stability, firmness;
lieutenancy;
vicegerency, vicariate;
substitution.
· Calfa
Ունելն հաստատութեամբ զտեղին. զտեղումն.
local;
topical;
— դեղ, topic.
· Calfa
Ետեղական. որ ինչ հայի ի տեղին՝ պէսպէս առմամբ.
humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.
· Calfa
Տրուպ կոչել, եւ ունել զվերջին տեղի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
very hot, burning;
— ժամ or — ժամանակ, hot hours of the day;
ի — ժամու աւուրն, in the heat of the day;
— ժամու or ի — ժամու, during the heat.
· Calfa
Եւ այնպէս էր տեղին տօթագին առաւել քան զհնոցն բաբելոնի. (Վրք. պօղայ ի Ճ. ՟Բ. (որ ի Ճ. ՟Ա. գրի տօթագոյն. եւ Վրք. հց. տօթն տեղւոյն)։)
fair, public market.
· Calfa
Մեծահանդէս վաճառք, տուրեւառ մեծ հաւաքմամբ բազմութեան վաճառողաց եւ գնողաց յերեւելի տեղի՛. (ռմկ. բանայի՛ր. ի յն. բանիղիռիսմօ՛ս ).
so far, as far as that, to that place, there.
· Calfa
ՑԱՅԴ ՎԱՅՐ. Մինչեւ ցայդ վայր. μέχρι τούτου, ἔως τούτου hucusque, usque huc. Մինչեւ ցայս տեղի կամ ժամանակ կամ աստիճան. ցարդ. ցայդր. ցայսր. ինչուան հոս.
hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
· Calfa
Ցանկութիւնս նորոգս խնդրեն գտանել. իսկ ցանկին տեղի՝ եւ նա արս ունի իւր առանձինն՝ խորհուրդս ոմանս կախեալս եւ յարեալս զմարմնոյն եւ արտաքոյ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 186։)
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
· Calfa
Ցանգեաց կիւրոս զտեղին։ Ցանկեաց ամրացոյց զտեղին՝ ուստի ել հուր. (Նախ. ՟բ. մակ.։ Գէ. ես.։)
causing pain, dolorons;
hurtful, unwholesome.
· Calfa
Որ ի ցաւաբեր տեղիս բնակեալ է, ի հարկէ հիւանդանայ ... Նա որ ի ցաւաբեր վայրս բնակեալ է. (Բրսղ. մրկ.։)
resounding throughout the universe.
· Calfa
cf. ՏԻԵԶԵՐՔ. ըստ յն. ասի եզ՛՛. իգումէնհ. յոք՛՛. իգումէնէ. այսինքն բնակեալ վայր. բնակութեան տեղիք.
the universe, the whole world, the earth, macrocosm;
ընդ —րս, ընդ ամենայն or բնաւ —ս, ընդ ոլորտս —րաց, throughout the world, every where;
առնել —րս անապատ, to reduce the earth to a waste.
· Calfa
(որպէս թէ Ընդեզերք. որպէս եւ յն. տի, տիա է ընդ շուրջ. այսր. եւ անդր) οἱκουμένη, -ναι, πᾶν, σύμπας orbis, orbis terrarum, totus mundus, universum. Ընդհանուր աշխարհ. համօրէն կոմանք աշխարհի. աշխարհս ողջոյն. ոլորտք երկրի. ամենայն երկիր բնակչօքն. տեղիք բնակութեան. բոլոր աշխարհ, աշխարքիս բոլորտիքը, բոլոր երկիրս ու բոլոր մարդիկը.
pronoun.
· Calfa
Ունօղ զանուն տիրական։ Իսկ ըստ քերականաց՝ դերանուն տիրապէս լցօղ զտեղի անուան՝ հանդերձ որոշմամբ դիմաց.
to bear sway, to reign over, to rule;
to become master, to seize, to conquer, to occupy, to hold, to possess, to subject;
to predominate;
to become subject, to pass under the rule or dominion of;
տիրելդ ամենեցուն, your power over all;
կամ տիրելո՞վ տիրեցես մեզ, or shall we be subject to your rule?
տիրեսցեն երկրին, they shall possess the earth;
տիրեցին նոցա առիւծքն, they were caught by lions;
յորժամ ի նիւթ ինչ տիրէ հուր, when any thing is set on fire;
ոչ տիրէին նմա տանջանքն, torture had no power over him;
դու տիրես զօրութեանց ծովու, thou rulest the proud waves;
արքայութիւն նորա ամենեցուն տիրէ, (his kingdom embraces all), all shall be subject to his kingdom.
· Calfa
cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.
· Calfa
Զի՞նչ է դժոխք. տեղի է ժուարին, թշուառական ոգւոց տխուր կապարան. (Գէ. ես.։)
cf. Տխրալից.
· Calfa
Սեաւք խոշորագոյնք եւ յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին։ Մաքրել հոգւոյն ջուրբք զտխրալի նսեմութիւն ախտից. (Արծր. ՟Դ. 12։ Շ. մտթ.։)
full of sadness or affliction, greatly dejected, oppressed with sorrow.
· Calfa
Սեաւք խոշորագոյնք եւ յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին։ Մաքրել հոգւոյն ջուրբք զտխրալի նսեմութիւն ախտից. (Արծր. ՟Դ. 12։ Շ. մտթ.։)
sad, dreary, grievous, doleful, mournful.
· Calfa
Բարձցէ զսուգն տխրական։ Խաւար տխրական։ Ի տխրական տեղիս։ Բարբառել բան տխրական եւ սգաւոր։ Տխրական տրտմութեամբ եւ դառնութեամբ սրտի։ Վասն որոյ զգոյն ըզտխրական՝ սեաւ ըզգեստիդ ի յանձնէդ հան. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Է։ Խոր. ՟Գ. 68։ Յհ. կթ.։ Շ. թղթ. մխիթ.։)
muddy, miry.
· Calfa
ἱλυόεις limosus. Տղմական, տղմակերպ. տղմուտ. աղտեղի. գարշ.
like mud.
· Calfa
Ոչ ի միջիս գոլով. (ուր հող է, եւ տղմատեսակ տեղիս. Արիստ.։)
cf. Տղմալից;
—ք, bog, quagmire, marshy land.
· Calfa
Ի տղմուտ վայրս։ Ի տղմուտ եւ ի մօրական գուբս։ Էր տղմուտ տեղի մի. (ՃՃ.։ Վրք. ոսկ.։)
to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
· Calfa
Որպէս զի թէ՝ որ տնկեսցես զնոսա ի լեառն ժառանգութեան քոյ։ Տնկեա՛ դու զժողովուրդ քո ի տեղի սրբութեան քոյ։ Տնկեցից զնոսա, եւ ոչ խլեցից։ Մոլորութիւն ի տան տեառն տնկեցին.եւ այլն։
ranged in line.
· Calfa
Լծորդութիւն կոչի ձայնակցաց տառից ելանել յիւրաքանչիւր տողագիրն շարուց, տեղի տալով ընկերին՝ մտանել ի լուծ առ յարմարութիւն բանին. (Երզն. քեր.։)
pasture-land.
· Calfa
Տե՛ս բռ. յտկ. ան. եւ ի վեր անդր՝ ՏԱՓ ՏՈՒԱՐԱԾՈՅ. այն է տեղի արօտի տափարակ։
house, habitation, home;
house, family, race, nation;
family, household;
goods, fortune;
house, commercial house;
couplet, strophe, stanza, verse;
— ադամայ, the human race, mankind;
— թորգոմայ, the Armenian nation;
— թագաւորի or — արքայի, the king's household;
— մատենագրաց, library;
— պղատոնեայ, Plato's Academy or school;
փայտակերտ, աղիւսակերտ, քարաշէն, քարուկիր —, wooden, brick, stone house;
հանգիստ, բնակելի, լաւ, մեծ, փոքրիկ, գեղեցիկ, տձեւ or անպիտան —, commodious, inhabitable, good, large, small, fine, wretched house;
հիմունք, որմունք, տան, the foundations, the walls of a house;
վարձելի կամ վաճառելի —, house to be let or sold;
— ի տանէ, տանէ ի —, from house to house;
արտաքոյ տան, ըստ — ն, out, not at home;
ի տան, at home;
կալ ի տան, to stay, to be at home;
ելանել ի տանէ, to go out;
մեկնել ի տանէ, չուել, to remove, to move;
դառնալ, գնալ ի —, to go home again, to come home, to go home;
— վարձել, to let a house;
վարձել զ— իւր, to let his house;
— շինել, կառուցանել, քանդել, to build, to pull down a house;
ական հատանել զտան, to break into a house;
շրջել տանէ ի —, to wander from house to house.
· Calfa
ՏՈՒՆ. որպէս Մասն տան. սենեակ. օթարան. եւ Կողմն վրանի. բնակարան. տեղի.
merchant, trader;
տուրեւառիկք or —իկ փոփոխումն, շահաւետութիւն, վաճառք, commerce, trade;
ի —իկ վաճառս ընդ ուրուք բերիլ, to trade, to negotiate, to traffic.
· Calfa
Յաղագս տուրեւառիկ ինչ շահից։ Եւ ոչ ի տուրեւառիկ վաճառս ընդ նոսա բերիլ։ Քաղաք՝ տուրեւառիկ վաճառացն տեղի սահմանեցաւ. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
firm, solid, substantial, hard, resisting;
— երկիր, solid earth;
— գործել, to render firm.
· Calfa
Զտեղի ինչ տրամ յոյժ կարծր՝ ուռամբ երկաթի հատանէր. (Պիտառ.։ եւ Մարթին.։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
· Calfa
θέατρον theatrum, spectaculum. Տեսլարան. տեղի տեսանելոյ զհանդէս. կրկէս. թատրոն. սէյիրի տեղ. սեյրանկեահ, մեյտան.
ՏԵՍԱՐԱՆ. Բարձր տեղի. դիտանոց.
Աջ ապաւինութեան, տեսարան լուսաւորութեան։ Ամբարձաւ մտացն տեսարանօք ի տեղի գերակայիցն։ Առ ձեզ համբառնալ զմտաց տեսարան. (Նար. ՟Ձ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Գանձ.։)
Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.
· Calfa
Տէր տէր գակյ զօրութեամբ, եւ բազուկն տէրութեամբ իւրով։ Արքայութիւն նորա ոչ եղծանի, եւ տէրութիւն նորա մինչեւ ցվախճան։ Ընդ ամենայն տեղիս է տէրութիւն նորա.եւ այլն։
Զո՛ կամէին՝ հանէին ի տէրութենէ։ Ընդ ամենայն տեղիս տէրութեան նորա. եւ այլն։
cf. Տէրունական.
· Calfa
Առ քեզ առաքիմ մաքուր՝ պատրաստեալ տեղի տէրունւոյն։ Զանազան աթոռսն, զոր պատրաստեալ է քեզ տէրունւոյդ. (Տաղ.։ Շար.։)
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
· Calfa
Տհի՛ նա աւանիկ եւ տեղի իսկ բեւեռացն. (Անյաղթ բարձր.։)
vicar. capitular, substitute;
lieutenant.
· Calfa
τοποτηρητής loci servator, locum tenens, vicarius, successor. Որ պահէ զտեղի ուրուք՝ նստելով փոխանակ նորա. յաջորդ իբր լռելյեայն. առաջնորդ. տե՛ս եւ ԱԹՈՌԱԿԱԼ՝ իբր յաջորդ.
changing place, translocating, transferring, displacing;
transferred, displaced;
— լինել, to change place, to be translocated, to move from place to place.
· Calfa
ՏԵՂԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. Փոխել զտեղին. փոփոխիլ տեղւոջէ ի տեղի.
cf. Տեղեակ.
· Calfa
Ոչ գտեալ տեղեկիկ (կամ տեղի) ապարանից ի հիմնանալ արտաշատու. (Խոր. ՟Ա. 29։)
wellhorsed, mounted on a good horse;
skilful in horsemanship.
· Calfa
Երագեալ սաստկապէս՝ զհետ ունելով քաջաձիոցն, ի դժուարս քարանց եւ ի վիմուտ տեղիս։ Բազումք զհետ էին վատաձիոցն պարսից, եւ քաջաձիքն յառաջեալ հասանէին ի տեղի պատերազմին. (Խոր. ՟Գ. 9։ Փարպ.։)
abounding in good water, irriguous.
· Calfa
Զերաշտացեալ տեղիսն՝ բազմաջուրս իսկ, եւ քաջաջուրս գործիցեն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
nimble, lightfooted, swift, quick;
courier, express.
· Calfa
Թէպէտեւ քաջընթացք իցեն լեզուօք յանտեղի բանսն. (Ածաբ. աղք.։)
stone;
պատուական —, precious stone, jewel, gem;
— դժոխայինշ, infernal stone, caustic;
— կրային, limestone;
— ծանրակշիռ, ponderous, heavy spar, cawk;
— մանրիկ, small stone, pebble, gravel;
հարկանել —իւ, քար կոծել ամբք, to stone, to lapidate, to stone to death;
հալածել —ամբք, to pelt with stones;
չթողուլ, չմնալ, — ի —ի վերայ, not to leave, not to remain one stone standing;
հարկանել զոտն զ—ի, to strike the foot against a stone;
միով —ամբ զերկուս պարսաքարել (ընդ աջ եւ ընդ ահեակ յջողել), to kill two birds with one stone;
· Calfa
Եղեւ աղիւսն ի տեղի քարի։ Առ ի քարանց տեղւոյն, եւ եդ ընդ սնարս իւր։ Կուտեցէ՛ք քարինս։ Անգործ քարամբք շինեցաւ։ Քարկոծեցին զնոսա քարամբք։ Հարկանցէ քարիւ, կամ բռնցի։ Զի մի՛ երբէք հարցես զքարի (այսինքն ընդ քար զոտն քո։ Եթէ դոքա լռեսցեն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Կարօղ է Աստուած ի քարանցս յայսցանէ յարուցանել որդիս աբրահամու.եւ այլն։
cf. Քարաժեռ.
· Calfa
Մերկացուցանել զսուրբնն, եւ քարշել ուժգին ընդ քարաժեռ կոպճուտ տեղիս լանջակողմանցն. (Փարպ.։)
sharp rock, steep rock, crag;
rough, rocky, craggy.
· Calfa
Մերկացուցանել զսուրբնն, եւ քարշել ուժգին ընդ քարաժեռ կոպճուտ տեղիս լանջակողմանցն. (Փարպ.։)
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
· Calfa
cross-shaped distaff.
· Calfa
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
· Calfa
Զկրօնաւոր տեսեալ, եւ զտեղի քարանձաւացլ նոցա՛ ցուցանեն, եւ դարձեալ զպարարտ կերակուր պահանջեն. (Մխ. առակ.։)
s. bot. lithospermum, cromil, stone-crop, gold-moss.
· Calfa
λιθόσπερμον lithospermum. Խոտ բուսեալ ի քարուտ տեղիս, որոյ սերմն կարծր յոյժ՝ է որպէս զկորեակ։ (Բժշկարան.։)