proportionate, equal, conformable, corresponding, analogous, regular, symmetrical, adequate;
— գործել, to proportion;
դնել —, to compare;
եթէ իցեն ի քեզ առաքինութիունք —ք վեհ ճակատագրիդ, if your virtues correspond with your high destiny;
"ըստ համեմատի համեմատաբար, cf. Համեմատութեամբ."
Եւ ոչ միայն չեմ աւելին, այլ ի նուազ համեմատին. այսինքն յանհամեմատ կարգի. (Յիսուս որդի.։)
to compare, to confront, to confer;
to put in comparison with, to equal, to parallel;
to be in symmetry;
— զգիրս, to collate.
Համեմատեցաւ ընդ անասունս. այսինքն հաւասարեցաւ. (Նիւս. կազմ.։)
dumb;
speechless, mute, tongue-tied;
— ի ծնէ, born dumb, dumb from one's birth;
— բնութիւնք, babies;
— լինել, or համրանամ, համրիմ, cf. Համրանամ, cf. Համրիմ.
Համր բնութիւնքն երգեցին զօրհնութիւնս ովսաննայիւ,. այսինքն տղայք դեռ անբարբառք. (Եփր. ծղկզրդ.։)
Armenian;
—ք, Armenia;
—ք or —եր, the -s, the — nation;
— լեզու, բարբառ, the Armenian language;
թարգմանել ի —, յեղուկ ի — բան, to translate into —, into the — language.
ՀԱՅԵՐ ոյ. այսինքն Հայ մարդիկն. հայք.
Armenia.
որ եւ առաւել Հայք ասի, այսինքն Հայոց աշխարհ. Տես. բռ. յտկ. ան։
looking-glass, mirror, speculum;
—ք, eyes;
visible, observable;
— կիզիչ, burning glass.
Ոչ են կարօտ աչք արդարոց լուսով, զի լոյսն նոցա խառնեալ է հայելիս նոցա. իմա՛ իբր ի հայելիս, այսինքն ի տեսարանս կամ յաչս նոցա։
contemplation;
speculation;
theorem.
Հայեցողութիւն սրբազանից, կամ աստուածայնոց. այսինքն տեսութիւն նոցին. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Հայթհայթանք.
Զգացուցանեմ զհայթհայթանս համբաւոյ նեղութեանս մերոյ։ Ոչ ստորայնոցս հասեալք հայթհայթանաց՝ կորուսին զանուն եւ զկեանս. (Յհ. կթ.։)
invention, expedients, means, shift, device, way;
provisions, food, victuals;
relief, solace;
pretext, subterfuge, pretence;
— կենաց, subsistence, means, necessities of life;
cf. Հնարք.
Զգացուցանեմ զհայթհայթանս համբաւոյ նեղութեանս մերոյ։ Ոչ ստորայնոցս հասեալք հայթհայթանաց՝ կորուսին զանուն եւ զկեանս. (Յհ. կթ.։)
to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.
ՀԱՅՀՈՅԵԼ δυσφημέω, κακολογέω, λοιδορέω maledico, convitior. Չարախօսել. բամբասել. վատահամբաւել. լուտալ. պարսաւել. ընդ վայր հարկանել. գէշ խօսիլ, ետեւէն խօսիլ, երեսին տալ, մուր տալ, փայ տալ, վար զարնել.
parricidal.
Կերօղ այսինքն սպանօղ զհայր իւր.
cf. Հայրաբուղխ.
ՀԱՅՐԱՇԱՐԺ որ եւ ՀԱՐԱՇԱՐԺ. Ի հօրէն երկնաւորէ շարժեալ, այսինքն յառաջագայեալ, ծագեալ, ծննդեամբ կամ բղխմամբ. ուստի որդին ասի ի հօրէ իբրեւ յականէ աղբիւր հայրաշարժ, եւ Հոգին վտակ կամ գետ կամ ծով եւ այլն.
patriarch, pontiff.
Է թարգմանութիւն յն. ձայնիս Պատրիարգ, կամ պատրիարք. πατριάρχης patriarcha. որ ըստ որում ծագի ի ձայնէս բադրի՛ա, այսինքն հայրենի գաւառ, նահանգ, նշանակէ Նահապետ, ազգապետ, ցեղապետ. նախահայր. իսկ ըստ որում ի ձայնէս բադի՛ր, այսինքն հայր, է Հայր հարանց, եպիսկոպոս, արքեպիսկոպոս, կաթողիկոս, պապ, քահանայապետ. pontifex։
Ցնծութեամբ տօնեսցուք զյիշատակ հայրապետին մերոյ (գրիգորի)։ Հայրապետ սուրբ եւ անբիծ (յակոբ մծբ)։ Այսօր սրբոց հայրապետացն ժողովեալք ի միասին։ Քարոզեցին սուրբ հայրապետք. եւ այլն. (Շար.։)
Սուրբ եւ առաջին ամենայն եպիսկոպոսապետաց՝ հայրապետն հռովմայ եւ փոխանորդն (այսինքն յաջորդն) պետրոսի առաքելոյ. (Շ. թղթ.։)
planted and cultivated by the Father.
Զի հայրատունկ որթոյդ գինին՝ անապական յիս պահեսցին. (Յիսուս որդի.) այսինքն արիւն եւ արդիւնք քրիստոսի որդւոյն աստուծոյ։
paternal;
patrimonial;
— ստացուացք, patrimony, inheritance.
Յաշխարհն հայրենական (այսինքն յերկինս) հայել. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
paternal;
native, natal;
— ժառանգութիւն, patrimony;
— գաւառ, աշխարհ, երկիր, cf. Հայրենիք.
Առի ես ինձ կին ի զաւակէ հայրենի իմոյ. իմա՛, հայրենւոյ իմոյ (այսինքն գաւառի, որպէս դնի ի յն)։
Նախնեաց մերոց հովուութիւնն հայրենի էր (այսինքն սեպհական). (Եւս. քր. ՟Ա։)
Այս են կամք հայրենիք (այսինքն հօր). (Մաշտ.։)
the article required, thing asked for;
առնել զ—ն, to hear, to hearken to the prayer of;
ընդունել զ—ն, to obtain by dint of entreaty.
ՀԱՅՑԵԼԻ որ եւ ԽՆԴՐԵԼԻ. այսինքն Խնդրեալ իրն.
always wearing.
Բարձեալ աշտեայս հանապազակիրս ի պատրաստութիւն (այսինքն ի զգուշութիւն) գազանացն. (Արծր. ՟Բ. 7։)
always lying, mendacious.
Է շիրիմ ինչ ի կրիտէ, զոր ասեն նոքա դիա (այսինքն դիոս չաստուած). եւ ասէ նոցա դիւթն, հանապազասուտք էք, զի աստուած ոչ մեռանի. (Ոսկ. տիտ.։)
quotidian, daily;
continual;
assiduous, frequent;
cf. Հանապազ;
— պատարագ, perpetual sacrifice.
Հանապազորդ ուտել, կամ յանդիմանութիւն (այսինքն յանդիմանիլ). (Լմբ. պտրգ.։ Խոր. ՟Գ. 14։)
Էր նա հանապազորդ ի գիրսն պղատոնի. այսինքն միշտ դեգերէր, կամ հանապազորդէր. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 18։)
to continue, to persevere, to last, to endure;
to frequent;
ոչ —, to discontinue, to interrupt, to cease;
— յաղօթս, to continue instant in prayer.
Ընդ նոսին հանապազորդեալ յօթեւանս անապատին. (Ագաթ.։)
to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
Իմաստուն երկրագործք ի միասին հանգանակեալ զեզն արօրաձիգ. (Վրք. ածաբ.։)
Բե՛ր, նախ քան զզանազանութեանցն վարդապետութիւն՝ սակաւ ինչ վասն նորա հանգանակեսցուք. այսինքն բանս ի մէջ առցուք. (Անյաղթ պորփ.։)
repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
Շաբաթ՝ հանգիստ տեառն։ Դա՛րձ անձն իմ ի հանգիստ քո։ Հանգիստ ոտից կամ իրանաց, անձանց (այսինքն հոգւոց)։ Տեղի կամ կայք հանգստեան։ Այր հանգստեան։ Օր հանգստեան.եւ այլն։
Հանդերձ այլովք եպիսկոպոսօք, եւ նոցին ընտրութեամբ՝ յետ հանգստեան եպիսկոպոսին. (Կանոն.։)
Ըստ նմին եւ ի ժամասացութեան աղօթս՝ որ իցեն երկմասնեայ, սկիզբն երկրորդ մասին հանգիստ կոչի, զի քահանայն ընդհատէ զբանն, եւ յարէ եպիսկոպոսն, կամ աւագերէցն՝ Խաղաղութիւն ամենեցունն.
cf. Հանգունակատիպ.
Հանգունակացեալ ըստ մասին յատուկ անուանակիր յորջորջմամբ վիմին. (Անան. եկեղ։)
Կուսին սրբոյ հանգունակեալ, աստուածածնին տիպ բաղդատեալ. (Շ. ոտ. բարձր.։)
cf. Հանգունակատիպ.
Հանգունակացեալ ըստ մասին յատուկ անուանակիր յորջորջմամբ վիմին. (Անան. եկեղ։)
Կուսին սրբոյ հանգունակեալ, աստուածածնին տիպ բաղդատեալ. (Շ. ոտ. բարձր.։)
to repose, to give repose, to leave to rest;
to recruit, to relax, to refresh, to ease, to recreate;
to lay, to set, to put, to place;
to finish, to end;
to bury, to inter;
to translate, to remove to heaven;
to make happy, to beatify, to glorify;
— յերկոց տունջեան, to rest from daily labour, to repose.
ՀԱՆԳՈՒՑԵԱԼ, է ընդունելութիւն կրկին բայիցս, Հանգուցանել, եւ Հանգչել։ Իսկ Հանգուցեալ ասին ննջեցեալքն ի քրիստոս՝ մարմնով ի տապանի, եւ հոգւով փոխադրելիք յերկինս՝ ի ձեռն նպաստից եկեղեցւոյ. τεθνεώς, τετελευτικώς, ἁναπαυόμενος defunctus. վախճանած, ողորմած հոգի.
Հոգւոցն հանգուցելոց (այսինքն ննջեցեալ անձանց) քրիստոս աստուած արա՛ հանգիստ։ Վասն հանգուցեալ հոգւոցն աղաչեսցուք։ Գթա՛ ի հոգիս հանգուցեալ ծառայից քոց։ Վասն յիշատակի հանգուցելոց եւ այլն. (Ժմ.։)
tombs, cemetry, catacombs.
cf. ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՆ ըստ ՟Բ նշ. այսինքն Գերեզման.
tucked or turned up.
Ըստ նոցունց պատմուճանաց ի միասին ձեռամբ ընդ գօտեաւն հանգրիճաձեւ ամփոփմանն. (Փիլ. տեսական.։)
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
Որ կարէ՝ ասէ՝ հանդարտել, հանդարտեսցէ (այսինքն տանել). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 9։)
to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.
Հանդերձեալք աստուծով եւ այլն։ (Սահմ. եւ լծ։ Պորփ. ստէպ.) այսինքն՝ քանզի ունիմք ճառել։
to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.
Հանդերձեալք աստուծով եւ այլն։ Սահմ. (եւ լծ։ Պորփ. ստէպ. այսինքն՝ քանզի ունիմք ճառել։)
before, in face, in presence of, in front, opposite;
against;
ի —, ի —դիպէ, ի —դիպոյ or —պոջ, before, in front;
convenient, fit, proper.
Զվերջին տեղին ունել ըստ պատուիրանացն տեառն իւրաքանչիւր ումեք հանդէ՛պ է։ Արդ է հրաժարումն՝ հանդէպ պատրաստութիւն՝ սկիզբն առնել առ աստուած ճանապարհին։ Ոմանք ի մանկացն հանդէպ ունել յայտնի են առ ուսմունսն (այսինքն յարմարութիւն). (Բրս. հց.։)
Տեսին որդիք մարգարէիցն՝ որ յերիքով, ի հանդիպոյն։ Ետես մոաբ ի հանդիպոյն զջուրսն։ Կացին ի հանդիպոջ ի բացեայ. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 15։ ՟Գ. 22։ ՟Բ. 7։)
feast, public rejoicing;
procession, solemnity, religious ceremony;
pomp, show, display, gala, exhibition, parade, state;
scene, spectacle, show;
arena;
proof, argument, demonstration;
declaration, witness, testimony, evidence;
trial, experience, essay;
exercise, practice;
audit, examination, inspection, investigation;
deed, fact, act;
effects;
fight, assault, combat;
care, diligence;
bravery, great deeds;
account;
review (journal);
—դիսիւ, pompously, solemnly;
համաշխարհական —, exhibition;
— թաղման, burial, funeral obsequies;
— զօրաց, review, muster;
— յաղթանակի, triumphal rejoicings;
— թատրոնական, theatre, spectacle, play;
— առաքինութեան, brilliant action;
— լաւութեանց, shining qualities;
ի — մարտից, among combats;
— առնել, to pass in review, to make a diligent investigation, to examine;
to make a show or display of, to show off, to display, to expose to view, to put or set forth;
to turn to account, to improve;
to exercise, to practise;
— առնել զօրաց, ի —դիսի անցուցանել զզօրս, to review, to muster, to pass in review;
— համարոյ առնել, to examine, to register, to make a numbering or enumeration of;
— առնել քաջութեան, to prove, to signalize one's valour, to signalize oneself by prowess, gallantry, bravery;
— առնել զօրութեան, to use or exert one's power;
— առնել պերճութեան, գիտութեան, to make a show of one's science;
— առնել ի մաստութեան իւրոյ, to display one's wisdom;
— առնել հանճարոյ, to heighten, to set off, to enhance, to give zest to one's parts or talent, to show one's wit, to play the sprightly, ingenious or witty;
ի — ածել, to exhibit, to expose to view, to display, to show off;
to represent, to play, to act;
ի — անցանել, to compete, to rival, to vie with;
to appear;
ի — մտանել, to enter the lists;
to be ranked among;
ի — մատուցանել, to put to the trial, to the test, to prove;
զ— առնուլ, to examine, to prove, to know by experience.
Մահուամբ կատարեսցի, եւ ինչք նորա լինիցի հանդիսին. (անդ. ՟Ժ՟Ա։)
Հանդէս դոցա՝ այսինքն կալն ի դատաստանի առաջի տեառն. (Վրդն. թուոց.։)
cf. Հանդիպումն.
Ի հանդիպաւորութեան հպաւորութիւն առնէ լուսինդ. (Շիր.։)
agonotheta, gymnasiarch, agonistarch;
president or chief of a ceremony, assembly, combat, show;
*expositor, exhibiter.
Զկենակից ամուսին իմ, որ եղեւ հանդիսադիր ինձ այսմ երանաւոր կոչմանս. (ՃՃ.։)
to suffer, to support, to sustain;
to last, to endure, to resist;
to be able.
Ոչ հանդուրժէր շարժել զերկնային մարմինն (այսինքն չկարէր). (Արծր.։)
cf. Առեղծուած.
Բառ ռմկ. իբր Առեղծուած. առակ. ... Ի գովելի մասին են յօրինեալքն ի Շնորհալւոյն՝ ոչ սակաւ թուով։ Իսկ ի պարսաւելի մասին ասի.
cf. Հանճարիմ.
Հռովմայեցւոց՝ գայիոս յուղիոս կեսար, որ զբեսեքտոնն (այսինքն նահանջ), եւ զլուստի ընթացս՝ նոցա հանճարեաց. (Շիր. քրոն.։)
Որպէս ի զբաղումն չարին ի ձեւ առնխօսութեան զկուսին հանճարեցաւ. (Բրս. ծն.։)
each, every, all, general, universal;
ընդ —, every where;
—ց ազանց, to all peoples.
ՀԱՆՈՒՐՑ րս. գ. Ամենեցունց. բոլորեցուն. հասարակաց. եւ Ամենայն իրաց. զամենեսին. զտիեզերս. ամմէնուն, ամմէնը.
piece of money worth about two thirds of a penny.
Բառ պրս. ի հեշթ, տիրհէմ. այսինքն Ութդրամեան, ութդրամնոց. ութնոց։ (Խոր.։ աշխարհ։)
to conciliate, to reconcile, to pacify;
to agree, to make up.
Որ հաշտեցոյցն զմեզ ընդ իւր ի ձեռն քրիստոսի։ Քրիստոսիւ զաշխարհս հաշտեցուցանել ընդ իւր։ Հաշտեցուսցէ զերկոսին միով մարմնով ընդ աստուծոյ՝ խաչիւն իւրով. (՟Բ. Կոր. ՟Ե. 18։ Եփես. ՟Բ. 16։)
to sigh;
ի խորոց սրտէ, to sigh deeply;
— զանլռելի զհեծութիւն, to groan incessantly;
— առ խաղաղութիւն, to sigh for peace.
Հառաչեցից զտուգանս իմ զանլռելի զհեծութիւն. այսինքն ողբացից հեծութեամբ։
ripeness, maturity;
arrival, coming;
tax, duty, dues;
income, rent;
funds, annuity;
gift, offering;
ի — գալ, to arrive at maturity, to ripen, to grow ripe, to mature.
ՀԱՍ. δόμα, εἱσφορά, ἁφαίρεμα donum, oblatio, demptio, separatio. Որ ինչ իրաւամբք հասանելի է կամ հասանէ, այսինքն ա՛նկ է ումեք, որպէս Զատուցեալ տուրք. եկամուտ. բաժին. բաժ. տասանորդ. նուիրելի աստուծոյ մասն.
Զամենայն հարկս հասի եւ մաքսի։ Որ ինչ այլ ինչ հաս՝ օրէն հարկի իցէ։ Հասք եւ օրէնք՝ որ այտի գային։ Հարկս եւ հասս։ Զհարկս կամ զհասն։ Յոյր ձեռաց առի հաս կամ կօշիկս եւ այլն։ Զտասանորդս որդւոցն իսրայէլի, զոր զատուցին տեառն հաս։ Հանիցէք ի հասից անտի տեառն։ Հաս ի նուէր տեառն։ Առցես զարծաթ հասին։ Զերի հասին.եւ այլն։
shape, stature, size, height;
age, years, time of life;
կաթնաբոյծ —, babyhood;
անտիական, մատաղ, տխեղծ —, tender age, infancy, childhood;
ի սկզբնաբոյս —ին, from one's earliest years;
ի տղայութեան —ի նորա, in his infancy;
ի ծաղկեալ —ի, in the prime of life;
աճումն — ի, growth, growing;
երիտասարդ —աւ, young;
կայտառ, սթափ —, a slender waist;
— անձնեայ, large stature;
ուղղորդ —, straight figure;
բարձր —աւ, of lofty stature, tall;
միջակ —աւ, middle-sized;
վայելուչ —աւ, good-sized;
չափաւոր —աւ, middling-sized;
կարճ —աւ, short, little;
հասուն —, in ripe years, years of discretion;
այրական —, man's estate, manhood;
ծերացեալ —, — ծերութեան, old age, age, years;
ծերացեալ —աւ, aged, in years, old, stricken in years;
ի — եւ ի տիս հասանել, to reach, to attain, to grow to man's estate;
զարգանալ —աւ, to increase in age;
ի — գալ, to arrive at the age of puberty;
ի միտս եւ ի — լինել, to be of age;
— նորա բարւոք կերպարանի, his figure is becoming well developed;
եւ մեռաւ ի —ի երեսուն եւ երից ամաց, he died at the age of thirty three;
— գարնայնոյ, spring-time, spring.
Կաթնաբոյծ հասակաց. այսինքն ստնդիաց տղայոց. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
Առակացն գիրք զտղայական հասակն նախակրթէ. այսինքն զմանկունս եւ զպատանիս. (Նախ. ժող.։)
Վառէ ի վերայ յոբայ զհասակ կնոջն (այսինքն զկինն). (Իսիւք.։)
Ոչինչ առողջ եթող ի հասակէն յոբայ. այսինքն ի բոլոր մարմնոյն. (Իսիւք.։)
Վասն սակաւութեան գրոցն, զի չափ եւ հասակ առցէ գրոց, ի մի եդան. այսինքն քանակ մատենի երեւելի լիցի. (Նախ. ՟ժ՟բ. մարգ.։)
of the same age, coetaneous.
Ի ներքս մուծանէ զխոստովանութիւնն, որ հասակակից է մարդկութեանս. այսինքն յաւուրցն ադամայ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.
Ինձ գալ հասանել յիշխանութիւն։ Ծերացեալ հասեալ յարս։ Հասեալ էր նմա վիճակ պաշտամանս այսորիկ։ Կերիցէ զմասնն հասեալ։ Ինքն կամի հասանել ի վերայ իրաց աշխարհի (այսինքն տիրել).եւ այլն։
Հասեալք ի խոր աղքատութիւնս (այսինքն անկեալք)։ Ի հասանել կարօտութեանն (այսինքն ի վերայ գալ). (Յհ. կթ.։ Պիտ.։)
Ոչ կարացեալ հասանել իրացն։ Կէսքն հասին ճշմարտութեանն։ Ճշդիւ գտակաւ հասանել համարոյ ժամանակացն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Եզնիկ.։ Եւս. քր.։)
ՀԱՍԱՆԵԼ. ՀԱՍԵԱԼ. ἁκμάζω maturesco πέπειρος, ὤριμος maturus, tempestivus. Ի հաս գալ, այսինքն հասունանալ պտղոց եւ արմտեաց.
common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.
Զհասարակուց (մի ձ. զհասարակաց, այսինքն զկէս հասից) այգւոյն եւ զծառոյն՝ որ գայր ինչ, թողում ձեզ յայսմ օրէ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 30։)
ՀԱՍԱՐԱԿ. մ. ὀμοθυμαδόν, ὀμοῦ concorditer, unanimi consensu. Ի միասին. միաբան. միանգամայն. առ հասարակ. մէկ տեղ, մէկ սրտով.
to cooperate.
ՀԱՍԱՐԱԿԱԳՈՐԾԵԼ. κοινοπραγέω una operor. Ի միասին կամ միաբան գործել.
moiety;
equator;
զ—աւ գիշերոյ, at midnight.
ἠμίσευμα dimidium, media pars. Հասարակն կամ հասարակեալն, որպէս ընդմիջումն՝ այսինքն կէսն. կէս բաժինն. միջին վայրն կամ ժամանակն.
common, public, general;
ordinary;
communist.
Երկաքանչիւրոցն (բնութեանց) հասարակականք եւ այլն. այսինքն հաւասարապէս կամ անխտիր պատշաճեալ երկաքանչիւրոց. (Յհ. իմ. երեւ.։)