to give, to present, to offer;
to concede, to grant, to bestow;
to provide, to furnish, to lend;
to give up, to deliver, to abandon, to expose;
to make, to render, to produce, to cause;
— զանձն, to apply to, to addict oneself to;
to give oneself up to, to abandon oneself;
— խօսել, to cause to speak;
— պատասխանի, to answer, to reply, to respond;
cf. Պատասխանի;
չ— դուլ եւ դադար, to give neither peace nor rest, to disturb continually;
— իշխանութիւն, to invest or intrust with authority;
վկայագիր, անցագիր —, to deliver a certificate, to grant a passport;
մրցանակ, վարձս —, to decree rewards, to award prizes or premiums;
— ածել, to cause to bring;
— գերեզմանի, to bury, to inter;
— ի բանտ, to put in jail or prison, to imprison;
ժողով —, to come together, to assemble, to reunite, to meet, to hold a meeting;
քարամբք —, to strike with stones;
տաց զքեզ յազգ մեծ, I will make of you a great nation;
տացէ քեզ տէր լինել, may you be!
չէ տուեալ ամենեցուն, it is not every one that can;
զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու, which I put in subjection to you;
ես ետու տանել զուլդ, I have sent the kid;
հօրն իւրում ետ տանել, he sent to his father;
տուր բերել ինձ փայտս մայրս, send me cedar wood;
ետ զանձն իւր երթալ, he went;
զլէգէոնս այսոցն՝ անդնդոց տայ, he sends the legions of devils into the pit;
զպատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանաց, they will suffer eternal punishment;
զմեզ ի կորուստ եւ յոչէութիւն տան, they load us with evil and annihilate us;
մի տայք մեռանել, do not leave to die.
Տաց զնա յազգ մեծ. այսինքն արարից։ Լա՛ւ իցէ քեզ տալ զնա, քան տալ զնա առն օտարի. իմա՛, ի կնութեան. եւ այլն։
Սոյնպէս սի՝ Հրաման կամ պատուէր տալ. Պատասխանի տալ. Պատերազմ տալ. Գոյժ տալ. Տալ աւետիս. Երանի՛ տալ. Վրէժս տալ. Ճարակ տալ. Թոյլ տալ. Տեղի տալ. Ի վարձու տալ։ Տե՛ս ի յարակից անուանս։
Սոքա չեն ի վարձու տալոյ զիշխանութիւն հոգւոյն սրբոյ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. այսինքն տալոց. (ռմկ. տալու պէս չեն)։)
Փափկութեան ետ զանձն։ ագահութեան տալ զանձն։ Քնոյ զմեզ տալ դրդեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Շ. մտթ.։ Խոսր.։)
Որպէս Թողուլ. թոյլ տալ.
ԺՈՂՈՎ ՏԱԼ, որպէս Գրոհ կամ հորդան տալ. կամ գումարիլ.
ՔԱՐԱՄԲՔ ՏԱԼ. ա հարկանել. Հրամայեաց քարամբք տալ զբերան նորա. (Ճ. ՟Ժ.։)
saving the world, all-saving.
Հաւատալ տիեզերակեցոյց վարդապետութեան. (Ոսկիփոր.։)
cf. Վաղվաղուն.
Որ վաղվաղկոտ է ի հաւատալ, թեթեւ է սրտիւ. (Սիր. ՟Ժ՟Դ. 4։)
partner, correspondent.
συμπραγματευόμενος qui simul negotiatur. Ընկեր եւ գործակից կամ բաժանորդ ի վաճառս եւ ի տուրեւառս, օրթագ, տիւքքեան տալ, եւ այլն.
selling or sold wretchedly;
— առնել, to sell;
— լինել, to be sold.
ՎԱՃԱՌԱԿՈՒՐ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. ἁπεμπολέω, -έομαι vendo, venundo, -or ὡνέομαι mercor, emo. ծախել, առնել՝ տալ. Վաճառել, իլ. եւ Գնել.
market-place, bazaar;
emporium;
counting-house.
to sell, to debit, to sell off;
— այսքանոյ, to sell at;
քանո՞յ —ռես, how much ? what is the price ? cf. Մեծագնի;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to give up, to deliver, to betray.
πιπράσκω, πωλέω, ἁποδίδωμι vendo, reddo, trado ἁλλάσσω muto. որ եւ ասի ԾԱԽԵԼ իբր ռմկ։ Ի վաճառ հանել. փոխանակել՝ տալ այլոց գնով զիրս արժօղս. լայնաբար՝ Ի բաց տալ, մատնել.
cf. Վայելք;
վայել է, վայել են, վայելէ, վայելեն, to befit, to become, to be beseeming or seemly, to be proper;
ոչ — են, it is not fit, it is unbecoming.
Արտաքին վայելիւք երջանիկ։ Կէսքն հեշտալի յղփութեամբ վայելիցն աղագաւ։ Ուրախանային անախտապէս յանտրտում բերկրութեան այսպիսաբար իմն վայելիւք։ Գլուխ եւ ծայր երջանկութեան՝ գրաստին էին վայելք. (Պիտ.։)
to cause to enjoy;
to cause to participate;
to dress well.
to adorn, to embellish, to decorate;
to delight.
suitableness, proportion, propriety, decency, conveniency;
decorum, dignity, nobleness;
comeliness, elegance, grace, beauty, splendour;
enjoyment, use;
delight, pleasure, advantage;
— երեսաց, comeliness, loveliness, attractiveness.
Զորս աստուած հաստատեաց ի վայելչութիւն հաւատալոց. (Կոչ. ՟Գ։)
to whine, to cry out, to deplore, to lament aloud;
to utter woes, to menace with woe.
ՎԱՅԵՄ. ն. Վա՛յ տալ. եղկելի համարել. (հակառակն երանելոյ)
cf. Վայրապար.
Կերակրոց եւ հանդերձից պէտս ունիմք, այլ եւ բնակութեան ոչ վայրաբար՝ վասն ի գազանաց խոյս տալոյ. (Նիւս. բն. ՟Ա։)
in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.
Վայրապարք անժամ ծախեալ զինչս՝ ի ժամու ոչ ունին տալ. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Է։)
to brutalize, to render savage or ferocious;
to exasperate, to enrage.
cf. Վաշխատու.
Իսկ զփոխն տալ ոչ վաշխիւք շնորհելն ասէ, զի այս առանց օրինաց ի վաշխասիրացն լինի. (Երզն. մտթ.։)
to practise usury, to lend on usury, at unlawful interest;
դահեկանս —, to lend money on usury.
τοκίζω, δανείζω foenero. Վաշխառութիւն առնել. վաշխիւ տալ զդրամ ի փոխ.
work, labour, toil;
pains, trouble, fatigue;
merit, worth, service;
profit, gain, earnings;
tired, fatigued;
— ծառայութեան, service rendered;
— ձեռաց, handiwork;
— արքունի, military service;
գիրք —ոց, Geoponics;
— առնել, to tire, to fatigue, to weary;
— լինել, to labour, to work, to toil, to work hard, to strive, to fatigue or tire oneself with, to be fatigued or tired.
(լծ. վիշտ) πόνος, κόπος, μόχθος labor, fatigatio, molestia, dolor. Աշխատութիւն. աշխատանք. երկ. խոնջութիւն. յոգնութիւն. տաժանումն. ճգնութիւն. տառապանք. գործ աշխատալի եւ արդիւնական. մշակութիւն. ծառայութիւն.
to work, to labour at, to do;
to gain, to acquire, to earn;
— զերկիր, to till, to dig, to cultivate.
cf. Վաստակիմ.
Վասն աշխատութեան ի վաստակիլն խոյս տալով։ Զօրագլուխքն վաստակեալք ձանձրացեալք լինէին յաշխատութենէ հանապազորդ պատերազմաց. (Խոր. ՟Բ. 61։ ՟Գ. 42։)
ill-health, delicate complexion.
Գտանէին յարմատս եւ ի կեղեւս ծառոց զօրութիւնս ինչ տալոյ խելաց, եւ առողջութեան, եւ վատառողջութեան. (Վրդն. ծն.։)
want of courage, cowardice, poltroonery, cowardliness, pusillanimity, weakness, despondency, loss of heart.
Բարի է ոչ տալ կարծիս, եւ զվատասրտութիւն մեր յայտ առնել. (Մխ. առակ.։)
to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.
διασκορπίζω, διαχωρίζω dispergo, disgrego δαπανάω impendo, consumo καταναλίσκω dissolvo, absumo. (արմատն է Վատ, եւ Վատին, որպէս վայրավատին). Չարաչար ուտելով կամ ցնդելով ծախել. ցրել՝ ցրուել. հաշել մաշել. կարճել ի միջոյ. սպառել. ճարակ տալ. ուտելով ցրուելով փճացնել, մսխել, տարտղնել.
perplexed, irresolute, uncertain, wavering.
Վարանականօք (կամ վարանակամօք) ոմամբք ընտրելի առնէր զերկրորդն, տալ կրկին կամ երեքկին զսակ հարկին։
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
ἁπορέω, ἁπορέομαι, διαπορέω in angustiis haesito, nescio quo me vertam ἑκτήκομαι maceror. Ի վարանս մտանել. յանհնարս մտանել. մատնիլ յանձկութիւն. մտայոյզ լինել. տատամսիլ. ծփիլ տարակուսանօք. տագնապիլ. հալիլ մաշիլ. տատանիլ. պարանիլ. պաշարիլ. վարակիլ. անճրկիլ, շուարիլ, նեղը ինկնալ, մտմտալ.
to pronounce, to manifest, to deliberate, to decide.
saleable, venal;
hireling, paid or hired man, servant, mercenary, day-labourer, workman;
farmer;
mistress, courtesan, harlot.
ՎԱՐՁԿԱՆ. ա. πρατός venalis. Ի վաճառ հանեալ ինչ իբր վարձելի. ծախու, քիրայի տալու. սաթլըք.
to let, to let out on a lease.
Ի վարձու տալ. քիրայ վերմէք.
to dissipate, to disperse;
to volatilize, to exhale, to evaporate, to vanish;
— զմիտս ուրուք, to distract, to divert from, to turn from or away;
— զոք յարտօսր, to excite a person's compassion, to move, to affect.
διασκεδάζω, διαχέω dispergo, diffundo եւ այլն. Ցանել՝ ցրուել իբր ցնցմամբ կամ ցայտմամբ . հոսել. ցնցղկել. բղխել. սփռել. ծաւալել. եւ Վատնել. ծախել. հոսել. տարտղնել, դուրս տալ, ցրցնքել, երնել, հովի տալ.
to rejoice, to be joyful, to be transported with happiness, to be full of merriment.
ἁγαλλιάομαι, χαίρω, σκιρτάω exulto, laetor, gaudeo, gestio, salto, tripudio. Խնդալ յոյժ. որախանալ. խրախ լինել. բերկրիլ, զուարճանալ հանդերձ դնդմամբ կամ թնդմամբ սրտի՝ ցնցմամբ մարմնոյ եւ հնչմամբ ձայնի. հրճուիլ կայառիլ. խայտալ. խնտալ, ուրախանալ ցնծումով, ճխալ, ուրախութենէն ցաթկրտել.
exultation, rejoicing, cheerfulness, blithesomeness, mirth, joy, exhilaration;
— զգենուլ, to be festive, joyous, gladsome, blithe.
ἁγαλλίαμα, ἁγαλλίασις, χαρά, χαρμοσύνη exultatio, laetitia, gaudium. Խնդութիւն մեծ. ուրախութիւն. բերկրութիւն. հրճուանք. կայտիռք. խայտալն. ձայն ուրախութեան. ուրախութիւն, ցնծում.
to cause giddiness, to induce to idle fancy, vagaries, day dreams, to building castles in the air, to creating oneself illusions, to running after chimeras or vain show, to seduce, to infatuate, to craze, to drive mad.
cf. Ցնորեմ.
cf. Ցունց տամ;
— զձեռն, to shake hands.
pipe, conduit, duct, tube;
watering-pot;
besprinkling;
dispersion.
Ցնորք համարին զմարմինն Քրիստոսի. եւ թէ իբրեւ ընդ ցնցուղ անց ընդ կոյսն։ Տիկս իմն կազմեն. եւ ապա երկուց փքոցն ի ցնցուղսն հողմաբերս, եւ անտի յամենայն փողսն տալ զփուքն ... Երկու փողակք տան եւ առնուն զօդն՝ իբրեւ ցնցղով իւիք սոսորդով ի բերանս։ Յորժամ ոլոռունք կաթինն պանրացեալ խնուցուն զցնցուխ ստեանն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ եւ Շ. մտթ.։ Սեբեր. ՟Է. ՃՃ.։)
demonstration, proof, reason;
ածել ի —, to show, to manifest;
յանէութենէ ի — ածել, to create, to give being, to cause to exist.
Այլեւ ո՛չ յայտնի ցուցակութեան ինչ որա (սուտ նշանաց Սիմոնի) չհաւատալ. (Ճ. ՟Բ.։)
to shew, to indicate, to designate, to point out;
to cause to be seen or known, to expose, to declare, to represent;
to demonstrate, to proof;
— զանձն թէ աստուած, to pretend to be a god.
δείκνυμι, δεικνύω, ἁποδείκνυμι , ἑπιδείκνυμι ostendo, indico, monstro, demonstro σημαίνω, ἑμφανίζω, διασαφέω, ἁναγγέλλω , ὐπογράφω designo, manifesto եւ այլն. Ցոյց առնել. երեւեցուցանել. տալ տեսանել եւ գիտել. յայտ առնել. յայտնել. նշանակել. ծանուցանել. զեկուցանել. ապացուցանել. եւ Արդեամբք ի լոյս ածել. ցըցնել.
to debauch, to lead into wrong courses, to corrupt, to vitiate, to pervert.
cf. Ցրտանամ.
Սարսռուլ, կարկտչել, կրկտել, եւ ցրտալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to become cold, to grow cool, chilly;
to be seized with cold, to catch cold;
to become lukewarm, to grow cool;
to talk nonsense, to prate
to cool, to chill, to freeze;
to cool.
cf. Ցցուեմ.
ἑκφύω nascor, pullulo, germino եւ ἁνορθόομαι erigor. Իբրեւ զցից ի դուրս տնկիլ. ընձիւղիլ. պտկիլ. բողբոջել. արձակիլ բուսոց եւ պտղոց. եւ Տնկիլ հերաց. դուրս տնկուիլ, ծար տալ, երեւնալ.
cf. Ցօղաբեր;
born of dew;
— որգ, dew-worm.
Ցօղածին ամպոց տալ անձրեւ. (Ճ. ՟Ա.։)
to bedew, to besprinkle;
to refresh.
Եւ Ցօղագին շնչել. զովութիւն տալ.
to cool, to refresh.
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
Մի՛ վերջասցուք ցօղուն տալ, եւ մարգարիտ ստանալ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
the thirty fifth letter of the alphabet, and the twenty ninth of the consonants;
eight thousand, eight thousandth.
Փիւրըն՝ փառաց է քեզ քարոզ, այս խրատականի բանից տալոյս։ Փիւրն, Փութա՛ ասէ վարժել անդուլ, ի՛ շնորհաց չլինիս ամուլ. (Շ. այբուբ.։)
flight, escape;
evasion, subterfuge, shift, tergiversation;
— զօրաց, rout, defeat, overthrow;
ի — դարձուցանել, to put to flight, to rout;
ի — մտաբերել, to meditate flight;
— առնուլ, ի — դառնալ, աճապարել, երթալ, մտանիլ, լինել, կալ, to take to flight, to flee, to run away, to turn one's back, to turn tail.
(լծ. յն. ֆիղի՛. լտ. ֆուկա ). φυγή fuga. Փախչելն. խոյս տալն. փախչիլը.
to flee, to run away, to escape, to get away, to evade, to elude, to avoid.
չ. ՓԱԽՉԻՄ կամ ՓԱԽՆՈՒՄ. (լծ. եւ յն. լտ. ֆէ՛ւղօ, ֆուճիօ ). φεύγω, καταφεύγω, διαφεύγω, ἁποδιδράσκω aufugio ἑκπηδάω exsilio. Վախելով իմն խոյս տալ. ի փախուստ դառնալ. հալածիլ. վանիլ. սրանալ. ի բաց վազել. խուսել. խորշիլ. զգոյշ լինել. եւ Ապաստան լինել, անկանիլ այլուր. զերծանիլ. փախչիլ.
turban;
head-dress, head-band, fillet, band;
hood, cowl;
cf. Վակաս, cf. Ուրար.
caressing, coaxing, wheedling;
flatterer, fawner, toadeater, adulator, smooth-tongued fellow, sycophant.
Բազումք եւ զբան փաղաքուշ սովոր են տալ, եւ զգովութեան նանիրս։ Կամեցան փաղաքուշ բանիւ զերծանիլ. (Լմբ. սղ.։ Վրդն. դան.։)