profitably, uselessly.

NBHL (1)

Անպտուղ ծառ, կամ երկիր, աշխատութիւն, միտք, եւ այլն. (Յուդ. 12։ Երեմ. ՟Բ. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 14։ Տիտ. ՟Գ. 4։)


Անջուր

See full entry →

adj.

without water, dry, arid, anhydrous.

NBHL (1)

Երկիր անապատ եւ անջուր։ Յանապատն անջուր։ Եղիցի անջուրն յաղտիւր։ Իբրեւ զերկիր անջուր։ Յերկիր անջուր. (Սղ. ՟Կ՟Թ. 3։ Երեմ. ՟Բ. 6։ ՟Ծ՟Ա. 43։ Ես. ՟Լ՟Ե. 7։ Ովս. ՟Բ. 3։ Յովէլ. ՟Բ. 20։)


Անջրդի, ջրդւոյ

See full entry →

cf. Անջուր.

NBHL (1)

Անջրդի իբրեւ զանապատ։ Յերկիր անջրդի։ Յանջրդի ճանապարհի։ Յանջրդի գբոյ։ Աղբերք անջրդիք։ Ամաք անջրդիք. եւ այլն։


Անջրդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dryness, aridity.

NBHL (1)

Ցամաքութիւն. երկիր անջրդի.


Անիրաւեմ, եցի

See full entry →

va.

to offend, to sin against, to wrong, to injure, to abuse, to hurt.

NBHL (1)

Անիրաւեցաք նախ զանձինս, եւ յետ այնորիկ զօրէնս Աստուծոյ եւ զարդար խրատ նորին։ Որքան թշնամին զիս անիրաւէ։ Անիրաւեն զմարդիկ ի գայթակղութիւնս մեղաց։ Մի՛ անիրաւէք զերկիր (հարուածովք)։ Ոչ կարէ անիրաւել զարդար դատաստան իւր, եւ ընդ մեզ հաշտել։ Անիրաւեաց զԱստուած, եւ կամաւ յանցեաւ ընդ օրէնս նորա։ Յանիրաւողացն զերծանել. (Լմբ.։)


Անիրաւութիւն, ութեան

See full entry →

s.

injustice, iniquity;
injury, wrong, offence, affront;
trespass;
oppression.

NBHL (1)

Լցաւ երկիր անիրաւութեամբ։ Կատարաեցին զանիրաւութիւն ի կամաց իւրեանց։ Բառնայ զանօրէնութիւնս եւ զանիրաւութիւնս եւ զմեղս։ Ածէ զանիրաւութիւնս հարց որդւոց՝ եւ յորդիս որդւոց։ Ոչ գոյ ի դատասատնի նորա անիրաւութիւն։ Ոչ գտաւ յիս անիրաւութիւն։ Զանիրաւութիւն խորհեցաւ ի լեզուի իւրում։ Երկիւղ Տեառն ատեայ զանիրաւութիւն։ Ի բաց կացէք յինէն ամենայն մշակքդ անիրաւութեան։ Անիրաւութիւն, կամ խարդախութիւն չարեաց։ Զի՞նչ գտին յիս անիրաւութիւն։ Անիրաւութիւն է այդ։ Խօսին զարդարոյ զանիրաւութիւն. եւ այլն։


Անխոնաւ

See full entry →

adj.

unmoist, dry.


Անխօս, ից

See full entry →

adj.

dumb;
irrational.

NBHL (1)

Անխօս տարերցս երկիր պագանելով. (Եղիշ. ՟Բ։)


Անծնունդ

See full entry →

cf. Անծննդական.


Անկազմ

See full entry →

adj.

unbuilt, unfurnished, unprepared, not ready;
unbound.

NBHL (1)

Աներեւոյթն եւ անկազմն ծածկեալ ունէր որպէս խաւար զերկիր. (Յճխ. ՟Է։)


Անկանիմ, անկայ, անկիր

See full entry →

vn.

to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.

NBHL (2)

Որ համարիցի հաստատուն կալ, զգո՛յշ լիցի՝ գուցէ անկանիցի։ Զիա՞րդ անկաւ յերկնից արուսեակն։ Անդ անկցին ամենեքեան։ Անկցի հպարտութիւն մարդկան։ Ապարանք անկցին։ Անկաւ պարիսպն շուրջանակի։ Յորոց վերայ անկաւ աշտարակն։ Անկցի ի վերայ նորա կարկուտն։ Իբրեւ զցօղ անկեալ ի Տեառնէ։ Բարձի՛ր, եւ անկի՛ր ի ծով։ Անկաւ ի վերայ երեսաց իւրոց։ Անկայ առաջի Տեառն։ Անկեալ երկիր պագանէին նմա։ Անկեալ ի վերայ պարանոցին։ Անկաւ զպարանոցաւն նորա։ Յորմէ անկաւ Յուդաս գնալ ի տեղի իւր։ Անկցին ի տանց փափկութեանց իւրեանց։ Անդր անկցուք, զի Տէր Աստուած մեր ընկէց զմեզ։ Անկաւ ի գլխոց ձերոց պսակ փառաց ձերոց։ Անկցի ի գուբ առիւծուց։ Անկցի ի հնոց հրոյն, յորոգայթ, եւ այլն։

Անկցի երկիրն այն ձեզ ի վիճակ ժառանգութեան։ Տո՛ւր ինձ բաժին՝ որ անկանի յընչիցդ։ Եւ որ ինչ անկանէրն՝ նա կրէր. եւ այլն։


Անկատար, աց

See full entry →

adj. adv. s. gr.

imperfect, incomplete, defective, faulty;
imperfectly, incompletely, faultily;
imperfect tense.

NBHL (1)

Որք զերկին եւ զերկիր անսկիզբն եւ անկատար ասացին. (Վեցօր. ՟Ա։) եւ (Շիր.։)


Անկոխ

See full entry →

adj.

untrodden, desert.

NBHL (1)

Յերկիր անկոխ։ Յանկոխ երկրին։ Անապատ անկոխ։ Անկոխ ճանապարհ։ Յանկոխս (այս ինքն յանկոխ վայրս) հարին զխորանս։ Թողլոյ զնա յանապատ, եւ առցէ նոխազն յինքն զանօրէնութիւնս նոցա յանկոխն։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն. եւ այլն։


Անկռիւ

See full entry →

adj.

without contention;
without resistance;
without quarrel.

NBHL (1)

Ետես նա զերկիրն յուսացեալ բերդիւք եւ անկռիւ ամրոցօք. (Եփր. ծն.։)


Այն, այնր, այնորիկ, այնու, այնուիկ

See full entry →

pron.

that, it, the.

NBHL (2)

Մարդն այն. արքն այնոքիկ. արքն այն։ Յաւուր յայնմիկ. յաւուրսն յայնոսիկ։ Ընդ այն ճանապարհ։ Ընդ ամենայն երկիրն ընդ այն։ Յայնմ օրէ կամ յօրէ յայնմանէ եւ առ յապա։ Այնր ժամու։ Ծառային այնորիկ։ Մշակացն այնոցիկ։ Յայնց ժամանակաց։ Այն՝ որ ինչ վասն նիկանովրայ իրացն խօսք են, այսչափ։ Այս ա՛յն այր է։ Ո՞չ այս ա՛յն մեծ Բաբիլոն է. եւ այլն։

Այն՝ զի հնչեաց երկիր, զձայն հնազանդութեան ծառայութեան (իւրոյ առ տէր) բարբառեցաւ. (Ագաթ.։)


Այրացաւեր առնել

See full entry →

sv.

to burn and to ravage.

NBHL (1)

Այրացաւել առնէին առհասարակ զերկիրն Պարսից։ Այրացաւեր զերկիրն Հայոց առնէին. (Բուզ. ՟Դ. 21. 23։) cf. ԱՅՐԵԱՑ։


Անախտ

See full entry →

adj.

not subject to diseases or passions;
innocent, pure.

NBHL (1)

Որ գթացար յերկիր, եւ ծնար անախտ, ազատելով զախտ ի ծնունդս (կամ զախտի ծնունդս). (Շար.։)


Անանձրեւ

See full entry →

adj.

without rain, arid, dry.


Անաշխատ

See full entry →

adj. adv.

unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.

NBHL (1)

Անաշխատ երկիր պարգեւաց. (Արշ.։)


Անապատ, աց, ից

See full entry →

s. adj.

desert, hermitage, solitude;
solitary, uninhabited lonely, unfrequented.

NBHL (2)

Անապատ երկիր։ Անապատ է ի մարդոյ եւ յանասնոյ։ Եղեն յաւեր եւ յանապատ։ Մոլորեցոյց զնոսա յանապատի եւ ո՛չ ի ճանապարհի. (Երեմ. Սղ. եւ այլն։)

Գնաց յանապատ տեղի առանձինն։ Տեղիս անապատ է։ Յանապատ եղիցի երկիրն։ Եղիջիք յանապատ։ Պատկեր պղծութեան անապատի։ Անջրդի իբրեւ զանապատ։ Յանապատ անմարդի. եւ այլն։


Անապատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.

NBHL (1)

Պարարեցաւ սրտից երկիրս մսեղէն՝ անապատացեալ մարդկան. (Ագաթ.։)


Անառաջնորդ

See full entry →

adj.

without a guide or chief, indirected.

NBHL (1)

Յետ մահուն Յուսկայ անառաջնորդ լինէր երկիրս Հայոց։ Անառաջնորդք եղեալ՝ իբրեւ զկոյրս մոլորեցան. (Բուզ. ՟Գ. 3։)


Անասնաբար

See full entry →

adv.

brutally, coarsely.

NBHL (1)

Անասնաբար սահեցմամբ ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՁԶ։)


Անասնական, ի, աց

See full entry →

cf. Անասնախառն.

NBHL (1)

Անասնական երկիր. (Շ. բարձր.։)


Անասնասնոյց

See full entry →

adj.

cf. Անասնաբոյծ.


Անարար, աց

See full entry →

adj.

increate.

NBHL (1)

Զերկիր ... զանդունդս համատարածս ... անկազմս, անարարս. (Ագաթ.։)


Անարօր

See full entry →

adj.

uncultivated, waste;
intact, chaste.

NBHL (1)

Յետին անմտութիւն է սերմանել սերմանիս յանգործ եւ յանարօր երկիր. (Ոսկ. յհ.։)


Անբժշկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

incurability.

NBHL (1)

Եհար նա զերկիր Եգիպտացւոց հարուածովք անբժշկութեան. (Յուդթ. ՟Ե. 11։)