studiousness, love of study;
phylomathy.
· Calfa
φιλομάθεια, -θία, φιλομαθές discendi cupiditas, studium. Ուսումնասէրն գոլ. սէր՝ տենչ եւ փոյթ առ ուսումն կամ առ վարդապետութիւն. հետազօտութիւն եւ խելամտութիւն գրոց.
setting or laying a snare;
lying in wait;
cunning, deceitful.
· Calfa
Ըստ որոգայթադիր խորամանկ օձին վարդապետութեան. (Պիտ.։)
well dilucidated, clear, distinct;
cf. Որոճողաբար.
· Calfa
Որոճալից մանրէ զբանս գրոց՝ զանյայտսն յայտ ածելով. Այս ցուցանէ զմանրապատում որոճալից վարդապետութեան բանս. (Նար. երգ.։)
cf. Ուխտակալ.
· Calfa
Բովանդակ ուխտապահքն։ Երանելին վարդան ազգ առնէր ուխտապահացն։ Ուխտապահ ընկերք կամ նախարարք կամ արք։ Զօրն ուխտապահաց։ Մի ոմն ի յուխտապահացն, եւ այլն. (Փարպ.։)
common, public;
cf. Հասարակ.
· Calfa
Բասիլիոս հասարակաց հայրն մեր եւ վարդապետ. (Նիւս. կազմ.։)
commonly, ordinarily, generally.
· Calfa
Երբեմն հասարակօրէն վարդապետէր, եւ երբեմն առանձինն ընդ իւրաքանչիւրսն խօսէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
happening: lively, clever, intelligent;
— լինել, to arrive, to reach, to attain;
to seize, to take, to catch, to entrap;
to comprehend, to conceive, to penetrate, to discover, to recognize.
· Calfa
Խօսօղք բազումք յաստուածայնոցն, այլ զօրութեան մտացն ոչ հասուք։ Զայլ ոմն ասելով յոյժ հասու՝ վարդապետ իւր եղեալ. (Խոր.։ ՟Բ. 89։ ՟Գ. 33։ եւ Փարպ.։)
firm, solid, stable, fixed;
certain, sure, positive;
immovable, constant;
permanent, persevering;
determined;
s. geom. solid;
cf. Հաստատ;
— կերակուր, solid food.
· Calfa
Օրէն է հաստատուն վարդապետի։ Որդիք հաստատուն հարց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. եւ 1. 20։)
cut, shape, fashion;
section, division;
part, portion;
bit, piece, fragment;
retrenchment, separation;
emigration, transmigration, colony;
article, head, point;
segment;
—ք կոնի, conics;
առաջանիւթ — օրագիր, leading article;
— գնալ ուրեք, to emigrate;
գրել —, to write an article;
— տալ բանին, to interrupt, to break in upon.
· Calfa
Վասն հատուածին վնդայ՝ անուանեաց վանանդ։ Ի սիսականէն արդարեւ հատուած։ հատուած գնացեալ վարդգէս։ Հատուածի պատճառաւ փախստական լինի յարտաշրէ։ Դէմ եդեալ գնացին առ շապուհ հատուած. (Խոր.։)
rosa centifolia.
· Calfa
ἐκατόφυλλον centifolium. Ազգ բազմաթերթ վարդի։ Բժշկարան.։
demand, interrogation, question;
—ս առնել, մտտուցանել, to ask or address questions, to question.
· Calfa
Մատուցանէր հարցուածս վարդապետին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)
immoderate, derisive laughter.
· Calfa
Որ պայծառացեալ էր, եւ զարգարէր զմեզ բանիւ վարդապետութեամբ՝ զգեստն, խախանքն կողոպտեցին, զի բարիօք առ ձեզ հանդիպեցաք մերկք. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
flowing, running, fluid;
cf. Խաղացք.
· Calfa
Խաղաց գնացիւք վարդապետութեանն լնու բանն զծագս երկրի. (Սեբեր. ՟Ը։)
to wither, to cause to shrink, to weaken, to stunt, to kill;
to tarnish, to spoil.
· Calfa
Խամրացուցանել զցանկալի ծաղիկն, կամ զգեղեցկութիւն այգեաց եւ բուրաստանաց. կամ զանթառամ կուսութեան վարդն. կամ զփթթեալ հաւատս. (Եղիշ. դտ.։ Պիտ.։ Խոր. հռիփս.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)
cf. Խամրացուցանեմ.
· Calfa
Խամրացուցանել զցանկալի ծաղիկն, կամ զգեղեցկութիւն այգեաց եւ բուրաստանաց. կամ զանթառամ կուսութեան վարդն. կամ զփթթեալ հաւատս. (Եղիշ. դտ.։ Պիտ.։ Խոր. հռիփս.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)
cf. Խամրացուցանեմ.
· Calfa
Խամրացուցանել զցանկալի ծաղիկն, կամ զգեղեցկութիւն այգեաց եւ բուրաստանաց. կամ զանթառամ կուսութեան վարդն. կամ զփթթեալ հաւատս. (Եղիշ. դտ.։ Պիտ.։ Խոր. հռիփս.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)
desire, inclination, wish;
fury, transport;
poetic fire, genius, enthusiasm;
tenderness, affection, love;
— առնել, to despise, to reproach, to contemn.
· Calfa
Թէ զմեզ զվարդապետս խանդ ինչ առնել կամիցիս եւ յանդիմանել. (Յն. մի բայ, Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
steersman, helmsman;
director, governor, chief.
· Calfa
Որ բազմութեանդ ղեկավարդ էք ի ծով աշխարհիս։ Եւ թէ սոքա՝ որ ուղղիչք, այսպէս, զաշխարհէ՝ որոյ ղեկավարք եմք, զի՞նչ պարտ է ասել. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
discourse, harangue, oration, sermon, allocution;
dissertation;
history;
treatise;
narration, recital;
— բարոյական, homily;
— խրատական, parenesis;
առ —ն, ըստ —ին, literally, to the letter;
— արկանել, to deliver an oration or harangue, to make a speech, to preach a sermon;
ի — առնուլ, to discourse, to speak, to talk;
to write;
— արկեալ խօսել, to descant, to hold forth, to converse, to talk, to discourse, to spout, to speechify;
գրել զ—ս պատմութեանց ուրուք, to write a biography.
· Calfa
ῤῆσις, λόγος, μῦθος, ὀμιλία , ἰστορία oratio, eloquium, sermo, tractatus, historia διάλεξις dissertatio κεφαλίς capitulum եւ այլն. Բան ձայնաւոր կամ գրաւոր՝ ճոխ եւ ճոռոմ. կամ հռետորական առասացութիւն. ասացուած, վէպ. պատմութիւն. մեկնութիւն. քարոզ. վարդապետութիւն. երկայն զրոյցք. ներբող. եւ Գլուխ մի բանի. եւ Բառ. բարբառ. եւ այլն.
lucid, fulgid, luminous.
· Calfa
Ճառագայթաձեւ եւ արփիական փայլմամբ։ Արեգակնահրաշ ճառագայթաձեւս։ Լուսաւոր ճառագայթաձեւ վարդապետութեամբ. (Զքր. կթ.։ Արծր. ՟Ե. 6։ Վրք. ոսկ.։)
peripatetic;
academician.
· Calfa
περιπατητικός peripateticus, ambulator. Ճեմօղ. քայլօղ. մակդիր արիստոտէլի եւ աշակերտաց եւ վարդապետութեան նորա, վասն ճեմելով դաս ասելոյ նորին. ասի եւ յն. ձայնիւ Պերիպատետիկեան.
relating or narrating the truth;
faithfully and truly reporting or reported, veridical, true, veritable.
· Calfa
Աշակերտ վարդապետասէր եւ ճշմարտապատում։ Ո՛վ ճշմարտապատում աւետարանիչ. (Կորիւն.։ Նանայ.։)
Ճշմարտապատում վարդապետութիւն, կամ պատմագրութիւն, ճառք, քննութիւն. (Ագաթ.։ Ասող.։ Ոսկիփոր.։ Սկեւռ.։)
preaching truth.
· Calfa
Նահատակեալք ճշմարտաքարոզ վարդապետութեամբ. (Երզն. լուս.։)
wealthy, opulent, rich;
copious, rich, abundant, great, ample;
powerful, mighty, potent, grand, high;
master, lord, grand seigneur;
—ք քաղաքին, the first or most distinguished citizens of a town, the magnates, grandees, noblemen, nobility;
—ս ճեմել, to walk haughtily.
· Calfa
Զվարդապետի ճոխի զկերպարանս ցուցանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
eloquent, fluent.
· Calfa
Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.
· Calfa
Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
weaver's shuttle.
· Calfa
Կոյսն վարդենի ի ձեռին ունէր զկըկոցս (կամ զկկոց, կամ զկկուս) ոստայնին. եհար յաչս իւր, եւկուրացոյց զերկոսեանն. (Հ. մայ. ՟Թ.։)
sealer;
conclusive.
· Calfa
Եղեւ գլուխ անկեան, այսինքն պսակիչ եւ կնքիչ այսր հոգեղէն վարդապետութեան. (Եփր. եփես.։)
camlet, camelot, camels colt.
· Calfa
(Իսկ ԿՈԶԵՌՆ՝ է մականուն յովհաննու ուրումն վարդապետի ի ՟Ժ՟Ա դարու)։
flower-hud.
· Calfa
κάλυξ calyx. նորափթիթ ծաղիկ թերաբաց՝ բոլորակ. որպէս բոլորք վարդից. կոճակ.
cf. Ճպռան.
· Calfa
ՃՊՈՒՌՆ τέπτιξ cicada, gryllas. գրի եւ ՃԻՊՈԻՌՆ, ՃՊԻՌՆ, ՃՊՈՒՌ, ՃԻՊԻՌՆ. Միջատ թեւաւոր՝ որպէս խոշոր մեղու, անխոնջ ձայնիւ բախման լանջաց յամարայնի ի վերայ ոստոց ծիրանւոյ, տանձեաց, եւ այլն. ա՛յլ է եւ աշնանայինն գիշերախօս որպէս մարախ փոքրիկ, որ ասի Ծղրիթ, եւ թրթռայ ի մէջ թփոց՝ մանաւանդ վարդենւոյ. ճռեկ.
master;
master of the horse;
chief, magistrate.
· Calfa
Բառ լտ. մաճի՛ստէռ magister (equitum, militiae). յորմէ յն. մաղի՛ստրօս μαγίστρος . գաղղ. մաճի՛ստռ. այսինքն վարդապետ. վարժապետ. որպէս Պետ. զօրապետ. իշխանապետ. դուքս. որպիսի եղեւ եւ գրիգոր մագիստրոս. վասն որոս դնի ի վերագրի թղթոց նորա,
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
· Calfa
Ատամունս կոչէ զվարդապետս եկեղեցւոյ, որք զկարծր եւ զհաստատուն կերակուրն՝ զհոգեւոր բանս գրոցն՝ ծասքեն մալեն եւ մանրեն եւ պատրաստեն. (Նիւս. երգ.։)
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
· Calfa
Մակագրէ արիստոտէլ (այսպէս). Յաղագս ստորոգութեան. Յաղագս մեկնութեան. Յաղագս վերլուծութեան։ Ոմանք մակագրենն յիւրեանց շարագրածսն զերեւելի ուրուք զանուն վարդապետի։ Այլք գրեն շարագրածս ոմանս, եւ մակագրեն զանուն վարդապետի իւրեանց. (Անյաղթ պորփ.։)
death giving or causing.
· Calfa
Լուեալ վարդան զգոյժ մահարար բօթին. (Ուռպ.։)
little boys.
· Calfa
Ձաղէին այպանէին մանկտեակն զվերանալ վարդապետին նորա. (Եփր. թագ.։)
cf. Մանիշակ.
· Calfa
Աստուածային եւ անարատ գարունն քրիստոս զեկեղեցի մանուշակօք եւ վարդօք եւ շուշանօք հոգեւորօք զարդարեաց. (Ոսկ. զատիկ.։)
mandrake, mandragorous.
· Calfa
Երփն երփն ծաղկանցն. որպէս մանրագորն, եւ վարդն, եւ շուշանն. (Ագաթ.։)
pastoral, pastorly, shepherdly;
— գաւազան, shepherd's crook;
crosier;
— թուղթ, կոնդակ, pastoral letter;
— կեանք, կենցաղ, pastoral life;
— մախաղ, շուն, shepherd's bag, scrip;
shepherd's dog.
· Calfa
Գաւազանիս խորհուրդ ... նախ հովուական, եւ ապա վարդապետական. (Շ. բարձր.։)