cf. Համագումար.
Ոչ իբրեւ ի գերութենէ ցիր եւ ցան վայրավատինք. այլ յարդարեալք միաժողով. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
living together;
cf. Միայնակեաց.
Զարքայութիւնն յարդարէ. (յորում միակեաց վայելչութիւն ամենայն արժանաւոր բանաւորաց. Ագաթ.։)
united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.
(Հետք յարդգողի) խիտ աստեղք են՝ բազումք, նուաղք. եւ յոյժ ընդ աղօտ երեւմանէն՝ միաւոր լոյսն տեսանի. (Շիր.։)
illustrious, famous, distinguished, celebrated, renowned;
elegant, magnificent, excellent;
pompous, sumptuous, fine, rich, superb;
proud, haughty, stiff and starched;
— or —ս, proudly, haughtily;
pompously;
— եւ պաճոյճ, richly and magnificently;
—ս խօսել, to speak elegantly.
Սողովմոն արքայն մեծ՝ քերական պերճիւք յարդարեալ զսա (զտաճարն). (Նար. տաղ.։)
to want, to be in want of;
to be necessary, useful.
Ուսուցիչ եւ յարդարողի՝ մերս պիտանան մանկունք. (Սարկ. քհ.։)
cf. Պճնումն.
ornament, dress, embellishment;
cf. Պճնանք.
to sum, to number, to count;
to calculate, to compute;
to esteem, to repute, to judge;
to presume, to suppose, to reckon;
to attribute;
to pass for, to be reputed or deemed;
լաւ —, to prefer;
պատուական —, to appreciate;
մեծ ինչ —, to value, to esteem, to repute, to rely on;
առ ոչ ինչ —, not to keep any account of, not to care about, to have little esteem for, to despise;
— զանձն, to look upon oneself as, to believe, deem or account oneself, to think that one is;
ընդ մի — զիմն ընդ ումեմն, to mistake;
երանելի զանձն —, to think oneself happy;
—իմք եթէ, —րեսցուք այնպէս թէ, let us suppose that;
մի —իք թէ, do not believe that.
Համարեցաւ զնա հեղի՝ արբեալ։ Համարեցաւ զիս իբրեւ թշնամի։ Համարիցիս զիս քեզ ոսոխ։ Համարի զիս հանգոյն կաւոյ։ Համարիմ զանձն իմ հող եւ մոխիր։ Համարիմ զանձն իմ երեւելի։ Լաւ համարել։ Իրաւունս, կամ արժանի համարել։ Մի՛ համարիր դոցա զայս մեղս։ Երանի՛ առն որում ոչ համարեսցի տէր զմեղս նորա։ Մի՛ համարիք, եթէ եկի լուծանել։ Մի՛ համարիցիք ասել յանձինս։ Համարեցաւ նմա յարդարութիւն։ Իբրեւ զօտարոտիս համարեալ եմք նմա։ Մի՛ համարեսցի նմա այն։ Յարիւն համարեսցի մարդոյն այնմիկ։ Ընդ անդս երկրի համարեսցին։ Ոչ էր համարեալ արծաթ, թէ իցէ ինչ.եւ այլն։
kiss, embrace;
*buss;
sweetness, affability, familiarity;
union, joint, joining together;
spondee;
sweet-tempered, affable, benign, gentle, mild, meek;
propitious, favourable;
agreeing, unanimous;
— ձեռաց, hand-kissing;
յուդայի, մատնչի, a traitor's kiss;
— տալ ումեք, to embrace, to kiss;
to buss;
տալ միմեանց — խաղաղութեան, to give the kiss of peace;
ի — ածել, to familiarize, to tame, to domesticate;
հաշտ եւ — առնել, — յարդարել, to appease, to calm, to pacify, to reconcile;
գալ ի —, to get or grow tame, familiar, to be tamed;
— եւ կամակ բարս ստանալ, to be good-tempered, gentle, amiable.
to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.
Պա՛րտ է զամենայն փոքումբքն հայիլ, եւ յարդարել. (Մանդ. ՟Գ։)
having the same honour, equally honoured or honourable.
Որով հանգիտապատիւ մեզ հասէքդ հաւատոց յարդարութիւն աստուծոյ մերոյ. (՟Բ. Պետ. ՟Ա. 1։)
to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.
κατασκευάζω instruo, paro ζεύγνυμι jungo κοσμέω orno. Հանդերձանս իմն առնել. պատրաստել սպասիւք եւ սարօք. կազմել. յարդարել. զարդարել. յօրինել. յարմարել. հոգալ կամ տալ զպէտս եւ զընծայս. յուղարկել ամենայն պիտոյիւք կամ բարեօք. շտկել շտկտել։ սազել.
to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.
ՀԱՆԴԵՐՁԵԱԼ. որպէս կր. Հանդերձել բային. σύνθετος, ἕξαλλος compositus, egregius ἁλλασσόμενος mutatus. Կազմեալ պատրաստեալ յօրինուածով. բաղադրեալ. յարդարուն. զարդարուն. պատուական. փոխանակաւ ագանելի. առատ սրտիւ ընծայեալ.
cf. Հարսանեկան.
Զհարսնական զարդն ոչ յարդարեցէք. (Ոսկ. ի ՟ժ. կուսանս.։)
sword, glaive, sabre, falchion, blade, brand;
— միասայրի, backsword;
— սուին, side arms, edge or steel weapons;
— աղուեսու, erysimum, hedge-mustard;
կամար —ի, sword-bolt;
ժապաւէն —ի, sword-knot;
յարդարիչ —ի, sword-cutle;
հարուած —ի, sword-thrust;
մերկանալ զ—, to draw one's sword;
կռուել —աւ, to fight with swords;
ի սայր —ի, at the sword's point;
—ի ձեռին, sword in hand;
cf. Մէջ;
cf. Սուր.
armed at all points, armed from head to foot, cap-a-pie.
Թէ զսպառազինի զգլուխն (այս ինքն զզօրագլուխն) ի բաց առնուցուն, ոչ այնուհետեւ կարգ եւ կազմած ճակատուն յարդարիցի. (Ոսկ. եբր.։)
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
Տէ՛ր աստուած մեր ստացի՛ր զմեզ. ստացար արարչութեամբ, հնացաք մեղօք. ստացի՛ր ողորմութեամբ, զի նորոգիցիմք յարդարութիւն. (Գէ. ես.։)
cf. Պալատն.
Առաքեաց գան տիոքոս յարդարիչ իւրոյ պաղատանն. (Խոր. Գ. 5։)
palace, hall;
court;
hotel.
Առաքեաց գան տիոքոս յարդարիչ իւրոյ պաղատանն. (Խոր. Գ. 5։)
bedizened, bedecked;
adorned, embellished;
studied, affected, finical;
emphatic, elegant, pompous.
Պաճուճազարդ պատմուճանս եւ երեւելի զարդս նոցա պատրաստեալ յարդարէին. (Յհ. կթ.։)
adorer;
servant;
functionary, official, minister.
Զաստեղացն պաշտօնատարս՝ ստեղծիչն յարդարեաց ընծայս խորհրդաբարս. (Ճ. ՟Գ.։)
to comb.
ՍԱՆՏՐԵՄ կամ ՍԱՆԴՐԵՄ. κτενίζω, πείκω peto, pectino. Սանարով յարդարել.
to quake, to totter, to start, to feel a thrill of fear, to shudder, to tremble, to quiver.
Սարսէ ի գոչելսյն սաստիւ։ Եւ ես սարսեցի։ Պիղատոս սարսեաց յարդարութենէ փրկչին։ Սարսեցէք (ի մահուանէ), եւ սմին ակն կալարուք. (Եզնիկ.։ Դիոն. թղթ.։ իսուք։ Ոսկ. ննջ.։)
to dress up, to trim or trick out, to bedizen, to bedeck, to embellish, to ornament;
to paint, to plaster.
ՍԵԹԵՒԵԹԵԼ. Պաճուճել. պճնել. արուեստակել. հայթայթել. յարդարել. յերիւրել. եւ Փերեւեթել.
head waiter, butler, chief steward;
carver.
axle, axis, pivot.
Փրկութեան բաժակ խրատուցն՝ արդարեւ սեռն եւ անապակ է, սուրբ եւ յստակ. եւ խառնեալ. սեռն յարդարութիւնն է, եւ խառնեալ ի մարդասիրութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.
Փրկութեան բաժակ խրատուցն՝ արդարեւ սեռն եւ անապակ է, սուրբ եւ յստակ. եւ խառնեալ. սեռն յարդարութիւնն է, եւ խառնեալ ի մարդասիրութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
truthfulness, veracity;
etymology.
Բանս եւ համեմատութիւնս ստուգաբանութեան։ Մտաւոր ստուգաբանութեամբ։ Ընթերցասէրն պտղոմէոս գրեալ եւ յարդարեալ ստուգաբանութեամբ՝ դնէ ի դիւանապահ տունս. (Փիլ.։ Փարպ.։ Արծր. ՟Ա. 8։)
clothed in a holy or white raiment;
holy, pious, godly, divine.
Ոչ յարդարոցն ոք, եւ ոչ ի մարգարէիցն սրբազգեստից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
sanctifying, saving, wholesome;
— շնորհք, sanctifying or saving grace.
Զսրբարարն մատուցման արեանն քրիստոսի յարդարեաց. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր, սրբարան։
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
Սփռեաց զնոսա տէր աստուած անտի ընդ երեսս ամենայն երկրի։ Ի նոցանէ սփռեցան ընդ ամենայն երկիր։ Սփռեցաւ ժողովուրդն ընդ ամենայն երկիրն եգիպտացւոց՝ ժողովել եղէգն առ ի յարդ։ Որպէս սփռեաց զորդիսն ադամայ։ Սփռեցա՛յք ընդ ժողովուրդդ, եւ ասացէ՛ք։ Սփռեցան ի քաղաքէն յայնմանէ այր իւրաքանչիւր ի բնակութիւնս իւրեանց.եւ այլն։
fruit;
fruits;
fruit, produce, effect, result;
tip of finger;
— աչաց, pupil, eye-ball, apple of the eye;
չորս — խունք, four grains of incense;
դալար, կանաչ, վաղահաս, հասուն, չոր, փտեալ —, fresh, green or unripe, premature, ripe, dried, rotten fruit;
կեղեւ պտղոց, peel, paring;
կեղեւել զ—ս, to pare, to peel;
to decorticate, to strip;
— տալ, բերել, to bear, to yield, to produce fruits;
— քաղել, to gather, to pluck, to pick fruit;
to reap the fruit of, to derive benefit from.
Որպէս թէ ի լուսոյ միայն զրկեալ, պտղոյ աչացն նուազութեամբ։ Պտղոյ աչացն եւ այլոց անօթիցն եւ գործարանացն յարդարմամբ. (Նանայ.։)
to rough-hew, to roughen down, to smooth, to plane, to polish;
to burnish, to gloss;
to polish.
ἁποξέω polio, expolio καθαιρέω purgo. գրի եւ ՅԵՂԿԵԼ. Ողորկ կամ ուղիղ առնել. ողորկել. ղորկել. հարթել. կոկել. տաշել. քերել. մաքրել. յարդարել. ղորդել, դուրել, շտկել.
very agitated, much troubled.
Յօթեւան ինքեան յարդարեալ ի յոգնածուփ երկոց չարութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
Գիտիցեմք յարդարութիւն յոլովել։ Յոլովեսցէ յողորմութիւն։ ՅԵգիպտոս յոլովեաց աստուածպաշտութիւնն. (Խոսր.։ Յհ. գառն.։ Վրդն. աւետար.։)
to fashion, to adapt, to fit to, to adjust;
to arrange, to dispose, to organize;
to get ready, to prepare, to provide with, to furnish, to order;
to form, to trim, to adorn, to embellish;
to compose, to write;
to make, to construct, to build;
— պարս, to dance;
— երգս, նուագս, to sing, to modulate, to tune;
թատրոնական քերթուածս —, to write a dramatic composition.
ἀρμόζω, εὑαρμόζω concinno κατεργάζω conficio, elaboro κατορθόω erigo, dirigo ἑπιτίθημι, συντίθημι appono, compono οἱκονομέω dispenso διαγράφω describo διατάσσω, κατατάσσω dispono, ordino եւ այլն. Օրինօք՝ ըստ օրինի՝ բարւոք օրինակաւ կազմել, առնել. յարդարել. յերիւրել. յարմարել. յօդել. կարգաւորել. ուղղել. տնօրինել. կարգել. յարադրել. յեղանակել. շարագրել. շարադրել. օրինած կերպով շինել, շտկել, շտկտել, բանիլ.
cf. Յօրինող.
Իբր Համեմիչ, կամ բարւոք յարդարիչ.
predestined, pre-established, predisposed;
— բան, preliminary, preamble.
Եկեալ սքանչելի խորհրդակից որդին աստուծոյ՝ կատարել զխորհուրդ նախակարգ յաւիտենիս։ Նախակարգաւ եւ խելամուտ հմտութեամբ զտօրէնութեան տեսչութիւն յարդարել. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Առն՝ զոր ի նախակարգ բանիս նշանակեմք, էր մաշթոց անուն. Կորիւն.։)
to respect, to honour most, to pay the highest honour to.
προτιμάω q.d. magis honoro, praefero, antepono. Առաջին պատուով յարդել. նախամեծարել. նախապատիւ առնել. նախադասել.
previously;
as a prelude.
successor;
heir, inheritor;
following, next;
succeeding, subsequent, posterior;
—ք, posterity.
Տե՛ս զիա՛րդ յարդարէ յաջորդաւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
foreknown, predicted, foreseen.
to denominate, to name, to call.
Դպիր ի դպրութենէ յարանուանեցաւ, եւ արդար յարդարութենէն. (Դամասկ.) (իմա՛ զայս ըստ տրամաբանից. ուր ըստ քերականաց՝ ի դպիր բառէն ածանցմամբ յարանուն լինի դպրութիւն, որպէս եւ յարդարոյ արդարութիւն)։
roofer;
— կղմնտրօք, tiler;
— հերձաքարիւ, slater;
— յարդիւ, thatcher.
to adapt, to make proper or fit, to qualify, to proportion, to accommodate, to arrange, to adjust;
to tune, to accord, to put in tune.
ՅԱՐՄԱՐԵՄ ՅԱՐՄԱՐԻՄ. ἀρμόζω, ἑφαρμόττω, -ομαι apto, adapto πλέκω, συνπλέκω necto, connecto եւ quadro, convenio, congruo. Յարմար առնել, եւ լինել. յարել. յարդարել. յերիւրել. ի դէպ պատշաճել. միաբանել, իլ. յօրինել. կարգաւորել. յօդել. կցկցել. շարայարել. ձեւացուցանել. կեղծել. յարմարցընել.
more;
at most;
much more, a great deal, better;
rather, more worth while, so much the better, still more;
— զի, above all, principally, especially;
cf. Յաւէժ;
— կամ նուազ, more or less.
Եւ զայն ոչ միայն քաջութեամբն՝ քան եթէ յաւէտ իմաստութեամբ յարդարեալ հնազանդեցոյց։ Իմաստնագոյնք ցուցան քան զամենեսեան, եւ յաւէտ բարգաւաճեալք։ Եղծանելի՛ է ո՛չ զյոյժ հաւաստին, եւ ոչ զյաւէտ կարելին. (Պիտ.։)
cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.
Զտարերս ամենայն չորիւք յեղանակօք յարդարեաց, բարձրութեամբ եւ խորութեամբ, լայնութեամբ եւ երկայնութեամբ. (Յճխ. ՟Դ։)
beard;
աղեբէկ —, gray-beard;
տգեղ, թաւ, անյարդար —, a sorry, thick, uncouth or neglected beard;
մօրուօք դալարանալ ծնօտիցն, to have the face covered with down, or soft hair;
մօրուս արձակել, to grow a beard;
օր սափրելոյ զմօրուս, shaving-day;
սափրել զմօրուս իւր, to shave oneself;
to get shaved;
ածելել զմօրուս ուրուք, to shave any one, to trim;
աճեցուցանել զ—ւս, to let one's beard grow;
ծաղկին — նորա, his beard begins to grow.
attentive, careful, vigilant, diligent, exact;
considerate;
— լինել, to be attentive, to pay attention to, to mind, to attend to, to take heed to, to apply, to be assiduous.
Որ ամենայնիւ բաւական էին տալ պատճառս մտադրացն՝ գտանելոյ զիրացն հաստատութիւն։ Զուշակալն եւ զմտադիր։ Մտադիրս եւ ուշակալս առէ։ Զհեղգսն իսկ մտադիրս յարդարեաց։ Յուշ առնէ մտադրացն զսքանչելեացն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
shreds, scraps, morsels, bits, particles, minutiae.
Հոսիչն ընտրէ զյարդն ճարակ հրոյ, եւ զցորեանն մանրուածն ի նմանէ յամպարս շտեմարանաց. (Լմբ. ամովս.։)