short-witted, obtuse, stolid, stupid, senseless.
· Calfa
Շիլ կամ կոյր մտօք. խաւարեալ աչօք հոգւոյն. Փարիսեցիք կոյրք եւ շլամիտք. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
to become shortsighted;
squint-eyed;
blind;
to feel quite dazed, to be dazzled;
to grow dim, obscure;
to become blunt.
· Calfa
Ոչ բաւեմ ճառագայթիցն, շլանամ յերկիւղէն. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
Աչք յարտասուացն շլացեալ. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ի՟Դ.։)
Շլացաւ սուրն ի հատանելոյ անտի, եւ ոչ կարէր հատանել։ Սուրք թշնամեացն շլացեալք. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 9։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
ἁμαυρόομαι, ἑπαμαυρόομαι obscuror, obfuscor πωρόομαι excaecor, obcaecor ἁμβλυωπέω caecutio, sum obtusis et hebetibus oculis. Շիլ լինել. բլշակնիլ. բթիլ տեսութեան. մթագնիլ լուսոյ աչաց, եւ փայլման իրաց. նսեմանալ. աղօտանալ. խաւարիլ. կուրանալ.
dim-sightedness, squinting, blindness;
dazzling, hallucination;
հարկանել շլացութեամբ, to strike blind;
հարկանել շլացութեամբ զմիտս, to beguile, dazzle, seduce or fascinate the imagination.
· Calfa
Հարցէ զքեզ տէր յիմարութեամբ, եւ շլացութեամբ, եւ ապշութեամբ մտաց։ Հա՛ր զազգդ զայդ շլացութեամբ. եւ եհար զնոսա շլացութեամբ ըստ բանին եղիսէի։ Հարին շլացութեամբ իբրեւ զայնոսիկ՝ որ առ դուրս արդարոյն. (Օր. ՟Ի՟Ը. 28։ ՟Դ. Թագ. ՟Զ. 18։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 16։)
ἁορασία caecitas πληγή plaga. Շլանալն. շիլ գոլն. բլշակնութիւն. կուրութիւն. անտեսութիւն. պուշ՝ հաւկուր՝ կոյր ըլլալը.
cf. Շլացութիւն.
· Calfa
Աւելի քան զչափն յառել ի խորս գիտութեան աստուծոյ՝ շլացումն մտաց աչացն բերէ. (Նար. երգ.։)
to blind;
to blunt;
to dim, to dull, to deaden;
— զաչս, to dazzle the eyes;
բարեբաղդութիւն —նէ զմեծատունս, prosperity spoils the rich.
· Calfa
Կալով ի միջի նոցա՝ շլացոյց զաչս նոցա։ Շլացուցանէր զնա անճառ լուսովն։ Շլացոյց զնա արծաթսիրութիւնն. (Ոսկ. յհ. Ոսկ. եփես. Ոսկ. մտթ.։)
Շլացոյց զզօրսն ասորւոց. (Նախ. ՟դ. թագ.։)
Զլոյս մտացն շլացուցանեն. (Կլիմաք.։)
Զըստ պատկերին առեալ ունի. իսկ որ ըստ նմանութեանն՝ զայն վասն յանցաւորութեանն շլացոյց. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Տէգ կողին զխայթոց վիշապին շլացոյց. (Ճ. ՟Ժ.։)
to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.
· Calfa
Ուխտաւոր լինել աստուծոյ. կրօնաւորիլ. հրաժարել ուխտիւ յանզանազան իրաց ինչ. նուիրել զանձն կամ զիրս իւր աստուծոյ.
Եթէ վասն պիղծ զկերակուրսն համարելոյ ուխտաւորէին։ Եթէ յայն միտս ուխտաւորէին (կուսանք), եւ այլն։ (Մարկիոնիտք) ուխտաւորեալք հանդերձ աշխարհականօքն ի կուսութիւն՝ ստեն ուխտին։ Մեծամեծս կոտորեն, թէ մեք անդստին իսկ յաւազանէն ուխտաւորիմք. (Եզնիկ.։)
Այց առնել ըստ պարապոյ ուխտաւորեալ պահոցն եւ աղօթից։ Զի ուխտաւորեալ են բնակիչք, շնորհիւ ուխտին կերակրեսցին։ Ուխտաւորեալ եւ նուիրեալ ընծայիւք երթիցեն ի վանսն. (Կանոն.։)
consecration, state or condition of a Nazarene, of a monk;
vow, profession;
pilgrimage.
· Calfa
Վիճակ ուխտաւորի կամ նուիրելոյ աստուծոյ. ուխտադրութիւն. սրբութիւն. եբր. նէզէր. իբր նազովրացի գոլն.
Եթէ վասն պիղծ զկերակուրսն համարելոյ ուխտաւորէին, եւ ո՛չ ուխտաւորութիւնն նոցա յուխտաւորութիւն համարէր. (Եզնիկ.։)
to vow, to make a vow;
to take the vows, to profess;
to make or conclude a treaty, or covenant;
to confederate, to enter into a mutual obligation;
— նուէրս, to promise offerings.
· Calfa
ՈՒԽՏԵԼ՝ աստուծոյ առ մարդիկ.
Ուխտեաց յակոբ ուխտ։ Ուխտեաց իսրայէլ ուխտ տեառն։ Արասցես՝ որպէս ուխտեցեր աստուծոյ քում։ Զենին զոհս տեառն, եւ ուխտեցին ուխտս։ Ըստ ուխտելոյ շրթանց իւրոց։ Զսրբութեանն օրէնս միաբանութեամբ ուխտէին.եւ այլն։
Մանուկն սամուէլ ուխտեցաւ յառաջագոյն առաջի տեառն». այսինքն նուիրեցաւ. (Տօնակ.։)
Դադարել արժան է եպիսկոպոսի՝ յո՛ր եկեղեցի ի սկզբանէ յաստուծոյ (կամ աստուծոյ) ուխտեցաւ եւ օծաւ. (Կանոն.։)
ՈՒԽՏԵԼ՝ մարդոյ առ աստուած. εὕχομαι voveo, oro διαστέλλω discerno.
ՈՒԽՏԵԼ՝ մարդոյ առ մարդ. συμφωνέω consono, consentio.
to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.
· Calfa
Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Տեսանէ զաննիւթ փառքն, եւ ուծացեալ հրաժարէ ի մարմնականէս։ Թէ երկիւղ միայն լինի (առանց սիրոյ աստուծոյ), ուծանամք ի նմանէ. (Լմբ. սղ.։)
to cool, to damp, to estrange;
to avert, to remove.
· Calfa
Մինչեւ զսուրբ եպիսկոպոսացն զմիտս ուծացոյց ի նոցանէ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Զի եւ ոչ չարաչար ջախջախումն ոսկերաց ծնօտիցս իմոց ուծացոյց զիս ի յաստուծոյ նմոյ. (Ճ. ՟Բ.։)
stairs;
bridge;
way or passage;
cf. Ծուծ.
· Calfa
Ոչ ուղք յուսոյ (ի դատաստանի), եւ ոչ դրունք ողորմութեանց։ Արկեալ սոցա ուղ ճանապարհն զփայտակերտն գործի՝ հանել ի կամարն երկնից տաճարի. (Նար. ՟Կ՟Է. եւ Նար. կուս.։)
return from a journey or voyage.
· Calfa
Դարձ յուղւոյ. ողջամբ գալուստ.
Առաքէ նմա ընծայս՝ վասն իւրոյ ուղեդարձին. (Մագ. ոտ.։)
returning from a journey or voyage, travelled.
· Calfa
Եկեալն յուղւոյ. ճամբէ եկած.
fellow-traveller, fellow-passenger;
—ք, retinue, train, attendants, suite, cortege.
· Calfa
Տե՛ս, զորպիսի՛ լուսոյ ճառէ, ընդ որում փառք աստուծոյ ուղեկից են. (Ոսկ. ես.։)
συνέκδημος, συνοδοιπόρος, συνοδία comes, comitatus. բայիւ συμπορέομαι proficiscor cum, una vel simul eo. (գրի վրիպակաւ եւ Ուղղեկից) Կցորդ եւ ընկեր ուղւոյ. ճանապարհակից, ճանապարհորդակից. եւ Զուգընթաց
to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.
· Calfa
Ուղեկցեալ է ստուեր՝ մարմնոյ, եւ նշոյլք՝ զօրութեան հրոյ. (Վեցօր. ՟Ա։)
travelling companion, accompanying, following, company;
convoy.
· Calfa
Զհոգւոյդ սրբոյ ինձ ուղեկցութիւն, զոր պաշտեմ. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
gift, present, homage;
address;
— մատուցանել, to present an address.
· Calfa
ՈՒՂԵՐՁ կամ ՕՂԵՐՁ. (արմատ Ուղերձելոյ) Աղերս՝ ըստ որում ընծայ. նուէր։
to make a present, to present, to offer, to give;
to address;
to push forth, to produce;
to attract, to win with gifts, to seduce;
to persuade, to induce.
· Calfa
Որ միշտ ի բնութեան ուիմք բնաւորաբար ուղերձեալ զբիծս չարեաց։ Ի քաւելոյդ շնորհ ծանուցեալ, ողորմութեան լուսովդ ուղերձեալ. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Խ՟Թ։)
extension.
· Calfa
Կամակար մտօք զբազուկն անարատ՝ բեւեռօք սեւեռեալ ի տերեւասաղարթ տնկոյն տեսակ՝ ամրափակ ուղերձմամբ. (Նար. խչ.։)
traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.
· Calfa
ՈՒՂԵՒՈՐ. որպէս ուղեւորիչ կամ ուղեցոյց, ուղղիչ. առաջնորդ.
to guide, to conduct, to direct in the way, to put on the way;
to send, to despatch, to forward.
· Calfa
Զայսքան տնօրէնութիւնս փրկագործութեան սիրելի որդւոյդ ուղեւորեցեր մեզ. (Լմբ. պտրգ.։)
to set out on a journey, to start, to go to travel, to travel, to take a journey, to journey.
· Calfa
Իշխանութիւն ունիմ յերկինս ուղեւորել, եւ ընդ հրեշտակս պարել։ Ճանապարհորդաց առաջնորդ, որք ուղեւորին ի ծովու եւ ի ցամաքի։ Ի նոյն շաւիղ ուղեւորեալ, իւրում հօտին առաջնորդեալ. (Նար. երգ.։ Շ. բարձր.։ Յիսուս որդի.։)
Եպիսկոպոսք՝ որ նոյն շաւղօք ուղեւորէին ի ժողովն. (Խոր. ՟Բ. 86։)
torrent-water;
—ք, torrents;
— հեղեղատ, a flooded or swollen torrent.
· Calfa
Ուղխիւք ջրոյ ողողիչ. յորդառատ. յորդաջուր.
inundating, overflowing.
· Calfa
Մի՛ շարժեսցէ ուղխացան ջուրցն բազմութիւն զհիմունս եկեղեցւոյ քոյ. (Ագաթ.։)
having small torrents.
· Calfa
Յատակեաց սպիտակ կճասալ յատակօք, զի ուխաւորք յատակացն դիւրագոյնս կարգեսցեն առ ոչինչ վնասել քաղաքացն. (Խոր. ՟Բ. 24։)
rushing like a torrent;
torrential.
· Calfa
Ջուր մանուածոյ՝ ծիծաղ ծաւալ՝ կարկաջահոս ուխինահոս. (Նար. տաղ մկրտ.։)
palm-long, four-inched, four finger's deep.
· Calfa
Արասցես (սեղանոյ) պսակ ուղկեան շուրջանակի։ Ծնօտս ուղկեանս. (Ել. ՟Ի՟Ե. 25։ ՟Լ՟Է. 12։ Եզեկ. խ. 43։)
παλαιστή, -ής palmus, -ma. Որոյ չափն է ուղուկ մի. այն է չափ ափոյ բացելոյ, եւ թիզ, եւ քիլ. իբր չորս մատնաչափ. թզաչափ. քլաչափ.
high and straight;
well-shaped, straight, tall;
գնալ — հասակաւ, to go haughtily, to hold one's head high.
· Calfa
Յորժամ լինիցի նմանութիւն ուղղաբեր, իբրու բազում անգամ մարմնոյ անդամոց լինելով ուղիղ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
rectilineal, rectilineous or rectilinear.
· Calfa
εὑθυγράμμος rectis lineis constans. Որոյ գիծքն են ուղիղ. ուղիղ գծիւք բաղկացեալ.
walking upright;
walking in uprightness, full of rectitude, virtuous.
· Calfa
Յառաջագոյն ետես տեսական զօրութեամբն ո՛չ ուղղագնաց առ բարին զկամսն. (Նիւս. կազմ.։)
well-doing, just;
upright.
· Calfa
Ժամանակաւն յոլովէ ուղղագործն։ Թէ ուղղագործացն չհրամայէ դառնագոյնս քննել զայլոց զմեղս, ո՛րչափ եւս առաւել յանցաւորացն։ Եթէ ուղղագործացն կարեւոր են նեղութիւնք, ո՞րզափ եւս առաւել մեղուցելոցն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9. 10. 13։)
Աճեցո՛ զբորբոքումն ուղղագործ եւ քաղցր սիրոյ քո յոգւոջ իմում. (Եփր. աղ.։)
of right or just judgment, judging equitably, just, right.
· Calfa
Որ ուղիղ դատէ. որոյ ուղիղ է դատումն՝ դատաստանն. արդարադատ.
orthodox, catholic.
· Calfa
Վարժեալ էր ուղղադաւան բանիւ հաւատոյ սուրբ հարցն։ Ուղղադաւան խոստովանութիւն. (Աբր. մամիկ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Է։ եւ Ժող. հռոմկլ.։)
to become, to befit.
· Calfa
Ստաշխն առ սուրբ եկեղեցի ուղղադրի. ուստի մաքուր գործնականն հոտ անոյշ զքրիստոս յինքն ունի. (Վանակ. յոբ.։)
marrowy;
pithy;
plump, fat, greasy.
· Calfa
Զողջակէզս ուղղալիցս մատուցից քեզ խոյովք եւ խնկովք. (Սղ. ՟Կ՟Ե. 15։)
to speak correctly or properly.
· Calfa
Յոչն ուղղախօսելոյ։ Ոչ ուղղախօսելով. (Մագ. ՟Ը. ՟Ծ՟Ը. եւ Մագ. քեր.։)
whose marrow is dried up;
— առնել, to consume or suck the marrow;
— առնել ցաւոց զոսկերս, to torment, to excruciate, to torture.
· Calfa
Որոյ ուղեղն ծծի եւ քամի. ծծմամբ ուղղոյն.
right, direct;
s. gr. nominative.
· Calfa
Անուանական ասի ուղղականդ իբրեւ սկիզբն իմն եւ պատուականագոյն. (Երզն. քեր.։)
εὑθείος, ὅρθιος rectus. Ուղիղ, ի կարգի բնութեան կամ բարոյից կամ շարժման.
right;
rightly, directly;
correctly.
· Calfa
Եւ զայս ուղղակի ասեմք զաստուծոյ. (Դիոն. ածայ.։)
Զնա եւ ո՛չ գէթ ճանաչել զիրին զօրութիւն ասացից. եւ յո՛յժ ուղղակի. վասն զի յանձն չարարուեստ՝ իմաստութիւն ոչ մտանէ. իսկ առ պատրաստականս բարւոյն, զուղղակի դարձեալ (ասեմ), զկնի փորձ արկանելոյ՝ ուրախ առնէ պտղովն. (Սարկ. ուսմ.։)
Նոյնք յուղղակի ակօսոյն ոչ դարձեալք. (Տաղ.։)
Տատասկն յո՛ր կոյս ձգի՝ սուրն խեթկիչ ուղղակի գտանի. (Կլիմաք.։)
cf. Արդարակշիռ.
· Calfa
Որ եւ ըստ ուղղակշիռ իրաւանցն աստուծոյ ըմբռնեցաւ. (Ուռպ.։)
quite straight.
· Calfa
(Անիւք հոգեղէնք են նշանակք) ի նոյն ի նա կոյս՝ անխոտոր եւ ուղղակտուր անուամբ (յն. ճանապարհաւ) ամենայն իմանալւոյն նոցա անուագայութեան գերազարդապէս աջողեցելոց. (Դիոն. երկն.։)
to reunite well.
· Calfa
Զցաւագնեալսն բժշկեա՛, եւ ուղղակցեա՛ ընդ սուրբ կաթուղիկէ եկեղեցւոյ. (Բրս. պտրգ.։)
orthodoxy.
· Calfa
Սիրովն աստուծոյ սրբութիւն հաստատի, բարեխորհրդութիւն, ուղղահաւատութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
correct pronunciation.
· Calfa
Կարգագրութեան գրենոյս, եւ հեգենային ուղղաձայնութեան. (Փարպ.։)
in a direct line, direct, straight, vertical, perpendicular, upright.
· Calfa
Առ յոյժ ուղղաձիգ բարձրութեանցն (ծառոց)։ Ուղղաձիգ համբարձմամբ մտանէին ի ցամաքէս ի համատարածն ջուրս։ Ընդ ուղղաձիգ մուտս փողոցացն ի նմանէ ի քաղաքն մտանէին. (Պիտ.։)
sound-minded or rightminded, judicious, sensible, honest, upright.
· Calfa
Եւ այս յայտնի ուղղամըտին, որ աստուծոյ է սիրելին. (Վահր. ոտ.։)
goodsense, probity, integrity, honesty, sagacity.
· Calfa
Ասեմք լինել արդարաբան ի պատմութեանս յայսմիկ ըստ մերոյ յօժարութեան եւ ուղղամտութեան. (Խոր. ՟Ա. 18։)
orthogon, rectangle.
· Calfa
Ասէ եւրիպիդէս, եթէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակ. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) իմա՛ ուղիղ անկեանց, կամ նման գոլոյ ուղղանկիւն ձեւոց։
Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)
ՈՒՂՂԱՆԿԻՒՆ ՈՒՂՂԱՆԿԻՒՆԻ. ὁρθόγωνος, -ον rectangulus, -um ὁρθογώνιος, -ον rectangularis, -re. Որոյ անկիւնն է ուղիղ. ձեւ երկրաչափական՝ կազմեալ ուղիղ անկեամբք.