mail, made of mail, of chains, meshed, linked, woven;
coat of mail;
network;
զրահք —ք, cuirass, hauberk;
շապիկս —ս զգենուլ, to wear a coat of mail.
reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.
Վերտառութիւն կոչէ զյարութիւն մեռելոց, զոր օրինակ տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն, այսպէս եւ ի յարութեան յական թօթափել տարերք մարմնոյն ժողովին հրամանաւն աստուծոյ՝ առնուլ զբանական ոգին. (Շ. բարձր.։)
cf. Վեցեակ.
Վեցեակն վեցակաւ։ Սեռականագոյն վեցակ իմն։ Միաբան է վեցակին առաջնոյ. քանզի առաջին վեցակն յիւրոցն զուգի մասանց. (Փիլ.։)
cf. Վեցանկիւնի.
Ի չորից հինգանկիւնեաց, եւ ի վեցանկիւնեաց չորից։ Վեցանկիւնք չորք. ա, զ, ժե, իը, լինին ՟Ծ։ Ի չորրորդէ վեցանկիւնոյ ի քառասուն եւ ի հնգէ. (Փիլ.։)
hexagonal;
hexagon.
Ի չորից հինգանկիւնեաց, եւ ի վեցանկիւնեաց չորից։ Վեցանկիւնք չորք. ա, զ, ժե, իը, լինին ՟Ծ։ Ի չորրորդէ վեցանկիւնոյ ի քառասուն եւ ի հնգէ. (Փիլ.։)
cf. Վեցեքին.
the whole six;
all the six.
six hundred.
six hundredth.
Յամին վեցհարիւրորդի կենացն նոյի։ Ի վեց հարիւրորդի եւ ի միում ամի կենաց նոյն. (Ծն. ՟Ե. 11։ ՟Ը. 13։)
expense;
detriment.
stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
Պետրոս՝ վէմ դաւանեցաւ յաստուածեղէն բերանոյն։ Եթէ մանկտիդ լռեսցեն, պետրոս վէմն հանդերձ առաքելովքն աղաղակեսցէ. (Մամբր.։)
scratch, incision, cut;
rippling, gentle motion;
— մետաղական, moire metallic, crystallized tin-plate;
rippling, waving gently, flowing, undulating;
—ս —ս, curling, rippling gently, playfully;
— —, — ի — խաղալ, to ripple, to undulate, to rise in small waves, to swell with a gentle breeze;
ալիք կուտակին —ք —ք, the surging waves accumulate.
ՎԷՏ. ἑντομίς incisio. Ցետումն կամ կիտուած մարմնոյ ըստ հեթանոսաց. նալ.
to damage, to injure, to wrong;
to waste, to spoil, to destroy.
Նաւաստութիւն զմարմնոյ ունակութիւնս վթարէ. (Պիտ.։)
cf. Վթարումն.
Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
waste, deterioration, ruin, destruction.
Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Վիճեմ.
Ոչինչ ի մէնջ արուեստախօսեալ՝ մերոցն կարծեօք վիճաբանելով։ Վիճաբանելով մարանչին ընդ այլազգ քրիստոնեայս։ Որ ոք ունիցի ագարակ իւր, եւ ցանկայ զդրացւոյն ի նոյն յաւելուլ՝ վիճաբանելով. (Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. յկ. ՟Խ՟Ը։)
cf. Վիճեմ.
Ոչինչ ի մէնջ արուեստախօսեալ՝ մերոցն կարծեօք վիճաբանելով։ Վիճաբանելով մարանչին ընդ այլազգ քրիստոնեայս։ Որ ոք ունիցի ագարակ իւր, եւ ցանկայ զդրացւոյն ի նոյն յաւելուլ՝ վիճաբանելով. (Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. յկ. ՟Խ՟Ը։)
to give or distribute by lot, to allot, to assign in lots, to appoint;
to indicate as heir, to put in possession of an inheritance, or of a benefice;
to give a title to orders.
cf. Վիճիմ.
Զոր մանաւանդ ակիւղեայ կրեալ ասեն ուսումնասէրք, որ զբանն (զբառն) եւեթ վիճեաց նոյնգունակ թարգմանել. (Կիւրղ. ծն.։)
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
Եթէ զսա յանդիմանեսցես, միւսն եւս, եւ միւսն այլ զնոյն վիճեսցին. (Դիոն. թղթ.։)
cf. Վիմակերտ.
Դուք բա՛ց արարէք զվէմդ. վէմ վիմակառոյց ընդ վիմափոր խմբին ... վիմակառոյց, հրաման արքունոյն՝ դուք վերառէ՛ք զվէմդ. (Նար. տաղ.։)
to become stone, to change into stone, to be petrified;
to grow hard.
Երբեմն վիմացեալ՝ հոսէր նոցա վտակ անոյշ ջուրցն. (Ագաթ.։)
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
Որք վերնոյ թագին փափագեն. (Նախ. իմ.։)
Որում ցուցեր այսօր փափաքողին զվէրս մարմնոյդ։ Մայրն գոլով նորա, վայելչաբար յանձնէր զնա փափագողին։ Եւ ոչ շահավաճառ եղելոյ հանդիպել կարող է փափաքեցելումդ. (Շար.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Ածաբ. մկրտ.։)
fond of softness, of delights, dainty, voluptuous, effeminate.
Փափկասէր, արծաթասէր, մարմնոյ ստրուկ. (Լմբ. սղ.։)
love of delicacy, of delights, voluptuousness, effeminacy.
Սերմանն փափկասիրութեան զաւակ ծնոյ վաւվշոտութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
brought up delicately, petted, delicate, nice;
— մանուկ, petted, spoilt child, child cockered too much, brought np in lavender;
— կեանք, softness.
Եւ իբր Փափկասնոյց. առիթ փափկութեան.
very delicate, dainty, most tender, young, fresh, new.
Մինչդեռ տղայն է, փափկին եւ գիջին բերանոյն եւ այլն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Ե։)
delicacy, tenderness;
effeminacy, daintiness, delight, pleasure, voluptuousness;
— խղճի, scrupulousness of conscience, scrupulosity;
— իմաստից, niceties or delicacies of thoughts;
— սրտի, ախորժակի, delicacy of heart, — of taste;
— կերակրոց, luxurious feeding, delicacies, dainty meats, good living;
արօտք փափկութեան, pleasant pastures;
պարտէզ փափկութեան, garden of delights;
օր փափկութեան, holiday;
ի հանդերձս փափկութեան զարդարեալ, tastefully, daintily clothed or dressed;
ընկղմիլ ի —ս, to revel in voluptuousness;
cf. Հատանեմ.
Ի մեծութիւնս կամ ի մարմնոյս փափկութիւնս թաւալելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
delicate, soft, dainty, voluptuous;
delicious, tender, nice, exquisite;
charming, gentle, graceful;
holy, sacred;
—ս, delicately, tenderly, gently;
— ախորժակ, fine taste;
— խիղճ, tender or scrupulous conscience.
Յաղթեցին հեշտութեանց մարմնոյ, եւ փափուկ կենաց. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Փեգենայ.
cf. Փեճոկ.
Երկու բնութեամբ է ընկոյզն զանգեալ. մի՝ փեճեկովն, որ ունի զփայտի բնութիւն, եւ մի՝ որ ի ներքս պարարտութիւնն։ Միմեանց պիտոյանան ի կենցաղս, որպէս հատ ցորենոյ՝ փեճոկին իւրոյ. . (Նար. երգ.։ Երզն. մտթ.։)
shell, husk;
— պտղոց, rind, peel, paring;
— ծառոց, bark;
— ընկուզի, nut-shell;
— ձուոց, egg-shell;
— ընդեղինաց, pod, cod, husk;
— խեցեմորթից, oyster-shell or tortoise-shell;
scale;
— արեւելեան, coculus Iudicus, fisher's berry.
Երկու բնութեամբ է ընկոյզն զանգեալ. մի՝ փեճեկովն, որ ունի զփայտի բնութիւն, եւ մի՝ որ ի ներքս պարարտութիւնն։ Միմեանց պիտոյանան ի կենցաղս, որպէս հատ ցորենոյ՝ փեճոկին իւրոյ. . (Նար. երգ.։ Երզն. մտթ.։)
to bark, to peel, to pare;
— զընկոյզ, to shell nuts.
Զի՞նչ անաքսարքոս. զոր նիկսկրիսն կիպրացւոց. գոռոզն իբր հատս ցորենոյ եւ կամ գարւոյ փեճոկել հրամայեաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
Գնացք ջուրցն յերկրէ փթթեն զանազան բոյսս։ Որպէս ջուրն յագեցուցանէ եւ փթթէ զիւրաքանչիւր բոյս ի վերա իւր արմատոյն. նոյնպէս սուրբ հոգւոյն ազդմունքն փթթէ ի մեզ զողջախոհութիւնն, զխոնարհւոթիւնն, զհաւատն եւ զսէրն՝ իբրեւ զքրքումս եւ զմանիշակս. (Լմբ. առակ.։)
Ի ժամանակ գարնայնոյն բուսանին եւ փթթին։ Փթթեալ ողկուզոյ, եւ ազնիւ գինւոյ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)
particle, fragment, grain.
Ի ժամ սոսալի պատարագին փթրանքն, եւ ի բաժակէն նոյնպէս անկանելն. (Պիտառ.։)
philosophy.
Ես առ նա երթալոց եմ, բայց նա իս չէ գալոց. այն է փիլիոսփայութեան, նոյն՝ գթոյ խնամոց. (Ոսկ. կող. ՟Ը։)
chief of the philosophers.
Էր մարտ մեծ ընդ Մովսէս, եւ ընդ Թէոդորոս կարնոյ եպիսկոպոս, զոր փիլիսոփապետն կոչէին. (Կաղանկտ.։)
cf. Արմաւ ;
phoenix;
Phoenician;
— աշխարհ, Phoenicia.
որպէս յն. ֆինիքս. որ է Արմաւ, արմաւենի եւ Փիւնիկեցի. է եւ անուն թռչնոյ, որ եւ ԱՐՄԱՒ ՀԱՒ՝ արմաւագոյն փետրովք.
to wane, to diminish.
Լուսինն ի հնգետասան օրն բոլորի, եւ ապա փլանայ. նոյնպէս փլանի հասակ մանկութեան. (Տօնակ.։)
piece, bit, particle;
cf. Փխրելի.
Իբրեւ զփխրան ինչ զանց արարեալ անարդագոյն։ Զնոյն զփխրանն ասէ, որ ի շնչափողն խոտորի, եւ արագահաս հեղձուցանէ. (Լծ. ածաբ.։)
to pound, to crush, to crumble, to bruise, to grind;
to roast, to toast, to torrefy.
Որ եւ ջերմագոյն տապացուցանէին ճառագայթք արեգականն, եւ զքարինս եւս փխրել կարէին։ Մոմ է ի պնակիտսն, որ (չորացեալ ) դիւրաւ փխրի։ Քան զնոյն կաւ՝ անարգ եւ փխրելի եւ անցաւոր կեանք նորա։ Հանդերձքն ցեցակեր, փխրեալ, եղծեալ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։ Փիլ. ել. ՟Բ. 41։ Լմբ. իմ.։ Ագաթ.։ Յայս միտս հայի արդեօք ըստ հյ. եւ ըստ օրինակաց ինչ յն. եւ բանն Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10. որ եդաւ ի ՟Ա նշ։)
to puff, to blow;
to sneeze;
cf. Մռնչեմ.
crumbs, scraps, small bits, morsels.
Եւ շունք կերակրին ի փշրանաց անկոլոց ի սեղանոյ տեառն իւրեանց։ Քաղէին զփշրանս ի ներքոյ սեղանոյ։ Ցանկայր լնուլ զորովայն իւր ի փշրանացն՝ որ անկանէին ի սեղանոյ մեծատանն. (Մտթ. ՟Ժ՟Ե. 27։ Դտ. ՟Ա. 7։ Ղկ. ՟Ժ՟Ղ. 21։)
to grind to dust or powder, to pound, to bruise, to crush, to triturate, to pulverize;
to crumble.
Զարձանս նոցա փշրեսջիք։ Եւ զկուռսն փշրեաց մանր։ Փշրեաց զդրունս պղնձիս։ Ի փշրել ինձ անդ զգաւազան իշխանութեան։ Զատամունս մեղաւորաց փշրեսցես։ Ձայն տեառն փշրէ զմայրս։ Զեղէդն ջախջախեալ ոչ փշրեսցէ (կամ մի բեկցէ )։ Ի հողմ սաստիկ փշրեսցէ զնաւս ի թարսիս։ Փշրեաց տէր զամենայն եղջիւրս իսրայէլի։ Փշրեսցին եղջիւրք սեղանոյն։ Անօթ կաւեղէն փշրեսցի։ Փշրեցան զօրութեամբ տղեղունք։ Յոստոց անտի ոմանք փշրեցան.եւ այլն։
cf. Փոթոթային.
ՓՈԹՈԹ կամ ՓՈԴՈԴ ՓՈԹՈԹԱՀԱՄ. στρυφνός, στυπτικός, πληκτικός acerbus, constringens, pungens. Տտիպ. տտպեցուցիչ բերանոյ. իբր փոթոտ, որ տայ փոթ ի լեզուն. փոթտօղ, փոթտահամ.
Հովոյն եւ չորոյն նոյնպէս, եւ փոթոթին՝ փոթոթ։ Նախ հով եւ փոթոթ հիւթ տայ յերկրէ. եւ զայդ իմանաս ի խակ պտղոցն։ Փոթոթ համ եւ կամ եւ հով սերկեւելի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Փոթոթային.
ՓՈԹՈԹ կամ ՓՈԴՈԴ ՓՈԹՈԹԱՀԱՄ. στρυφνός, στυπτικός, πληκτικός acerbus, constringens, pungens. Տտիպ. տտպեցուցիչ բերանոյ. իբր փոթոտ, որ տայ փոթ ի լեզուն. փոթտօղ, փոթտահամ.
Հովոյն եւ չորոյն նոյնպէս, եւ փոթոթին՝ փոթոթ։ Նախ հով եւ փոթոթ հիւթ տայ յերկրէ. եւ զայդ իմանաս ի խակ պտղոցն։ Փոթոթ համ եւ կամ եւ հով սերկեւելի. (Ոսկիփոր.։)
astringency, acrity, acerbity.
խցկին մարմնոյն գաղտ շնչահանքն ջրին փոթոթութեամբն. (Մխ. բժիշկ.։)
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
Յութսներորդէ անտի գրոյ (ձ ) ի չորեքհորիւրն (ի ՟Ն ) փոխաբերեալ, ստուգաբանօրէն քննութեամբ ընդ ձիթոյնանուան նիւթ ճշմարտագրի։ Յայլ ոմն անուն խուժական հեթանոսօրէն փոխաբերին (այսինքն փոխաբերեցին ) ուրուապէս՝ դեւկալիոն ընդ նոյն ասել. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
Դրունք գարնանոյն բացան, եւ աւուրք ջերոտք զտեղի փոխաբերեցին։ Շինութիւն եւ խաղաղութիւն քայքայեցաւ, եւ եղծումն եւ ապականումն զտեղի փոխաբերեաց։ Յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
cf. Փոխաբերումն.
Արձանական ասացաւ ի փոխաբերութենէ արձանին։ Ասի շնական ի փոխաբերութենէ շան ցամաքայնոյ։ Եւ աստ զնոյն եդեալ փոխաբերութեամբ, ասելով՝ եթէ ընդ այլ ելանէ. (Նոննոս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
transport;
translation, removal;
allegory;
metaphor.
Արձանական ասացաւ ի փոխաբերութենէ արձանին։ Ասի շնական ի փոխաբերութենէ շան ցամաքայնոյ։ Եւ աստ զնոյն եդեալ փոխաբերութեամբ, ասելով՝ եթէ ընդ այլ ելանէ. (Նոննոս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)