Definitions containing the research իմ : 10000 Results

Որդեգրեմ, եցի

See full entry →

va.

to adopt;
to affiliate.

NBHL (1)

Զհոգին ընդունելով՝ որդեգրիմք։ Որ որդեգրէ զարարածս, ոչ է օտար յորդւոյ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)


Որդեծնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

child-birth;
procreation of children.

NBHL (1)

Կեցցէ վասն որդեծնութեանն։ Զզօրութիւն առնլոյ զսերմն որդեծնութեան ընդունէր. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 15։ Եփր. ՟Ժ՟Ա. 11։)


Որդեկոտոր

See full entry →

adj.

killing or destroying progeny;
bereaved of children;
— նուէրք, the sacrifice of one's own children;
— առնել, to massacre children;
— լինել, to be bereaved of one's children, to have had one's children slain.


Որդեհայրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Sabellianism, Socinianism.

NBHL (1)

Ո՛չ որդեհայրութիւն խոստովանիմք, որպէս սաբեղիանոսք։ Որդեհայրութիւն ի ներքս ածեալ մուծանես. (Աթ. ՟Է։ Յհ. իմ. երեւ.։)


Որդեսէր

See full entry →

adj.

fond of one's son, loving one's children.

NBHL (1)

Յընտանեսիրացն եւ յորդեսիրացն. (Փիլ. իմաստն.։)


Որդեսպանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

child-murder, infanticide.

NBHL (1)

Զբարբարոսական ազինս՝ որդեսպանութիւն իբրեւ սուրբ գործ ընդունել. (Փիլ. իմաստն.։)


Որդիութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sonship, filiation.

NBHL (3)

Յորդիութենէն հայրութիւն իմանի, եւ անդրէն դարձեալ ի հայրութենէ որդիութիւնն։ Ամենայն հայրութիւն եւ որդւութիւն։ Զի որոշեսցէ ի մէջ որդիութեանն եւ ծառայութեանն։ Ի կոյսն միայն յարելով զորդւութեանն անուն. (Կիւրղ. գանձ.։ Դիոն. ածայ.։ Նանայ.։ Կիւրղ. ղկ.։)

Զգօնացան յիմաստս որդիութեան աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Զերիցութիւն որդւութեան հրէիցն ուսանիմք ի գրոց. (Լմբ. յանառակն։)


Որդնալից

See full entry →

adj.

full of worms, crawling, maggotty, rotten.

NBHL (1)

Զորդնալի վէրս մարմնոյ իմոյ. (Բենիկ.։)


Որդնածին

See full entry →

adj.

generating or producing worms;
— առաջնորդ, Queen-bee.

NBHL (1)

Զօրէն մեղուաց ի մեղուանոցացն արտաքս դիմեալ՝ առաջնորդութեամբ իւրեանց որդնածին առաջնորդին. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Որիշ

See full entry →

adj. adv.

distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.

NBHL (3)

Ոչ է իմ ա՛յլ կամք որիշ քան զհօրն։ Որիշ անուանս իւրաքանչիւր ոք առնոյր։ Խառն են, եւ որիշ են։ Կենդանեացն դէմքն որիշք էին, եւ թեւքն ընդ միմեանս խառնեալք։ Անձնաւորութեամբ միայն որիշք, իսկ բնութեամբ միացեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38. եւ 18։ Ճ. ՟Գ.։ Լծ. եւագր.։ Նանայ.։)

Ձայնդ ձայն յակոբայ. որ օտար էր եւ որիշ յանխրատ եւ յանհրաժեշտ բարուց։ Պատիւ առեալ ի բնութենէն մեծ իմն զատ եւ որիշ յայլոց. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)

Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)


Որկորամոլութիւն, ութեան

See full entry →

s.

gormandizing, gluttony, greediness, guttling, voracity;
որկորամոլութեամբ, gluttonously, greedily.

NBHL (1)

Ի ձեռն որկորնմոլութեանն անիմաստասէր եւ աներաժիշտ արասցէ զսեռն ամենայն. (Պղատ. տիմ.։)


Որկորստանամ

See full entry →

vn.

cf. Որկրամոլիմ.


Որկորստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Որկորամոլութիւն.

NBHL (1)

Հոգին սուրբ թշնամանի յանժոյժ որկորստութենէ ... որկորստութեամբ (տպ. (որկորստեամբ). Յճխ. ՟Թ. Եւ եւս Եղիշ. ՟Ը։ Իսիւք.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Պիտ.։ Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. ատ.։ Շ. ընդհանր.։)


Որձաքար, աց

See full entry →

s. adj.

granite, free-stone;
cf. Որձաքարեայ.

NBHL (2)

Շինեցէ՛ք զպարիսպդ յորձաքար վիմաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 11։)

Բուռն հարկանել զորձաքար վիմաց ձեռօք, եւ ճեղքել։ Վէմս որձաքարաց։ Պայթել որձաքար վիմաց։ Որձաքար եւ կոփածոյ վիմօք. (Խոր. ՟Բ. 7. 39. 87։)


Որձեւէգ

See full entry →

cf. Արուէգ.

NBHL (1)

Եսէ, թէ որ յետին աստուածոցն էր, որձ եւ էգ էր ... այս ինքն իմաստութիւն Կոչ. (՟Զ։)


Մտադրեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Մտադիր լինիմ.


Մտադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

attention, application, care, heed, heedfulness.


Մտախոհ

See full entry →

cf. Մտախորհ.

NBHL (1)

Զայս ամենայն մտախորհ լինիմ ի տուէ եւ ի գիշերի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Բ։)


Մտախոհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

meditation, ponderation, reflection.

NBHL (1)

Տրտմութեան յումեք եղելոյ՝ աչքն մտախորհութեամբ լի են եւ ստրջանօք. (Փիլ. իմաստն.։)


Մտախոյզ

See full entry →

adj.

investigating, examining.

NBHL (1)

Ի յոմանց ազգցա փանաքի մտախոյզ ախտարակաց խտրադիմայ հմայից. (Նար. մծբ.։)


Մտածական, ի, աց

See full entry →

adj.

done after reflection.

NBHL (1)

Դուռն իմանամք զմտածական զանճառիցն իմաստս. (Նիւս. երգ.։)


Մտածեմ, եցի

See full entry →

va.

to think, to reflect, to meditate, to ponder, to consider, to muse, to weigh.

NBHL (1)

Զիւր ամօթն ոչ մտածէ. (Կլիմաք.։)


Մտածօրէն

See full entry →

adv.

considerately.

NBHL (4)

Մտաւորաբար. իմանալի օրինակաւ. խորհրդով. ըստ տեսութեան կամ տեսութեանց մտաց.

Մտածօրէն յանձն իմ խոկացայ. (Պղատ. տիմ.։)

Հոգի մտածօրէն (գործէ), եւ մարմին ներգործօրէն։ Զիմանալիս միշտ առնէ աստուած մտածօրէն. (Ճ. ՟Է.։ Վրդն. ծն.։)

(Գործնականն եւ տեսականն) առ միմեանս առաջնորդելով մտածօրէն՝ իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ զիւրն կատարէ։ Դիտաւորութեամբ մտածօրէն իմն ըստ տնաշինութեան առակի. (Մագ. քեր.։)


Մտակոյր

See full entry →

adj.

mentally blind.

NBHL (1)

Վա՛յ քեզ անձն իմ մտակոյր. (Մաշկ.։)


Մտակորոյս

See full entry →

adj.

out of one's mind, extravagant, mad.

NBHL (1)

σκαιός stupidus, perversus. Ոյր կորուսեալ է զմիտս. մտաթափ. խելացնոր. խելագար. խորհրդակորոյս. եւ Յիմարական կամ կորուսիչ մտաց.


Մտահաճ

See full entry →

adj.

presumptuous;
to one's mind or liking, pleasing.

NBHL (2)

Ոչ մտահաճ հպարտութեամբ ըստ իմում ինչ կամի. (Յհ. կթ.։)

(Մելիքշահ որդի ալփասլանայ) մտահաճ եղեալ՝ զնորայսն (զհօրն) բասրէր իմացմունս իբր եղեալ հակառակ խաղաղութեան եւ կենաց մարդկան. (Սարկ. պտմ. առ սամ.։)


Մտահաճութիւն, ութեան

See full entry →

s.

presumption;
prepossession, prejudice.

NBHL (2)

Զայդ պահեսցես առանց մտահաճութեան, մի՛ ինչ առնել աչառանօք. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 21։)

Տե՛ս զմտահաճութիւնն, զի մեծատունն ըստ հարստութեանն իմն գնայ. (Ոսկ. ես.։)


Մտահարուստ

See full entry →

adj.

witty, very intelligent, ingenious, lively.

NBHL (1)

Հարուստ՝ այսինքն զօրաւոր կամ ճոխ մտօք. կորովամիտ. մտացի. հանճարեղ. իմաստուն. գիտնաւոր.


Մտամոլորեմ, եցի

See full entry →

va.

to seduce, to pervert;
— զինքն, to deceive oneself.

NBHL (1)

Մտամոլոր յիմարութեամբ խորագոյն թաղեցայ ի վիհս մեղաց. (Մարաթ.։)


Մտանեմ, մտի, մուտ

See full entry →

vn.

to enter, to go or come in, to introduce, insinuate or intrude oneself;
to penetrate into, to slip in;
— առ ոք, առաջին ուրուք, to present oneself, to call on, to visit;
— աղօթից առաջի ուրուք, to be heard, hearkened to;
— առ ումեմն, to be a guest, to receive hospitality, to be lodged;
— առ կին, to know a woman;
— ի վերայ օտարի ամուսնոյ, to commit adultery;
— ի or ընդ գիրկս, ընդ աղեղն, to bend a bow;
ի դատաստան, ի դատ —, to sue, to bring an action against, to summon before a magistrate or court of justice;
ընդ դատաւորաւ —, to act the judge;
ընդ երկիր —, to plunge into an abyss, to be engulfed, swallowed up;
ընդ գետին —, to be overwhelmed with shame, to hide one's confusion under the earth;
— ի ծառայութիւն, to enter a person's service, to serve;
— յորդեգրութիւն, to be adopted;
երաշխաւոր —, to guarantee, to become security;
— ի պայքար, to dispute, to contest;
ի փորձ —, to prove, to try, to make an experiment;
— ընդ մերով մարդկութեամբս, to be clothed with our humanity;
ի քուն —, to be overcome with sleep, to sleep, to lay to sleep;
— արեգական, to go down, to set;
ընդ քիրտն —, to sweat, to work hard, to give oneself much trouble;
— ի նաւ, to embark, to go on board a vessel;
— ընդ անձին, to be at enmity with oneself;
— ընդ լծով or — ընդ ձեռամբ ուրուք, to submit, to become subject to;
— դիւի ի մարդ, to possess;
— ի ճաշ, to sit or be at table.

NBHL (6)

Մտցեն ի ներքոյ անդնդոց երկրի։ Եմուտ գլուխ իմ ընդ փապարս լերանց։ Սուրք նոցա մտցեն ի սիրտս նոցա։ Եմուտ քարն ընդ սաղաւարտն ի ճակատն։ Խոնարհեսցին յերկիր բանք քո, եւ պատգամք քո ընդ գետին մտցեն, եւ այլն։

ՄՏԱՆԵԼ. որպէս Յանդիման լինել. տեսաւորիլ. իջեվանիլ. մատչել, եւ այլն.

Մտի առ փարաւոն։ Եմուտ պօղոս ընդ մեզ առ յակոբոս։ Նա մտեալ է առ սիմոնի ումեմն խաղախորդի։ Մտէ՛ք առաջի նորա։ Ելանել ի մարմնոյ աստի, եւ մտանել առ աստուած.եւ այլն։

Աղաղակ իմ առաջի նորա մտցէ յականջս նորա։ Մտցեն աղօթք իմ առաջի քո տէր.եւ այլն։

Որք խօսին, չգիտիցեն՝ թէ ո՛ւմ մտանեն (այսինքն ազդեն) բանքս։ Երաշխաւոր մտանէ (այսինքն լինի) ընդ իմ. (Սեբեր. ՟Գ. ՟Զ։)

Եմուտ ադամ առ եւայ կին իւր, եւ յղացաւ առ նա։ Մո՛ւտ առ աղջիկդ իմ, զի արարից ինձ որդի ի դմանէ։ Մտանէին արդիքն աստուծոյ (սեթեանք) առ դստերսն մարդկան (կայինեանս). եւ ծնան իւրեանց որդիս. նոքա էին սկայքն, եւ այլն։


Մտառեմ, եցի

See full entry →

vn.

to comprehend, to conceive, to understand.

NBHL (1)

Ոչ մտառեցի զծածկեցելոցն յայտնութեան հանդէս։ Մաշիմք, եւ ոչ մտառեմք։ Ոչ իմացայ, եւ ոչ մտառեցի։ Արագապէս մտառեալ լսէ. (Նար.։)


Մտառու, աց

See full entry →

adj.

of good comprehension, intelligent.

NBHL (2)

Ի միտ առօղ. ուշիմ. մտավարժ. մտացի. եւ Մտառական.

Համբերութիւն մեծ ստացեալ ունիք յանձինս, ոչ ընդունայնութեամբ, այլ մտառու իմաստութեամբ. (Ածազգ. ՟Ե։)


Մտավարժ, ից

See full entry →

adj.

intelligent, clever, learned, erudite.

NBHL (1)

διανόουν, εὑφυής studiosus, ingeniosus, bona indole praeditus. Վարժ մտօք. աջողամիտ. մտառու. ուշեղ. ուշիմ. ուսումնասէր. մտացի.


Մտավարժութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cultivated mind, ability.

NBHL (2)

Ուշեղութիւն, եւ ուշիմութիւն. խելամտութիւն. մտառութիւն. ուսումնասիրութիւն.

Տացէ տէր ընթերցողացդ իմաստութիւն, սաղմոսողացդ մտավարժութիւն. (Ոսկիփոր.։)


Մտատես

See full entry →

adj.

sharp, perspicacious, shrewd.

NBHL (1)

Զկտակն ետ գրել իւր իսկ կորովամիտ եւ մտատես իմաստութեամբն. (Պտմ. աղեքս.։)


Մտացածին

See full entry →

adj.

imaginary, chimerical, fictitious, fabulous, pretended, false, visionary, extravagant, fantastical.

NBHL (2)

Ոչ հետաքնին լինիմ մտացածին բանիւ. (Ոսկ. նոր կիր.։)

Ոչ վայրապար բանք, կամ մտացածին (ա՛յլ ձ. մտածին) իմաստք։ Ոչ մարդկեղէն մտացածին բանիւք աւանդեցան. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա. 3։)


Մտացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

adj.

reasonable, rational, sensible, intelligent, wise, judicious.

NBHL (2)

Մտացեացն անգամ, թո՛ղ թէ իմաստնագունիցն. (Պիտ.։)

νοῦν ἕχων, νοήμων mentis compos, intelligens, prudens, sollers, acutus. Միտս ունօղ. տիրապէս մտաւոր. մտավարժ. հանճարեղ. բանիբուն. ուշեղ. ուշիմ. խելք ունեցօղ, խելացի.


Մտաւոր, աց

See full entry →

adj.

intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.

NBHL (5)

Զմտաւոր եւ զբանաւոր հոգին (քրիստոսի զմարդկային)։ Տէրն մեր յիսուս զմարդկեղէն մտաւոր ոգին արձակեաց առ հայրն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Շ. բարձր.։)

Մտաւոր եւ քաջ այրն վահան։ Ականաւորք ի խորհրդի, մտաւորք եւ իմաստնագիւտք։ Ո՛վ անմիտդ ի մտաւորաց. (Փարպ.։ Նար.։)

ՄՏԱՒՈՐ՝ ասի եւ զգործոց եւ զբանից, իբր Մտաւորական. իմանալի. ներքին. հոգեւոր. խոհական.

Մտաւոր խորհրդիւ, մտաւորն պատարագօք։ Որ մտաւոր իմաստութեամբ իմանան։ Մտաւոր փառաբանութեամբ, կամ հառաչմամբ, կամ յիշոցօք։ Ի մտաւոր եկաք բան. (Պիտ.։ Նար.։ Շ. բարձր.։ Վրք. հց. ՟Բ։ Լմբ. առ լեւոն.։ Մաշկ.։ Շիր.։)

νοερός, νοητός intelligens, intelligendi vi praeditus ἕμφρων prudens, sapiens. Ունակ մտաց. մտօք ճոխացեալ. բանաւոր, իմացական. մտացի. խոհեմ. հանճարեղ.


Մտաւորաբար

See full entry →

adv.

mentally;
spiritually;
wisely;
mystically.

NBHL (1)

νοερῶς եւ այլն. Իբրեւ մտաւոր. մտօք. մտադրութեամբ. իմանալով. իմանալի եւ հոգեւոր օրինակաւ. եւ Առ ի միտս. խորհրդաբար.


Մտաւորական, ի, աց

See full entry →

adj.

intellectual, spiritual;
mental, ideal.

NBHL (2)

Առ քեզ համբառնամք աչս իբր ծառայ առ տէր։ Ի մռայլ մտաւորական կուրութեան գնացի։ Մտաւորական զօրութիւն իմաստից։ Մտաւորական շարժմունք. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նար. ՟Կ՟Գ։ Շ. հրեշտ.։ Գր. հր.։)

νοητικός intellectualis, mentalis. Մտաւոր՝ ըստ ՟Բ նշ. տեսական. իմանալի.


Մտաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

intelligence, good sense, judgment.

NBHL (2)

Մտաւոր, եւ մտացի գոլն. ուշիմութիւն. իմաստութիւն. խոհականութիւն, եւ մտադրութիւն. մտավարժութիւն. խելք, խելացութիւն.

Կենդանական շունչ իմաստակիր մտաւորութեան. (Ագաթ.։)


Մտերմաբար

See full entry →

adv.

faithfully, sincerely, candidly;
intimately, cordially, confidently, familiarly.

NBHL (1)

γνήσιως genuine, sincere, legitime. Իբրեւ մտերիմ. մտերմութեամբ. հաւատարմութեամբ. հարազատաբար. անկեղծութեամբ. սիրով. սերտիւ. մտադիւր. եւ Մտերմական. սրտանց.


Մտերմական, ի, աց

See full entry →

adj.

familiar.

NBHL (1)

Մտերիմ, եւ որ ինչ լինի մտերմութեամբ. հաւատարիմ.


Մտերմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

intimacy, cordiality, confidence, familiarity, strict, close or fraternal friendship;
faithfulness, sincerity;
մտերմութեամբ, cf. Մտերմաբար.

NBHL (1)

Զթուղթ մտերմութեանդ քո ընթերցան առաջի իմ. (Խոր. ՟Բ. 30։)


Մտրակավար

See full entry →

adj.

whipped;
spurred;
— երիվար, post-horse.

NBHL (1)

Նստուցեալ զնա ի վերայ մտրակավար երիվարի դիմոսականին. (Վրք. ոսկ. (որպէս ռմկ. թաթար, կամ չափղըն, կամ մէնզիլ թագաւորական։))


Մտրակեմ, եցի

See full entry →

va.

to horse whip, to lash, to whip;
to prick, to spur;
to stimulate.

NBHL (1)

Յորդորական հրաման տէրութեանդ քո միշտ մտրակեաց զիրաւացի հեղգ երկչոտութիւն մտաց իմոց. (Արշ.։)


Մրգաբեր, աց

See full entry →

adj.

fruit-bearing, fructiferous;
loaded with fruits;
— ծառ, fruit-tree.


Մրճոտեմ, եցի

See full entry →

va.

to smoke, to blacken with soot, to soil, to dirty.

NBHL (1)

Մրճոտեալ աղտեղեալ գունով զազրութեան իբր զպաշտօնատար մեհենի։ Մաքրիմ, եւ այլ մրճոտիմ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Հ՟Ա։)


Մրջիւն, ջեան

See full entry →

s.

ant, emmet, pismire.

NBHL (1)

Մրջիմն, եւ աղաւնին։ Աղաւնին տերեւ ետ մրջմանն, որ ոչ խեղդէր ի ջուրն։ Եւ մրջիմն եհար զերանս որսորդին, յորմէ զերծաւ աղաւնին. (Ոսկիփոր.։)


Մրրկախառն

See full entry →

adj.

tempestuous, boisterous, stormy, blustering, windy.

NBHL (1)

Դիմեալ եմուտ յամպն մրրկախառն. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)