cavern, grotto.
· Calfa
Ոչ տուն եւ ոչ տեղի իջեւանի գտանէ, այլ՝ օտարանոց քարաքուի (կամ քարաքիւ), ուր ոչ մահիճք եւ ոչ որորան գտանէր. (Մանդ. ՟Ե։)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
· Calfa
Մօտ ի սուրբ տեղի մատրանն՝ որպէս երկու քարընկէցս. (Փարպ.։)
full of stones, rough, stony.
· Calfa
Ի տեղի մի քարուտ. (Փարպ.։)
Գալ առ մեզ զայսքան ճանապարհս քարուտ։ Թնդ քարուտ տեղիս։ Զոր օրինակ ի ջրհեղեղէ ամենայն քարուտ եւ խոնարհագոյն ընկղմին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 40։ Ոսկ. ՟բ. թես.։)
Զանապատի եւ զքարուտ տեղիսն ապաւէն իւրեանց համարեցան. (Բուզ. ՟Գ. 7։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
· Calfa
ἰλαστήριον propitiatorium. Վայր եւ գործարան քաւութեան. որպէս տաճար, եկեղեցի, խաչ եւ ամենայն սրբազանեալ տեղի. եբր. քէֆօրէթ, քաֆօրէթ. որ եւ ՔԱՒՈՒԹԻՒՆ.
expiation, atonement, pardon, propitiation;
— or, սեղան, քաւութեան, libation;
propitiatory;
զոհ քաւութեան, offering.
· Calfa
ՔԱՒՈՒԹԻՒՆ. ἰλαστήριον propitiatorium. եբր. քաֆօրէթ. Տուն եւ տեղի եւ սեղան քաւութեան. քաւարան. սրբութիւն սրբոց. կափարիչ տապանակին.
to detach, to separate, to extrange, to remove, to take away;
— ի ստենէ զորթն, — զմանուկն ի կաթին սովորութենէ, to wean;
— զսիրտ յաշխարհէ, ի հեշտութեանց, to wean or detach one's heart from worldly matters.
· Calfa
Իբրեւ եկն աշոտ ի տեղին, ի բաց քեզեալ եղեւ գուրգէն ի դրանէ ամրոցին. (Յհ. կթ.։)
watch, ambush;
in watch.
· Calfa
Հրամայեցաք քմինս գնել, եւ մահու գործեցաք նոցա։ Կայր ի քմին յիսուն արամբք։ Բազում զօրօք ի քմին կայր։ Կացուցանէր քմինս ի բազում տեղիս. (Ուռհ.։)
bed, couch, sleepingroom, dormitory;
grave, tomb;
— մանկան, crib, cradle.
· Calfa
Ի քնարան շիրմին տապանի։ Պատահէ սոցա տեղի օթեւանի ի քնարանի սրբոյ առաքելոյն ի ներքսագոյնս տապանի խորանին. (Նար. ՟Հ՟Է։ Յհ. կթ.։)
cf. Քննայոյզ խնդրեմ.
· Calfa
Զամենայն տեղիս իշխանութեան իւրոյ քննայոյզ խնդրեսցեն. (Ագաթ.։)
fly-flap, fan;
keshotz, flabellum, ringing-instrument agitated by the deacons during the Armenian and Greek Mass.
· Calfa
ՔՇՈՑ ՔՇՈՑԱՆԻ. ῤιπίδιον flabellum, ventilationis instrumentum. Գործի քշելոյ զճանճս. ճանճավան. հովահարիչ. ... իսկ յեկեղեցւոջ Քչոց կոչին բոժոժազարդ ճօճանակք, զոր շարժեն սարկաւագունք առաջի պատարագի. եւ առ յոյնս նա եւ ի ժամ ընծայաբերութեան հովանի առնեն ի վերայ ընծայից. ըստ որում սկաւառակ քշոցաց ունի զպատկեր սերովբէից կամ քերովբէից. գոյր ասէ Գուառ երբեմն եւ առ լատինս ի վանել զճանճս կամ զմժղուկս ի խորանէ՝ նշանակաւ վանելոյ զփորձութիւնս եւ այլն. եւ ապա սկսան վարել լոկ զքշոց փետրակազմ ի փետրոյ սիրամարգի՝ ի պատարագի քահանայապետին. Թո՛ղ զի յոյնք վարէին երբեմն ի տեղի քշոցի եւ զվարշամակաս կամ զ՝ի քրտանէ թաշկինակս.
eaved, furnished with an eaves-lath.
· Calfa
Ի վերուստ պաղանձաւ քուաւոր. Ի տեղի ապառաժ քուաւոր. (Խոր. ՟Գ. 45։ Արծր. ՟Ա. 16։)
cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.
· Calfa
Եւ առաւել ընդ տառիս Մետաղք, որպէս Տեղի մետաղաց, եւ որ ինչ անկ է նմին. μετάλλα metalla. հանքի տեղին վերաբերեալ.
impure, foul, nasty.
· Calfa
Վատթար կամ աղտեղի կամ օտարոտի. (որպէս մրուր քուրայի, կամ քուռին քուռը, գարշ, կամ քրչի. աղտոտ, եւ այլն)
christianism, christianity;
christendom.
· Calfa
Հրամայեաց առնել հալածանս քիստոնէութեան։ Ընդ ամենայն տեղիս քիստոնէութեան. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 15։ Ժմ.։)
"the thirty seventh letter of the alphabet, the eighth of the vowels. It was introduced in the Armenian alphabet towards the end of the XIIth century to facilitate or distinguish the two different pronunciations of the syllable աւ, which is generally pronounced ""av"" when followed by a vowel, as աւետարան;
on the contrary, when followed by a consonant, it is pronounced like the English ""o"", as աւգնեմ, աւրհնեմ, աւրէնք."
· Calfa
Այլ քանզի կրկնաձայն եւ հոմաձայն է մեզ աւ, զի նախ քան զայլ ձայնաւոր՝ կամ ի վախճան բառից թաւ հնչէ որպէս մօտ ի ավ, զոր օրինակ աւագ, աւազան, աւետիք, աւիշկ, հարաւ, ցաւ. եւ այլն. առ ի գիտել՝ թէ եբր գրի իբր օ՛, սկսան ոմաք ի վերայ տառիս աւ ՝ դնել զյունական ω , օ՛մեկա. Վասն զի տեսին առ հինս եդեալ զայն երբեմն ի վերայ վանկիս ով, ի նշանակ՝ թէ այն վանկ ըստ յունաց գրի տառիւս . ω , օ՛մէկա։ Այլ ելին եւ անհմուտ գրիչք, որ կարծելով թէ ձեւդ օ, յամենայնի լնու զտեղի տառիցս աւ, փոխանակ գրելոյ՝ Դաւիթ, զաւակ, ցաւ, եւ այլն. Գրեցին՝ Դօիթ, զօակ, ցօ, եւ այլն. որպէս համառոտագրութիւն։
cf. Օթանոց.
· Calfa
պատահէ սորա տեղի օթարանին մօտ առ դիրս (գերեզմանի) սուրբ առաքելոյն. (Խոր. ՟Բ. 71։)
cf. Օթեվանեմ.
· Calfa
Որ ամենայն արածոց է տէր, յայրի օթէ։ Օթեա՛ առ մեզ խաղաղարար։ Չգոյր տեղի. եւ նոքա յայր անդր գնացին օթել։ Ո՛չ է պարտ ի չարազանդ մծղնէիցն տեղիս օթել ումեք։ Հուպ առ հանգիստ սրբոյն օթեալ. (Նիւս. երան.։ Ժմ.։ Իգն.։ Յհ. իմ. ատ.։ Շ. վիպ.։)
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
· Calfa
Մերձեալք որպէս թէ օթեւանաւ միով ի սուրբ տեղի տան նահատակին գրիգորի. (Փարպ.։)
ՕԹԵՎԱՆ ՕԹԵՒԱՆ. κατάλυμα diversorium, hospitium. (ուստի իտ. osteria. գաղղ. hotel). յն. μονή mansio, habitatio σταθμός statio. բայիւ μένω maneo. Վանք օթելոյ, այսինքն տեղի ագանելոյ. օթանոց. իջեւան. իջեվան. պանդոկի. հիւրանոց. եւ Բնակարան, օթարան. կայք. կայան. դադարք. տուն.
inhabited by serpents.
· Calfa
Ընդ օձաբնակ խաւար դըբին, ուր լուսատուն էր իմ անձին։ Զեկեղեցիսն՝ որ իւրեանց օձաբնակ տեղիս ի վաղնջուց շինեալ էին. (Յիսուս որդի.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
place where strangers are lodged, guests house, residence for foreigners;
hospice for pilgrims or other travellers.
· Calfa
Ո՞չ տեսանես, ո՛րչափ օտարանոցք ընդ ամենայն տեղիս շինեալ են ի դարմանս հիւանդանաց. (Գէ. ես.։)
to alienate, to estrange;
to alienate from affection, to disaffect, to avert, to turn aside or away, to detach, to wean;
— յիւրմէ աշխարհէ, to send from home, to remove, to send abroad, to expatriate.
· Calfa
Օտարացուցանել յարդար խորհրդոց։ Օտարացուցին զտեղիս զայս յինէն։ Բազումս եւ անթիւս յիւրմէ աշխարհէ օտարացոյց. (Յես. ՟Ի՟Բ. 25։ Առակ. ՟Բ. 16։ Երեմ. ՟Ժ՟Թ. 4։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 9։)
strange foreign, alien;
new, strange, extravagant;
diverse, different.
· Calfa
Զնոր կտակարանս օտարոտի համարի ի հնոյն։ Խլեալ զօտարոտի բոյսս։ Ճանաչել զօտարոտի խառնուածն. (Եզնիկ. ։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Յհ. իմ. երեւ.։) ասի եւ Օտարոտի կարծիք, տեղիք, գործք. սէր, աչք, եւ այլն։
law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.
· Calfa
ՕՐԷՆՔ. νόμος regio, provincia, praefectura. Գաւառ կամ նահանգ, տեղի բաժանեալ յայլոց օրինօք եւ կարգօք իւրովք. (ըստ հոմաձայնութեան յն. ձայնիս, նօ՛մօս, կամ Նօմօ՛ս)
Աղտեղի հանդերձիւ. որպէս եւ դնի ի յն. μετὰ ῤυπαρᾶς ἑσθῆτος sordida veste աղտոտ լաթով.
ԱՄՐԱԽԻՏ ԱՌՆԵԼ Տալ թաքչել յամուր տեղիս. խիտ առ խիտ լնուլ ի խորշս թաքստեան. ծակուծուկ տխել. յն. դնել ի ծածուկ վայրս, կամ ի փապարս եւ այլն.
Արարին ամրախիտ զԻսրայէլ յամենայն տեղիս ամրութեան ապաստանաց նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 56։)
(Թագաւորն) նստեալ ի տեղւոջ՛յայգորելի. յն. ի հրամանատեղի. χρηματιστήριον (՟Ա. Եզր. ՟Գ. 15։)
Զանտեղ ցուցանելով եւ զանփոփոխ աստուածային տեղիսն բնակութիւն։ Անյեղ եւ անտեղ եւ անշարժելի աստուծոյ բնութեանն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 40. 46։)
Եթէ արջ ի գառագղացն զերծանիցի, զտանց դրունս փակեմք, եւ ընդ անխուլ տեղիս ի ներքս աճապարեմք։ Զանխուլ եւ զանհոդ կեանս խնդրեսցէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Եփես.։)
Յանխուլ տեղւոջ։ Յանխուլ տեղիս. (ՃՃ.։)
Ծածկէ անյայտէ զմեծութիւն շնորհին։ անյայտեաց զտեղին. (Իգն.։ Վրդն. դան.։ Ճ. ՟Գ.։)
Երկինք զմի տիւ եւ գիշեր առածեալ զինքեամբք՝ շրջին ի նոյն տեղի. (Եզնիկ.։)
Պոմպէի թէատրոնն հրձիգ եղեւ։ Ի տեղի թէատրովնի։ Ընդ առաջ ի թեատրոն անդ ելեալ. (Եւս. քր.։ Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։)
ԹԷԱՏՐՈՆ θέατρον theatrum, spectaculum գրի եւ ԹԵԱՏՐՈՆ. Բառ յն. թէ՛ադրօն. այսինքն Տեսարան. տեսլարան. տեղի հանդիսի խաղուց, կամ աշխարհաժողով բազմութեան. հրապարակ շրջափակ. cf. ԹԱՏՐ, որ է տեսիլ, եւ տեսարան.
Կեղերջական տրտունջ տոչորեալ սրտի։ Զհօրէն իւր գրէր բանս կեղերջականս։ Բազում տարակուսանս եւ կեղերջականս։ Ոչ անտեղի գտանէ զկեղեջականս՝ որք ի նմանէ ասացեալք յաղագս հալածչաց իւրոց. (Մագ. ՟Հ՟Ը. եւ ՟Դ. ՟Ի՟Ե։)
λύχνος, λυχνία lychnus, candelabrum. Ընդունարան կամ աման եւ տեղի ճրագի. աշտանակ. ճրագակալ. կանթեղ. եւ Նոյն իսկ ճրագն ի կանթեղն.
Ծաղկեսցէ անապատն իբրեւ զշուշան (ջրային, լս. նոնոփար) երկու ազգք եւ երկու գոյն է ծաղիկս այս. սպիտակ է եւ դեղին. ի ճախիճս եւ ի տղմուտ տեղիս ծնանի. եւ եղեգնաձեւ աճեցեալ, ի վեր քան զջուրն զծաղիկն ցուցանէ. (Գէ. ես.։)
Գուցէ եւ մեք աղտեղի զգեստիւ անդ ի հարսանիսն երթիցուք, ուր ամենեքեան ջահազգեսիեալք պայծառանան. տպ. ջահազգեստիւք. յն. պայծառ զգեստս ունին. (Ոսկ. յհ. 6։)
Ունի բարձր հայք եւ ջերմուկս։ Ջերմկաց տեղիք։ Լնոյր զպէտս իւր ի ջերմկաց անտի։ Ի պէտս ջերմկաց ջուրց, որ յերկրէ պղպջակէ։ Ջերմուկք ի ներքոյ երկրի. (Խոր. աշխարհ.։ Վեցօր. ՟Դ։ Եւս պտմ. ՟Ա. 8։ ՃՃ. ։ Վանակ. հց.։)
Ընդ բազում տեղիս գտանին ջերմուկք . (Վեցօր. ՟Դ.) ի յն. ասի ջերմագոյն որակք։