Definitions containing the research մշակ : 274 results

Ոլորտանամ, ացայ

vn.

to be circumscribed, bounded, limited.

· Calfa

NBHL (1)

Լեառնն՝ ոլորտացեալ եւ ի մշակականն եւ ի զինուորութեանն եւ ի նաւաստութեանն ամենավայելուչ արհեստից. (Պիտ.։)


Ողկոյզ, ուզի, ուզոյ, ուզից, ուզաց, ուզոց

s.

bunch of grapes.

· Calfa

NBHL (1)

Ողկոյզք ճմլեալք երկնաւոր մշակին։ Րաբունւոյ վարդապետին համեղ ողկոյզ՝ արեամբ ճմլեալ. (Շար.։)


Ողկուզաբոյծ

adj.

bearing or producing bunches of grapes.

· Calfa

NBHL (1)

Որ բուծանէ կամ մշակէ յինքեան զողկոյզս. ողկուզաբեր.


Չարադատ

adj.

spent with fatigue.

· Calfa

NBHL (1)

Ասաց այն սեաւ թագաւորն ցկախարդն՝ թէ իմ չարադա՛տ մշակ, այսօր ի՞նչ ես արարեալ, եւ կամ ի՞նչ ես վաստակեալ. (Ոսկիփոր.։)


Չարարուեստ, ից

adj.

malicious, artful, shrewd, cunning, knavish;
— հնարք, artifices, intrigues.

· Calfa

NBHL (1)

Զչարարուեստ մշակ այգւոյն։ Չարարուեստ եւ պիղծ հերձուածողաց. (Նար. յովէդ.։)


Շամբշական, ի, աց

adj.

foolish, mad;
furious.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ շիջուցին զջահըն վառեալ, ի շամշական ձի ընթադրեալ. (Շ. վիպ.։)


Շառաւիղեմ, եցի

va.

to send forth shoots, to throw out suckers, to sprout, to shoot, to bud, to put forth buds, to germinate;
to generate, to procreate;
to emit rays, to beam.

· Calfa

NBHL (1)

ոչ տնկեալ այգի՝ գինի շառաւիղացուցանէ առանց մշակի. (Պրոկղ. կուս.։)


Ուղեկից

s.

fellow-traveller, fellow-passenger;
—ք, retinue, train, attendants, suite, cortege.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւավար՝ ալեաց ճանապարհորդ, ծովու մշակ, հողմոց ուղեկից. (Պիտառ.։)


Ուղղախօսեմ, եցի

va.

to speak correctly or properly.

· Calfa

NBHL (1)

Զդաստակերտն՝ զոր շինեաց յանուն իւր մշակ կողմնապետն արամայ, անուանէին հինք աշխարհին մաժաք, որպէս ոչ կարելով ուղղախօսել։ Կոչիւր աւագ այր. զայս ոչ կարելով ուղղախօսել յունաց եւ ասորւոց՝ կոչեցին աբգարիոս. (Խոր. ՟Բ. 13. 25։)


Որոմնացան

s. fig.

sower of tares;
devil, sower of strife.

· Calfa

NBHL (1)

Ասես, որոմնացան մշակացն է զայդ սերմանեալ։ Զխռիւ եւ զփուշ որոմնացան մշակին աստուածային հրովն մաքրել։ Մշակն որոմնացան։ Մի՛ զորոմնացանին ընկալցուք սերմ. (Յհ. իմ. երեւ.։ Լմբ. պտրգ.։ Սկեւռ. ի լմբ. եւ Սկեւռ. յար.։)


Հասարակօրեայ, էի, ից

adj.

meridian;
equinoctial.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւասարապարգեւ առին առաւօտեայքն (մշակք), եւ հասարակօրեայքն, եւ երեկոյինքն. (Գր. տղ. թղթ.։)


Հատուկճիր

cf. Հատուկտիր.

· Calfa


Հատուկտիր

adj.

cutting or reducing to pieces;
— առնել, to reduce to pieces, to atoms;
to exterminate.

· Calfa


Հաց, ից

s.

bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.

· Calfa


Խամ

adj. s.

inexpert, unskilled, unpractised, ignorant;
new wine, must.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ երբէք խնդրեսցուք հանգիստ, եւ ոչ իբրեւ զխամս տաղտապիցեմք ընդ նեղութինս։ Ապա եթէ ոչ միշտ մրցիս, յորժամ պատերազմ հասանիցէ, խամ գտանինցիս։ Գտանէր ոք զքեզ ի մշակացն զխամդ եւ զանտեղեակդ երկրի. (Ոսկ. եբր. ՟Ե։ եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)


Խաշնարած, աց

s.

shepherd;
կին, աղջիկ —, shepherdess;
մանուկ —, shepherd boy.

· Calfa

NBHL (1)

Զերկրագործ մշակս եւ զխաշնարածս. (Յհ. կթ.։)


Ճանապարհորդութիւն, ութեան

s.

journey, way;
— ընդ ծով, voyage;
ծախք ճանապարհորդութեան, travelling expenses;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, travels and voyages.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ մշակութիւն, եթէ ճանապարհորդութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)


Ճարտարապետ, աց

s. adj.

architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.

· Calfa

NBHL (1)

Ճարտարապետ մշակ։ Ղեկավար ճարտարապետ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։ Շար.։)


Ճարտարութիւն, ութեան

s.

art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.

· Calfa


Կիսագործ

adj.

half done, imperfect.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ մասին եւ թերապէս գործեալ, կամ մշակեալ. անկատար. պակասաւոր.


Ճռախիտ

adj.

loaded with clusters of grapes, abounding in grapes.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ այգի խաղողաբեր ողկոյզաբոյծ ճռախիտ քաղցրապտուղ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25. (յն. քաղցրածոր ողկոյզ մշակէր)։)


Մայրեւորութիւն, ութեան

s.

woodcutter's calling.

· Calfa


Հունձք, հնձոց

s.

harvest;
crop;
summer;
— խոտոյ, hay-making;
ժամանակ հնձոց, reaping, harvest-time, mowing-time;
(խոտոյ) hay-time;
երգ հնձոց, harvest-home;
առատ —, abundant harvest;
ոսկեփայլ, — փունջ —, golden harvest;
յաւուրս հնձոց, in harvest-time.

· Calfa

NBHL (1)

Հնձել զհունձս։ Յաւուրս հնձոց ցորենոյ։ Հնձոցն գարեաց։ Սերմն եւ հունձք։ Աղաչեցէ՛ք զտէր հնձոց, զի հանցէ մշակս ի հունձս իւր։ Բազում համբարս դնէ ի հունձս։ Որպէս ցօղ ամարայնի, եւ անձրեւ ի հունձս.եւ այլն։


Հուպ, հպոյ, հպի, ից

adj. prep. adv.

near, nigh, close, adjacent;
near, close to, by, by the side of;
—, ընդ —, — ընդ, — առ —, ի հպոյ, near, close, at hand;
by and by, shortly, soon, very soon, in a short time;
— լինել, երթալ, մատչել, to be near, to approach, to draw near, to go or come near to, or towards, to go closer to;
to touch.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրու մշակէաք ի կղզոջն, հուպ մեր եւ սա անդանօր վաստակէր. (Պղատ. եւթիփռոն.։)


Հողագործ, աց

s.

agriculturist, farmer, cultivator, husbandman, ploughman.

· Calfa

NBHL (2)

Հողագործ մշակութեան պարապեալ. (Յհ. կթ.։)

γεώργιος, γεωργός γῆς, ἁρότριος agricola, rusticus, arator. Որ գործէ զհող, զերկիր, զարտ. երկրագործ. մշակ. արդիւնարար. տե՛ս (Ծն. ՟Թ. 20։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 23։ Զաք. ՟Ժ՟Գ. 5։ Ղկ. ՟Ժ՟Է. 7։)


Հողագործութիւն, ութեան

s.

husbandry, agriculture, tillage.

· Calfa

NBHL (1)

γεώργιον, γεωργία agricolatio, agricultura. Արուեստ եւ գործ հողագործաց. երկրագործութիւն. մշակութիւն.


Հեծանոց, աց

s.

winnowing-fan;
hay rake.

· Calfa


Հեղգամ, ացայ

vn.

cf. Հեղգանամ.

· Calfa


Հետագայ, ից

adj.

following, next, subsequent.

· Calfa

NBHL (1)

Ծննդոց եւ հետագայ մանկանցն։ Նման սմին եւ հետագայս (զինուորութիւն յետ մշակութեան ճառելի). (Պիտ.։)


Ձայնարկու, աց

adj. s.

crying, uttering a cry;
crier, weeper, wailer, lamenter;
— գուսան, կին, mourner, mourning woman.

· Calfa

NBHL (1)

Կոչեցէք զձայնարկուս։ Կոչեսցի մշակ ի սուգ եւ ի կոծ եւ ի ձայնարկուս. (Երեմ. ՟Թ. 17։ Ամովս. ՟Ե. 16։)


Մտադրութիւն, ութեան

s.

attention, application, care, heed, heedfulness.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսմ վայրի ե՛ղբարք մտադրութեամբ վաստակեսցուք, զօրէն առաքինի մշակաց ի խոր հերկեսցուք. (Եղիշ. մատն. տն.։)


Յորդառատ

adj. adv.

superabundant, very copious;
abundantly, in large quantities, much, in torrents.

· Calfa

NBHL (1)

Լի՛ յորդառատ զեղմամբ մշակութիւն։ Անկարօտ ընչեղութեանն յորդառատ գոյիւք։ Լցեալք աւարառու եւ յորդառատ շահիւքն. (Պիտ.։)


Յուսադիր

adj.

inspiring hope, inspiriting, reviving hope or courage, encouraging, animating;
consoling.

· Calfa

NBHL (1)

Անյարմարագիր՝ անձին յուսադիր։ Քաջաժիր մշակք՝ յուսադիրք մեղուցելոց. (Նար. ՟Ծ՟Գ։ Ճ. ՟Ա.։)


Յուսալիր

cf. Յուսալից.

· Calfa

NBHL (1)

Համարձակութիւն առեալ յուսալից փութով՝ զիւրեանց մշակութիւնն ցուցանեն. (Կորիւն.։)


Յուսալից

adj.

full of hope or confidence, hopeful.

· Calfa

NBHL (1)

Համարձակութիւն առեալ յուսալից փութով՝ զիւրեանց մշակութիւնն ցուցանեն. (Կորիւն.։)


Յստակեմ, եցի

va.

cf. Յստակեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յստակ ի փշոց զանդս մեր ընձեռեսցուք սերմանօղ մշակողին, եւ զկնի յստակելոյն ոռոգեսցուք զայն հոգեւորական ջրովն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)


Նախահայր, հօր

s. fig.

the primitive or first father, progenitor of the human race, Adam;
patriarch;
author, inventor.

· Calfa

NBHL (1)

Նախահայր երկախանչիւրոց (մշակութեան եւ զինուորութեան) ամենաբարի թագաւորն (աստուած). (Պիտ.։)


Նաւազ, աց

cf. Նաւաստ.

· Calfa

NBHL (2)

Բազմախումբ մշակացն մանկունք, եւ նաւազացն. (Պիտ.։)

Նաւազք ոմանք, եւ կամ երկրի մշակք։ Զնաւազս, եւ զերկրագործս։ Ո՛վ նաւազք ու՞ր երթայք։ Վտանգ նաւազացն. (Փիլ. (ուր գրի եւ նաւազանցն. ուստի եւ Հին բռ. յարմարէ, նաւազունք)։)


Նաւապետութիւն, ութեան

s.

command, steering, working, piloting a vessel.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւապետութիւնք, մշակութիւնք, վաճառականութիւնք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 16։)


Յապաւեմ, եցի

va.

to retrench, to curtail, to diminish, to cut;
to mutilate, to castrate;
to cut off, to abridge;
to suppress;
— զաւելորդ ուղէշս, to prune, to lop, to trim, to cut;
— զծառս, to detruncate;
— զթեւս, to clip a bird's wings;
— զհերս, to shear, to clip;
to shave;
— զականջս, to crop ears.

· Calfa

NBHL (1)

Յապաւեն զծառս մշակք դարմանօք։ Զաւելորդ բոյս ի սերմանց եւ ի ծառոց յապաւել եւ խլել ... զաւելորդ ուղէշս յապաւել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Պիտ.։)


Յառաջաբերեմ, եցի

va. vn.

"cf. Յառաջ բերել;
" to be produced;
to advance, to progress.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն չարեաց տեսակք՝ որ սերմանին ի մեզ, ի նորայն չար մշակութենէ յառաջաբերի. (Շ. հրեշտ.։)


Յառաջավաստակ

adj.

working before hand.

· Calfa

NBHL (1)

զոր եւ յառաջավաստակ մշակացն մարգարէիցն զկնի գալոցն դաւանեալ. (Ագաթ.։)


Յատանեմ, յատի

va.

cf. Յատեմ.

· Calfa


Յատումն, ման

s.

pruning, lopping.

· Calfa


Մեծավաստակ

adj.

meritorious, deserving, of great merit;
cf. Մեծաջան.

· Calfa


Մեկնութիւն, ութեան

s.

explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեւ հողագործ. իսկ մեկնութեամբ՝ երկիր զմարմինս կոչէ, մշակ զմիտս հոգւոյն.(Մեկն. ծն.։)


Մեղեխ, աց, ոց

s.

handle;
haft;
— արկանել, to put a handle to, to set in a handle;
to haft;
հանել զ—, to take off the handle, to take out of the handle;
to unhaft.

· Calfa


Մոլաթզենի, նւոյ

cf. Մոլաթուզ.

· Calfa

NBHL (1)

Մորենիք, եւ մոլաթուզք, եւ մոլաձիթենիք առանց մշակութեան արուեստի բուսանին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Մոլաթուզ, թզոյ

s.

s. bot. sycamore;
caprificus;
sycamore figs or fruits.

· Calfa

NBHL (1)

Մորենիք, եւ մոլաթուզք, եւ մոլաձիթենիք առանց մշակութեան արուեստի բուսանին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Մոլախինդ, խնդի

s.

hemlock.

· Calfa

NBHL (1)

Զարդարութիւնն խլելով, եւ զմոլախինդ արմատն տնկելով։ Յանգործութենէ մշակացն մոլախինդ բուսեալ (ա՛յլ ձ. մոլախոտէ), եւ զսերմն կորուսանէ. (Սարգ. յկ. ՟Գ. ՟Դ։)