Your research : 1 Results for ճարակ

Ճարակ, աց exact entry

See full entry →

s. fig.

pasture, feed, food, forage, fodder, provender;
pasture ground or land, meadow;
food, pasture, aliment, nourishment, prey;
— հրոյ, fuel, combustible;
— լինել, to be food to, the prey of, a prey to;
հրոյ — լինել, մատնիլ, to be a prey to the flames, to be burnt, devoured, consumed by fire;
սրոյ — լինել, մատնիլ, to perish by the sword;
սրոյ — տալ, to put to the edge of the sword, to slay;
— գտանել, to spread over, to wind or creep about;
— տալ հերձուածոց, to keep up, to foment divisions;
առ — ախտից, for cherishing or caressing the passions;
բազմախողխող երկաթոյն նա տայր ի —, he mowed them down with the murderous steel, or sweeping brand;
գիտութիւնք — են մտաց, knowledge is the food of the mind;
ճար եւ — առնել, to find a remedy;
to repair, to redeem, to retrieve, to make reparation or amends for.

Etymologies (7)

, ի-ա հլ. «հնար, ճար, դարման դեղ» Նար. Արծր. Վրդն. ծն. Վրք. հց. որից ճարակել «դարմանել» Նար. հա. անճարակ «անդարմանելի, անհնարին» Նար. «տկար, անկեալ» Բենիկ. «հարկաւ, անշուշտ, ստի-պողաբար» Մխ. Բժշ. 135. անճարակութիւն Վրք. հց. անճարակիլ Մխ. Բժշ. յանճարկի կալ Գր. տղ. եմ.։

Առհասարակ շփոթուած է յաջորդի հետ՝ հայերէնի մէջ ձևի նոյնութեան և պարսկերէնի մէջ ձևի նմանութեան պատճառով։ Առաջին անգամ Հիւբշ. տարբերեց երկուսը՝ դնելով ճարակ «հը-նար»<պհլ. čārak և ճարակ «խոտ»< ահլ. čarak։

ԳՒՌ (dialectal) Գործածւում է նախորդի հետ կրրկ-նական կազմելով՝ ճար-ճարակ (Պլ. Ռ. Սեբ. ևն). բայց սրանից ունինք նաև անճարակ, անճրկիլ, անճրկած, անճրկոտիլ։

, ո, ի-ա հլ. «անասունների ու-տելու խոտը» ՍԳր. Մծբ. նմանութեամբ «կը։ րակի, վէրքի, մեղքի տարածուելու նիւթ» Բ. տիմ. բ. 17. Եւս. պտմ. ը. 17. որից ճա-րակել «արածիլ, խոտ ուտել» ՍԳր. Եփր. աւետ. «տարածուելով ծաւալիլ» (կրակի, հի-ւանդութեան ևն համար խօսելով) ՍԳր. Ոսկ. գղ. ճարակակից Պղատ. օրին. ճարակաջատ Ոսկ. ես. ճարակաւոր Ոսկ. եփես. և մ. գ. 6. հարակումն Յհ. կթ. համաճարակ Նար. խո-տաճարակ Բ. մակ. ժ. 6. Ագաթ. Բուզ. հրա-ճարակ Թէոդ. մայրագ. մկնաճարակ Մագ. տե՛ս և ասպաճարակական։

= Պհլ. ❇ čarak «արօտ, ճարակ» բա-ռից. սրա հետ նոյն են պրս. [arabic word] čarā «արօտ, ճարակ», čarāgāh «արօտատեղի», čarāgar կամ čaranda «արօտական անա-սուն», čarā̄var «ճարակաւոր, արօտական», čarānidan «արածել, ճարակիլ», բեւուճ. caι raγ «արածել, ճարակիլ, ման ածել», աֆ-ղան. car «ուտելու համար անասունին տըր-ուած խոտ». čarēdal «արածել», հինդուստ. [arabic word] jəhar «մացառ», čaru «խար, խոտ». գնչ. č̌ar «խոտ», čarava «ուտել, կշտանալ», ւαրava «խւոտ». čarayava «արածել», čario-vava «խոտով սնանիլ, ճարակիլ», քրդ. če-rándin «տանիլ արածացնել», čarewan «ա-րօտ», čere «ճարակ, խոտ, արօտ» ևն։-Հիւբշ. 188։

«երկիր, նահանգ». ի-ա հլ. նո-րագիւտ բառ, որ մէկ անգամ ոտնում եմ գործածուած Խոր. աշխ. 590. «Աայրեալ գօ-տեաւն անցին ի հարաւոյ կոյս և զազգսն զայն ճշգրտեցին և զսահմանս ճարակաց նո-ցա չափեալ». (Պատկ. Aрм. reorp. էջ 12 ռուս. թարգմանում է проcтранства иxъ nрeделовъ). կայ նաև նոյնի բայական ձևը ճարակել «բնակիլ». Եւ ճարակեն զենտոս Լի-բիա ազգք վեշտասան. Խոր. աշխ. 598 (Պատկ. էջ 25 թարգմանում է живутъ)։

=Նոյն ճարակել «արածիլ» բայից է. ի-մաստի զարգացման համար տե՛ս կեր «գա-ւար»։-Լճ.

NBHL (18)

Ճարակ խաշանց, կամ հօտից, կամ գազանաց։ Ձեռն նորա բաժանեաց նոցա ճարակս։ Զմնացեալ ճարակն ի ձէնջ առ ոտն կոտորէիք։ Իբրեւ խոյք՝ որոց ոչ գտանէր նոցա ճարակ։ Պակասեսցեն հօտք ի ճարակոյ (կամ ի ճարակաց)։ Մտցէ եւ ելցէ, եւ ճարակ գտցէ.եւ այլն։

Թողցուք զխոզիցն ճարակ. (Սարգ.։)

Արգելին զխաշն եւ զարջառ ի ճարակոյ. (Մծբ. ՟Գ։)

Զսահմանս ճարակաց նոցա չափեալ. (Խոր. աշխարհ.։)

Արօտ արդարոց՝ բանն, եւ ճարակ կենաց՝ շնորհք հոգւոյն. (Համամ առակ.։)

ՃԱՐԱԿ. որպէս Ծախելի նիւթ. կամ ճարակումն, որպէս Ծախումն, կամ ուտելն եւ ծաւալումն կեղոյ, եւ հրոյ.

Բանք նոցա իբրեւ զքաղցկեղ ճարակ գտանեն. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 17։)

Եղեւ ճարակ կեղոյ առանց բժշկութեան. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)

Նմա այսօր կարօտի ճարակ վիրացս մերոց առ ի բժշկել. (Լմբ. պտրգ.։)

Հրոյ ճարակ լինիցի։ Ետու հրոյ ճարակ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ե. 5. եւ 6։)

Կամէին՝ եթէ հրոյ ճարակ լեալ էին. (Շ. մտթ.։)

Հրոյ ճարակ արարեալ զաշխարհն ամենայն. (Մեսր. երէց.։)

Սրոյ ճարակ զամենեսեան, կամ զնա տային. (Եղիշ. ՟Գ։ Յհ. կթ.։)

Ճարակ լինէր վայրենի գազանաց։ Եղեր ճարակ բարկութեանն աստուծոյ. (Ճ. ՟Ա.։ Մաշկ.։)

ՃԱՐԱԿ. որպէս Ճար. ռմկ. ճար ճարակ. հնար. ճարտարութիւն.

Անհնարից ճարակ։ Անհնարաւոր ախտիցն ճարակ. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Ծ՟Գ։)

Խորհուրդս յուզէին՝ ճարակ գտանել. (Արծր. ՟Դ. 12։)

Գիտացից ճարակ՝ ազատել զնոսա։ Զիա՞րդ եղեր ողորմած. (ի բնութենէ՞, եթէ ի ճարակէ մտաց. Վրք. հց. ձ։)


Entries' title containing ճարակ : 24 Results

Բանաճարակ

See full entry →

adj.

examiner.

NBHL (2)

Որ ինչ լինի ճարակելով զբան, քննելով եւ խելամուտ լինելով.

Ի բերս շրթանց բանաճարակ որոճման. (Նար. խչ.։)


Խոտաճարակ, աց

See full entry →

adj.

herbivorous, pasturing on herbs;
— լինել՝ շրջել, to pasture, to feed.

NBHL (4)

Որ զխոտ ճարակի կամ արածի. եւ Որ բանջարով եւեթ վայրի շատանայ. (որպէս անասուն ի բնէ, կամ նմանեալն անասնոյ, եւ կամաւ ճգնօղն)

Զօրէն էրէոց խոտաճարակ շրջել. յն. արածիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 6։)

Նման ենանզգայիցն անմտաց խոտաճարակացն։ ոչ պաճարք խոտաճարակք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Նար. առաք.։)

Դու ետուր խոտաճարակ լինել թագաւորինբաբելացւոց. (Ագաթ.։)


Անճարակ

See full entry →

cf. Անճար.

NBHL (3)

Անճարակ գտեալ յելս հնարից։ Կիրք երկանց անճարակ ճեպոյ։ Անճարակ վիրացն. (Նար. ՟Բ. ՟Ի՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)

Հանդիսակից լիցին, եւ ճար անճարակիս. (Բենիկ.։)

Պա՛րտ է բժշկին անճարակ՝ որ գիտենայ զչորս ժամանակսն ... Զի անճարակ՝ բժշկին կարիք ունի նոցա գիտութիւն. (Մխ. բժիշկ.։)


Անճարակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

inability, incapacity.

NBHL (1)

Յանճարակութենէ (տպ. յանճարութենէ) կապանացն այլ ինչ ոչ կարաց, բայց զայս՝ զի զլեզուն ծամեաց եւ եթուք յերեսս պոռնկին. (Վրք. հց. ՟Ե։)


Անհանճարական, ի, աց

See full entry →

cf. Անհանճար.

NBHL (1)

Մի՛, վասն զի շնորհաց է փրկութիւնն, անհանճարական ինչ համարիցիս։ Մի՛, յորժամ ցասումն լսիցես, կարիս ինչ անհանճարականս կարծիցես զԱստուծոյ. (Ոսկ. ես.։)


Ճարակաբոյս, բուսոյ

See full entry →

s.

plant fit for fodder.


Ճարակակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

foraging together.

NBHL (2)

συννέμων qui compascitur. Որ զոյգ ընդ այլս ճարակի. արօտակից.

Իբրեւ զձիս շամբուշ յերամակի ճարակեալս ... ոչ ոք ի ձէնջ հասեալ՝ զիւրն առ ի ճարակակցաց ընկալցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)


Ճարակաշատ

See full entry →

adj.

abounding in fodder, in pasture, very grassy.

NBHL (2)

Ուր իցէ ճարակ անասնոց բազում. արօտ յուռթի.

Որ ցորեան եւ գարի բերէր երկիրն, յորժամ աւեր մնայցէ ի մարդկանէ, խոտալից ճարակաշատ լինի անասնոց. (Ոսկ. ես.։)


Ճարակաւոր

See full entry →

adj.

pasturing, feeding.

NBHL (5)

νεμόμενος qui pascitur βόσκημα pecus եւ այլն. Խոտաճարակ. խոտաբուտ. որպէս անասուն արօտական. պաճար, եւ հաւ՝ որ ճարակին ի դաշտս.

Ուր էին հաւք բազումք ճարակաւորք. (Պտմ. աղեքս.։)

Անբաւութիւն ձկանց, եւ զանազան հաւուց ճարակաւորաց։ Իբրեւ զճարակաւորս եւ զանասունս. (Ոսկ. եփես.։)

Նաեւ քան զճարակաւորսն անարգագոյնք են որդիքն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)

Ի ճարակաւորացն արտաքսեաց խումբն (զնաբուգոդոնոսոր). (Խոր. հռիփս.։)


Ճարակեմ, եցի

See full entry →

va. fig. vn.

to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.

NBHL (21)

ՃԱՐԱԿԵՄ ՃԱՐԱԿԻՄ. νέμω, νέμομαι, βόσκω , βόσκομαι, ποιμαίνω pasco, pascor ἑσθίω edo, vescor. Դարմանել ճարակօք, եւ ճարակիլ. արածել. եւ արածիլ. ուտել. ռմկ. արծել, արծիլ. պ. ջէրանիյտէն.

Աներկիւղ զանձինս ճարակեն. (Յուդ. 12։)

Ընդունի՝ յետ ճարակելոյ զխոզեանն (կամ զխոզսն). (Բրս. ապաշխ.։)

Ես ինձէն ճարակեցից զխաշինս իմ. (Եփր. աւետար.։)

Ճարակեսցէ (կամ ցի) գայլ ընդ գառին։ Ի միասին ճարակեսցին։ Մի՛ ինչ ճարակեսցեն, եւ մի՛ ճարակեսցին։ Որդիք ձեր յանապատի անդ ճարակեսցին։ Ի նոսա ճարակեսցին.եւ այլն։

Ոյք զպտուղս երկրի ճարակին. (Նիւս. բն.։)

Գազանք իբրեւ զարջառ խոտ ճարակին. (Յոբ. խ. 10։)

Երիվարաց, եւ իշոց, եւ այլոց այսպիսեաց ճարակողաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)

Մեղր ի մկանց ճարակեալ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)

Բոց գիտէ ճարակել զեղէգն։ Ցաւն օր ըստ օրէ աճէ, եւ ճարակէ զմարմինն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Չար ախտս յայսմանէ առեալ զնիւթ՝ սկսաւ ճարակել. (Լմբ. պտրգ.։)

Վիրացն հարուածք ճարակեսցին. (Նար. ՟Թ։)

Շուրջ զամենայն բլրովք նոցա հուր ճարակեսցի։ Զի մի՛ առաւել ճարակեսցի ի ժողովրդեանն. (Ես. ՟Թ. 18։ Գծ. ՟Դ. 17։)

Ոչ զմօտակայն ճարակի, եւ ոչ ամենեւին շիջանի. (Նիւս. կազմ.։)

Սուր նորա ճարակէր զամենեսեան։ Սրով ճարակեցին զբնաւսն. (Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. յիշ.։)

Սրով ճարակեցին զմեզ, ջնջեցին զաթոռ տերանցն. (Տաղ.։)

Քննութիւն մեր աստէն առ մեզ ճարակեսցի։ Բանն կարօտեալ՝ ի պէտս այնորիկ այսր անդր ճարակեցաւ. (Լմբ. պտրգ.։)

Մահն տակաւին ճարակէ զմարդիկ. (Տօնակ.։)

Բարկութիւնն աստուծոյ ճարակէ զեգիպտոս։ Ամենայն անօրէնութիւնք եւ չարութիւնք ի քաղաքիս ճարակին. (Վրք. հց. ձ։)

Մերթ եւս՝ որպէս Ճար եւ ճարակ առնել, լինել. դարմանել դեղով կամ հնարիւք.

Ի ճարակել խոցուածոյս՝ անդրէն վիրաւորիմ. (Նար.։ ՟Հ՟Ա։)


Ճարակեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to feed, to pasture, to give to eat.

NBHL (3)

ՃԱՐԱԿԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ ճարակիլ. ջամբել. կերակրել. դարմանել.

Զառողջ եւ զանվնաս բանիցն ճարակեցուցանել դալարիս. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ոչ եւս խոտով ճարակեցուցանէ, որ է անասնացեալ մարդոց կերակուր. (Նար. երգ.։)


Ճարակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Ճարակեմ.


Ճարակումն, ման

See full entry →

s.

pasture, pasturage;
dilatation, extension.

NBHL (3)

Զսատակիչ սրոյ զճարակումն. (Յհ. կթ.։)

Զի մի՛ ճարակումն բոցոյն (ցանկութեան) եւ զձեզ կերիցէ. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Գ։)

Միայն զխանձողսն տեսանեմք ի ճարակմանէ հրոյն մնացեալ։ Ոչ միայն զարմատն, այլեւ զճարակումն չար ախտիս չար ախտիս տեսեալ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Համաճարակ

See full entry →

adj.

entirely consumed;
all-consuming, all-devouring, epidemic, epizootic, contagious.

NBHL (2)

Համայն ճարակեալ, ծախեալ, կերեալ.

Առ համաճարակ ամենաբոլոր ախտացեալ հոգիս վիրաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)


Հանճարական, ի, աց

See full entry →

cf. Հանճարեղ.

NBHL (4)

Ողջամիտք, արդարք, հանճարականք, աստուածապաշտք։ Աւանդել հանճարականսն. (Փիլ. լին.։)

Զմարթական եւ զհանճարական զայս ներգործութիւն. (Նիւս. կազմ.։)

Հանճարական ինչ, եւ ստեղծեալ առասպելս. (Պտմ. աղեքս.։)

Այլ այս խնամք ի բարձրելոյն հանճարական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Հանճարակուռ

See full entry →

cf. Հանճարեղ.

NBHL (1)

Դնէ զհանճարակուռ բանս զայս, եւ ասէ. այլ քրիստոս եկեալ քահանայապետ. (Վրդն. քրզ.։)


Յոգնաճարակ

See full entry →

adj.

devouring, voracious.

NBHL (2)

παντοδαπός omnia consumens, et omnifarius, multiplex, varius. Զբազում ինչ ճարակօղ, եւ ընդ բազում տեղիս ճարակեալ. բազմածախ. բազմապատիկ. բազմադիմի. ըստ հոմաձայնութեան յն. բանդօտաբօ՛ս.

Փախիցո՛ւք ի գազանէս յայսմանէ (ի սնափառութենէ) յամենայն ժամ. (վասն զի բազմազան է եւ յոքնաճարակ. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)


Մկնաճարակ

See full entry →

adj.

gnawed or eaten by rats or mice.

NBHL (2)

ՄԿՆԱԿԵՐ ՄԿՆԱՃԱՐԱԿ. Կերեալ կամ ճարակեալ ի մկանց. մկան կերուք.

Մկնաճարակսն ճողոպրեալ պարառաբար յեղափոխեն. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)


Տաճարական

See full entry →

s.

knight templar.


Տաճարակապուտ

See full entry →

cf. Սեղանակապուտ.

NBHL (4)

Զնոյն ինքն զսեղանազերծ զտաճարակապուտ զգանձի տամբն արկանէին փախստեայ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 42։)

Յաղագս տաճարակապտաց օրէնքն։ Դատաւորք տաճարակապտից։ Մատնչի եւ տաճարակապտի. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)

Ո՛վ յանցաւոր եւ տաճարակապուտ։ Արեանն պարտք արեամբ վճարի, եւ դատ զսեղանազերծիցն եւ զտաճարակապտիցն տայ. (Ճ. ՟Ա.։ Երզն. մտթ.։)

Բազում տեղի պատրաստեաց զանձինն սատանայի (յուդա) տաճարակապուտ սեղանակապուտ գողութեամբն. (Ոսկ. ես.։)


Տաճարակողոպուտ

See full entry →

cf. Սեղանակապուտ.

NBHL (2)

Ամբարհաւաճք, եւ տաճարակողոպուտք։ Մեհենակապուտ դիցն, եւ տաճարակողոպուտ կոչէին զնա. (ՃՃ.։)

Արծաթսիրութիւնն տաճարակողոպուտ եւ մատնիչ արար զնա։ Ասես, թէ չեմ իբրեւ զսա տաճարակողոպուտ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Տաճարակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

table-companion.

NBHL (2)

Տաճարակից ընկերօք իւրովք. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 13։)

Որք տաճարակիցք էին, ուրախակիցք եւ բազմականակիցք. (Բուզ. ՟Գ. 19։)


Տաճարակապտութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (2)

Տե՛ս, ո՛րչափ դժուարին է տաճարակապտութիւնն. (Ոսկ. ես.։)

Զքեզ այժմիկ շարժէ առ է տաճարակապտութիւնդ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)


Տաճարակողոպտութիւն, ութեան

See full entry →
NBHL (1)

Ոչ զշնութիւն եւ զսպանութիւն, եւ ոչ զտաճարակողոպտութիւն կարէին թողուլ. (Ոսկ. եբր.։)


Definitions containing the research ճարակ : 178 Results

Ճար

See full entry →

s.

remedy, means, expedient;
— or — եւ ճարակ գտանել, to find a means or a way, to contrive, to think of a device, to contrive;
չիք —, ոչ գոյ —, there is no way or means to, there is no help, it is done;
it is past all cure, it is irremediable;
cf. Ճարակ.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Ախց. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. Մկ. Մշ. Մրղ. Շմ. Ոզմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. ճար, Ասլ. Խրբ. Հմշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. ջար, Տիգ. ջmր, Ագլ. ճօր, Հճ. ջօյ. նշանակում են «ճար, հնար, միջոց և դեղ». գաւառական-ները գիտեն նաև ճար «ոյժ, կարողութիւն» -որից կազմուած են ճարել «հայթայթել, մատակարարել» (ըստ Արդ. «ծնիլ»), ան-ճար, անճարու, անճարիկ, ճարակտուր, ճա-րահատ. ճարարիլ, ճարակտրի, ճարի «ճար-պիկ, որ անճարակ չէ», ճարիկ, ճար-ճարակ, ճարուակ, ճարճրկել։-Ատանայի թրքախօս հայերն էլ ունին jar. օր. ճարըմա ճար եթիշ-տի «օգնութեան հասաւ ենձ»։

NBHL (1)

ռմկ. ճար ու ճարակ. պ. ջարէ, ռար իւ ջէդէր. πόρος, θεραπεία, μέσον medela, medium. Հնար. դեղ դարմանոյ. ելի աղագ.


Մկնակեր

See full entry →

cf. Մկնաճարակ.

NBHL (2)

ՄԿՆԱԿԵՐ ՄԿՆԱՃԱՐԱԿ. Կերեալ կամ ճարակեալ ի մկանց. մկան կերուք.

Մկնաճարակսն ճողոպրեալ պարառաբար յեղափոխեն. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)


Բանջար, ոց, աց

See full entry →

s.

herb, herbage, pot-herbs, vegetables;
beet.

Etymologies (1)

ՆՀԲ մեկնում է «բան ճարակեւու».-Մորթման ZDMG 1870, 80 համեմա-տում է թրք. [arabic word] panǰar «ճակնդեղ» բառի հետ։ Սրան պատասխանելով Պատկանեան, Փորձ 1880 մարտ, էջ 93 առում է, թէ պէտք է համեմատել ո՛չ թէ panjar, այլ թրք. [arabic word] banǰar «մո-լոշ, բանջարեղէն, բոյս»։ Հիւնք. թրք. panǰar «ճակնդեղ» բառից փռխ առ-նուած և ընդհանրացած։ Patrubány, Բանաս. 1902, 80 և IF 14, 58 բանալ= յն. φαἰνω բայից, իբր «բացուած», ջ և ար մասնիկներով. հմմտ. ջին-ջ, ար-դար, դալար։

NBHL (1)

(իբրու իր ճարակոյ) λάχανον յորմէ թ. լահանա. βοτάνη (լծ. հյ. բոյս). χόρτος χλωρός herba, gramen, vingultus, virtidis, olus (լծ. ոլոռն). Դալարի ի կերակուր մարդոյ եւ անասնոյ. կանանչեղէն, խոտեղէն.


Խոզակ, աց

See full entry →

s.

fruit of cypress, plane-tree;
— շերամոյ, cocoon.

Etymologies (1)

Նախ Schroder, Thesaur. 46 գրելով գոզակ՝ կցում է արաբ. ǰavzaq և լտ. qossipium բառերին։ ԳԴ դնում է պրս. ղուզէ։-ՆՀԲ «նոյն ընդ ռմկ. գօզալագ.. թերևս ճարակ խոզաց կամ ընկուզա-ձև»։ Lag. Arm. Stud. § 506 պրս. goza բառի պհլ. ձևից։ ՀԲուս. § 1442 հիմ-նուելով Շրէօդէրի վրայ՝ դնում է առան ձին կոզակ բոյսը՝ որ յայտնապէս սխալ է։ Հիւնք. պրս. քիուզէ «բժոժ»։

NBHL (1)

Նոյն ընդ ռմկ. գօզալագ. Անպիտան պտուղ նոճւոյ, սօսւոյ, եւ նմանեաց նորին. (թերեւս ճարակ խոզաց կամ ընկուզաձեւ)


Դարման, ոց, ից

See full entry →

s.

cure, dressing;
culture;
remedy, reparation;
refreshment;
provender, provision, victuals;
subsistence, nourishment, maintenance;
— տամ, cf. Դարմանեմ.

Etymologies (2)

, ո, ի հլ. «ճար, ճարակ, խնամք. հոգ, դեղ, ուտելիք, ապրուստ» ՍԳր. Եզն. Ոսկ. ես., որից՝ դարմանել ՍԳր, դարմանիչ Վեցօր. Եզն., դարմանական Ոսկ. ես., դար-մանաւոր Ագաթ., դարմանոց Բուղ., դարմա-նութիւն Ոսկ. ես., խաշնադարման Ծն. խղ. 32, 34, բազմադարման Յճխ., քաջադարման Մծբ., անդարմանելի (նոր գրականի մէջ) ևն։

= Պհլ. [arabic word] darmān «բժշկութիւն, դեղ», պրս. [arabic word] darmān «ճար. ճարակ, դեղ», սանս. dhεrman-«յենարան, նեցակ»։ Պարսկերէնից փոխառեալ են նաև աֆղան. րելտճ. darmān, քրդ. darman, ասոր. [syriac word] ︎ darmānā, թրք. derman, սերբ. derman, վրաց. დარმანი դարմանի, ավար. darman. ուտ. därman, այսպէս նաև գրեթէ բոլոր կովկասեան լեզուների մէջ։ Իրանեան բառի արմատն է dar<հնխ. dhar «պահել, պահպանել» (Horn, § 554). հմմտ. նոյն արմատից զնդ. drva «առողջ», պհլ. dāruk, պրս. [arabic word] dāru «դեղ, դարման» (Horn, § 523), ուրիշ ածանցներ են հյ. դարան, դա-րիլ (տե՛ս այս բառերը)։ Հայերէն բառը բնիկ լինելու պարագային էլ պիտի ունե-նար վերի ձևը, բայց -սան մասնիկը և բա-ոի նոր նշանակութիւնը՝ որ միալն իրանե-աններիոն է յատուկ, ցոյց են տալիս, որ բառը փոխառեալ է։-Հիւբշ. 138։

NBHL (1)

ἑπιμέλια cura, remedium, χορηγία, δίαιτια suppeditatio, victus, aimentum Ճար, եւ ճարակ. պ. տարու, տէրման. Հնարք. դեղ. հոգ. խնամ. եւ Պարէնք. ռոճիկ. պէտք ապրելոյ. կարգաւորեալ կուր եւ ումպ ըստ կանոնի բժշկաց. պէտ. թիմար, չարէ. եւ պիտոյք, ապրուստ, ուտելիք.


Անդեայ, էոց, էից, եայց

See full entry →

s.

flock, herd, cattle;
fields, country.

Etymologies (1)

ՆՀԲ անդ «արտ» բառից, «իբր այն՝ որ ճարակի կամ պահին ի վայրս անդոց»։ Անդեղայ տե՛ս Դեղ։

NBHL (1)

ԱՆԴԵԱՅՔ, եայց. կամ ԱՆԴԻ, դւոյ, ւոց. եւ դիոյ, ոց ԱՆԴԵԱՅ ԱՆԴԵԱՅՔ. βοῦς. bos, armentum. Պաճար. արջառ. նախիր. ջոկ զուարակաց եւ երնջոց. (իբր այն՝ որ ճարակի կամ պահին ի վայրս անդոց.) եզ՝ կով, պախրէ. սըզըր, տավար. եբր. պաքար.


Կեր, ոց

See full entry →

s. fig.

nourishment, food;
prey;
bait, decoy, allurement, lure;
— առնուլ, to take nourishment;
— արկանել, to bait, to lure, to allure, to decoy;
— լինել, to be food for, the prey of;
to allow, to let itself to be decoyed or allured;
— լինել սուսերի, to be put to the sword.

Etymologies (1)

= Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. g2er-արմատից, որի միւս ժառանգներն են յն. βορά «կեր, ճարակ անասնոց», βοςός «որկրամոլ», βρῶuα «կերակուր», կրկնութեամբ βι-βρω-σϰω, βε-βρω-ϑω «ուտել, լափել, ճարակել», լտ. voro «կուլ տալ, լափել», vorus «ուտող» (ինչ. carnivorus «մսակեր»), հբգ. querka «կոկորդ», querdar «խայծ ձկան ևն», լիթ. geriu, gérti «խմել», gerklմ «կոկորդ», gur-klys «խածի», հսլ. žira, žrčti «կուլ տալ». grulo «կոկորդ», ռուս. гoрлo և լեհ. gardlo «կոկորդ», ալբան. ngrans «կերեալ», hε-ngra «կերաւ» ևն։ Այստեղ են պատկանում նաև հլ. կոկորդ և նրա ընկերները, որոնց վրայ տե՛ս կոկորդ բառի տակ։-Վերի առ-մատից տարբեր է հնխ. gel-«կուլ տալ», որ մի քանի լեզուների մէջ շփոթուած է վերո-յիշեալ g'er-արմատի հետ, այնպէս որ կա-րելի չէ որոշել թէ իրապէս ո՛ր արմատին ևն պատկանում. այսպէս են սանս. σiráti «կուլ է տալիս», gará «ըմպելիք», զնդ. gar «ևուլ տալ», հսլ. glutati «կուլ տալ», glutu «կոկորդ»։ Հայերէնը հարազատօրէն պահած է երկու արմատներն էլ մի քանի ձայնռառձ-ներով. այսպէս կեր, կուր, *կոր (կոկորդ բառի մէջ), կել, կուլ. տե՛ս և այս վերջինը (Walde 858, 356, Boisacq 127, Berneker 369, Trautmann 89-90, Pokorny 1, 682, Ernout-Meillet 1091)։-Հիւբշ. 452։

NBHL (1)

δέλεαρ, βορά escas, cibus. Կերակուր, մանաւանդ անասնոց. կուր. խար. խայծ որսալոյ, եւ որս. նմանութեամբ սնունդ կամ ճարակ հրոյ, սրոյ, եւ այլն.


Պաճար, աց

See full entry →

s.

cattle;
—ք, means, expedient, device;
—ս պաճարել, to seek the means to, to resort to all sorts of expedients, contrivances or shifts.

Etymologies (1)

ՆՀԲ աաճար «տաւար» բառի համար թուի թէ յիշում է եբր. պաքար «պախ-րէ». իսկ պաճարել՝ լծ. և նոյն թրք. be-ǰermek և ռմկ. ճարել։ Lag. Urg. 479 ճարակ բառի հետ։ Հիւնք. պաճար «տա-ւար»=պրս. čārpā «չորքոտանի» (շըրջ-մամբ), իսկ միւս նշանակութիւններով վաճառ բառից։ Գազանճեան, Արևել. մամ. 1907, 934-5 պաճարել=թրք. bejer-mek։ Meillet, Rev. d. ét. arm. 2, 6 պա-մասնիկով իրան. ճար (cār), ճարակ (čārak) բառերից փոխառեալ։

NBHL (1)

Իբր զանզգայ պաճարս անասնոց մեռանիմք, եւ ոչ զարհուրիմք։ Ոչ պաճարք խոտաճարակք, եւ կամ լուղակ կերակրելիք. (Նար. ՟Ծ՟Ե. եւ Նար. առաք.։)


Արմատակեր

See full entry →

adj.

that eats roots or herbs.

NBHL (1)

Եւ Խոտաճարակ. ընդակեր.


Արտաքսեմ, եցի

See full entry →

va.

to put out, to drive out, to exclude.

NBHL (1)

Զքաղդէացին ամբարձեալ գոռոզ ի ճարակաւորացն արտաքսեաց. (խումբս։ Զնա դատապարտեալ արտաքսէր ի տարտարոսացէնն խաւար. Խոր. հռիփս.։)


Արօտ, ից

See full entry →

s.

pasturage, pasture, pasture-ground, herbage.

NBHL (3)

νομή, βόσκημα pascuum, pastus (ի բայէս Արածել. որպէս յամաչելոյ՝ ամօթ, յաղաչելոյ՝ աղօթք) Ճարակ. բուտ. նիւթ եւ դաշտ արածելի յանասնոց. եւ Արածումն. ճարակումն.

Զարօտս մեղու եւ կոգւոյ. (Յոբ. ՟Ի. 17.) իմա՛, կամ ճարակ, ուտեստ քաղցր եւ պարարտ, եւ կամ բաշխումն, հոսումն, ըբտ երկդիմի առման։

Կանչացուցանօղն հոգւոց ինձ արօտս։ Ի յարօտս մահու ճարակել. (Նար. ՟Ի՟Գ.։ Նար. կ.։)


Արօտական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

that pastures, eats grass, at pasture, at feed;
that leads cattle to pasture, herdsman, shepherd;
pasturage.

NBHL (1)

νομάς in pascuis degens, gregalis, βοσκόμενος pascens, βόσκημα pecus (pecoris) Անասուն՝ որ արածի եւ ճարակի. արծօղ, որ կարծի.


Աղաւնարօտ

See full entry →

s. bot.

vervain.

NBHL (1)

կամ ԱՂՈՒԵՆԱՐՕՏ. (զոր Ստեփ. լեհ. կամի ընթեռնուլ որպէս ռմկ. ԱՂԱՒՆԻՃ) Խոտ՝ որ լինի արօտ կամ ճարակ աղաւնեաց. ըստ յն. աղաւնական։ περιστερέων peristereon, verbenaca, verbeneca erba colombina կեօյէրճին օթը, ռայըլհամամ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Աղքատիմաստ

See full entry →

adj.

cf. Աղքատիմաց.

NBHL (1)

ԱՂՔԱՏԻՄԱՍՏ ԱՂՔԱՏԻՄԱՑ Տկար եւ փանաքի իմաստիւք կամ իմացուածովք. անճարակ խելքով.


Աղքատիմաց

See full entry →

adj.

poor in understanding, shallow, empty, witless.

NBHL (1)

ԱՂՔԱՏԻՄԱՍՏ ԱՂՔԱՏԻՄԱՑ Տկար եւ փանաքի իմաստիւք կամ իմացուածովք. անճարակ խելքով.


Արածեմ, եցի

See full entry →

va.

to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.

NBHL (3)

Կամ Տալուտել. ճարակեցուցանել.

(որպէս թէ առ ածել, յարօտ ածել. լծ. եւ եբր. րաա. արբ. րայ) βόσκω, νέμω, ποιμαίνω pasco Հովուել ի դաշտի. առաջնորդել անասնոց յարօտս եւ ի ճարակս. արծել.

Նմանութեամբ ասի, ԱՐԱԾԵԼ ԶՀՈՂՄՍ, կամ ԶՈՐԿՈՐՍՏՈՒԹԻՒՆ, կամ ԶԲՈԶՍ, իբրու Հետամուտ լինել. զհետ երթալ. զրահետ վարիլ. որպէս անասունք թափառին ի ճարակս։ (Առակ. ՟Ի 12։ ՟Ի՟Ը 7։ ՟Ի՟Թ 3։)


Բարոյք, ոյից

See full entry →

cf. Բարք.

NBHL (1)

Բայց ե՛ւս անբանական բարոյից է ասուն կենդանեաց ի յարօտս մահու ճարակել։ Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւօղ աղուեսուց։ Ի գազանական բարոյից նոխազք նուիրելիք. (Նար. կ.։ Նար. ՟Կ՟Թ. եւ Նար. մծբ.։)


Բարրանք, նաց

See full entry →

s.

cf. Բարուրանք.

NBHL (1)

Անգործ արարէք զսուր նոցա՝ առ ի յոչ ճարակել զձեզ բարրանօք։ Անձամբ զանձն բարրանօք սիրել անտեղի է կարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Լ՟Ե։ Շ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)


Բոյծ, բուծի

See full entry →

s.

nourishment;
expedient.

NBHL (1)

ԲՈՅԾ որ գրի եւ ԲՈՒԾ. Արմատ Բուծանելոյ. Բուծումն. դարման. սնունդ. ճարակ.


Բոտոտակեր

See full entry →

adj.

mothy, worm-eaten;
— լինել, to get moth-eaten.

NBHL (1)

Նոքին իսկ աստուածքն բոտոտակերք լինելոց են. (Թղթ. բար. Յն. կերիցին, կամ ճարակ լիցին ուտճաց)։)


Բաժանեմ, եցի

See full entry →

va.

to divide, to separate;
to share, to distribute;
to cut, to decompound, to disjoin, to uncouple, to disunite, to split, to cleave, to scatter, to behead, to make an incision;
— վիճակաւ, to allot.

NBHL (1)

Բաժանեցից զաւարն։ Տո՛ւր ինձ բաժին. եւ նա բաժանեաց նոցա զկեանս։ Ասա՛ ցեղբայր իմ բաժանել ընդ իս զժառանգութիւնն։ Բաժանեցէ՛ք զերկիրն եօթն բաժին։ Դու բաժանեսցես ժողովրդեանդ այդմիկ զերկիրն։ Վիճակաւ բաժանեսցեն զժառանգութիւն նոցա։ Բաժանեա՛ զերկիրս զայս ի ժառանգութիւն ինն ցեղիցն։ Բաժանեաց նոցա ճարակս։ Բաժանէ իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ոչ բաժանեաց նոցա. եւ այլն։


Անցանեմ, անցի, անց

See full entry →

vn.

to pass;
to flow, to run;
to pass away, to end, to cease;
to passover, to omit;
— զանցանել, to exceed;
to surpass, to excel, cf. Գերազանցեմ, cf. Յառաջատեմ;
զբանիւ՝ ըստ հրամանն, to infringe, to transgress, to violate, to break;
— ընդ մէջ, to cross;
to pierce, to penetrate;
— վերստին, to repass;
—ի տեղի այլոյ, to succeed;
— ընդոստ, to leap;
— արագ, to hasten;
— զաւուրբք, to grow old, cf. Ծերանամ, cf. Պառաւեմ, cf. Զառամանամ;
— ճրագի, to be extinguished;
— ժամանակի, to elapse;
— անցից, to happen;
— յաշխարհէ, to die, to expire;
հասանել —, to cross, to traverse;
— ըստ չափ՝ ըստ սահման, to surpass, to exceed, to go beyond the limit;
հապճեպ զբազում իւիք, to pass rapidly over many things;
սակաւ ինչ — բանիւ, to speak briefly.

NBHL (1)

Եթէ բնաւ չտամք (ճարակ հրոյ), բնաւ անցանէ եւ սպառի. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ապականեմ, եցի

See full entry →

va.

to corrupt, to spoil;
to alter, to change, to falsify;
to contaminate, to soil, to dirt, to spot;
to cause to rot, to putrefy;
to deform, to disfigure;
to deprave, to seduce;
to pollute, to profane;
to poison, to infect;
to vitiate;
to debauch, to lead astray;
— զկոյս, to deflour, to debauch;
— զսիրտ, to corrupt the heart;
— զտեսիլ մորուաց, to shave;
— զառողջութիւն, to ruin the health;
— զբարս, to corrupt the morals;
— զօդ, to infect the air;
— զհամբաւ, to libel;
— հրոյ զլերինս, to consume, to burn, to devour the mountains;
— զխորհուրդս ուրուք, to render useless advice;
— զմիտս, to seduce.


Խոտաբուտ

See full entry →

adj.

fed on grass;
living on herbs.

NBHL (2)

որ բտի խոտով. խոտաճարակ. խոտաբոյծ. եւ Խոտաճարական.

Խոտաբուտ ճարակօք շատացեալ. (Յհ. կթ.։)


Խոտակեր, աց

See full entry →

adj.

eating vegetables, vegetarian.

NBHL (1)

Որոյ կերակուրն է խոտ. խոտաճարակ.


Խլիրդն

See full entry →

s. med. fig.

cancer;
a shrewd person, a sly one.

NBHL (1)

ԽԼԻՐԴՆ գրի եւ ԽԼՐԴՆԻ. (տպ. Խլրդենի) Քաղցկեղ, խոյլխեցգետի, որ իբրեւ զխլուրդն խլրտեալ ի ներքուստ ի վեր՝ ճարակի զմարմինն.


Խոզաբուտ կերակուր

See full entry →

s.

hog's wash, food for swine.


Ժանգ, ոյ

See full entry →

s.

rust, verdigris, oxyde;
rustiness;
venom, poison;
moss;
blight, mildew;
plague, pestilence.

NBHL (1)

ԺԱՆԳ. Ախտ հիվանդութեան՝ որ ճարակի ի մարմիննիբրեւ զքաղծկեղ, կամ ժանտ ախտ. տե՛ս եւ ԺԱՆՏ, որ գրի եւ ԺԱՆԴ. որով նոյնանայ ընդ ժանգ։


Ժանտախտ, ից

See full entry →

s.

plague;
pestilence, contagion, mortality, disease;
հարկանել, վարակել —իւ, to plague, to infect with the plague;
հարեալ —է, plague-stricken, infected with the plague;
ճարակեցաւ — ի զօրուն, the plague broke out in the army;
կեղտ —ի, plague-spot.


Իմաստ, ից

See full entry →

s.

signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.

NBHL (1)

Որչափ վիրացն հարուածք անբժշկականք եւ անհնարաւորք ճարակեսցին, այնքանեօք չափովք ... իմաստ արուեստից բարձրեալ բժշկիդ բարեհռչակեալ լուսաւորեսցին. (Նար. ՟Թ։)


Լրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

entire estate, complement, completeness, fulness;
accomplishment, completion, perfection, consummation;
satiety;
reunion, multitude;
— լուսնի, full moon;
ի — ածել, to accomplish, to complete, to finish, to crown, cf. Կատարեմ;
ի — գալ՝ ելանել՝ հասանել, to be accomplished, to be fulfilled;
ի —, for the completion of;
ի — աղետիցս, to complete my misfortunes, to give me the finishing blow, to fill up the measure of my misfortunes;
— ժպրհութեան, եղերան, the height of insolence;
the lowest depth of crime;
— եղեւ փառաց նորա, his glory was at the highest pitch.

NBHL (1)

ԼՐՈՒԹԻՒՆ. πλησμονή, χορτασία satietas, expletio, pabulum. Յագուրդ. կշտապինդ վայելումն. ճարակ.


Թզուկ, թզկաց

See full entry →

s.

pigmy, dwarf, shrimp.

NBHL (1)

Լինի եւ թզուկ մօտ յովկիանոս ի սպիտակ լերինսն։ Կղզի մի է հանդէպ արեաց ի հնդկաց ծովուն, յորում թզուկք լինին երեքթզեան հասակաւ. որք եւ պատերազմին ընդ խորդուց հաւուց՝ վասն ճարակելոյ նոցա զանդաստանս թզկաց. (Խոր. աշխարհ.։)


Խանձող, աց

See full entry →

s.

brand, fire-brand;
live-coal;
lava.

NBHL (1)

Միայն զխանձողսն տեսանեմք ի ճարակմանէ հրոյն մնացեալ ի նաբուզարդանայ. (Լմբ. ատ.։)


Խաշնարօտ, ի, ից

See full entry →

s.

cf. Խաշնարած.

NBHL (1)

Կամ Խաշն արօտական, հօտ ճարակօղ յարօտս.


Խառն, ից

See full entry →

adj. adv. s.

mixed, compound;
confused, in disorder;
complicated, indistinct;
impure, obscene, lewd;
confusedly, indistinctly;
together, conjointly;
mixture, conjunction;
coition, copulation, coupling, pairing, rut, rutting;
ի խառնս լինել, to be in rut, on heat, in pairing time;
ի —ս գալ, to pair, to couple, to leap, to mount, to cover;
ածել ի —ս, to yoke, to match, to pair, to couple, to join together.

NBHL (1)

Եզն եւ արջ ի միասին ճարակեսցին, եւ որդեակք նոցա խառն ընդ նմա եւ աշխարհս առ անզգամսն։ Բուռն ի վերայ եդեալ՝ զփախստեայսն տանէր, խառն խոցեալ, խառն հարկանել. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 7։ Իմ. ՟Ե. 21։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 23։)


Խար

See full entry →

s.

grass, hay, forage;
food for cattle, pasture;
— or խառ, thorn;
—ի պտուղ, hips, haws.

NBHL (2)

պ. Խար, խօր. Կուր. ճարակ. բուտ. կեր. կերակուր կամ դարման կենդանեաց.

Ոչ գտաւ խար երիվարաց բազմութեան զօրուն դարման կերակրոց. (Ագաթ.) (ուստի Նշխար, նիշ կամ մնացորդ ուտելեաց. գուցէ եւ ոչխար՝ իբր որոճող զճարակ։)


Խարձ, ից

See full entry →

s.

cane-brake, reedy fen;
thorny brake.


Խածատեմ, եցի

See full entry →

va.

to bite, to nibble.

NBHL (1)

Բալում վիրաւորս ի նոցանէ խածատեալս, եւ ճարակ սրոյ տուեալ. (Յհ. կթ.։)


Առնեմ, արարի

See full entry →

va.

to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.

NBHL (1)

Յարդն հողմով հոսեալ՝ առնի ճարակ հրոյ. (Շ. մտթ.։)


Առօրէական

See full entry →

cf. Առօրեայ.

NBHL (1)

Զառօրէական զկերակուրն խոտաուտ ճարակօք վճարեալ. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)


Ընդաբուտ

See full entry →

adj.

fed with pulse.

NBHL (1)

Խոտաճարակք, ընդաբուտք. (Բուզ. ՟Զ. 15։)


Թաքստեայք, տէից

See full entry →

s. pl.

the fugitives.

NBHL (1)

Գունդն հայոց հանդիպէին թագստէիցն, եւ սրոյ ճարակ արարեալ զնոսա, եւ այլն. (Մեսր. երէց.։)


Թաքստոյք, տոյից

See full entry →

s. pl.

hidden things, arcana.

NBHL (1)

Գունդն հայոց հանդիպէին թագստէիցն, եւ սրոյ ճարակ արարեալ զնոսա, եւ այլն. (Մեսր. երէց.։)


Երէ, ոց

See full entry →

s.

deer, fawn-coloured animals;
game;
venison.

NBHL (1)

Ի լերինս ... զօրէն երէոց խոտաճարակ շրջել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 6։)


Դալարի, արւոյ, րեաց

See full entry →

s.

verdure, grass, herbage, vegetables.

NBHL (1)

Զառողջ եւ զանվնաս բանիցն ճարակեցուցանել դալարիս. (Յհ. իմ. ատ.։)


Եկեղեցակապուտ

See full entry →

adj.

sacrilegious, despoiler of the Church.

NBHL (1)

ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.


Եկեղեցակողոպուտ

See full entry →

cf. Եկեղեցակապուտ.

NBHL (1)

ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.


Եղտիւր, տերաց

See full entry →

cf. Աղտիւր.

NBHL (1)

Յեղտիւրս հոգեւոր բանիցն ճարակիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)


Գայլ, ոց

See full entry →

s.

wolf;
— մատակ, she-wolf;
կորիւն —ոյ, wolfs cub;
ցնկնիլ —ոյ, to whelp;
առնալ —ոյ, to howl.

NBHL (1)

Բենիամին գայլ յափշտակօղ։ Գայլք եւ գառինք ի միասին ճարակեսցին։ Իբրեւ զոչխարս ի մէջ գայլոց.եւ այլն։


Գայլ, ի, իւ

See full entry →

s.

gag;
— ի բերան ածել, արկանել, հարկանել, to gag.

NBHL (1)

Բենիամին գայլ յափշտակօղ։ Գայլք եւ գառինք ի միասին ճարակեսցին։ Իբրեւ զոչխարս ի մէջ գայլոց.եւ այլն։