other, another;
different from, other than;
—ն, the other;
— քան զ—, one more than another;
—ում աւուր, the other day;
բայց եւ զ—ն պատմեցից, but I will tell you something else;
cf. Մի;
անգամ — or միւսանգամ, cf. Միւսանգամ.
Զյարութիւնն՝ միւսանգամ լինելութիւն կոչեաց. (Իսիւք.։)
another time, once more, afresh, anew, over again, again, bis;
second, other, new.
Զյարութիւնն՝ միւսանգամ լինելութիւն կոչեաց. (Իսիւք.։)
lifting up, elevation, ascension, rising, ascent;
Ascension-day.
Զերանելի յարութիւնն, զաստուածապէս համբարձումն։ Յարութեամբ քո, եւ համբարձմամբդ յերկինս. (Պտրգ. Շար.։)
general, universal.
Հաւաքեցին զհանրական տիեզերս։ Յօրինակ հանրական եկեղեցւոյ։ Հանրական յարութիւն։ Զթուղթսն հանրականս. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նար. կուս.։ Պրպմ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
shape, stature, size, height;
age, years, time of life;
կաթնաբոյծ —, babyhood;
անտիական, մատաղ, տխեղծ —, tender age, infancy, childhood;
ի սկզբնաբոյս —ին, from one's earliest years;
ի տղայութեան —ի նորա, in his infancy;
ի ծաղկեալ —ի, in the prime of life;
աճումն — ի, growth, growing;
երիտասարդ —աւ, young;
կայտառ, սթափ —, a slender waist;
— անձնեայ, large stature;
ուղղորդ —, straight figure;
բարձր —աւ, of lofty stature, tall;
միջակ —աւ, middle-sized;
վայելուչ —աւ, good-sized;
չափաւոր —աւ, middling-sized;
կարճ —աւ, short, little;
հասուն —, in ripe years, years of discretion;
այրական —, man's estate, manhood;
ծերացեալ —, — ծերութեան, old age, age, years;
ծերացեալ —աւ, aged, in years, old, stricken in years;
ի — եւ ի տիս հասանել, to reach, to attain, to grow to man's estate;
զարգանալ —աւ, to increase in age;
ի — գալ, to arrive at the age of puberty;
ի միտս եւ ի — լինել, to be of age;
— նորա բարւոք կերպարանի, his figure is becoming well developed;
եւ մեռաւ ի —ի երեսուն եւ երից ամաց, he died at the age of thirty three;
— գարնայնոյ, spring-time, spring.
Ջնջեաց զամենայն հասակ՝ որ էր ի վերայ երեսաց երկրի. իմա՛ մարմին կանգուն. յն. յարութիւն ἁνάστημα erectio։
to cause to possess or acquire;
cf. Սըտացուցանեմ.
Զի՞նչ է յարութիւն. նորոգումն անմահ՝ զերջանիկն ստացուցանօղ զկեանսն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to change the guard, sentry or watch, to make the round.
Իբրեւ եկն պահակափոխ եղեւ յարութիւնն՝ մահուն, ոչ եւս ամաչեմ խոստովանել զխաչն պարծանօք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
to guard, to mount guard, to garrison, to mount sentry.
Գիշերի իսկ արարեալ զլուսաւոր յարութիւնն, զի պահարկելոցն եւ գուշակելոցն ծանուսցէ զճշմարտութիւն իւր յիրացն կատարելոց. (Ագաթ.։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
Զմահն եւ զյարութիւնն իբրեւ ստուերագրօք յայտնէ. (Արշ.։)
astonishing, surprising;
of an admirable form or aspect.
Եւ միւս ոմն ե՛ւս սքանչելակերպ՝ թէ տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ։ Եզեկիէլ յորժամ սքանչելակերպ զյարութիւնագործ տեսիլն պատմէ. (Ագաթ.։)
cf. Սքանչելատեսիկ.
Զայն վայր երկնանման ահաւոր սքանչելատես։ Սքանչելատես յարութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։ Նանայ.։)
fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
Ունել զաւանդութիւն պահոց յիսներեկին. յարութիւնն է կատարումն պահոցն յիսներեկի աւուրց. եւ անտի սկսանին զատկի պենդէկոստէք յիսներեակ աւուրսն։ Առաքինիք եւ պարկեշտք (միանձունք) զերիս յիսներեակսն եւ զերիս երեսներեակսն ի տարւոջ, եւ զերիս աւուրս ի շաբաթու անսխալ պահեն. Խոսրովիկ. այսինքն միայնակեացք պահեն ի տարւոջն զաւուրս 291. եւ միայն ուտիք է նոցա 74 օր։
cf. Նախատօնակ.
Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւն, իբրեւ ուրախութիւն իմն նախատօնակ. իսկ այսօր զնոյն ինքն զյարութիւն տօնեմք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
eve of a feast.
Գեղեցիկ էր եւ երէկ մեզ պայծառազգեցութիւն, իբրեւ ուրախութիւն իմն նախատօնակ. իսկ այսօր զնոյն ինքն զյարութիւն տօնեմք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
adhesion, adherence, union;
attachment, adherence;
aggregation.
Յարիլն. եւս եւ անսովոր առմամբ՝ Յառնելն. յարութիւն.
resuscitating, reviving, re-animating.
Ես ոչ միայն յարուցիչ եմ, այլեւ յարութիւն։ Ինքն իսկ է յարութիւն եւ կեանք, եւ յարուցիչ եւ նորոգիչ ամենայն մարմնոյ։ Կամէին տեսանել զյարուցիչն, եւ զյարուցեալն. (Մամբր.։ Ագաթ.։ Նանայ.։)
to change, to alter, to vary, to diversify;
to remodel;
to convert;
to repeat, to reiterate, to say again;
to trill, to warble, to sing harmoniously.
Վասն է՞ր իսկ յարութիւն եւ դատաստան ի վեր եւ ի վայր յեղանակելով դարձուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
the little finger.
Իբրեւ հատին զճկոյթ նորա, ասէ. մի՛ երկնչիր փոքրիկ մատնիկ իմ, զի փոքուն եւ մեծին միապէս լինի յարութիւն. (Հ. դեկտ. ՟Գ.։)
it is possible;
զիա՞րդ — այդմ լինել, how can these things be?
չ-, ոչ —, it can't be, it is impossible;
—ցի՞, is it possible?.
Զի՞նչ տեսիլ յայտնի քան զայս՝ յարութիւն մեռելոց մարդկան մարթի ցուցանել։ Զիա՞րդ մարթիցի լինել թողութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը. եւ ՟Բ։)
cf. Մեծահրաշ.
Մեծասքանչ ծնունդ՝ կամ յարութիւն քրիստոսի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ Ճ. ՟Ա.։)
dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.
Շիրիմ մեռելոյ, եւ յարութիւն մեռելոց (գերեզման փրկչին). (Մեկն. ղկ.։)
famous, renowned, celebrated, far-famed.
Պահապանեացն հռչակաւոր եւ ազգական արարեալ զաստուածագործ յարութիւնն. (Ագաթ.։)
cf. Սքանչելագործ.
Զսքանչլի եւ զհրաշագործ զյարութիւնն քրիստոսի։ Հրաշագործ քո բանիւ. (Շար.։)
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
Ամենասրբուհի՛ գերագոյ եւ հրաշալի։ Հրաշալի բարբառք։ Հրաշալի յարութիւն։ Հրաշալի նախահարք։ Հրաշալի ճգնութեամբ. (Շար.։)
extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
Հրաշակերտ շինուած, վայելչութիւն, տեսիլ, յարութիւն, եկեղեցի, պարիսպ. (Եղիշ.։ Յհ. կթ.։ Արծր.։)
candle-lighter, lighting-stick;
lighter, illuminator;
lighting of candles or lamps;
Christmas eve, Epiphany, Easter eve illuminations;
public illumination;
— առնել, to light a candle.
Պայծառազգեստութիւն եւ լուսաւորութիւն զճրագալուցէն ասէ։ Զանազանութեամբ օրինակէ զճրագալոյցն առ յարութիւն. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Նորանշան.
Սքանչասցու՛ք ընդ նորահրաշ յարութիւն Ղազարու. (Մամբր.։ Նանայ.։)
to innovate, to introduce any novelty or innovation, fashion or mode.
Որք նորաձեւենն զհաւատս (մոլորութեամբ)։ Զի կանգնեսցէ որոց ի յերկրիս զյարութիւն. զոր եւ ինքն նորաձեւեաց մարդոյս բնութեամբ. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
raw flesh;
carrion, carcass, dead body.
Ոչ շաղղով եւ արեամբ ուռուցեալ (այսինքն ապականացու մարմնով) առնեն մարմինքն, այլ նորոգեալք յարութիւնն ապականացուք զանապականութիւն ժառանգեն. (Եզնիկ.։)
continuation, continuity, succession.
ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. συνέχεια continuatio, continuitas, adsiduitas. Անընդհատութիւն. միայարութիւն. հանապազորդութիւն.
tomb, sepulchre, urn, monument;
—ք, cemetery;
մարմնածախ —, sarcophagus;
— հոյակապ, mausoleum;
— դատարկ, cenotaph.
Շիրիմ մեռելոյ (գերեզման փրկչին) եւ յարութիւն մեռելոց. (Մեկն. ղկ.։)
Palm-Sunday.
Յայլ շաբաթսն՝ յառաջնմէն մինչեւ ցողոգոմէնն։ Յողոգոմենին իբրեւ բանդարգեալ արարեալ պահեցան ի յարութիւն փրկչին. (Արշ.։)
convenience, suitableness, decency.
ἀρμονία harmonia, consensio ἑφαρμογή connexio, congruentia. Յարմարութիւն. յանկաւորութիւն. յօդակապութիւն. շարայարութիւն. կապակցութիւն.
regeneration;
resurrection.
ἁναγέννησις, ἑμπαλιγεννησία regeneratio, baptismus, et resurrectio. Վերստին ծնունդ. մկրտութիւն. նորոգութիւն հոգւոյ, եւս եւ յարութիւն ի մեռելոց.
feast after feast.
Աստի մահ եւ թաղումն եւ յարութիւն, աստուստ եւ նոր արարած, վերջատօնակ տօն. (Ածաբ. նոր կիր.։)
to reintegrate, to reduce to elements.
Խաչահանունք նորա զիա՞րդ երկրպագեցին նմա. (պխ) Թշնամիք վերտառեցան, եւ չարչարանքն եւ մահ, եւ պատիւ եւ փառք եւ յարութիւն ... ընդէ՞ր խռովեցան հեթանոսք եւ այլն. (Աթ. ՟Թ։)
reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.
Վերտառութիւն կոչէ զյարութիւն մեռելոց, զոր օրինակ տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն, այսպէս եւ ի յարութեան յական թօթափել տարերք մարմնոյն ժողովին հրամանաւն աստուծոյ՝ առնուլ զբանական ոգին. (Շ. բարձր.։)
cf. Տէրունական.
Ի կերակէի տօնէին զյարութիւն, որ եւ անունն իսկ տէրունի լսի. (Երզն. մտթ.։)
laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.
to sing hymns, to bless, to exalt, to give praises.
Յետ զխաչն եւ զչարչարանսն, զյարութիւնն եւ զհամբարձումն քրիստոսի օրհնաբանելոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Փրկութիւնագործ.
զորա փրկութիւնաբեր տնօրէնութիւն ի մէնջ լուեալ՝ գիտունք լինին։ Հնչեցուցանելով ընդ ծագս տիեզերաց հրաշափառ փրկութիւնբեր զյարութիւնն. (Նար. երգ.։ Ճ. ՟Գ.։)
Ամենասքանչելի յարութիւնն կայ եւ մնայ առաջի մեր. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
Միւսանգամ ծնունդ. իբր յարութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 9. 14։)
Ուրախացի՛ք եկեղեցիք ընդ յարութիւնն քրիստոսի. (Տաղ.։)
the fifty days from Easter to Pentecost.
յայտ առնէ՝ յինունք վերակոչելով». Շնորհ. ընդհ. տպ. եմ. էջ 64։-«Այլ և բազումք յինունք կոչեն ըստ ինն դա-սուցն հրաբուն զօրացն». Տօնակ.։-«Այս յիսուն օրս զատիկ է, վասն այն կոչի յինունք, որ է յիսունք և կամ յինունք, այսինքն ընդ ինն դասս հրեշտակաց ու-րախացեալ տօնեմք զյարութիւն Քրիս-տոսի». Տաթև. ձմ. ճխե։-ՆՀԲ մեկնում է իբր յն. δμήν «հարսանիք», ὸμνος «երգ հարսանեաց» կամ հյ. ինն բառից։ Քրն նասէր, Օրաց. հիւանդ. 1905, էջ 358 յի-սունք բառից է հանում։
cf. Հրաշք;
wonder-struck, astonished;
— առ —, admirably, wonderfully;
wonders, prodigy;
—ք ջրաբաշխականք, hydraulic paradox.
Lag. Btrg. bktr. Lex. 27 կցում է զնդ. fraša-«հրաշալի» բառին։ (Այս բառի իմաստն է սակայն «յառաջ», որից զնդ. frasō̄kərəiti «նորոգութիւն, յարութիւն մեռելոց» (պհլ. fraskart, փարսի frašegart, հմմտ. հյ. հրաշա-կերտ), զնդ. frašocarətar «նորոգիչ մարդկութեան» (հմմտ. հյ. հրաշաճար-տար) ևն. այսպէսով հայերէնը և զեն-դերէնը նշանակութեան տարբերութեան պատճառով անջատւում են իրարից)։ Justi, Zendsp. 202 յիշում է միայն հրաշակերտ ձևը=frasōkərəiti։ Հիւբշ. ZDMG 35 (1881), 173 և Arm. Gram 183 մերժում է բոլորն էլ։ Müller WZ-KM 10, էջ 277 ենթադրում է, որ հայե-րը նախ զնդ. frašokərəiti>հրաշակերտ բառը փոխ առին, որ մօտաւոր նշանա-կութիւն ունի, և յետոյ նրա վրայից ձևակերպեցին «հրաշք» նոր նշանակու-թիւնը։ Հիւնք. հրեշտակ բառից։ Պատա-հական նմանութիւն ունի սոգդ. fraxšn «նշան» (BSL 3, 104), որ պիտի տար հյ. *հրաշխ։
chain;
chain, concatenation, continuity, series;
— ոսկի, gold chain;
—ք գերութեան, the bonds of slavery;
արկանել ի —ս, to chain, to enchain, to put in chains, irons or fetters;
խորտակել զ—ս, to break one's chains.
, ի հլ. «զնջիլ, զինճիլ» ՍԳր. «փխբ. շարք, շարայարութիւն, կարգ» Եփր. թգ. որից շղթայագործ ՍԳր. շղթայակապ Արծր. շղթայաձև Յհ. իմ. եկեղ. շղթայատող Խոր. շղթայաշար (նոր բառ). շղթայել Մեկն, ղկ. Վրդն. սղ. շրթնաշղթայ Նար. առաք. 429։