the same company, participation in the same company.
· Calfa
Պարակցութիւն. դասակցութիւն.
Ի միաբուն զուգապարութիւն անմահից փառաբանողաց լուսակերպից. (Նար. մծբ.։)
equally, alike, likewise.
· Calfa
ἑξ ἵσου ex aequo ἵσως aequaliter, aeque, pariter Հաւասարապէս, հանգիտաբար. յար եւ նման. միօրինակ. նոյնգունակ.
Զուգապէս եւ հանգիտաբար իրաւացուցեալ (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Զի՞նչ են վեց ոտքն, որ ելանէին՛ի կողմանէ երկոցունց՝ երեք զուգապէս. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել.։)
Զուգապէս զերկաքանչիւրոցն մերձ դնել շահեկանութիւն։ Բաժանէին զուդապէս՝ ցուցանելով զձեւ արդարութեան. (Պիտ.։)
Զուգապէս՝ միմեանց ընդդիմադրեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զուգապէս ըստ պիտոյիցն ձեւեալ կերպարանի յարուեստագիտացն գործին. (Նիւս. կազմ.։)
Արդ զուգապէս անուն նորա ունի զթիւն վեց հարիւր վաթսուն եւ վեց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Համանգամայն եւ զուգապէս Աստուած եւ հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
Միասնական Երրորդութիւնն Հայր եւ Որդի եւ Հոգին Սուրբ զուգապէս եկեալ ի վերայ ջուրցն Յորդանանու. (ՃՃ.։)
Զաւերումն քաղաքին, եւ զահաւոր դատաստանն զուգապէս վարդապետէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
ԶՈՒԳԱՊԷՍ. καταλλήλως congrue, convenienter Յարմարաբար. ի դէպ եւ Զուգաչափութեամբ. համաչափ թուով.
ԶՈՒԳԱՊԷՍ. συνημμένως conjunctim, una Զոյգ ընդ նմին. միանգամայն. եւ Ի միասին.
equal to God;
(the Man-God).
· Calfa
Ի մեզ ո՛չ վարի որպէս յն. ἱσόθεος deo par Հաւասար Աստուծոյ. այլ դնի փոխանակ այնր՝ Զոյգերկնային, եւ Զուգական Աստուծոյ. բայց վարի որպէս յն. ὀμόθεος simul deus այսինքն Համանգամայն Աստուած. որ զՔրիստոսէ եւեթ ասի.
Կատարեալ՝ ո՛չ վասն Աստուածութեանն միայն, քան զոր ոչինչ է կատարելագոյն, այլ եւ յաղագս առելոյն եւ օծելոյ աստուածութեամբն, եւ եղելոյ՝ որպէս որ էօծն, եւ համարձակիմ ասել՝ զուգաստուած. (Ածաբ. ի պասեքն. որ ի Լծ. գրի նաեւ Զոյգաստուած, եւ մեկնի խառն ընդ ՟Ա նշ.)
Հաւասարաստուած (ասէ) զմարդկութիւնն միաւորեալ ընդ աստուածութեան. փոխանակ ասելոյ՝ միանգամայն Աստուած.
յոր միտ գրի եւ ի Տօնակ.
Արար զուգաստուած՝ վասն անճառ միաւորութեանն. այն է, զոր այլուր ասաց նա ինքն Աստուածաբանն,
այն է, զոր այլուր ասաց նա ինքն Աստուածաբանն.
Աստուած մարդացաւ, մարդն աստուածացաւ. այսինքն Աստուած էառ զմարդկութիւն, որով մարդկութիւնն անձնաւորեցաւ Աստուածային ենթակայութեամբ բանին. նմին իրի ոչ յաւելաւ թիւ յերրորդութեան։
adj. ast. in the same constellation.
· Calfa
Որոց մի է աստեղատուն. որ ունի զնոյն համաստեղութիւն ընդ այլում։ (Շիր.։)
to celebrate together.
· Calfa
Ամենայն մարդիկ գաւառին ժողովեալ զուգատօնել ընդ քաղաքացիսն (զտօն չաստուծոյ իւրեանց). (Նիւս. ի սքանչ.։)
together, conjointly;
— նստել, to sit beside, contiguous;
— —, by two and two, in pairs.
· Calfa
Զո՛յգ. ի միասին. միատեղ, ջո՛ւխտ.
Թերեւս երեքեան (խաչքն) զուգաց կալ (թաղեալ ի Գողգոթա)։ Ո՛չ զուգաց նստէին (հրեշտակք առ գերեզմանին). այլ զատ ի միմեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38. 39։)
ԶՈՒԳԱՑ ԶՈՒԳԱՑ. Զո՛յգ զո՛յգ. ջո՛ւխտ ջո՛ւխտ.
Զուգաց զուգաց գային ի գերեզմանն. (Տօնակ.։)
to join together, to couple, to pair, to match, to tie or put two by two, to unite, to join;
to liken, to compare;
to marry, to join in wedlock.
· Calfa
προστίθημι, παραζεύγνυμι adjungo Միաւորել. միաբանել. խառնել. համադասել. յարել. կր. Յարիլ. միաբանիլ. համաձայնիլ. հաւասարիլ.
Զտարերս զուգաւորեցեր ի կենդանութիւն արարածոց. (Ճշ.։)
Յայնժամ նստուցանէ ընդ աջմէ իւրմէ զսիրելիս անուան իւրոյ՝ ի լուսեղէն խորանսն զուգաւորելով. (Ժմ.։)
Զբնութիւնս կանգնեցեր ի գլորութենէ, եւ առ քեզ վերստին զուգաւորեցեր։ Ելեալ յորդահոս վտակն վարդագոյն արեան քո՝ զուգաւորէր ընդ կողահոս արեանն Քրիստոսի. (Գանձ.։)
Զուգաւորի ընդ նմա (ընդ փերմեղիանոսի) յաշակերտութիւն Որոգինի. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Զուգաւորեալ շարամանին նոր պատուիրանք ընդ հնոյն. (Վրթ. քերթ.։)
Որ ընդ հինգհարիւրեակ բոլորակին զուգաւորի. (Արշ.։)
Ասէ զՄինովս զուգաւորիլ իննամսեայ ժամանակաւ ընդ Արամազդայ բանիւն, եւ ուսանիլ. (Պղատ. մինովս.։)
Յորժամ չար բարուց զուգաւորի ոք ընդ մարդկան չարաց, ոչ ատիցէ, այլ խնդայ ընդունելով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Տատրակ յորժամ յամուսնոյ իւրոյ զերծանի, ընդ այլ ամուսնոյ ոչ զուգաւորի. (Նիւս. երգ.։)
Զուգաւորեա՛ ընդ իս օրինաւոր ամուսնութեամբ. (Ճ. ՟Ա. ի յուլիանէ.։)
Առանց զուգաւորելոյ առն. (Հ. կիլիկ.։)
Եւ Լծակցիլ. զուգիլ ամուսնութեամբ. ζεύγνυμι conjungor
conjunction, union;
coition, embrace;
parity, equality;
the equinox;
relation, connexion;
union, match, marriage;
երջանիկ — դարնայնոյ ընդ աշնան, happy union of spring and autumn.
· Calfa
ԶՈՒԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ որ գրի եւ ԶՈՒԳԱՒՐՈՒԹԻՒՆ. ἱσημερία aequinoctium Զուգօրութիւն. հասարակօրութիւն. հաւասարութիւն տըւնջեան եւ գիշերոյ. հասարակած.
Արդար այն ասի, որ զզուգաւորութիւն համեմատ էակացն պահէ. (Սահմ. ՟Ժ։)
(Աստուած է) այն որ ի թիւս եւ ի չափս, եւ զայնոսիկ՝ որ ի սոսա զուգաւորութիւնքն են, նախ եգիտ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զուգաւորութիւն է մայր բարեաց. (ա՛յլ ձ. զուգութիւն) եւ անզուգութիւն՝ ծնօղ չարեաց. (Եղիշ. ՟Ա։)
Շարժութեանն հետեւողին (այսինքն կարգաւորութեան ձայնի) անուն իցէ զուգաւորութիւն, եւ ձայնիցն խառնել յարմարութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
ἱσότης aequalitas ῤυθμός proportio Հաւասարութիւն. չափակցութիւն. միաբանութիւն. միաձայնութիւն. համեմատութիւն.
Գարնանային զուգաւորութիւն. (Փիլ. ստէպ։ Պիտ.։ Կանոն.։ Վրդն. ել.։)
Մինոսի գնալով առ հօրն (այսինքն Արամազդայ) յամենայն ժամ զուգաւորութիւն ի ձեռն իննամեայ ժամանակի։ Հասիր առ ասացելոցն ի ձէնջ բարի արանց զուգաւորութիւնն. իսկ ի չարացն զուգաւորութենէն անդառնալի՛ իսկ փախիր. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Թ։)
Կանա՛յք սիրեցէ՛ք զարս ձեր, իբրեւ զի մի մարմին էք զուգաւորութեամբ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
Որք միշտ ծնանելն կարեն, միշտ մերձենան ի զուգաւորութիւն. (Նիւս. բն.։)
Ո՞վ եկաց ի կարգս ծննդականի առանց զուգաւորութեան. (Ճ. ՟Գ.։)
Ի քահանային օրհնութենէ ընդունել զնշան զուգաւորութեան իւրեանց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զորս համոզէ զայր եւ զկին՝ մնալ ի նոյն զուգաւորութեանն հաւատացելոյն ընդ անհաւատին. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
ԶՈՒԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Կենակցութիւն. դեգերանք. ընկերութիւն. συνουσία consuetudo
ԶՈՒԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. σύζευξις conjugium συνάφεια copulatio Լծակցութիւն. ամուսնութիւն.
the same measure, equal, equivalent.
· Calfa
Հաւասար քանակաւ. զուգաչափ. զուգաթիւ.
Թուով վեց, զուգաքանակ առ ի մեզ տպաւորեալ զգայարանացս. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
· Calfa
Ըստ որում ի բառէս Զոյգք. ζευγνύω, συζευγνύω jungo, conjugo, conjungo, computo συνάπτω comparo Լծակցել. զուգաւորել. եւ Զօդել. շաղկապել. յօդել. եւ Յարել. յարմարել. յօրինել. ընդելուզանել. ջխտել, միացընել, կապել, կցել. յարմարցընել.
ԶՈՒԳԵՄ. ἱσόω, ἑξισόω aequo συμφωνέω consono ըստ որում ի բառէս Զոյգ. Հաւասարել. զուգակշռել. չափել, չափակցել. համեմատել. համաձայնել.
Զոր Աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ. (Մտթ. ՟Ժ՟Թ. 6։ Մրկ. ՟Ժ. 9։)
Մի՛ զուգէք զնա ընդ աշխարհ, այլ ընդ երկնաւորին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Պահք զուգէ ո՛չ ընդ Ռեբեկայ ողջախոհի, այլ ընդ զգաստութիւն պարկեշտութեան. (Տօնակ.։)
Զուգեցան ընդ հեթանոսս. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 16։)
Միշտ խառնիմ զուգել, եւ ոչ եւս միանամ։ Իբր ի գոյից երկուց զուգելոց։ Առ մի կերպարան տեսակի զուգեալ. (Նար.։)
Եւ զիղձս փափագանաց ընդ աղօթելն ոչ զուգեսցուք. (Լմբ. պտրգ.։)
Ցուցանէ զինքն զուգեալ ընդ ծնողին, եւ ոչ բնաւ լինել խտրոց ի միջի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
Զուգելով զերկրորդ հնգեակն ընդ առաջինն. (Վրդն. ել.։)
Առաջին վեցակն յիւրոցն զուգի մասանց. (Փիլ. ել.։)
Զմարմնաւոր հիւանդութիւնս պէսպէս տեսանեմք, եւ զուգեմք նմա դեղս։ Արար զկէս ձկանն խարշատեալ, եւ զկէսն կարի ազնիւ, եւ յուտելն՝ ասաց աւերելոյն, լա՛ւ է հա՛յր. եւ երբ զազնիւ զուգեալն ուտէին, ասաց. կարի զազիր եւ աւե՛ր է հա՛յր. (Վրք. հց. ձ։)
Այս չափաւոր եւ սակաւ կենօքս իմաստունք յաւիտենից հանգիստ զուգեն. իսկ տխմարք եւ ծոյլք դառն տանջանք զուգեն. (Տօնակ.։)
Փոխեցին զնշխարսն յարծաթի տապանի զուգեալ ոսկւով եւ արծաթով եւ ակամբք. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
Որք այնպէսն զուգեցին զհիւղէ՝ աստուծոյ, համեմատել զաննմանն ընդ մեծասքանչ իմաստութեանն. (Վեցօր. ՟Բ։)
Ո՛չ զուգեսցի ընդ նմա ոսկի եւ ապակի. (Յոբ. ՟Ի՟Ը. 17։)
Զոր օրինակ ի կշիռս զմիտսն զուգելով. (Բրս. յուդիտ.։)
Ծով ասեն զուգեալ կայ յաւելլոյ գետոց եւ ուղխից. (Շիր.։)
Եւ գետք նմանեալ զուգին մեծի լայնութեան ծովուդ։ Սպասաւորացն՝ ի պաշտօն տիրասէր. եւ տերանց՝ ի հեզութիւն եւ ի զգօնութիւն. ի ձեռն որոյ զուգի անզոյգն. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Այսմ երանութեան զուգեալ ինչ ոչ կարասցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Զայն մրցումն զուգեալ ընդ այս փառս՝ փոքր եւ խոնարհ տեսանէ. (Լմբ. սղ.։)
Ո՛չ թագաւորութեան քո հաւասարին թագաւորք ազգաց, ոչ ընդ իմաստութեան քո զուգին. (Մխ. երեմ.։)
Թեթեւ եւ ըմբռնելի՛ յանցանք. զուգեսցի՛ եւ ապաշխարութիւն (ըստ նմին չափոյ). (Բրս. հայեաց.։)
Մի՛ աղօթեր քոց կամացդ կատարել. քանզի ո՛չ իսկ զուգին կամացն Աստուծոյ». յ. ձայնակցիլ. (Նեղոս.։)
that runs together, that accompanies, concomitant;
— զօրութիւն, concurrent.
· Calfa
Արեգակն ի տարին (շրջաբերի. եւ սորա զուգընթացք՝ լուսաբերն եւ հերմէս (փայլածու) ասացեալն. (Արիստ. աշխ.։)
Զուգընթաց են միշտ ընդ արեգական (արուսեակ եւ փայլածու). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զուգընթաց միմեանց լինել (բանիւ)։ Նորա կամացն զսոսա զուգընթաց լինել յորդորեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւ իբր՝ Զոյգ ընդ նխ.
Զուգընթաց ձայնին՝ եկն մեռեալն արտաքս». այսինքն ընդ բարբառելն. (Շար.։)
ἱσόδρομος cursu aequans συντρέχων concurrens գրի եւ զոյգընթաց. Զո՛յգ եւ հաւասար ընթացօղ ընդ այլում. ընթացակից. միաբան. անմեկնելի.
to couple, to join together, to be united;
to pair, to yoke, to match;
to be connected with, in correspondence, in communication, to have friendly intercourse.
· Calfa
in like manner, likewise, equally, as much;
twice, double.
· Calfa
ἵσακις pariter ուստի Զուգիցս զոյգ. ἵσακις ἵσος pariter par որպէս թ. պառ պարապար. Հաւասարապէս, նոյնչափ. կրկնակի. կրկնակ.
Երեւեցուցանէ եւ զչորեքանկիւնին զչորրորդն՝ զուգիցս զոյգն (այսինքն երկիցս երկու). եւ սակայն եւ քուէն զութն, որ է զուգիցս զոյգ (այսինքն երկիցս չորք). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.
· Calfa
ԶՈՒԳՈՒԹԻՒՆ. (ի գոյականէս Զոյգք). συζυγία, σύζευξις conjunctio, conjugium Զոյգք գոլն. ջուխտ ըլլալը. եւ Լծակցութիւն. զուգաւորութիւն ըստ մարմնոյ. ջըխտելը. եւ պսակ.
Տեսանես զհաւասարապատիւ զուգութիւն ի դատաստանի անդ. (Գէ. ես.։)
Երրեակն առաջին հաստատ եցոյց զուգութիւն, սկիզբն կալեալ եւ միջութիւն եւ վախճան. զոյգ (այսինքն հաւասար) են ամենեքեան. եւ ութերեակն՝ առաջին քուեայ, զի յայլսն զուգութիւն դարձեալ նախ երեւեցոյց։ Բանիւքն զուգութիւնն, զայն՝ որ ի ձեռն գործոցն անզուգութիւնն ծնցի. իսկ անզոյգն աղբիւր է չարեաց։ Զուգութիւնն արդարութիւն ծնաւ. զի աստուածասէր ազգն զուգութեամբ եւ արդարութեամբ զարդարեալ է. (Փիլ.։)
Եթէ մի է բնութիւն աստուծոց քոց, հաւասարեսցին առ միմեանս զուգութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զուգութիւն բարբառոյ ... զճշմարտութիւն աշխատասիրութեանս մերոյ ակնարկէ. (Խոր. ՟Ա. 18։)
Չի՛ք նմա համեմատ, եւ ոչ որ բերիցէ ընդ նմա կշիռ զուգութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
Զուգութիւն կամի մեզ, եւ սէր առ իրեարս, եւ ո՛չ անհաւասարութիւն. (Լմբ. սղ.։)
(յածականէս Զոյգ) ἱσότης aequalitas Հաւասարութիւն. հանգիտութիւն. եւ Միաբանութիւն. համաձայնութիւն. որ եւ ԶՈՒԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ ասի.
Պատարագեցաւ զուգաւորութեամբ տատրակաց ... զի զզուգութիւն հոգւոյ եւ մարմնոյ մերոյ պատարագեսցէ. (Կամրջ.։)
Ամուսնութիւն զուգութեան (օրհնութեամբ քահանայից լինի). (Խոսր.։)
Եթէ՝ մինչ ի զուգութեանն են՝ մահ տիրեսցէ. (Կանոն.։)
ԶՈՒԳՈՒԹԻՒՆ. Ո՛ր եւ է միաւորութիւն, կցորդակցութիւն. հաղորդակցութիւն. զօդումն։
Տեղի ետ կցորդութիւն զուգութեան կենցաղոյս կենդանութեան։ Միասնական զուգութեամբ ըստ մեզ իսկ կցորդեցեր ... ընդ իրին գոյի եւ զօրինակն լծակցելով։ Իսկ հուր՝ զի յամենայն տարր արարածոց հաւասարապէս ունի զուգութիւն։ Որ խեթկիչ եղջերօք քառալծորդ զուգութեամբ՝ յագեցուցանես զցասումն աստուծոյ. (Նար. ՟Հ՟Գ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
the equinox.
· Calfa
ԶՈՒԳՕՐՈՒԹԻՒՆ ἱσημερία aequinoctium որ գրի եւ ԶՈՒԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. հասարակօրութիւն, հասարակաւորութիւն. այն է Հասարակած. ըստ յն. հաւասարօրութիւն, եւ ըստ լտ. գիշերահաւասար. գիշեր ցօրեկ հաւասար եղած օրը. ... ի գարնան. ... յաշնան.
Երկուց զուգօրութեանց ելոյ՝ գարնանայնոյն եւ աշնանանյնոյն։ Արդարակ քաննով զուգօրութեան։ Ետ եւ զըստ տարւոյն զուգօրութիւնս, զգարնանայինն եւ զաշնանայինն։ Զուգօրութիւն գարնանային լինի յեօթներորդում ամսեանն. (Փիլ. ստեպ։)
s. bot. origanum, wild marjoram.
· Calfa
(ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկայութեան) «մի տեսակ բոյս է. լտ. origa-num» (Տիրացուեան, Contributo § 417) Փիլ. լիւս. 144. Գաղիան. բժշ։
= Անշուշտ իրանեան փոխառութիւն է, ինչ-աէս ցոյց է տալիս -ակ վերջաւորութիւնը այս իրանեան ձևի հետ նոյն է ասոր. ι. zabūrā (նաև zanbūrā և zambūrā) «thy-mιm» (այս երկու բոյսերն էլ պատկանում են շրթնազգիների ընտանիքին և շատ նը-ման են. լաճախ շփոթւում են իրար հետ) Brockelm. էջ 90։-Աճ.
Պատահաևան նմանութիւն ունի արաբ. [arabic word] zufrā «կապնդեղ, livèche» (տես Շթայնշնայդէրի հաւաքածոն WZKM 12, 91)։
ԳՒՌ (dialectal) ՆՀԲ. ՋԲ և ԱԲ դնում են զուրիկ ձե-վը, որ յիշում է նաև ՀԲուս. § 725, իբր «սամ-թի նման խոտ մը»։
Ասեն, թէ՝ եւ կրայք յանյագութենէ որկորստեանն առլցեալք յիժից ուտել զուիրակ ի վերայ՝ երկիւղիւ մահու։ Զայն՝ որ մօտ առ նմա բուսեալ էր զուիրակ, նովիմբք ինքնարմատովքն ի բաց կորզեալ. (Փիլ. լիւս.)
Զուիրակ՝ թորթըն է, կամ մարեմայ խոտն»։
ὁρίγανον, -ος, ὁρείγανος, -ον origanum, -us կամ cunila կամ serpyllum եւս եւ melilotus Բոյս հոտաւէտ եւ ախորժահամ կծու, եւ ջերմացուցիչ, իբր ազգ ծաթրինի կամ զոպայի. կոչեցեալ նաեւ ԿՈՐՆԳԱՆ. զուրիկ, իշկորկան. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
to splay, to fall headlong, to dislocate or sprain the shoulder, to put the shoulder out of joint;
cf. Երթամ.
· Calfa
ԶՈՒԼԱՄԲԻԼ. Որպէս թէ Զուլամբ կամ ի վերայ ողին գլորիլ.
Ոտն երիվարին շաղեալ ընդ փոքր թուփ մի, եւ զուլամբեալ ի վերայ գլխոյն, ջարդեալ զողնուլարն՝ ի բաց ընկէց զհեծեալն. (Արծր. ՟Գ. 12։)
close, narrow;
subdued;
— եւ զերծ ի մարդկանէ (տեղի), distant, far from, isolated.
· Calfa
«զսպուած, իրեն ճնշելով՝ վատ բանից հեռու պահած» Եփր. պհ. «անջատ (տեղ)» Արծր. «ամփոփ» Վստկ. 198. որ և զիսպ «զսպում, սանձահարութիւն» Մագ. թղ. 243. որից զսպել «ամփոփել, սեղմել, կծկել» Ոսկ. ես. Եւս. պտմ. «ամփոփել (մե-ռածի մարմինը), թաղել» Սիր. լը. 16. Պտմ. սեղբ. Վենետ. էջ 5. նոր գրականի մէջ ան-զուսպ, գազանազուսպ, զսպանակ, զսպանա-կաւոր ևն։
Տէրվ. Altarm. 38 սանս. gusphita «կապուած, հանգոյց եղած, իրար անց-կացրած», guph, gumph «հանգուցել կապել, իրար անցկացնել»։ Հիւնք. ազբն բառից։
ԳՒՌ (dialectal) Մշ. զսպել (օր. բերանդ զսպէ). Ակն. սըսբիլ, որից սըսբուգ «կոկիկ (հան-դերձ, հագուստ)»։
«յունապ» Բժշ. ունին միայն ՀԲուս § 724 և Նորայր, Բառ. ֆր. 720 բ. (սխալ են Տիրացուեան § 426 և Լուսինեանի Բառ. ֆր. որոնք դնում են zizyphora (մի տեսակ ծոթ-րին), յայտնապէս շփոթելով zizуphus «յու-նապ» բառի հետ)։
ՀԲուս. անդ՝ նմանաձայն է «տնում zizуphus «յունապ» բառը։
(յորմէ Զսպել) Ամփոփ. պարուրեալ. պնդեալ. եւ Մեկուսի.
Զուսպ եւ ամփոփ լինին մարմինք իւրեանց ի պղծալից ցանկութեանց եւ յաղտեղի խորհրդոց. (Եփր. պհ.։)
Ձեռքս եդեալ ի մարմինս, դիւրին՝ զուսպ (յն. մի բառ), եւ ամփոփէ զմարմինս (կամ զբերանս) ի սպասաւորութիւն բանին. (Նիւս. կազմ.։)
Ի վերայ դրան եկեղեցւոյն ... տեղի աղօթից թագաւորին՝ զուսպ, եւ զերծ ի մարդկանէ. (Արծր. ՟Ե. 8։)
Բիճին ոսկրն (ձիոյ) լայն եւ մեծ, ի վերայ մարմնոյն զուսպ. (Վստկ.։)
pure, refined, clean.
· Calfa
, ո հլ. «մաքուր, անխառն» Գ. թգ. զ. 21. է, 49, 50. Ագաթ. որից զտել «հալեցնե-լով մաքրել (մետաղը). 2. մաքրել, սրբել» Յոբ. իբ. 25. Ողբ. դ. 7. Ոսկ. ես. Ագաթ. Եզն. զտել և ջինջ ունել զզէն «սրբել և մաքուր պա-հել զէնքը» Եփր. բ. 318, 309. զտի։ Ագաթ. զտութիւն Եփր. ել. մաքրազտել Թէոդ. կուս. նոր գրականի մէջ զտարան, զտարիւն ևն։
ՆՀԲ լծ. թրք. սատէ և հյ. յստակ։ Mul. ler, Kuhns u. Schleich. Btrg. 5, 137 պրս. zidūdan «արծնել»։ Canini, Et. étym. 15 սանս. cudh «մաքուր, պայ ծառ» և արաբ. quds «սուրբ»։ Հիւնք. պրս. զիւտուտէն, սատ, թրք. սատէ։
ԳՒՌ (dialectal) Ախց. Երև. Մշ. զուտ, Սեբ. և Տիռ. զուդ, (բայական ձևով՝ Տիգ. զդդէլ), Ալշ. զուդր.-իսկ Հնգ. զուտր նշ. «միշտ, շարու-նակ»։
Դրուագեաց ոսկւով զտով. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 21։)
(յորմէ Զտել) καθαρός, ἅκρατος, ζωχρός, ἀπλοῦς purus, merus, sincerus, simplex (լծ. թ. սատէ. եւ հյ. յստակ. տե՛ս եւ ՍԱՏԱԿ) Պարզ, պարզեալ. մաքուր. սուրբ. անխառն. ջինջ. սոսկ.
Զտեալ զխորհուրդս մեր. այսինքն զուտ եւ մաքուր լինել խորհրդոցն։ Դիւրագթելի մտացն ի չարին արկածից զո՛ւտ լինելոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ականակերպ՝ աղիւսանման, զուտ, երկնագոյն, ջինջ. (Ագաթ.։)
Ճշմարիտ եւ զուտ խնդութիւն է կրել ինչ նեղութիւնս վասն Քրիստոսի. (Ոսկ. գծ.։)
Զուտ եւ իսկապէս բարի. (Ոսկիփոր.։)
Զուտք եւ զուարթունք։ Զուտ եւ յստակ պատկեր Աստուծոյ։ Ո՛չ զուտ բարի՝ մարդ. (Վրդն. ծն.։)
Զի թէ ի զուտ տան պէտք են խնամածու հովի (կամ հովուի). այսինքն ի պարզ եւ հասարակ տան. (Գր. տղ. առ տուտ.։)
Հատանել ի նոցունց զխանութս արծաթոյ զըտոյ առ ի պէտս մարդկան. (Ղեւոնդ.։)
vain, useless, futile, trifling, frivolous;
—, ի —, ընդ —, — ուրեմն, vainly, in vain, uselessly, invalidly, unjustly;
— սարջանք, unavailing regrets;
— ջան, անօգուտ վաստակ, labour lost;
— խօսել (զումեքէ), to calumniate, to impute, to accuse;
ի — ճգնել, to labour in vain.
· Calfa
«փուճ, պարապ» Ել. իգ. 7. Գ. թգ. բ. 31. Եղն. «պարապ տեղը» (որ և իզուր) ՍԳր. Կիւրղ. թգ. Ոսկ. եբր. որից զրաբանել Երեմ. իգ. 16. Կոչ. զրադատ Ագաթ. Բուզ. զրախնդիր Ա. թագ. իզ. 21. զրախորհուրդ Գ. մակ. զ. 9. զրախօս Տիտ. ա. 11. Ես. ը. 19. զրապարծ Ոսկ. մ. ա. 20. զրաջան Ոսկ. մ. բ. 27. Եփր. պհ. զրպարտել ՍԳր. Ոսկ. ես. ստազրանք «զրպարտութիւն» (նորագիւտ ռառ) Տաթև. ամ. 245. առանց սղման՝ զու-րավաստակ Ագաթ. -նոյն արմատին է պատ-կանում զրել «մերժել, դրժել ուխտը)» Կա-նոն. էջ 146, եթէ չէ վրիպակ՝ փխ. ջրել (տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատ. Բ. 160)։
= Պհլ. ❇ zūr, մանիք. պհլ. [hebrew word] z'ur (Salemann, Mánich. Stud. ЗAH 8, 80), աառենդ. zur, պրս. [arabic word] zūr «սուտ, ստախօ-սութիւն», զնդ. ❇ zura-«զուր», հպրս. zura «անիրաւութիւն», որոնցից են զնդ. zu-ro-jata «զրամահ», հպրս. zurakara-«ան-իրաւութիւն անող», պհլ. zur-zat «զրամահ». zur-gukāsih «սուտ վկայութիւն» (հմմա-հյ. զրադատ վկայ), պրս. [arabic word] zur-gōy «ստախօս» (Horn § 674, Bartholomae 1697-8)։ Իրանեան ձևերի հետ նոյն են սանս. [other alphabet] hvärati «ծուռ ճամբայ բռնել, նպատակից շեղիլ, մոլորեցնել, խա-բել», հսլ. zulu, սերբ. zäo, լեհ. zty, ռուս. алo «չար, չարութիւն». լիթ. izulnūs «թեք, ծուռ, շեղ», շyვǰns «երկու կողմ տարուբե-րուելով» (Trautmann 372-3)։ Բացի արիա-կանից ու բալթիկ-սլաւականից՝ այս բառը ուրիշ տեղ պահուած չէ։ Իրանեանից փոխա-ռեալ է նաև արաբ. [arabic word] zur «սուտ խօսք, ունայն, սին», փոխաբերաբար և լայնաբար «քրիստոնէից զատիկը կամ Հրէից պասեքը, կուռք, չաստուած» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 881)։-Հիւբշ. 151։
ՆՀԲ լծ. հյ. ան-ուր, իբր անտեղի, և տուր, ձիր, ձրի։ Böttich. ZDMG, 1850, 355 սանս. ǰur, ǰurni «հնանալ, փճա-նալ»։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ Lag. Ges. Abhd. 184 իբր պրս. zūr. նոյ-նը յետոյ Պատկ. Maтep. II 2, Հիւբշ. ZDMG 46, 329 (թրգմ. ՀԱ 1892, 355)։ Հիւնք. ուր բառից։ Մառ. Яз. и лит. I 272 բասկ. guzur «սուտ», վրց. սիցրուե «սուտ»։
ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Ախց. Ագլ. Երև. Կր. Մշ. Ննխ. Սեբ. Տփ. զուր, Ղրբ. Շմ. Ջղ. իզուր, Սչ. զու-րի «իզուր տեղը, ձրի», Սլմ. զիւր, իսկ Կիւր. զուր «զրպարտութիւն, բամբասանք»։ Նոր բառ է զրաբախտ Եւդ. «դժբախտ»։
ἅδικος injustus δωρεάν gratis (լծ. հյ. անուր, իբր անտեղի. եւ տուր, ձիր, ձրի) Տարապարտ. ունայն. անպատճառ. անպտուղ. անիրաւ.
ԶՈՒՐ. մ. Ի ԶՈՒՐ. ԶՈՒՐ ՈՒՐԵՄՆ. κενῶς, εἵς κενόν inaniter, in vanum, frustra δωρεάν gratis ἁδίκως , ἁκρίτως injuste, inique Ընդ վայր. վայրապար. տարապարտուց. յանիրաւի. ի նանիր. ի սնոտիս. փուճ տեղը, դատարկ տեղը, զուրի ... (զի եւ ըստ յն. եւ լտ. ասի նաեւ ձրի)
Յամենայն ի զուր բանէ ի բաց լինիցիս. (Ել. ՟Ի՟Գ. 7։)
Բարձցե՛ս այսօր զարիւնն զուր, զոր եհեղ Յովաբ. (՟Գ. Թագ. ՟Բ. 31։)
Զիջցո՛ւք ի զուր հպարտութենէ. (Եզնիկ.։)
Իբր զուր իմն պաշտօնատարս Աստուծոյ։ Զուր ջան, անօգուտ վաստակ. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Խ՟Ը։)
Մի՛ լիցուք զուր դատաւորք. (Լմբ. ատ.։)
Փոխանակ զուր ամօթոյն զոր կրեաց. (Վրդն. թուոց.։)
Զուր մարգարէանան։ Զուր պաշտեն զիս։ Զուր աշխատի արծաթագործն։ Վասն առնն զուր մեռելոյ։ Զուր տարապարտուց ի վերայ եկելոց կուտելոց։ Ի զուր տարապարտուց կորուսանէք զմեզ։ Ո՛չ ի զուր ինչ խօսեցայ։ Ի զուր եւ ի տարապարտուց վաստակեցաւ։ Ի զուր վաստակեցաւ։ Ի զուր են զարդարանքն քո։ Ի զուր յուսացուցեր զժողովուրդդ զայդ ի նանրութիւնս։ Զուր ուրեմն վաստակէի տարապարտուց։ Զուր ուրեմն պահեցի զամենայն ինչ նաբաղու.եւ այլն։
Ոչ զոք զուր սիրէ Աստուած. (Կիւրղ. թագ.։)
Յաղագս զուր ի նոցանէ մահուանն (այսինքն սպանման) Տրդատայ. (Խոր. ՟Գ. 21։)
Մի՛ զուր զումեքէ խօսիր. յն. մի՛ զրպարտեր։
cf. Զրավաստակ.
· Calfa
cf. ԶՐԱՎԱՍՏԱԿ;
Ի զուրավաստակ ճանապարհացն խափանել։ (Ագաթ.)
cf. Զիրկ.
· Calfa
cf. ԶԻՐԿ;
Զրկեալ. անմասն. անբաժ. սին;
շագասըզ;
Զուրկ եւ ունայն ի ճշմարիտ գեղեցկութեանցն։ (Ուռպ.)
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
· Calfa
Զոփալ, նեղիլ խորհրդով. դողդղալ
σφαδάζω, δυσανασετέω, ὁδυνόμαι , ὁδύρομαι angor, palpito, agre fero, doleo, moereo, lamentor στενάζω ingemisco եւ այլն. Ի զովոյ կամ իբր ծփմամբ տագնապիլ՝ դողալ. ի դող մահու հարկանիլ յետին ցրտութեամբ կամ յետին տագնապաւ. սարսռալ. եւ Վշտագնիլ. վարանիլ. նեղիլ. դժուարիլ. ստրջանալ. զայրանալ. հեծել. տատամսիլ. հոգալ. տրտնջել.
Ո՞վ ոք մերկացեալ յաւուրս ձմերայնոյ, եւ ոչ զոփացաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Զոփալով թաղեալ իբրու ի Պիսիդոնի (ի ծովու). (Մագ. ՟Լ։)
Եւ անդ ե՛ւս չար զոփայցէ եւ աշխարիցէ. (Ոսկ. ես.։)
Դաւիթ զոփայր եւ ասէր. (Կիւրղ. ծն.։)
Զոփալ ի մահուանէ. (Մաշկ.։)
Զչարչարանս եւ զտրտմութիւնն եւ զզոփալն Աստուծոյ բանին ասեմ ո՛չ բնութեամբ աստուածութեանն, այլ միաւորութեամբ տնօրէնութեանն. (Թէոդոր. մայրագ.։ եւ Յհ. իմ. երեւ. ի Բարսղէ։)
Զոփալով զահի հարեալ Մովսէս դողայր. (Անան. եկեղ։)
Զոփալ ախտիւ ցանկութեան, կամ ցանկութեամբ, խղճմտութեամբ ի մեղս, ամբարհաւաճութեամբ. (Փիլ.։ Լմբ.։ Երզն.։)
Եսաւ (առ նախանձու) դժուարի եւ զոփայ։ Ի մոլորելն՝ ստրջանայ, զոփայ։ Զոփայ՝ տրտմի եւ վշտանայ մեղաւորն, կամ մահապարտն, եւ այլն. (Փիլ.։ Լմբ.։ Պիտ.։)
Շատ ինքն զոփասցէ, եւ այլայլեսցէ զերեսս իւր. (Սիր. ՟Ժ՟Բ. 19.)
Զանձն անիծանէ. եւ զոփայ։ Զանձն ստգտանէ, եւ զոփայ։ Զի՞ լայցես եւ զոփայցես։ Վասն որոյ եւ յոյժ իսկ զոփամ, զի որք հրեշտակաց՝ մանաւանդ թէ տեառն իսկ հրեշտակաց առաք հրաման նմանօղ լինել, մեք սատանայի նախանձաւորք լինիմք. (Ոսկ. մտթ.։)
Զհոգս այլ եւս եկեղեցեաց, զորս զոփայր բազմօրինակաբար. (Տօնակ.։)
Գրի եւ Զոփէր, իբր զոփայր.
Ընդ անտէրունչ լինելն հօտին դժուարէր եւ ընդ անապատէն (զրկիլ) զոփէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
mother-in-law, mother of the wife.
· Calfa
(սեռ.-ի) «մէկի կնոջը մայրը» ՍԳր. Եւս. քր։
Տէրվ. Altarm. 36 զոքանչ, քենի և ներքինի կապում է յն. γονή հյ. կին ևն բառերի հետ։ Հիւնք. սքանչ, սքանչե-լի բառից։ Գ. փառնակ։ Անահիտ 1903, 131 սանս. սվաջանա «ազգական»։
ԳՒՌ (dialectal) Ռ. Սեբ. զօքանչ, Խրբ. Մրղ. Պլ. զօքանչ, զօնքանչ, Ախց. Կր. Սլմ. զօնքանչ, Մշ. զօկանչ, Տիգ. զօնքmնչ, Մկ. Վն. զէօք-անչ, Ոզմ. զիւք'mնչ, Ասլ. զպքաչ, զաքաշ, Ալշ. զօնկաճ, Հմշ. զօքօնչ, Տփ. զօ՛նքաճ,-Աժտ. Երև. զանքաչ, Շմ. զանքօչ, Ջղ. զան-Բուչ, Գոր. զէ՛նքէօչ, Մղր. զէնքիւչ, Ղրբ. կոչ, Ագլ. զա՛նքուչ, յա՛նքուճ, զա՛նքուճ, յա՛ն-զէ՛մքուչ,-իսկ Զթ. Հճ. Մրշ. առանձին զո-քան» բառը կորցնելով՝ թրք. qaуn-ana «զո-քանչ» և qayn-ata «աներ» բառերի կազմու-թեան համեմատ՝ շինել են Զթ. զըքըչմmր «սոքանչ», զըքըչբօբ «աներ», Մրշ. ըզքիչ-բօբ «աներ», Հճ. իքիչմօյ «զոքանչ», իքիչ-բօբ «աներ»։-Գաւառականների մէջ նոր կազմուած բառեր են զոքանչատես, զոքան-չացու, զոքանչերթ, զոքանչփերթիկ։
πενθερά socrus Մայր հարսին՝ զոքանչ ասի փեսային.
Անիծեալ՝ որ ննջիցէ ընդ զոքանչի. (Օր. ՟Ի՟Է. 23։)
Զոքանչն նորա անկեալ դնէր տապացեալ. (Մտթ. ՟Ը. 14։)
Հերովդէս սպանանէ եւ զմայր սպանելոյ կնոջն՝ զիւր զոքանչ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
disgust, aversion, dislike.
· Calfa
Դժկամակութիւն.
Առ ի բառնալ զնոցա զչարութեանն մոլորութիւն. (կամ գուցէ չարութեանն) (Նանայ.։)
cleaning, fining, refining, purification;
filtration.
· Calfa
ԶՏՈՒԹԻՒՆ ԶՏՈՒՄՆ, զտման. Զտելն, իլն. պարզութիւն. մաքրութիւն. եւ Զտիչ.
Եւ այն զի ասէ իբր զտութիւն երկնից, հեբրայեցի՝ իբրեւ զտեսիլ երկնից, այսինքն սուրբ. (Եփր. ել.։)
Ի զտումն ոսկւոյն եւ արծաթոյն պիտոյանան եւ այլ ինչ նիւթք. (Խոսր. պտրգ.։)
Զտումն խորհրդոց՝ մարմնոյն Քրիստոսի ընդունելութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Զտութիւն.
· Calfa
ԶՏՈՒԹԻՒՆ ԶՏՈՒՄՆ, զտման. Զտելն, իլն. պարզութիւն. մաքրութիւն. եւ Զտիչ.
Եւ այն զի ասէ իբր զտութիւն երկնից, հեբրայեցի՝ իբրեւ զտեսիլ երկնից, այսինքն սուրբ. (Եփր. ել.։)
Ի զտումն ոսկւոյն եւ արծաթոյն պիտոյանան եւ այլ ինչ նիւթք. (Խոսր. պտրգ.։)
Զտումն խորհրդոց՝ մարմնոյն Քրիստոսի ընդունելութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
useless discourse, idle talk, nonsensical stuff;
calumny.
· Calfa
ԶՐԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԶՐԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Ընդունայն խօսք. բաջաղանք. եւ զրպարտութիւն. փճախօսութիւն.
Զնոցա զրաբանութեանն ի բաց մերժել զվնաս. (Պրպմ.։)
Կարկատեն զրաբանութեամբ՝ կռապաշտութիւն զմերս պաշտօն համարելով։ Զրաբանութեամբ մոլորեցելոց. (Մագ. ՟Լ՟Թ. ՟Խ՟Դ։)
Հաւատացին անքննաբար զրաբանութեանն. (Շ. թղթ.։)
Որք զայսոսիկ գրեցին զրաբանութիւնս. (Նչ. խնդ.։)
that thinks uselessly, vain, foolish.
· Calfa
Զի մի՛ ընդունայնամիտ զրախորհուրդ հեթանոսք պարծեսցին առաջի սնոտեաց իւրեանց. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 9։)
ματαιόφρων vana sapiens Ունայնախորհ. ոյր խորհուրդն է սնոտի.
cuirass-maker.
· Calfa
Գործօղ զրահից. զըրխ շինօղ.
Զրահագործք ասեն, թէ քանի՛ հազար օղ պիտոյ է ի բովանդակութիւն զրէհի. (Յկ. ղրիմ.։)
cf. Զրահապատ.
· Calfa
Զրահաւորն նետս ոչ ընդունի. (Նեղոս.։)
Քաջն զրահաւորք. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Զըրահաւորք՝ մկնդաւորք. (Շ. եդես.։)
Ի զրահաւոր պատենազէն պղնձապատ վահանացն նշոյլքն զլերամբքն փայլատակէին. յն. ի վերայ ոսկի եւ պղնձի վահանաց։
to arm one's self with a cuirass.
· Calfa
Զրահս զգենուլ. զրահիլ. սպառազինիլ.
Որոց ընդդէմ սպառազինապէս զրահաւորեալ. (Արիստակ. յայտն.։)
to take away, to deliver.
· Calfa
Իբր Ազատել՝ վախճան առնելով չարեաց. խալըսցընել.
Մատուցանելով զպտուղ իւր ի ճաշակումն ամենայն վտանգելոց՝ յախտէ զրաւեցոյց. (Պիտ.։)
vain glory, self-conceitedness.
· Calfa
cf. ՍՆԱՓԱՌՈՒԹԻՒՆ;
κενοδοξία;
Ամբարտաւանութեամբ, եւ զրափառութեամբ ամբարհաւաճութեամբն։ Սորա (ագահութեան) արմատն եւ մայրն եւ բղխումն՝ զրափառութիւնն է։ Ոսկ. յհ. II. 4.
cf. Զրկանք.
· Calfa
ἁδικία injuria ԶՐԿՈՂՈՒԹԻՒՆ (ԶՐԿՈՒՄՆ) Զրկելն. զրկանք. անիրաւութիւն. եւս եւ Զրկիլն.
Յափշտակութեամբ եւ զրկողութեամբ. (Սկեւռ. աղ.։)
Ճառդ զզրկողութենէ յայտ առնէ. (Վրդն. ծն.։)
Ի սիրելեաց զրկութիւն. (Բրս. յուդիտ.։)
Զրկութիւնս եւ բռնութիւնս. (Փիլ. ել.։)
Անիրաւութիւնս, զրկութիւնս, գողութիւնս։ Զանազան զրկութեամբք վարին ի վաճառականութիւնս. (Պիտ.։)
Համբերել զրկութեանց. (Խոսր.։)
Տուգանք մեծամեծք, եւ զրկութիւնք անհնարինք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Ուստի յափշտակութիւն, զրկումն. (Շ. ամ. չար.։)
Կոչեաց զանուն ջրհորոյն զրկումն, քանզի զրկէին զնա. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 20։)
Խանդացեալ ընդ իրս կաթողիկոսին՝ զնա գոլ պատճառք իւրում զրկութեանն. այսինքն զրկեալ մնալոյ ի թագաւորութենէն. (Յհ. կթ.։)
that is well or in several ways woven, that has many turnsand windings, tortuous.
· Calfa
πολύπλοκος multis nexibus implicitus որ եւ ԲԱԶՄԱՄԱՆԻ, եւ ԲԱԶՄԱՄԱՆՈՒԱԾ. Բազմօք մտնեալ, հիւսեալ, ոլորեալ, բազմահիւս. եւ Գալարեալ. մանուածքը՝ ոլորքը՝ կռինճը շատ. ոլոր մոլոր.
Իբրեւ զբազմաման ինչ շարի յորժամ սկիզբնն լուծանիցի, ընդ նմին քակի. (Առ որս. ՟Զ։)
Բազմաման եւ շաղապատ՝ որպէս օձին շարժումն, այնպէս եւ հեշտ ցանկութեան։ Առ իւրաքանչիւր մասն՝ բազմաման է եւ յոքնապատ. (Փիլ. այլաբ.։)
that is formed of several parts;
diverse, various, multifarious.
· Calfa
πολυμερής multis partibus constans Որ ունի բազում մասունս. բազմամասնեայ. բաղադրեալ. եւ Բազմապատիկ. զանազան.
Բազմամասն բնութիւն։ Բազմամասն իմն է (արարածն) Նիւս. (կազմ.։)
Որպէս բազմամասն ինչ զնա (այսինքն զիմաստասիրութիւն) գոլով՝ ընդ բաժանմամբ ստորարկեսցուք. (Անյաղթ. ՟Ժ՟Ե։)
Հանգիցէ ի վերայ նորա հոգի Աստուծոյ, որ բազմամասն (է) ըստ արդիւնսն գործելոյ. (Սեբեր. ՟Է։)
Բազմամասն ընդարձակութիւն յոգնատեսակ զանազանութեան. (Դիոն. երկն.։)
Առինչ՝ բազմամասն դիմօք է. որպէս տիւ եւ գիշեր, կրկնապատիկն առ կէսն. (Ոսկիփոր.։)
Իսկ ես անհամեմատս յամենայնի բազմամասն սոցին առաքինութեանց օրինակաց. (Շ. ատ.։)
Զերծանել ի բազմամասն՝ չարին որսորդական հնարից. (Սարկ. քհ.։)
Արժանաւոր լեալ բազմամասն խնամոց. (Վրդն. երգ.։)
Բազմամասն գիտութեամբ իմաստից. (Երզն. մտթ.։)
cf. Բազմամասն.
· Calfa
Եւ է բազմամասնեայ. բայց մեք նրբագոյնս արասցուք. (Ճ. ՟Ա.։)
Խոհերս բազմամասնե այս։ Զերծումն բազմամասնեայ մահուն։ Բազմամասնեայ յաճախութեան մեծիդ երախտեաց։ Զբազմամասնեայ գումարս դասուց յանուն քո ժողովելոցս։ Բազմամասնեայ շնորհիւ լցեալք։ Բազմամասնեայ օրինակ կերպից ի նոյն տեսութիւն բոլոր էութեան. (Նար.։)
old, aged, ancient, of old date.
· Calfa
πολυετής multos annois habens, longaevus, annosus Բազում ամաց, հինաւուրց ոք, եւ ինչ մի յերկարաձիգ. տարիքը շատ, շատ տարւան, հին.
Դատապարտէ ... մանկութիւն վաղվաղակի վախճանեալ՝ զբազմամեայ ծերութիւն անիրաւի. (Իմ. ՟Դ. 15։)
Ծերունիս ո՛չ զբազմամեայս եւ զհինսն համարին։ Բազմամեայ չարութիւն մարդկան՝ ի ծննդենէ մինչեւ ցծերութիւնն ձգտեալ. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լին.։)
Մի՛ հայիր տէր ի բազմամեայ ամբարշտութիւնս իմ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յերկարաձգեալք ի բազմամեայ տեւողութիւնս յազգէ յազգ. (Պիտ.։)
Բազմամեայ խաչակցութեամբ կեցեալ եւ ժուժկալեալ ննջեաց. (Մագ.։)
cf. Բազմամեայ.
· Calfa
Սիմէոն յարանց լինի քարոզ, եւ Աննա ի կանաց բազմամենից. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
Ըմպէ մեծատունն զգինի բազմամեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
burdened with many sins, great sinner.
· Calfa
Որոյ բազում են մեղք. յետին մեղաւոր , կարի յանցաւոր. բազմայանց. մեղքը շատ.
Ո՛վ անձն իմ բազմամեղ։ Ոչ այլ ոք բազմամեղ. (Մանդ.։ Նար.։)
Բազմամեղիս ողորմեա՛։։ (Շար.)
Որպէս տէր ոք խնամակալ, որ ի բանտէ զբազմամեղս հանել կամիցի. (Ոսկ. ես.։)
Զբազմամերաց յիրաւի ոք ասիցէ զայն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Օտարք Աստուծոյ փրկութեանն՝ բազմամեղքն (դարձան). (Լծ. ածաբ.։)
abounding in silk.
· Calfa
Ուր գտանի մետաքս բազում.
Աշխարհն ... քրքմաւէտ, եւ բազմամետաքս. (Խոր. ՟Բ. 78. կամ 81։)
cf. Բազմահամբար.
· Calfa
Ուր բազում ինչ մթերեալ եւ ամբարեալ իցէ. մէջը շատ բան դիզած՝ պահած.
Իբրեւ զհամբարս բազմամթերս եդ ի նոսա արարիչն զօրհնութիւնսն. (Վեցօր. ՟Է։)
Ծակոտէր զբազմամթեր աման խորհրդոցն. այսինքն զմիտսն լի բազում նենգանօք. (Եղիշ. ՟Բ։)
that wanders;
tortuous, devious.
· Calfa
Որ բազում վայրօք կամ զիրօք յածի. բազմաշրջիկ. դիւրաշրջիկ. որ շատ կըպտըտի.
Զիա՛րդ զբազմայածեան լեզուս ի յօրհնեալն բան մխեցից. (Նար. կ.։)
plentiful, abundant.
· Calfa
Բազմայեղ ձեւով՝ յոլովակի անուամբ ստորոգէ զնա. (Ոսկիփ.։)
Բազմայեղ այլայլութիւնս դաւանէին. (Կանոն.։)
Բազմայեղ չարութեամբ. (Մէկն. Ղեւտ.։)
Յորմէ անկեալն զանազան եւ բազմայեղանակ հիւանդութեամբ ախտացաւ. (Բրս. չար.։)
Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս, զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս. (Փարպ.։)
Բազմայեղանակ նախագուշակ մարգարէիցն քարոզութեամբ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
Բազմաթիւր եւ բազմայեղանակ բարոյիցն. (Խոսրովիկ.։)
Բազմայեղանակ տրտմական կենցաղոյս. (Մաշկ.։)
who has many husbands;
populous (town).
· Calfa
πολύανδρος femina, quae saepius nupsit Մակդիր կնոջ՝ որ լեալ է բազում արանց հետ զհետէ. որ եւ ասի ԲԱԶՄԱՆԿՈՂԻՆ. շատ մարդու կնիկ եղած.
ԲԱԶՄԱՅՐ. որպէս Բազմամարդ. πολύανδρος viris frequens
Զբազմայրն կինն բերելով (սադուկեցւոց) յօրինակ. (Արշ.։)
Ի բաց փախչին գազանք իբրեւ ի բուն իշխանէ ի մարդկանէ. վասն որոյ յորժամ բազմայր լինին՝ ոչ գան ի քաղաքսն։ Մեղուք եթէ առաւելեալ լիցին զօրէն բազմայր քաղաքի՝ գաղթեալք յայլ վայր փոխին. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
that has many joints;
false;
Piecemeal.
· Calfa
Ուր իցեն բազում յօդք կամ յօդուածք, եւ զօդմունք. որոյ բազում են խաղալիք անդամոց. բազմամասն. խաղերը կամ կապը շատ.
Զի չէ՛ մարդ, թէ մի գնացք լինիցին բազմայօդ յօդուածոց նոցա։ Բազմայօդքն լքեալք անկանէին, եւ յօդակոտոր ի միմեանց յօդքն քակտէին. (Վեցօր. ՟Ա. եւ ՟Թ։)
Բնութիւնս մեր նոյնպիսի է բազմայօդ եւ կցկցելով. (Վրդն. ծն.։)
ԲԱԶՄԱՅՕԴ. մ. Յօդ յօդ. յօշ յօշ. կտոր կտոր.
Որով խորտակի բազմայօդ՝ ի վերայ շրջեալ մարդկային բնութեանս չարութիւն, զոր նաւս թարսշայ մարգարէն անուանէ. (Նիւս. երգ.) յն. բազմահե՛րձ. πολυσχιδῶς
ԲԱԶՄԱՅՕԴ. ա. որպէս Ստայօղ, պաճուճեալ. ...
Զբազմայօդս զայս եւ զշնչականս ստորին խաբէութիւնս. (Սարկ. լս.։)
to increase, to grow in great numbers, to shoot, to multiply, to enlarge;
to abound, to overflow.
· Calfa
ποληθύνομαι, πολυπληθέω multiplicor Բազում լինել, աճել թուով կամ սերնդեամբ. շատնալ.
Աճեցէք եւ բազմացարո՛ւք եւ լցէ՛ք զերկիր ... եւ թռչունքն բազմասցի՛ն ի վերայ երկրի։ Բազմանայ յոյժ ժողովուրդն յերկրիս։ Բազմանայր թիւ աշակերտելոցն։ Ի բազմանալ աշակերտացն.եւ այլն։
Եւ բազմացաւ ձայն կանչողին՝ փոխան սրբոյ ժամահարին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
ԲԱԶՄԱՆԱԼ. Առատանալ. առաւելուլ. լիանալ.
Բազմացաւ ջուրն։ Բազմանայր յոյժ յոյժ։ Բազմացան չարիք մարդկան ի վերայ երկրի։ Վասն բազմանալոյ անօրէնութեանն։ Ողորմութիւն ձեզ, խաղաղութիւն եւ սէր բազմասցի։ Եկեղեցին՝ մխիթարութեամբ հոգւոյն սրբոյ բազմանայր. եւ այլն։ Որպէս եւ յայլ գիրս ասի.
Բազմանալ բանից, ողջունի, դիականց, մեղաց, կառաց, փրկութեան, քահանայութեան, (այսինքն քահանայից,) գոչման, աղաղակի.եւ այլն։
that abounds in materials;
that contrives in several ways.
· Calfa
πολύυλος materiosus Որոյ բազում են նիւթբ. ի բազում նիւթոց յօրինեալ.
ԲԱԶՄԱՆԻՒԹ. πολύπλοκος valde implicatus, versatus Որ նիւթէ զբազում ինչ. բազմահնար. նենգաւոր. չարարուեստ.
Ոչ ի բլուր բադնեաց բազմանիւթ բարձրաբերձ ... սեղանոց. (Նար. խչ.։)
Զխորհուրդս բազմանիւթաց յիմարեցոյց. (Յոբ. ՟Է. 15։)
provided with many pictures;
various
· Calfa
Պէսպէս նկարուք. բազմերանգ. գունագոյն. գունզգուն.
Անճառ փառօք փառաւորիք, բազմանըկար գոյն պաճուճիք. (Շ. եդես.։)
Ծառ զանազան պտղովք լցեալ, եւ կամ բազմանկար պատկեր. (Հին քեր.։)
polygonal.
· Calfa
ԲԱԶՄԱՆԿԻՒՆ որ եւ ԲԱԶՄԱՆԿԻՒՆԻ, նւոյ, նեաց. πολύγωνος, πολυγωνίος multangulus, angulosus
Ունի յինքեան տասնեակն եւ զերեքանկիւնիցն եւ զչորեքանկիւնիցն եւ զայլոց բազմանկիւնիցն երեւելի յատուկ առանձնաւորութիւնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
that has many significations, equivocal, ambiguous;
that has many marks.
· Calfa
ԲԱԶՄԱՆՇԱՆ ԲԱԶՄԱՆՇԱՆԱԿ. πολύσιμος multa significans Որ ինչ ունի զբազում նշանակութիւն. շատ բան ցցնօղ.
Լոյս, կեանք, ճանապարհ, հովիւ, բազմանշան եւ այլատարազ տեսութեամբ։
Մի խաբեսցէ ոք զքեզ բազմանշան բանիւ. (Տօնակ.։)
Ոչ ըստ միում օրինակի ... կարելն, եւ ոչ կարելն, այլ՝ բազմանշանակ է. (Առ որս. ՟Է։)
cf. Բազմանշան.
· Calfa
ԲԱԶՄԱՆՇԱՆ ԲԱԶՄԱՆՇԱՆԱԿ. πολύσιμος multa significans Որ ինչ ունի զբազում նշանակութիւն. շատ բան ցցնօղ.
Լոյս, կեանք, ճանապարհ, հովիւ, բազմանշան եւ այլատարազ տեսութեամբ։
Մի խաբեսցէ ոք զքեզ բազմանշան բանիւ. (Տօնակ.։)
Ոչ ըստ միում օրինակի ... կարելն, եւ ոչ կարելն, այլ՝ բազմանշանակ է. (Առ որս. ՟Է։)
cf. Բազմաճիւղ.
· Calfa
Որոյ են բազում շառաւիղք կամ բարունակք.
Բազմաշառաւիղ որթ. (Վրդն. յանթառամ.։)
trembling;
mutable.
· Calfa
πολυκίνητος qui multiplici motu agitatur, volubilis Որ ստէպ շարժի կամ փոփոխի. դիւրափոփոխ.
Իշխելն (առ մարդիկ) ե՛ւ բազմաշարժ, եւ բազմացնոր. իսկ նորայն (այսինքն Աստուծոյ՝) անաշխատ ... անշարժ ... զամենայն շարժէ. (Արիստ. աշխ.։)
Առ ի յախտից (այսինքն ի կրից) բազմաշարժից վտանգեալք. (Դիոն. ածայ.)
Ի տեղւոյ ի տեղի շրջին բազմաշարժ աչօք՝ շուրջ հայեցուածովք խնդրեն զտենչալին. (Ոսկ. ի զաքէոս.։)
laborious, that loves work, that has worked much;
laborious, painful, heavy, difficult, hard;
laboriously, with much difficulty and work.
· Calfa
Ուր իցէ աշխատութիւն շատ. բազմավաստակ. շատ աշխատանքով.
Բազմաշխատ քրտամբք փայլէր։ Բազմաշխատ քրտամբք երկոց զհարկաւոր պէտս մարմնոցնվճարէին. (Յհ. կթ.։)
Որպէս այն առաջին շինուածն անմտութեան բազմաշխատն եւ դիւրակործանն. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
very wicked.
· Calfa
κάκιστος, κακοήθης pessimus, malignus Բազում չարեաց առիթ կամ գործօղ. կարի յոյժ չար. լի չարեօք. շատ գէշ. չարիքը շատ, չարին չարը.
Բազմաչար է պոռնկութիւն. (Յճխ. ՟Ը։)
Զտեղի թատերցն զժողովն բազմաչար։ Ի մի՛տ առ զբազմաչար հնարս թշնամոյն։ Հեռանալ ի բազմաչար ախտից. (Մանդ.։)
Եկեալ ի միտսն՝ յիշեաց զբազմաչար մեղս իւր. (Հ. յունիս. ՟Ժ.։)
Կարապետ բազմաչարպատրողյին. (Բենիկ.։)
that has suffered much.
· Calfa
πολυπαθής multis malis vexatus, multa passus Բազմօք չարչարեալ. բազում չարչարանս յանձնառօղ.
immense, vasty.
· Calfa
Մեծ ըստ քանակին, կամ ըստ տարածութեան, եւ ըստ թուոյ. եւ Ունօղ զնմանութիւն բազում գրուաց.
Խմոր եղեւ նա հաւատոյ քարոզութեանն, եւ միացոյց ի հացն կենաց զբազմաչափ բնութիւնս մարդկան. (Պրոկղ. ոսկ.։)
furnished with many eyes.
· Calfa
πολυοφθάλματος, πολύομμα, -ατος pluribus oculis praeditus Բազում աչս ունօղ. լի աչօք.
Բազմաչեայ քերովբէք. (Շար.։ Դիոն.։)
Երեւի անտեսանելի՝ որ արար զբազմաչեայս. (Եպիփ. թաղմ.։)
Կոյր է բազմաչեայն, որ ի սնոտիսն բազում աչօք հայի. (Նիւս. երգ.։)
cf. Բազմաչեայ.
· Calfa
Յաճախք ի գիտութիւն իմաստալից ըստ բազմաչեան գոլոյ։ Բազմաչեան գոլ, եւ ի թիկանց կուսէ ունել զաչս. (Շ. հրեշտ.։)
Աթոռք անքընին, քրովբէք բազմաչին, սրովբէք սրբային. (Գանձ.։)
very clear, brilliant, most illustrious.
· Calfa
λαμπρότατος, εὑφεγγής splendidissimus, lucidus Յոյժ պայծառ, լուսաւոր, մեծապայծառ. յստակ. մաքրափայլ. փայլուն՝ սիրուն.
Կամ πολυτελής sumtuosus Մեծաշուք, հոյակապ, շքեղ, բազմածախ. փառաւոր, մեծաշէն, շատ ծախքով.
Ցուցանելով զբազմապայծառ նմա պատրաստեալ պսակ։ Բազմապայծառ կուսութեամբ. (Խոր. հռիփս.։)
Բազմապայծառ վայելչութեամբ. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Բազմապայծառ յարկ տանն Աստուծոյ, կամ քաւարան, տաճար. (Յհ. կթ.։)
Զբազմապայծառ կեանս աշխարհի սիրեցին. Գովել զկազմութիւն եւ զհացտուն՝ վասն բազմապայծառ պատրաստութեանն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. տեսական.։)
that deceives much, very cunning.
· Calfa
Յոքնապատիր. լի պատրանօք. բազմախաբ. խաբեբայ յոյժ. խիստ խաբօղ.
Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւող աղուեսուց. (Նար. կթ։)
Բազմապատիրք են որոգայթագիրքն յերկիր. (Լմբ. ժղ.։)
much honoured, very honourable, respectful.
· Calfa
πολύτιμος, πολυτελής sumtuosus, pretiossus Մեծապատիւ, մեծաշուք. եւ Պատուական. մեծագին. բազում յարգի եւ պատուոյ արժանի.
Սուրբ եւ բազմապատիւ արեամբն իւրով. (Մաշկ.։)
Բազմապատիւ պատուով արժանի.
Բազմապատիւ պատուով մեծարեալ զնա. (Յհ. կթ.։)
Այնպէս բազմապատիւ ճանապարհ լեալ նոցա՝ գնային հասանէին ի քաղաքն. (Կաղանկտ.։)
Որքան սակաւու գնոյ զբազմապատիւն դնէ, այնքան խնդայ։ Հանդերձիւ բազմապատուով ոչ զգեցուցանես զքեզ. (Բրս. ապաշխ.։)
very bashful.
· Calfa
Պատկառեալ յոյժ. ամօթով լի. ամօթապարտ.
Զիա՞րդ յաւելից զնոյն գովութիւն՝ աղաչաւորս բազմապատկառ. (Նար. կ.։)
to multiply;
to repeat.
· Calfa
ԲԱԶՄԱՊԱՏԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԲԱԶՄԱՊԱՏԿԵՄ. որ եւ ԲԱԶՄԱՊԱՏԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. πολλαπλασιάζω multiplico Բազմապատիկ առնել. բազմացուցանել իւրք օրինակաւ. առաւելուլ. յաճախել. շատցնել, էւելցնել, վրայ դնել.
Առ ինքն բոլոր միանայ, եւ ոչ յինքն՝ մտեալ, եւ բազմապատկացուցեալ զինքն նուազէ զիւրն միութիւն. (Դիոն. ածայ.։)
Քրիստոս վէմ բազմապատիկ, որ բազմապատկեաց զինքն՝ վէմ կոչելով զՍիմոն, եւ նա զամենայն հաւատացեալսն. (Տօնակ.։)
Հատուցանէ բազմապատկելով։ Զբազմապատկեալ չարութիւն նոցա. (Վրդն. ծն.։)
Հազարս հազարաց ասեն, եւ բիւրս բիւրոց գոլ, զառ ի մէնջ ծանրագոյնս թիւս զինքեամբ շուրջ պատեալ եւ բազմապատկեալ. (Դիոն. երկն.։)
Կամ Բազում անգամ կրկնել, երկրորդել, յեղյեղել. ստէպ ասել եւ յիշատակել.
Բազմապատկեն զ՝ի բով արկանելն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Դ։)
Մոռացա՞ւ Աստուած զանուն քո, եւ յիմ բազմապատկելո՞յն կարօտի վերստին յիշել. (Լմբ. պտրգ.։)
ԲԱԶՄԱՊԱՏԿԵԼ. Ըստ թուաբանութեան Բազմացուցանել զթիւ թուով.
Ամենայն թիւ բազմապատկելով՝ մեծ թիւ բացակատարէ, քան զշարադրելով (գումարմամբ). ո՛րդոն, երիցս երեք՝ ինն, եւ երեք եւ երեք՝ վեց. ահաւադիկ բազմապատկելով՝ մեծ թիւ արար՝ ինն. քան թէ զշարադրելով՝ որ է վեց։ Իսկ երկեակդ ո՛չ այդպէս. քանզի բազմապատկելով եւ շարադրելով՝ զնոյն թիւ բացակատարէ զչորս. երկիցս երկու՝ չորք. երկու եւ երկու՝ չորք. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Բազմանկար.
· Calfa
πολυπρόσωπος multas habens facies, multiformis Իբրու Բազմադիմակ. բազմադիմի. բազմադէմ. բազմօրինակ. շատ երեսով՝ կերպարանքով, շատ կերպ.
Բազմապատկերք են, զի այսպէս ասասցուք, արիոսի եւ եւնոմիոսի աղանդոցն մոլորութիւնք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եւ Երկրպագու բազում պատկերաց կռոց.
Զի ի դէմս բազմած բազմասեզեխն րահաբու ... նկարագրեսցի խորհուրդ բազմապատկեր եկեղեցւոյ ... որ հանդերձեալ էր օտարանալ յամենայն կռոց. (Եփր. յես.։)
that gives or is given abundantly.
· Calfa
Տուիչ զանազան պարգեւաց. առատ ի պարգեւս.
Ապաշնորհս առ բազմապարգեւդ։ Բազմապարգեւ թագաւոր. (Նար. ՟Է. ՟Ժ՟Դ. ՟Ձ՟Բ։)
Բազմապարգեւ բարութիւնս նմա խոստանայր. (Յհ. կթ.։)
Զամենալից շնորհս բազմապարգեւ քո ողորմութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
that owes much;
much obliged.
· Calfa
Որ ունի զբազում պարտիս. պարտապան բազմօք. բազմամեղ. շատ պարտքի տէր.
Կինն մեղաւոր բազմապարտն. (Մծբ.։)
Բազմապարտ յանցաւոր։ Բազումողորմ առ բազմապարտ դարձեալսն. (Վրդն. երգ. եւ Վրդն. ել.։)
of many forms or fashions, diverse, various, many.
· Calfa
Բաշխմամբ ի մասունս բազմապիսիս. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
painful, fatiguing;
laborious, busy, diligent, careful;
diligently.
· Calfa
Ուր լինիցի բազում ջան եւ վաստակ. բազմաշխատ. յոյժ աշխատալի.
Բազմաջան տաժանմունք, կամ հնարք. (Պիտ.։)
Բազմաջան աշխատութիւն. (ՃՃ.։)
ԲԱԶՄԱՋԱՆ. մ. Բազում ջանիւք.
Աշխատեա՛ց բազմաջանս. (ա՛յլ ձ. բազում ջանս). (Վրք. հց. ՟Զ։)
superabundant.
· Calfa
Յոյժ առատ. յորդառատ. առատաձիր. շատ.
Բազմառատ շնորհօք իւրովք՝ յերանելի հանգիստն ժողովէ. (Յճխ. ՟Գ։)
Սփռել անանկաց մի՛ խնայեսցուք, զի առցուք ի տեառնէ բազմառատս պարգեւօք զարքայութիւնն երկնից. (Եփր. պհ.։)
prostitute.
· Calfa
ԲԱԶՄԱՍԵՂԵԽ ԲԱԶՄԱՍԻՂԵԽ. Պոռնիկ կին, որ ունի զբազում սեղեխս, կամ զհոմանիս.
Զի ի դէմս բազմաստուած բազմասիզեխն րահաբու նկարագրեսցի խորհուրդ. (Եփր. յես.։)
to multiply, to increase by propagation.
· Calfa
Որոյ բազում են սերունդք, կամ զաւակք. բազմազաւակ.
Որով մարդկան ազն բազմասեր երկարակեցութեամբ զարգացեալ ծաղկեսցի. (Պիտ.։)
Բազմացուցանել զսերունդ կենդանեաց, կամ տնկոց.
Վասն որոյ փոյթ տարան մեծագոյն երկով տնկել (զորթն), եւ բազմասերել. (Պիտ.։)
Բազմասերութիւն լեալ. (Խոր. ՟Ա. 2. հին տպ.)
subject to many faults.
· Calfa
Որ բազումս սխալէ. սխալական. բազմավրէպ.
Զթերութիւն վրիպանաց բազմասխալ ձայնի եղկելւոյս. (Նար. ՟Ղ՟Ե։)
that has many branches, boughs or parts.
· Calfa
ԲԱԶՄԱՍՏԵՂՆ որ եւ ԲԱԶՄԱՍՏԵՂՆԵԱՆ. Որ ունի զբազում ստեղունս, այսինքն զճիւղս, զոստս, իրօք կամ նմանութեամբ. բազմաշառաւիղ, բազմաճառագայթ. եւ բազմատեսակ.
Ուստի բազմաստեղն եւ յոքնուղէշ ընձիւղեալ բողբոջք. (Սկեւռ. աղ.։)
Ծագեալ եհաս առաւօտն անստուեր լուսոյն՝ բազմաստեղն լուսով. (Խոր. հռիփս.։)
Բազմաստեղն հանճարոյն տեսակք. (Ոսկ.։)
cf. Բազմաստեղն.
· Calfa
Զբազմաստեղնեան դրուագս գրութեան այսմ սոփերի. (Նար. յիշ.։)
s. pl. ast. pleiades.
· Calfa
ԲԱԶՄԱՍՏԵՂՔ Πλειάς յոքն. Πλειάδες plejades որ եւ ԲՈՅԼՔ կոչին. այսինքն են Համագունդ եօթն աստեղք երեւեալք ի գլուխ կամ ի թիկունս Ցուլ աստեղատանն, որոց վեցք առաւել պայծառափայլք.
Որ արար զբազմաստեղսն։ Խելամո՞ւտ իցես կարգի բազմաստեղաց. (Յոբ. ՟Թ. 9։ ՟Լ՟Ը. 31։)
cf. Բազմաստեղք;
cf. Սայլ
· Calfa
Մինչեւ ի դեկտեմբերի ՟Ի օրն, որ բազմաստղն ընկնի։ Վասն հնձոցն՝ որ ի յելն բազմաստեղացն առնեն. (Վստկ. ՟Ծ՟Դ. ՟Ծ՟Ղ. ՟Հ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ՟Թ։)
ԲԱԶՄԱՍՏՂ. որպէս Սայլք երկնից եօթնաստեղեան. մեծ եւ փոքր արջք.
Հրեղէն նշան երեւեցաւ յերկինս մերձ ի բազմաստղն. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի. (այն է Հիւսիսային արշալոյս կոչեցեալն։))
mercantile.
· Calfa
Ուր իցէ տեղի բազում վաճառաց, որպիսի են ծովեզերեայ քաղաքք. առուտուրը շատ.
that relates many things, polyhistor.
· Calfa
πολύϊστωρ polyhistor Բազմապատում. բազում վէպս գրող, կամ ճառօղ զբազում իրաց, մատենագիրն՝ եւ մատենագրութիւն իւր.
Ամբարեաց ի մեղուանոցի այդր ի բազմավէպ մատենագրաց. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
Բազմավէպ գրութեամբ ճառեցին. (Գր. տղ.։)
Զելլենացւոց զբազմավէպ առասպելաբանութիւնս. (Մագ. ՟Խ՟Դ։)
Այլ առաւել է իբր մականուն Աղէքսանդրի ուրումն հին պատմագրի.
Ի բազմավէպն Աղաքսանդրեայ։ Զայս բազմավէպն Աղեքսանդրի գիրք պատմեն։ Զոր ի նմին իսկ մատենի եհար բազմավէպն։ Բազմավէպն միաբան ըստ Մովսիսի գրոցն յիշէ։ Զայս՝ բազմավէպն։ Աղեքսանդրի բազմավիպի՝ վասն ջրհեղեղին։ Միաբանս բազմավիպին գայ։ Զայս ըստ բազմավիպին. եւ այլն։ (Եւս. քր. ՟Ա։)
Այլքն ի պատմագրեաց, զբիւռոս (այսինքն զբերոսայ) ասեմ, զբազմավիպէն (զաղեքսանդրէ), եւ զաբիւդենեայ. (Խոր. ՟Ա. 3։)
much wounded, that has many sores.
· Calfa
Որ ունի յանձին զբազում վէրս. վէրքը շատ.
Բազմավէր հոգւոց մերոց. (Մանդ. կամ Ոսկ.։)
Պօղոս՝ մարդն վիրաւոր, եւ բազմավիրաց բժշկօղն. (Ճ. ՟Գ.։)
Ո՛վ ճարտար բժիշկ եւ համառօտագեղ, ողջացս եւ զիս զայս բազմավէր հիւանդս. (Տաղ.։)
tormenting, painful;
gloomy, grievous.
· Calfa
Որ կրէն զվիշտ բազում. բազմաչարչար, ճգնող.
Եւ Ուր իցէ վիշտ բազում.
Ո՛չ արտաքոյ քաղաքին յաղբեւս, այլ ի բազմավիշտ խորխորատին. (Ոսկ. լս.։)