cf. Դժուարարձակ.
vexatious, difficult.
Թէ դժուարոտիցէ եպիսկոպոսն, համարձակեալ լիցի երիցանց. յն. արտուղի կամ հեռագնաց. (Կանոն.։)
cf. Դիմագրաւ լինիմ.
ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.
cf. Դիմագրաւ լինիմ.
ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.
boldness, courage, assurance.
Համարձակութիւն. յառաջ խաղացումն. նահատակութիւն.
opponent, contrary, enemy, adversary.
Մի՛ իբր զքո դիմամարտ։ Իբր զլեառն դիմամարտ։ Անհարուածելի ի դիմամարտից։ Պահպանութիւն ի դիմամարտից։ Յարձակմունք դիմամարտին. (Նար.։)
prosopopoeia.
Օր աւուր բղխէ զբան. ո՛չ բանիւ, եւ խօսս արձակելով, այլ դիմառնութեամբ եւ ի յիմացուածս մեր. (Վրդն. սղ.։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
ὀρμάω, ἁναπηδάω եւ այլն. peto, proficiscor, irruo, impetum facuio Դէմ եդեալ գնալ. յառաջ խաղալ. ընթանալ. յարձակիլ.
tendency, decline;
ejaculation;
recourse.
Դիմումն. բերումն. յարձակումն. ընթացք.
plain;
ease;
contentment;
convenience;
easy, convenient;
flat, bare;
ի դիւրի՝ ի դիւրոջ լինել, to live comfortably;
— առնել, to facilitate;
to relieve;
to give convenience;
ըստ անձին or ըստ մտաց —ի, at his ease, as he likes;
ի —ի, ի —ոջ, in a plain.
Յարձակի եւ ի դիւրոջ էր։ Ի դիւրոջ էին. (Ոսկ. տիտ.։ Գէ. ես.։)
cf. Եռաթիւ.
Զեռաթուեան եւ զեզակի լոյսն աչալուրջ երեսօք համարձակապէս տեսանելով. (Թէոդոր. խչ.։)
sparkling;
fiery.
Որ եռացմամբ կայծակունս արձակէ, կամ շանթս հրեղէնս.
boiling, ebullition;
cf. Եռանդն.
Երիտասարդական համարձակութիւն, եւ եռացումն սրտի. (Ոսկիփոր.։)
musician, composer;
music;
—քն, the Muses.
Տեսարանքն յանձայնից եղեն ձայնաւորք՝ իբրու երաժշտիւք ի վերայ ածելով զգեղեցիկն եւ զոչն։ Յորժամ քերդօղն առ եռոտանովն երաժշտիցն նստիցի (յն. մուսայի, այսինքն չաստուծոյն երաժշտութեան)։ Որչափ քերդողութիւն իսկ, եւ երաժիշտ բաւականապէս ստացեալ իցեն յանձինս իւրեանց, ոչ համարձակել ումեմն երգել երաժիշտ ինչ առանց ընտրութեան. (Պղատ. օրին. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ը։)
bridle, curb, rein, snaffle;
halter;
scatch, bit;
— արկանել, to bridle, to put on a halter.
cf. Երասան.
to violate, to force.
Բռնաբարեալ վաճառեսցէ զնոսա։ Ամենեքեան՝ որ գերեցին զնոսա, բռնաբարեցին զնոսա, եւ ոչ կամէին արձակել զնոսա. (Օր. ՟Ի՟Դ. 7։ Երեմ. ՟Ծ. 33։)
brutally, fiercely, cruelly.
θηριωδῶς ferociter, ferino modo Իբրեւ զգազան. սաստկութեամբ. անխնայ. ահագինս. Գազանաբար կոտորել, կամ յարձակիլ.( ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 35։ ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Է։ Եղիշ. ՟Ը։)
become cruel, savage, to be fierce.
Գազանացեալ զօրութեամբ յիրեարս յարձակէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
torrent of tears, bitter tears.
Ոմանք զգերարտօսր արձակելով յաչացն իբրեւ յաղբերականց հոսէին. (Եղիշ. ՟Գ։)
repurchase, emanicipation of slaves, deliverance, redemption;
that delivers, frees, emancipates slaves.
Դարձ գերեաց կամ գերութեան. ըստ յն. արձակումն, դարձ, եւ այլն.
sublimity, preeminence, excellence.
Ոչինչ է յիմացականացն՝ ամենայն իմացականացն ըստ գերունակութեան պատճառ։ Այս է գերունակութիւն ըստ արձակ եւ գերակարգեալ անպարունակ մեծութեան։ Ըստ ամենայն գերագոյ գերունականութեան. (Դիոն.։)
easily, with facility, at pleasure;
pliantly;
currently.
εὑχερῶς, ῤᾳδίως faciliter, facile (Ի բառէս դիւր). որ եւ ԴԻՒՐՈՎ. ԴԻՒՐԵԱՒ. ԴԻՒՐԱԲԱՐ. ԴԻՒՐԱՊԷՍ. Հեշտեաւ. առանց դժուարութեան. անաշխատ. եւ Յօժարութեամբ. մտադիւր. անխտիր. համարձակ.
farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.
Ագարակն է անդաստան արձակ. (Վրդն. ծն.։)
raven, crow;
cf. Կռնչեմ;
cf. Կռչեմ.
freely;
nobly.
Եւ համարձակ. անխափան։
to speak freely, frankly.
plain-spoken, free-spoken, tongued, frank, bold. freely, boldly.
Որ ինչ ասի ազատ եւ համարձակ բերանով.
ազատ բերանով. աներկիւղ համարձակութեամբ.
openly, frankly.
Անպատրուակ. համարձակ. ճակատը բաց, յայտնի, աչըգ.
liberal;
free;
noble.
Ազատականօք եւ արձակ յարձակմամբք փոխէր զբնակութիւնն. (Փիլ. իմաստն.։)
to free or rid oneself, to shake off, to break away;
to be ennobled or exalted.
Ի կարգ ազատաց վերագրիլ, եւ ինքնագլուխ կամ արձակ լինել.
the nobility, the peers.
զազատորեարսն արձակեմ. որպէս լինի եւ զմարդիկ, զմարդիկս։
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
Համարձակութիւն. աներկիւղութիւն, եւ յանդգնութիւն. սէրպէրթլիք
nobility, birth, gentility;
civility, genteelness;
generosity, nobleness.
Քանզի բարերար էութիւն է Աստուած, ոչ կամեցաւ զազնուականութիւնն իւր ծածկել։ Ծանուցեալ զազնուականութիւնն Կիւրոսի ... Եթէ արձակելոց է զգերիս. (Եզնիկ.։)
colleague or companion in the same dignity, or on the same throne.
παρακαθήμενος, συγκαθήμενος, σύνεδρος assidens, consedens, una solium obtinens Առընթեր գլխաւորին նստեալն յաթոռ. բարձակից. հարազատ. ընտանի. համապատիւ. պիլէ օթուրուճու, հէմսէր.
company on the same throne.
συνέδριον, γέρας consessio, honor, munus Աթոռակիցն գոլ. բարձակցութիւն. բարձ եւ պատիւ ըստ աւագանւոյ.
alphabet.
Առանց ալփափետաց ուսուցանէ։ Նշանագիրս աղփաբետաց հայերէն լեզուին։ Աղփափետացն զառաջինն եւ զանուանսն անգամ զգրոյն չհամարձակի երկրորդել։ Ըստ գծագրացն գումարութեան, որ յալփափետաց անտի վերաթուի։ Մեսրովպ եգիտ նշանագիր դպրութեան հայերէն լեզուին՝ վարելոյ ալփափետացն հանգամանս։ Զի՞նչ ինչ թեթեւ քան զալփափետսն ուսանել կայցէ.(յն զտառս στοιχεῖα) (Մամբր.։ Կորիւն.։ Մանդ. ՟Բ։ Նար. ՟Ղ՟Գ։ Եզնիկ երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
antagonist, adversary, opponent;
rival, competitor;
champion, hero;
triumpher.
Իբրեւ զախոյեանս հարձակեսցին։ Ախոյեանք հեծելոց. (Յովէլ. ՟Բ. 7։ ՟Բ. ՟Թ՟Գ. ՟Ա. 6։)
illness, disease, indisposition;
affection, passion;
vice, bad habit;
menses;
seed of man;
— ցաւոց՝ դառնութեան, calamity, plague, disaster, any thing troublesome;
— արտասուաց, tears;
— քնոյ, sleep;
— մահու՝ մահացու, mortal malady;
զ—ս մահու ջերանիլ, to be seriously, mortally ill;
— մարդահաճութեան, adulation, flattery;
ապաս ունել ախտի, մեծարել զախտ, to give one's self up to vice, pleasure.
Ոչ իշխելով համարձակ պատուել զախտն (ցանկութեան) ի մեծէն Վրթանայ. (Խոր.։)
to carry, to fetch, to bring;
to strike;
— ընդ իւր, to conduct;
— ի ներքս, — ի մէջ, to introduce;
— ի վերայ or — թափել, to infer;
— ի or վերածել, to reduce;
— ընդ քարշ, to drag along;
— զբոցով, to pass through flame, to enflame, to burn;
— զմտաւ, to consider, to think, to reflect;
— զբռամբ, to seize, to lay hold of;
— զձու, to lay eggs;
առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, without making any objection, readily;
— զհերս, to raze;
— զիրեւ՝ յինքն, to seduce, to entice.
Համարձակութիւն տայ նմա վարսակալ ածել։ Թաշկինակաւն՝ զոր ընդ գլուխն էր ածեալ, հանեալ պատէր. (Խոր. ՟Ա. 12։ Բուզ. ՟Ե. 2։)
involuntarily;
by force, with regret, reluctantly;
եթէ կամաւ, եթէ ակամայ, willing or unwilling.
Բազո՛ւմս յակամայց ի վերայ յարձակեալ (մահն)։ Յորժամ յակամայցն ինչ ի վերայ հասանիցէ. (Փիլ.։)
involuntary;
forced, constrained.
Բազո՛ւմս յակամայց ի վերայ յարձակեալ (մահն)։ Յորժամ յակամայցն ինչ ի վերայ հասանիցէ. (Փիլ.։)
eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;
ԱԿՆ ԴՆԵԼ. Աչս արձակել եւ հաստատել ի վերայ իրիք՝ ագահութեամբ, ցանկութեամբ. աչք տնկել. կէօզ տիքմեք.
Բացեալ պատուհանօք լուսաբերօք ի տապանի, ասեն եւ ակունս լուսարձակս դնել ընդ պատուհանօքն. (վրդն. պտմ.։)
precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.
ԱԿՆ ԴՆԵԼ. Աչս արձակել եւ հաստատել ի վերայ իրիք՝ ագահութեամբ, ցանկութեամբ. աչք տնկել. կէօզ տիքմեք.
Բացեալ պատուհանօք լուսաբերօք ի տապանի, ասեն եւ ակունս լուսարձակս դնել ընդ պատուհանօքն. (վրդն. պտմ.։)
cf. Ակնկառոյց.
Յոր ակնակառոյց լեալ քաջացն հայոց, եւ յարձակեալ՝ ոչ կարէին վնասել։ Աստ իմն ակնակառոյց լեալ այրասիրտն եւ կաթոտն Շամիրամ. (Խոր. ՟Գ. 9։ ՟Ա. 15։)
ashamed, confounded;
sad.
Զմատնիչն՝ զպիղծ եւ զանամօթ եւ զակնկոր առ ամենեսեան։ Առ ի բազմաց փառաւորութիւնն՝ ակնկորս եւ կեղծաւորս գործէ։ Մի՛ առնիցես ակն կոր զլեզուդ. ապա թէ ոչ՝ զիա՞րդ պաղատիցի վասն քո, յորժամ ինքն զիւր համարձակութիւնն կորուսանէ. (Ոսկ. մտթ.։)
ineffability;
unspeakableness.
Եւ անխօսութիւն. բացասութիւն. բան բացբարձական. ἁπόφασις. negatio.
inaccessible, unapproachable.
(Սաւուղ) համարձակեցաւ յանմատոյց խորհուրդն մտաբերել, որ չէր օրէն նմա մատուցանել. (Սեբեր. ՟Զ։)
excusable, pardonable
Զմեզ անմեղադրելիս արձակեսցէ. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
discordant, different, dissonant, diverse, divided, not agreed, at variance, contrary;
irreconcilable;
— լինել, to differ, to disagree.
Անմիաբանք լեալ միմեանց՝ արձակէին. (Գծ. ՟Խ՟Ը. 25։)