Definitions containing the research վերայ : 3205 Results

Գառացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to stretch on the ground, to lay down.

NBHL (1)

Ննջեցոյց զնոսա ի վերայ երկրի. (Կիւրղ.) այլ ի լուսանցս դնի, գառացոյց։


Գարգափումն, ման

See full entry →

s.

cracking, noise of planks;
ի գարգափս յառնել, to jump, to dance, to stamp.

NBHL (1)

Գարգափմամբ տախտակացն եւ ճայթբամբ եւ թնդմամբ ի վերայ կոխելոյ յառաջագոյն զեկուցանէ զգալուստն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Գարգափք

See full entry →

cf. Գարգափումն.

NBHL (1)

Գարգափմամբ տախտակացն եւ ճայթբամբ եւ թնդմամբ ի վերայ կոխելոյ յառաջագոյն զեկուցանէ զգալուստն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Գարգմանակ, աց

See full entry →

s.

crest, tuft, plume.

NBHL (1)

Գլխոյ պատիւ գարդմանակ ոսկի արծաթոյ ի պատիւ գլխոյ ի վերայ գագաթանն ի թիկանց արծուոյն. (Բուզ. ՟Ե. 38։)


Գարշելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

execrable, abominable, detestable;
deformed, ugly, frightful, slovenly, dirty, filthy, fetid, loathsome, bad, base, infamous.

NBHL (1)

Գարշելի է ինձ թագս՝ որ է ի վերայ գլխոյ իմոյ. (Եսթ. ՟Ժ՟Դ. 16. յն. գարշիմ ի թագէս։)


Գաւառակալ, ի, աց

See full entry →

s.

cf. Գաւառապետ.

NBHL (1)

Կացոյց զնոսա ի վերայ ամենայն գաւառակալաց եւ գործակալաց. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Է.։)


Գեդդուր

See full entry →

cf. Հէն.

NBHL (1)

Պնդեցա՞յց զկնի գեդդուրայն այնորիկ։ Ի գեդդուրն յայն։ Զգեդդուրն եկեալ ի վերայ մեր. (՟Ա. Թագ. ՟Լ. 8. 15. 23։ (որ ի ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 21. դնի Հէն։))


Գեղարդնախոց

See full entry →

adj.

broken or opened by a lance.

NBHL (1)

Ճիռն օրհնութեան, զոր ճմլեցին ի վերայ խաչին գեղարդնապատառ չարչարանօք. (Ճ. ՟Գ.։)


Գեղձ, ից

See full entry →

s. bot.

yew;
cartilage, kernel, gland;
cf. Գեղձումն.

NBHL (1)

σμίλαξ taxus, convolvulus Ազգ բաղեղան, կամ պատատուկ վնասակար ձկտեալ ի վերայ ծառոց.


Գեղմն, ղման

See full entry →

s.

fleece, wool.

NBHL (2)

Իջցէ որպէս զանձրեւ ի վերայ գեղման. (Սղ. ՟Հ՟Ա. 6։)

Գեղմնն ասու, զոր խնդրեաց տեղալ ի վերայ նորայ միայն անձրեւ. (Եփր. դտ.։)


Գեղմնաբարձ

See full entry →

adj.

woolly, hairy.

NBHL (1)

Որ բարձեալ ունի ի վերայ իւր զգեղմն. չխուզած, բրդոտ.


Գեղցեմ, եցի

See full entry →

vn.

to modulate the voice.

NBHL (1)

Ի վերայ ընչից մերձաւորին գեղցէ զձայն. յն. խոնարհեցուսցէ. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 5։)


Գետին, գետնի

See full entry →

s.

ground, earth, soil, land, place;
զգետնի, ընդ —, ի գետնի, ի —, on the ground, in the earth;
կորացեալ մտանել or պշնուլ ընդ —, covered with confusion to look on the ground;
անկեալ ի — երկիր պագանել, prostrated to worship;
հարկանել զգլուխն ի —, to knock one's head on the ground;
զարկանիլ, հարկանիլ զգետնի, to throw one's self violently on the ground;
զարկուցանել, հարկանել զգետնի, cf. Զգետնեմ;
գետնի աղիք or պտուղ, earth-worm.

NBHL (2)

Լուայ, թէ գետինն չորեքհարիւր սատեր արծաթոյ է։ Իջուցին զբեռն իւրաքանչիւր ի գետին։ Ընկեա՛ զդա ի գետին։ Բազմել ի վերայ գետնոյ.եւ այլն։

ԶԳԵՏՆԻ, ԸՆԴ ԳԵՏԻՆ. Ի ԳԵՏՆԻ, Ի ԳԵՏԻՆ. Իբր մ. χαμαί, κάτω humi, in terra, interram Ի վերայ գետնոյ. դէպ ի գետին. ի վայր.


Գետնագնաց

See full entry →

adj.

reptile, that creeps, crawls on the ground;
tortuous;
— ճանապարհորդեմ;
to travel or to go on foot.

NBHL (1)

Որ գնայ ընդ գետին, սողի կամ քայլէ ի վերայ երկրի.


Գետնախշտեայ

See full entry →

adj.

that stretches it self, that lies on the ground.

NBHL (1)

ԳԵՏՆԱԽՇՏԻ ԼԻՆԵԼ. χαμαικοιτέω humi cubo, jaceo Ընկողմանիլ ի վերայ մերկ գետնոյ. (Եղիշ. ը։ Իգն.։ Ոսկ. յհ. իզ։ Ճ. Գ։)


Գետնախշտի

See full entry →

vn.

cf. Գետնախշտեայ. to stretch one's self, to lie on the ground.

NBHL (1)

ԳԵՏՆԱԽՇՏԻ ԼԻՆԵԼ. χαμαικοιτέω humi cubo, jaceo Ընկողմանիլ ի վերայ մերկ գետնոյ. Ընկողմանիլ ի վերայ մերկ գետնոյ. (Եղիշ. ը։ Իգն.։ Ոսկ. յհ. իզ։ Ճ. Գ։)


Գետնախշտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the lying down on the ground.

NBHL (1)

χαμευνία, χαμαικοιτία chameunia, humi cubatio ՆՆջելն ի վերայ մերկ գետնոյ. հող վըրայ պառկիլը.


Գետնափոր

See full entry →

adj.

hollowed;
subterraneous.

NBHL (1)

Փորէր փոս մի, եւ ծածկէր (սուրբն Մեսրոպ զսուրբ խաչն) ի գետնափոր կայանի։ Ի վերայ գետնափոր կայանի խաչին շինէ մատուռն մի. (Կաղանկտ.։)


Գեր

See full entry →

s. prep. adv.

weeping, wailing, noise;
— գործել, to weep;
on, up, above;
more, very, much.

NBHL (1)

Առատացուցանէ գեր քան զբան՝ զշնորհս անպարտ մահու նորա ի վերայ պարտաւորացն. (Սկեւռ. ես.։)


Գերադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to elevate, to prefer;
to augment, to benefit.

NBHL (1)

Ի վեր դնել. վերակարգել. եւ Ի վերայ դնել.


Գերազարդ

See full entry →

adj.

well ornamented, rich, superb.

NBHL (1)

Կամեցաւ զաթոռ իւր արկանել ի վերայ գերազարդ ամպոցն. (Նար. յովէդ.։)


Գերազօր

See full entry →

adj.

powerful.

NBHL (1)

Արդարութեան շնորհ որ եւ գերազօրն է ի վերայ մեղաց. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)


Դառնաբարոյ

See full entry →

adj.

vexatious, proud, tiresome, crabbed, cross.

NBHL (1)

Դառնաբար ի վերայ նորա սաստկացուցանել զաշխարհն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Է։)


Դաս, ուց

See full entry →

s.

order, rank, division, body, class;
choir;
place;
lesson, precept, dictate, instruction;
— ասել ումեք, to lecture, to read, to teach.

NBHL (1)

Զամբոխն ի բազում դասս որոշել, եւ ի վերայ իւրաքանչիւրոց դասուց զընտիրս ի ճարտարացն վարդապետս կարգել. (Խոր. ՟Ա. 15։)


Դաստապան, աց

See full entry →

s.

hit of a sword;
guard (of a gun).

NBHL (1)

Աջ ձեռն եդեալ էր ի դաստապան նրանին։ Զաջ թաթն ձեռին՝ որ կայր ի վերայ դաստապանի նրանին. (Բուզ. ՟Ե. 32։)


Դատակնիք, կնքի, կնքաւ

See full entry →

s.

sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.

NBHL (1)

Արար մահկանացուս զմեզ վասն դատակնքին՝ որ եդաւ ի վերայ մեր. (Իգն.։)


Դատապարտ, ից

See full entry →

adj. s.

condemned;
crime;
— առնել, to condemn, cf. Դատապարտեմ;
— լինել, to be condemned.

NBHL (1)

Ես դատապարտ, եւ ի վերայ ձեր ողորմութիւն եղեւ. (Ածազգ. ՟Գ։)


Դարագլուխ, գլխոյ

See full entry →

s.

completion of a century.

NBHL (1)

Առ ափն ծովու ի վերայ դարի միոջ. (Ոսկ. յհ. Ա. 1։)


Դարան, աց

See full entry →

s.

cupboard;
watch, ambush, ambuscade;
trap, caltrop, gin, snare;
subterraneous passage;
plot, cheat, deceit, intrigue;
— գործել՝ դնել, ի — մտանել, to lay an ambush, to lie in ambuscade, to be on the watch;
to dupe, to cheat, to plot;
— մատենից, book-case.

NBHL (2)

Այնպէս զի եւ դարանքն եւս չեն բաւական առ ի ծածկել ի բարկութենէն որ եկեալ կայցէ ի վերայ. (Ոսկ. ես.։)

բայիւ ἑνεδρεύω insidior. Ծածուկ տեղի, ուր նստին կամ դարեալ դադարին զօրք՝ առ յանկարծ յարձակելոյ ի վերայ թշնամեաց անցելոց ընդ այն. ուստի Դարան կամ Դարանակալութիւն ասի եւ ամենայն դաւաճանութիւն կամ որոգայթ.


Դարանակալութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ambush, ambuscade, obsession.

NBHL (1)

Յո՞յր վերայ ոչ եկեսցէ դարանակալութիւն առ ի նմանէ. (Յոբ. ՟Ի՟Ե. 3։)


Դաւ, ոյ, ով

See full entry →

s.

stratagem, fraud, contrivance, machination, cheat, circumvention, deceit, trick, imposture, plot, snare, trap, device;
— գործել, to conspire, to circumvent, to plot, to lie in wait;
— անձին առնել, to kill one's self;
—ով, deceitfully, treacherously.

NBHL (1)

Պիղատոս դաւ աձինն արար ի նաւարկութիւնն։ Դաւու պատճառ գործի ի վերայ մեր. (Զքր. կթ.։)


Դգալ, ի

See full entry →

s.

cf. Դրգալ.

NBHL (1)

ԴՐԳԱԼ կամ ԴԳԱԼ կամ ԴՔԱԼ կամ ՏԱՐԳԱԼ. Մի ի սպասուց ի վերայ սեղանոյ առ ըմպելոյ զթան կամ զօշարակ. գործի գոգեալ կիսաբոլոր կամ կէս ձուաձեւ, մեծ կամ փոքր.


Դերեւացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

"cf. Դերեւ առնեմ."

NBHL (1)

Զքաջաբերուն անդս դերեւեցուցանել, հնարեալ ի վերայ նորա անսերութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Դերեւեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

"cf. Դերեւ առնեմ."

NBHL (1)

Զքաջաբերուն անդս դերեւեցուցանել, հնարեալ ի վերայ նորա անսերութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Դէզ, դիզի, ոյ

See full entry →

s.

heap, assemblage, collection, confused collection, mass, pile.

NBHL (2)

Դէզս դէզս կուտին ի վերայ միմեանց. (Վրդն. քրզ.։)

Բերեալ կուտեաց ի վերայ իմ դէզս դէզս նման լերանց. (Մարաթ.։)


Դէմ, դիմի

See full entry →

prep. adv.

cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
— ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
— յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.

NBHL (1)

Կանգնեաց ի վերայ նորա բրգունս դէմ ընդդէմ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 28։)


Դէպ, դիպի, դիպում

See full entry →

adj. prep. adv.

fit, proper, suitable, decent, convenient;
accident, case, incident, hazard, chance;
ի — լինել, to suit, to be proper or fit;
ի — ժամանակի, in due time;
— լինել, to chance, to happen, to fall out accidentally;
ի — գալ՝ ելանել՝ պատահել, to agree, to suit, to be convenient;
to succeed, to happen;
ի — է, it is hecoming, necessary;
— է, it is possible;
— թուիլ, to appear suitable;
եթէ — տացէ, if by chance;
— եղեւ ընձ, it has happened to me;
— եղեւ ի միում աւուրց, it happened one day;
towards, with respect to, in the place where;
to the side of;
— եւ —, very suitable;
properly;
—ու —, fixedly, attentively;
— նկատել, to look at with surprise or astonishment.

NBHL (1)

Եւ դէ՛պ սոցա (է) որ ասէս, եթէ եկեսցէ ի վերայ նոցա օրհնութիւն բարեաց. (Համամ առակ.։)


Դէտ, դիտի, տաց

See full entry →

s.

guard, guardian, inspector;
spy;
sentinel, sentry;
informer, emissary;
examiner;
object, design, end;
observatory;
— ունել, առնել, to look, to observe attentively.

NBHL (2)

Ել դէտն յաշտարակն։ Գնաց դէտն ի տանիս դրանն։ Եբարձ պատանին դէտն զաչս իւր։ Որդի՛ մարդոյ դէտ կացուցի զքեզ տանն իսրայէլի։ Զարիւն նորա ի ձեռաց դիտին խնդրեցից։ Կացուցի ի վերայ ձեր դէտս։ Անձամբ անձին դէ՛տ լինիջիր.եւ այլն։

Իբրեւ ի վերայ բարձր դիտի ելեալ. (Ագաթ.։)


Դէտակն ունիմ

See full entry →

sv.

to regard, to look attentively;
to be on the watch, to lie in wait;
— ի վեր ունել, ամբառնալ, to look with attention, to raise the eyes.

NBHL (4)

Ուշ եդեալ դէտակն կալաւ ի վերայ (ի զննել). (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)

Դէտա՛կն կալ ի վերայ բանիցդ ասացելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Դէտա՛կն կալջիր ի վերայ այնոցիկ, որ առնեն զհերձուածս. (Եփր. հռ.։)

Քննեա՛, եւ դէտակն ի վերայ դիցես. այսինքն ո՛ւշ դիցես։ (Սեբեր. ՟Թ.)


Դժնդակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

atrocity, enormity;
cruelty, inhumanity, inclemency;
bittorness;
harshness;
intemperateness.

NBHL (1)

Լուծիչ ամենայն դժնդակութեանց ի վերայ եկելոց։ Զդժնդակութիւնսն ամենայն ատել եւ ի բաց ընկենուլ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ը։)


Գիծ, գծից

See full entry →

s.

line, stroke, dash, trace;
notch, incision, cut;
flourish;
hyphen.

NBHL (1)

իբր ի վերայ գծի ընթանալով ուղղակի (ձիոց յասպարիզի)։ Իբր ակօս իմն ուղիղ ի միում գծի ձգտեալ. (Փիլ. լիւս.։)


Գինըմպելիք, լեաց

See full entry →

cf. Գինարբուք.

NBHL (1)

Գինըմպելիս ի լալիս մի՛ արասցեն, աշխար ի վերայ մեռելոյն մի՛ ոք արասցէ. (Կանոն.։)


Գիշեր, աց

See full entry →

s. adv.

night;
darkness, obscurity;
—աւ, ի —ի, by night, during the night;
nightly;
զ—ն ողջոյն, or ի բուն, all the night, անքուն —, sleepless night;
— յաւիտենական, eternal night, night of the tomb;
հեշտալի աննշոյլ —, delicious, impenetrable night;
զտիւն ամենայն եւ զ—ն ամենայն, all day and night;
զհասաբակ —աւ, at mid-night;
զ— իւր օգնական առեալ, hidden by the night or darkness;
անքուն անցուցանել զգիշերն, to pass a sleepless or bad night;
—ի տուրնջեան եղեւ, the day changed into night;
տիւ առնել զ—ն, to turn night into day;
ընդ մութ —ոյն, in the darkness of night;
ագանել ուրեք զ—ն, to set up all night, to pass the whole night;
մաշել զերկայնութիւն —ացն յերգս, to pass every night in singing;
մինչդեռ կայր եւս —ոյ, while it was yet dark.

NBHL (1)

Հասին ի վերայ նորա գիշերաւ։ Ընդ որ գիշերաւ անցին. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)


Գիշերախառն

See full entry →

adv.

by night, nightly.

NBHL (1)

Գիշերախառն հասանէր ի վերայ յամնէացւոցն։ Զհրամանն արքունի գիշերախառն կատարեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 9։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 10։)


Գիշերայն

See full entry →

adv.

by night, nightly, in the night time.

NBHL (1)

Անկեալ գիշերայն ի վերայ քաղաքին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)


Գիր, գրոց

See full entry →

s.

letter, character;
hook, volume, writing;
letter, epistle;
letters, soience, literature;
holy scripture, Bible;
— or թուղթ մեկնելոյ, act of divorce;
cf. Ապահարզան;
— առնել՝ հանել՝ հաստատեմ, to publish, to write, cf. Գրեմ;
— հաստանել, to post up or stake on the wall a bill, writing or advertisement;
ի —՝ ընդ գրով արկանել՝ լինել, to be written or registered;
զգրով or զրովք գալ, to dedicate one's self to reading;
ի —՝ ընդ գրով արկանել, ի գրի առնել՝ հարկանել, ի — դրոշմել՝ արձանացուցանել, to write, to write down, to registrate;
to treat a subject;
to circumscribe.

NBHL (1)

Կիկրոփս արար զգիրն յունաց, զոր ոմանք զկադմոս ասեն։ Դրոշմեցին նախ ի վերայ տախտակի, եւ ապա ի վերայ քարտիսի։ Գիր ասի, վասն զի գերելով կամ քանդակելով իմն գաղափարի։ Ի կնիք մատանւոյ զգծեալ գիրն ընդունի մոմն. եւ այլն. (Երզն. քեր.։)


Գիւղ, ից

See full entry →

s.

village;
country;
գնալ՝ բնակել ի —, to go or live in the country.

NBHL (1)

Հասանէր ի վերայ գիւղից եւ քաղաքաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 6։)


Գլաթաւալ

See full entry →

adv.

in rolling, tumbling down.

NBHL (1)

Որոց դիակունքն գլաթաւալ ի վերայ միմեանց շեղջեալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)


Գլխագիր, գրաց

See full entry →

s.

initial, capital letter;
inscription, title.

NBHL (1)

Գիր դրոշմեալ ի վերայ գլխոյ կամ ի վերոյ քան զգլուխն.


Գլխահար, աց

See full entry →

s.

oppressor;
tomahawk.

NBHL (1)

Զայնպիսի տէր գլխահար ի վերայ անձին իւրոյ կացուցանիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)