bunch of grapes.
· Calfa
Տղայոցն արեամբ բեթղահէմ ներկեալ լինէր, եւ տարաժամ ողկուզիցն քաղցու ընդ արտասուս ծնողացն խառնէր. (Ճ. ՟Գ.։)
bearing or producing bunches of grapes.
· Calfa
Ոչ այգի խաղողաբեր ողկուզաբոյծ (կամ ողկոյզաբոյծ) ճռախիտ քաղցրաշտուղ. (Ոսկ. հերոդ.։)
smoothness, polish, sleekness, glossiness;
softness;
delicacy.
· Calfa
Գաղատոս յարծաթոյ ողորկութիւն զսալս քերեալ։ Դառնութիւն եդեալ ընդ քաղցու, կամ տատասկ ընդ ողորկութեան. Ուղորկութեամբն սողալով՝ դիւրաւ ի ներքս անկանի. (Նիւս. թէոդոր.։ Նար. ՟Ձ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
cf. Ողոք.
· Calfa
κολακικός adulatorius παρακλητικός exhortativus. Աղերսական. փաղաքշական. համոզական. ամո՛ք. յորդո՛ր. քաղցր. մխիթարական.
supplication, humble prayer, instance;
softness, kind things, soft words, blarney;
attraction, insinuation, persuasion;
fondling, caress, cajoling, coaxing, fulsome flattery, adulation.
· Calfa
κολκία, θωπεία adulatio, blandimentum δέησις precatio. supplicatio παραίτησις depreciatio παραίνεσις, ἑπῳδή persuasio ἵαμα medela եւ այլն. Ողոք. ողոքումն. ամոքումն. քաղցրաբանութիւն. աղերս. ողորմագին քծնութիւն. շողոմանք. շողոքորթութիւն. յորդոր. հրապոյրք. թովչութիւն. բուժումն սրտի.
to supplicate, to persuade mildly;
to soften, to calm, to appease;
to touch, to move to pity;
to fawn upon, to toady, to flatter.
· Calfa
Զքաղց եւ զծարաւ ողոքեն (հարկաւորօք) եւ դադարեցուցանեն. (Փիլ. տեսական.։)
alive, living;
sound, safe;
complete, entire, integral;
wholesome;
uninterrupted;
— —, alive, all alive, altogether, cf. Կենդանւոյն;
— բովանդակ, wholly, entirely;
— եկիր, welcome ! you are welcome;
— լեր or եր, keep yourself hearty;
God speed you, good bye !
— լեր վարդապետ, hail Master !
— լեր թագուհի, Salve Regina! hail Mary!
— երթ, go in peace, adieu, farewell;
— մնասցեն, let them go to the devil;
— մնա, adieu, take care of yourself, my kind wishes.
· Calfa
Հաց մի ողջ։ Ողջ քաղաքն ամենայն անդ էր. (Վրք. հց.։)
salute, salutation, greeting, compliments, kind regards;
health, state of salubrity;
all, entire, whole;
entirely, wholly, completely;
— հրաժարական, leave-taking, adieu, farewell;
— տալ, to salute;
to compliment;
հարցանել զողջունէ, տեսանել զ— ուրուք, to salute affectionately, with kind expressions;
հարցանել զողջունէ ուրուք, to ask news of;
տալ — հրաժարական, to take leave;
to say good bye, farewell;
—, — քեզ, — ընդ քեզ, good morning ! good day !
— իցէ քեզ, how do you do ? how are you ?
— է, very well;
— է քեզ, is all well with you ?
— է, do you bring good news ?
— է, health, peace, prosperity;
— քեզ տունդ իմ սիրելի, — քեզ երկիր ծննդեան, fare well sweet home ! adieu my native land ! adieu !.
· Calfa
Ողջոյն ընդ ձեզ եւ խաղաղութիւն։ Առ քաղցր հեբրայեցիս ողջոյն յոյժ։ Թագաւոր արտաշէս՝ եզրի քահանայի եւ պատմչի օրինացն տեառն՝ ողջոյն։ Որպիսի՛ ինչ իցէ ողջոյն այս։ Լուաւ զողջոյն մարիամու ...։ Եղեւ ձայն ողջունի քոյ յականջս իմ։ Ողջոյնդ այդ իմոյ ձեռին պօղոսի է։ Սիրեն զողջոյնս ի հրապարակս.եւ այլն։
no, not, nor, none;
ոչ կամիմ, I will not;
ոչ գիտեմ, I do not know;
ոչ կարեմ, I cannot;
ոչ ոչ, neither nor;
ոչ սիրեմ զնա եւ ոչ երկնչիմ ի նմանէ, I neither love him nor fear him;
բայց գիտէի ոչ, but I did not know it;
ինչ ոչ ունի, he has nothing;
ոչ առանց պատճառի, not without cause;
յոչ կամաց, involuntarily, against one's will, by force;
ոչ եթէ, not only;
no;
ոչ եւս, no longer;
not yet;
ոչ երբէք, ոչ բնաւ, never, not at all, no;
ոչ ոք, no one, nobody, none, not one;
ոչ ոք ի ձէնջ, no one among you;
ոչ ոք ասասցէ քեզ, nobody will tell you;
ոչ ոք գտցի այնչափ յանդուգն, no one will be hardy enough;
ոչ զոք գտցես, you will not find any man;
յոչ գոյից ի գոյ ածել, զոչսն ածել ի գոյանալ, to produce or create from nothing;
շարժել յոչ բարիսն, to provoke to evil;
այո կամ ոչ, yes or no;
եղիցի ձեր բան, այոն՝ այո, եւ ոչն՝ ոչ, let your conversation be, yea, yea;
nay, nay;
ո՞չ or ո՞չ ապաքէն ասացի քեզ, did I not tell you ?
;
ոչ, տէր, no, Sir;
ո՞չ իսկ, is it not true that ?
ոչ միայն չողորմեալ, far from being touched;
եւ ոչ իսկ մարդ է, he is no man;
ոչ արդեօք զերծաւ, perhaps he is not freed;
cf. Ել.
· Calfa
Եւ ոչ եւս կարիցեն կալ առաջի թշնամեաց։ Մինչ ոչ եւս կարօղ լինել նմա յայտնապէս ի քաղաք մտանել։ Եւ ոչ եւս դառնալոց է յապականութիւն։ Ոչ եւս գոյ ինձ տեղի ի կողմանս յայսոսիկ։ Ոչ եւս ունէի ժոյժ.եւ այլն։
cf. Ոչնչանամ.
· Calfa
Տունն ջնջեցաւ, եւ քաղաքն ոչէացաւ (առ աչօք ցուցեալն ի դիւաց). (Վրք. հց. ձ։)
of the royal family, of the court;
citizen, freeman;
nobleman, noble, lord, courtier.
· Calfa
Ազատ ոք յոստան քաղաքէ կամ ի զարմէ. այսինքն ոմն յարքունի եւ յազատ քաղաքէ եւ ի տոհմէ. եւ Արքունական. ազատական. տե՛ս եւ ՈՍՏԱՆ, իբր Ոստանեայ.
o ! oh ! ho ! ah ! ha ! alas !
ով աստուած իմ, o my God !
ով աղետիցս, what a pity !
cf. Աղէտ;
ով սքանչելեացս, what a wonder ! wonderful !
ով, զիարդ վեհ է ազգասիրութիւն, ah ! what a noble sentiment is patriotism !
ով ժամանակ ով բարք, o tempora ! o mores ! oh times ! oh manners ! to what a depth of corruption have our manners come ! in what an age we live !
ով ո, փախերուք յերկրէ հիւսիսոյ, ho, ho, flee from the land of the north !
.
· Calfa
Ո՞վ է քաղաքս այս (այսինքն զի՛նչ է, ո՛ր է). եւ նա ասէ, եփեսոս է։ Ո՞վք են, որ վաճառեն։ Ո՞վք են ճշմարիտ երկրպագուքն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Ո՜վ կին դու, մեծ են հաւատք քո։ Ո՛վ անմիտք եւ հեղգասիրտք։ Ո՜վ լի ամենայն նենգութեամբ։ Ո՜վ քաղաք արեանց։ Ո՛վ (կամ ո՛հ) երեւելիդ փրկեալ քաղաք. եւ այլն։
foot;
foot of a mountain;
foot, inches;
foot (measure in prosody);
պատուանդան ոտից, foot-stool;
կռուան ոտին, foot-hold;
ոտից ցաւ, the gout, podagra;
հատանող կոշտից ոտից, pedicure, corn-cutter;
լուացումն ոտից, foot-hath, pediluvy;
— —, — առ —, foot by foot, step by step, inch by inch, by little and little, by degrees, gradually;
առ —, յոտս, առ ոտս, at the feet;
near, at, to;
յոտաց, standing, upright;
յոտից, on foot, walking;
— ընդ ոտին, foot to foot;
յոտից ցգլուխ or մինչեւ ցգլուխ, from head to foot, from top to toe;
յոտին քում, at your coming;
յ— կալ, to rise, to stand up;
կալ ի վերայ ոտից, to stand upon one's legs;
յոտին կալ, to be standing, on foot;
to support or maintain oneself;
յոտին ունել, to uphold, to support, to sustain;
յ— կանգնիլ, to rise, to get up;
— or առ — հարկանել, կոխել ընդ — հարկանել, to foot, to tread under foot, to trample upon;
to despise;
զ— յոտանէ փոխել, to take a step, to walk;
զոտս ամբառնալ, — առնուլ, to start, to depart, to set out, to go away;
զոտս արձակեալ հարկանել, to kick, to foot;
զոտս ամբարձեալ փախչել, to scamper away, to be off;
անկանել յոտս ուրուք, to fall prostrate at the feet of;
— զոտամբ արկանել, to cross the knees;
զոտն հարկանել առ բարկութեան, to stamp on the ground, to trample with anger or rage;
զոտս ի բոյս հարկանել, to wander about the fields or among the mountains;
զամենեսին յոտին կացուցանել, to surpass all competitors;
to surprise, to astonish;
առ ոտս ուրուք խրատիլ, to be brought up at the feet of;
առ ոտս կալ, to be present;
զոտս հատանել, to take away, to destroy, to extirpate, to exterminate.
· Calfa
Մեծ քաղաքն անտիոքայ է ութ ասպարիսաց, եւ ոտից ՟Հ՟Բ. (Պտմ. աղեքս.։)
who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.
· Calfa
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
· Calfa
quality;
colour;
manner, form.
· Calfa
Յաղագս որակի, եւ որակութեան։ Որակութիւն ասեմ, ըստ որում որակք (գոլ) ոմանք ասին։ Այսոքիկ որակութիւնք են. քանզի ընդունականք սոցա՝ որա՛կք ասին ըստ այսմիկ. ո՛րզան, մեղրն վասն քաղցրութիւն ունելոյ քա՛ղցր ասի։ Թէ պատահեսցէ նոյն առ ինչ եւ որա՛կ եալ (այսինքն լեալ, կամ ել)։ Տեսակն եւ սեռն՝ որակ իմն (այսինքն զորպիսի) գոյացութիւն նշանակէ. (Արիստ. ստորոգ.։)
to be qualified;
to be coloured;
— յարիւն, to be changed into blood.
· Calfa
Ոմանք ցրտին են, այլք քաղցունք՝ եւ ջերմական, որք ի տարերց՝ նոյնք զանազան որակացան (պտուղքն). (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Որակացուցիչ.
· Calfa
Քերթեալ է որակարար բնութիւն. որպէս ի քաղցրութենէն առնի քաղցր, եւ այլն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։ (Աստ եւս կայ հոմաձայնութիւն ըստ համեմատութեան յն. ձայնիցս՝ բիէ՛օ, առնել, կերտել, քերթել, եւ բիօ՛օ, որակացուցանել։))
cf. Որակ.
· Calfa
Որպէս որք զմեղր ճաշակել՝ ի նմանէ որակութեամբն գիտացին քաղցր զմեղրն. (Կիւրղ. գանձ.։)
fond of orphans, charitable.
· Calfa
Քահանայ եղիցի քաղցր, որբասէր, օտարասէր, հիւրասէր. (Եւագր. ՟Ժ՟Է։)
having lost one's children.
· Calfa
Եւ եդեսէ՝ ուռհա քաղաք, որդեկորոյս՝ որբ եւ այրի. (Շ. եդես.։)
cf. Որպէս.
· Calfa
Է պարսաւն ի ձեռն ներբողական գլխոցն. ո՛րզան, յազդէ, ի վարժից, ի գործոց, ի բաղդատութենէ։ Ամենայն քաղաք ըստ առաւելութեան ունի ինչ եւ յատկութիւն. ո՛րզան, թետաղացւոցն գաւառ ունի զերիվարսն. (Նոննոս.։)
vine;
cf. Զամբիղ;
colocynthis;
coloquintida, bitter apple (purgative);
բեր —ոյ, grapes;
տերեւ —ոյ, vine-leaf;
ուռ —ոյ, vine-tendril;
յօտք —ոյ, vine-branches, vine-cuttings;
թօթափել or քաղել զտերեւս —ոյ, to strip away the superfluous vine-leaves.
· Calfa
cf. Որկորամոլութիւն.
· Calfa
Մեռաւ յետ որկորստութեանն՝ քաղցրութիւն փափկութեանն կերակրոց». յն. յետ կոկորդի (կամ որկորոյ). φάραγξ guttur.
mason.
· Calfa
Տարցուք գաղատոս որմաշէնս պիտոյից մերոց քաղաքաց. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
enclosure, recinct, park, walled in space;
cf. Որմարգել.
· Calfa
Զքաղաքն որմափակօք պարսպեն. (Արծր. ՟Բ. 1. (ա՛յլ ձ. որմափակեն պարսպօք։))
to wall, to surround with walls, to close up with masonry, to wall up;
to build.
· Calfa
cf. Նողկանք.
· Calfa
Ոչ մոռանամ զիմն նողկութիւն, որ ի գթութենէ մեծիդ քաղցրացաւ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Նողկանք.
· Calfa
Ոչ մոռանամ զիմն նողկութիւն, որ ի գթութենէ մեծիդ քաղցրացաւ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
law, right.
· Calfa
Առաքեաց զնոսա ի վռիտոն քաղաք, զի զնոմոսն ուսցին. (Ճ. ՟Ա.։)
himself, herself, itself;
he, she, it;
even, equal, identical;
ditto, do, idem or id;
the same, of the same kind, after the same manner, equally, conformably, identically;
մի եւ —, the same;
ի —, ի նմին, together, all at once;
ի —, — ընդ —, ընդ —ս իսկ, ի մի եւ ի —, ի նմին ժամանակի, -ժամայն, —հետայն, soon, very soon, quickly, in the same moment, immediately, directly;
— գործել, to identify.
· Calfa
Դատաստան տեառն ճշմարիտ է, եւ արդար է ի նոյն։ Ապաքէն ի նոյն քաղցրացուցեր ինձ եւ քեզ կերակուր։ Եւ տէր յաւելոյր ի փրկեալսն հանապազօր։ Ի նոյն Պետրոս եւ Յովհաննէս ելանէին ի տաճարն).եւ այլն։
Նոքա նոյն հետայն արշաւեցին ի քաղաք մի ամուր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 27։)
newly built or constructed;
strange, stupendous;
newly ordained.
· Calfa
Բան նորա արարիչ է բնութեանց, եւ ճարտարապետ իրաց նորակերտաց։ Լինիցի քաղաքդ ձեր՝ նորաշէն նորակերտ իբրեւ զանօթ ինչ նոր։ Եւ զայն զի՞ զարմանս, ուր այնպիսի սքանչելի եւ նորակերտ իրք գործէին. (Ոսկ. ես.։)
Նորակերտ քաղաքն սուրբ։ Նորակերտ սիովն, կամ վերնատուն. (Շ. տաղ.։ Անան. եկեղ։)
the fir st day of a month.
· Calfa
Ոմանք ի քաղաքաց (հեթանոսաց) տօնս առնեն միանգամ յամսեան յըստ աստուածն նորամսութեան թուելով։ Ի միում (այսինքն յառաջին աւուր) ամսեանն պակասեաց ջուր յերկրէ. նորամսութիւն՝ պակասութիւն լինի ջրոյն։ Զտօնսն թուէ, զնորամսութիւն, զոր փողովք նշանակեն. (Փիլ.։)
cf. Նորային.
· Calfa
Որ նորայն հայր է, նոյն եւ մեր։ Նորայն լոյս միայն է անփոփոխ։ Ձեր անուանքդ, եւ ոչ նորայն։ Իմ բառս քաղցր է, եւ ոչ նորայն։ Որոյ անուն՝ նորայն եւ սորայն մի է։ Որ ոք ունիցի յինքն զՔրիստոս, ունի եւ զնորայն զամենայն. (Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց.։)
one's own, his or her own.
· Calfa
Որ նորայն հայր է, նոյն եւ մեր։ Նորայն լոյս միայն է անփոփոխ։ Ձեր անուանքդ, եւ ոչ նորայն։ Իմ բառս քաղցր է, եւ ոչ նորայն։ Որոյ անուն՝ նորայն եւ սորայն մի է։ Որ ոք ունիցի յինքն զՔրիստոս, ունի եւ զնորայն զամենայն. (Խոսր.։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց.։)
newly painted.
· Calfa
Եզր ասի զամենայն աստուածեղէն գիրս վերստին յիշել, եւ աւանդել հրէիցն նորանկար եբրայեցւոց նշանադրօք. (Եւս. քր. ՟Ա.) (այսինքն ի ձեւ տառից քաղդէացւոց, փոքր ինչ տարբեր ի մովսիսականէն՝ որ կայր առ սամարացիս)։
new-built.
· Calfa
Նոյնպէս լինիցի քաղաքդ ձեր նորաշէն նորակերտ իբրեւ զանօթ ինչ նոր. (Ոսկ. ես.։)
their.
· Calfa
Ոչ իւրովք ձեռօքն միայն գործէ, այլեւ նոցայովքն։ Զնոցայսն խորհէին։ Յետ նոցայցն ազգաց սկիզբն։ Յաղագս նոցայցն յաճախ յաջողութեանց։ Ձեռնտու նոցայցն լինելով խաղաղութեան դեղին եւ քաղաքաց։ Տօնակից լինիմք նոցայնցն փոխատրելով ուրախական կրից։ Իմանալ տիրապէս զնոցայնցն (կամ զնոցայցն) իմանալի բնութեանց կարգաւորութիւնս. (Պրպմ.։ Իսիւք.։ Փիլ.։ Պիտ.։ Շ. հրեշտ.։)
musical, harmonious, cadencer, melodious.
· Calfa
Հնչումն նուագաւոր։ Նուագաւոր երգ եւ երաժշտական։ Երգս նուագաւոր ձայնից։ Ազգի ազգի նուագաւոր հնչմանցն քաղցրաձայնութիւնք (ի թռչունս). (Պիտ.։)
music, song, melody.
· Calfa
Խառնելով եւս զքաղցր նուագերգութիւնս ձայնիցն. (Պիտ.։)
μελῳδία melodia, suavissimus sonus. Նուագ երգոց. քաղցրաձայնութիւն. մեղեդի. երաժշտութիւն. սաղմոսերգութիւն.
cf. Նուաստ.
· Calfa
Խոստովանել զաստուածականսն բնութեամբ, իսկ զնուաստականսն կամաւոր յանձնառութեամբ։ Վասն է՞ր զայս կրեաց զնուաստականս, զքաղցն եւ զծարաւն ... Նուաստականքն, եւ բարձրականքն. (Նանայ.։ Լծ. ածաբ.։)
s. bot. dittander, lepidium, cock's-foot;
fumaria, fumiter, fumitory;
gold-finch.
· Calfa
Իսկ յն. լէբի՛տիօն. լտ. լէբի՛տիում. ըստ Մենինսքեայ մեկնի յիտալ. է՛ռպա տի կա՛լլօ. խոտ աքաղաղի։
pomegranate;
նռան ծաղիկ, flower of wild-tree.
· Calfa
Այլ ՆՌԱՆ ԿԵՂԵՒ, ի բառս Գաղիանոսի ՝ դնի որպէս ազգ սերկեւլի, կամ պտուղ ինչ ի կիւդոն քաղաքի կրետացւոց։
cf. Նպաստաւոր.
· Calfa
Նպաստամատոյց հանճարոյ եւ քաղցրութիւն արմաւենոյս գոլ պտղոյ. (Պիտ.։)
Նպաստամատոյց մեծարանս գտեալ ի քաղաքացւոցն. (Կաղանկտ.։)
seat, residence;
— փեթակի, the bottom of a bee-hive.
· Calfa
Նստարան. նիստ. կայք. բնակարան. արքյանիստ քաղաք. եւ Յատակ փեթակի կամ մեղուանոցի, եւ այլն.
Որ էր յառաջն տեղին այն նստոց ամարան մեծ թագաւորացն հայոց, այսինքն Արշակունեացն։ ԶՍիս քաղաքն այրեցին, որ էր նստոց թագաւորին հայոց. (Մաղաք. աբեղ.։)
lane, alley, narrow path.
· Calfa
Գեղս կոչէին զնրբափողոցս. (Պիտ. (զշինեալս նեղ փողոցիւք, կամ զփողոցս արուարձանաց քաղաքին)։)
Փորօղ պողոտային, նրբափողոց ճանապարհին՝ որ հանէր ի վերին մայրաքաղաքն սրբոց. (Արծր. ՟Գ. 2։)
cf. Նքթիմ.
· Calfa
ՆՔԹԵՄ ՆՔԹԻՄ, ἑκλείπω, ἑκλύομαι եւ այլն. deficio, dissolvor. որ եւ ՆՔՈՂԻԼ. Նուազիլ ի սովոյ. սովիլ. քաղցնուլ յոյժ. նօթի լինել. յանսուաղութենէ կթոտիլ, լուծանիլ. խիստ անօթէնալ, անօթութենէ մարմրիլ.
profit, interest, fruit, gain, lucre;
advantage, good, benefit, utility, emolument;
interest, usury;
— օգտի or օգտութեան, utility;
սէր —ու, love of lucre;
ի — օգտի իւրեանց, for their advantage;
for the benefit of them;
ոչ առ ի — ինչ օգտի բարբառիմ, be sure I speak disinterestedly;
ի —ս հարկանիլ, —ու զհետ լինել, կրթիլ, մտանել, to become avaricious, to be greedy of gain;
— բերել, to be profitable, to profit, to produce gains;
բառնալ զ— ուրուք, to clip a person's profits or gains;
ի — ածել, to invest, to put out at interest, cf. Շահեցուցանեմ;
some dance;
—ս առնել, to dance;
shah;
— պարսից, Shah or king of Persia.
· Calfa
κέρδος (լծ. թ. քեար ). ἑπικερδές lucrum πορεία, πορισμός, εὑπορία quaestus ἑγασία opus, et opes եւ այլն. Օգուտ. արդիւնք վաստակոց. արգասիք. պտուղ քաղեալ. յաւելուած ստացուածոյ. օգտակարութիւն. պիտանութիւն. դարման. դիւրութիւն. շահ, վաստակ սուտ. (իբր ստացումն)