distant, far off;
diluted;
pale;
—, —ս, far, at a great distance, very far;
— կանաչ, sea-green.
Բացագոյն (կամ բացագոյնս) ի միմեանց տանիցիք հօտս ի հօտից։ Եւ Պետրոս զհետ նորա երթայր բացագոյն. (Ծն. ՟Լ՟Բ. 16։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 58։)
absent, distant, remote, far off.
Բացակայ է ճանապարհ արդարոյն եւ անօրինին ի միմեանց. (Լմբ. առակ.։)
to absent one's self, to go away.
absence, rimoval, non-residence, distance.
Անձուկ միայն բացակայութեամբ հեռի լինելով խորան ի խորանէ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
cf. Բացական.
Ծովք բազումք գտանին՝ հեռաւորք բացաձիգք ի միմեանց սահմանեալք վայրովք. (Վեցօր. ՟Դ։)
to declare, to set forth, to explain, to utter;
to unfold, to clear.
Եւ բացայայտեալ եւս զմիոյ միոյ կարգացն զմեկնութիւնս. (Յհ. կթ.։)
denial, disavowal.
Երկու բացասութիւնք մի ստորասութիւն առնէ. (Անյաղթ պորփ.։)
distant, far off;
camp;
suburb;
interval.
διάστημα, διάστασις distantia, intervallum, spatium Բացեալ կամ հատեալ միջոց. հեռաւորութիւն. անջրպետութիւն. անջրպետ. խտրոց. դատարկ վայր. միջավայր. արա.
to explain, to set forth, to declare, to specify, to express;
to comment;
to remove, to scatter.
Թէ եւ այնր սահմանի բացատրեցէք սահման ... եւ դարձեալ միւս սահմանին բացատրեցէք սահման։ Նորին առն սահման բացատրեցաւ. այսինքն առաջի եդաւ. (Սահմ. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Գ։)
Բացատրեալ ի նմանէ զարտաքուստ մտեալ զվատթարութիւնն։ Չէ՛ բաւական ցուցանել զճշմարտութիւնն, այլ կարեւոր է եւ զստութիւնն ի նմանէ բացատրել։ Իմաստունն հանապազ յընտրութիւն է՝ զբարին եւ զչարն բացատրել ի միմեանց. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ո՛չ է զտեսակ հրոյ ի միմեանց բացատրել, եւ ոչ զխոնարհութեանն տեսակ ի նիւթ իմանալ. (Կլիմաք.։)
Քրիստոնէից ազգ բացատրին ի միմեանց իւիք իւիք։ Յո՛րքանս որոշին բարիքն, եւ յո՛րքանս բացատրին չարքն։ Բացատրին ի միմեանց զուր, եւ սուտ բանն. (Լմբ. առ լեւոն. եւ Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. առակ.։)
to remove, to distinguish, to discern, to divide, to separate.
Հոտոտելիք զազդմունս զանազան հոտոցն առնլով՝ բացատրոհէ զնոսա ի միմեանց. (Գր. հր.։)
explanation, exposition, enunciation, elucidation;
commentary, gloss;
առանձին —, specification;
— նշանագրաց, the act of deciphering.
Այս բացատրութիւն յատկագունին եղիցի, որ է միայն տեսակ. (Պորփ.։)
Բացատրութեամբ ի նմանէն խորշեալ։ Բացատրութիւն պիղծ համարելոյն՝ եւ ողորմելոյս, է զղջումն եւ անզղջականութիւն։ Պատշաճաբար եդ առաջի բանս զբացատրութիւն քահանայութեան եւ կրօնաւորութեան։ Թերեւս բացատրութեամբ հեռի եմ ի նմանէ։ Կարօտիմք ուսանել զբացատրութիւն սոցա ի միմեանց. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. պտրգ. եւ այլն։)
much extended, vast, ample, full;
absolute, independent, despotic;
free;
distant, far.
Բացարձակ անուն է (ըստ քերականաց), որ առանձինն իմանի։ Բացարձակ ասին, որպէս՝ Աստուած, հրեշտակք, հոգիք, միտք, բան. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
Ի բացարձակ տեղեացն բերէին զհիւանդս։ Ի բացարձակ վայրաց եկեալ էին առ նա. յն. մի բառ, ի հեռուստ. πόρρωθεν a longe (Ոսկ. մտթ.։)
Որք զուռկանսն արկանիցեն, զատեալք բացարձակք յիրերաց կան ... բացարձակքն յիրերաց կան ... բացարձակքն տակաւ ի միմեանս մօտին. (Սեբեր. ՟Գ։)
(Երկչոտք վարին) հեռաձգութեամբքն եւ բացարձակօքն միշտ. քանզի աղեղնաւորութիւնք՝ վատասրտացն եւ անարեացն առանձին նահատակութիւն է։ Ձայնք մարդկան ի բացարձակ առաքեալք՝ բնաւորեալ են տկարանալ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Եւ է բացարձակն՝ մի ըստ այնմ, զի ոչ տեսանի, բայց ի հեռուատ հաւատով իմանի. իսկ միւսն՝ բացարձակ ձայնիւ լսի. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
very far;
from afar;
out;
cf. Բաց.
Եւ մի՛ ի բացէ առներ զողորմութիւնս քո. (Դան. ՟Գ. 35։)
abject, despicable, low, vile.
Կին ... դռնապան՝ բացընկեցիկ, եւ ոչ միոյ բանի արժանաւոր. (Ոսկ. պետր. եղ.։)
Մերկ եւ ի բաց ընկեցիկ արտաքս զայնորիկ մեռելոյ ընկենոյր մարմինս. (Պիտ.։)
Խոտանիցն բացընկեցիկ լինել. Զի մի՛ յորժամ բացընկեցիկ լինիցին, անպարտական զկորուստն համարեսցին. (Երզն. մտթ.։)
Զ՝ի բաց ընկեցիկն, եւ կոխան ի նմանէ եղեալ՝ թողլով։ Մի՛ ի բաց ընկեցիկ աստանօր լիցի. այսինքն մի՛ թողցի ի բաց՝ զանց առնելով. (Սկեւռ. լմբ.։)
to lose all shame, to be shameless.
ԲԱՑԽՓԻԿ կամ ԲԱՑԽՓՆԻԿ. Կէս մի բաց, եւ կէս մի խփեալ. վեր ի վերոյ պարտըկած.
Մինչդեռ ամօթխածն իցէ, ստէպ խրատիցես ... մինչեւ քողընկէց բացխփիկն խաղայցէ։ Բացխփնիկ նափորտամբն խաղայցէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. (յն. այլազգ։))
far, very far;
— ի բաց cf. Բաց.
Բացուստ միայն բանիւ ի կեանս դարձոյց. (Տօնակ.։)
Ետես թզենի մի ի բացուստ. (Մրկ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Ի տեսլենէ օձի միոջ բացուստ ի բաց փախչելով մարդիկ. (Ագաթ.։)
who lives, sleeps in the open air;
shelterless;
uncovered, in the open air, under the open sky;
— լինել, to sleep, to lodge in the open air or under the stars;
to pass the night in the fields.
Եւ հովիւքն էին ի տեղւոջն յայնմիկ բացօթեագք. (ա՛յլ ձ. բացօթեայգք, կամ բացօթեայք) (Ղկ. ՟Բ. 8։)
cf. Բացօթեագ.
Եւ հովիւքն էին ի տեղւոջն յայնմիկ բացօթեագք. (ա՛յլ ձ. բացօթեայգք, կամ բացօթեայք) (Ղկ. ՟Բ. 8։)
sufficient, fit, capable, competent, qualified;
worthy, capacity, ability;
—ն or Աստուած —, God, omnipotent, Almighty;
— լինել, to suffice, to be capable;
— լինել անձին, to content one's self;
— առնել, to enable, to capacitate;
to content, to satisfy;
"sufficiently, enough;
ըստ —ի, passably, tolerably, so-so;
— է, it is enough, it suffices, cf. Շատ է;
չէ —, it is not enough or sufficient."
Գերազանցութեան եւ պակասութեան միջակ է բաւականն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 6։)
Ի նմին բաւական լիցուք. այսինքն այնու շատասցուք. (Կանոն.։)
Ուրախ լինի ծարաւի, յորժամ ըմպէ. այլ զի ոչ լինի բաւական սպառել զաղբիւրն, ոչ տրտմի. (Եփր. համաբ.։)
Որ զբանն Աստուած բաւական եղեր ընդունել յորովայնի միշտ կոյս. (Շար.։)
Կաթիլ մի միայն քո կուսութեան՝ ինձ փրկութեան է բաւական. (Ներս. մոկ.։)
Եւ ոչ մի ոք առ սա բաւականաբար ըստ առաւելութեան եւ կամ նուազ զօրութեան կալաւ հաւասարութիւն։ Որով եւ յամենայնի առնուլ զխնդրելին՝ բաւականաբար զօրանայր. (Պիտ.։)
cf. Բաւական լինել.
Յորոց ի յերկրէս միայն հրամայեաց նմա բաւականանալ. (Նիւս. բն.։)
Ոչ բաւականացայ երբէք ի դատել ճշգրտապէս։ Կաթի միոյ ջրոյ ոչ բաւականանայ (Աբրահամ). (Նար. ՟Լ՟Ա. 4։)
Որ ունիցի ինչս բացում, եւ սուղ ինչ ողորմութիւն առնիցէ, միթէ այն՝ փրկութեան բաւականասցի՞. (Մանդ. ՟Ը։)
cf. Բաւական առնել.
Զառժամանակեայ մարմինս օր ըստ օրէ հարկաւորօքն բաւականացուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
capacity, ability, competence, aptness.
Զիա՞րդ կարիցէ ի նմին աստուածութենէն համարել որ չէն բաւակ ճանաչել զհայր. (Սեբեր.)
Կեանս ընձեռել զօրէ ինքնիշխան բաւականութեամբ։ Ինքեան միայն բաւականութեամբ նորոգեաց։ Քաւեա՛ ի պարտեաց ամենակատար բաւականութիւն. (նար. ՟Ժ. ՟Հ՟Է. եւ ՟Ծ՟Բ։)
to suffice, to be capable, to be able;
to furnish;
to suffer.
Ոչ բաւէր նոցա երկիրն բնակելոյ ի միասին. (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Ոչ բաւեմք այսպիսի՝ պատերազմել, եւ շինել միանգամայն. (Նեեմ. ՟Դ. 10։)
Որչափ միտք եւ հասողութիւն բաւեցին. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Զձայնն միայն լուայ, այլ տեսլեան ոչ բաւեմ։ Ոչ բաւեմ ճառագայթիցն. (Ճ. ՟Գ.։)
Իսկ զայլ գաւառացն եւ քաղաքացն զանցս աղետից ո՞ր միտք բաւեն. այսինքն տանել կարեն. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
Կամ մնամ տեւեմ եւ բաւեմ եւ աղաչեմ, եւ ոչ կամիմ դառնալ։ Բժիշկ մի՝ որ ցաւածի օգնել կամիցի, տեւէ բաւէ եւ ժամանակին մնայ. (Ոսկ. ես.։)
Տեւէր բաւէր (պարիսպն) մինչեւ ի ժամանակս մակեդոնացւոցն իշխանութեան։ Տեւեալ բաւեալ ամս աւելի քան զհազար եւ զերեքարիւր։ Սոքա եպիսկոպոսք բաւեցին մինչ ի յադրիանոսի պաշարումնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բաւեալ մինչեւ յաւուրս մեր։ Բաւեալ մինչեւ ցսնեքերիմ եւ ի Գրիգոր սպառեցան մահուամբ. (Ասող. ՟Գ. 7. 48։)
repair.
Նոքա կազմեսցեն զբեդեկ տանն տէրն՝ յամենայն իմիք ուր գտանիցի անդ բեդեկ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 6։ ՟Ի՟Բ. 6։) որ եւ այլուր ասի, Կազմել զտունն. կամ Գործ շինուածոյ։
to break;
to break to pieces;
to crack, to split;
to dishearten.
Առեալ զհինգ նկանակն եւ զերկուս ձկունս, օրհնեաց եւ եբեկ։ Առ Յիսուս հաց, օրհնեաց եւ եբեկ, եւ ետ աշակերտացն։ Առանին բեկանէին զհաց։ Եւ մի՛ բեկցի հաց սգոյ նոցա՝ ի մխիթարութիւն ի վերայ մեռելոց.եւ այլն։
Յետ ընթրեացն բեկ, եւ ետ նոցա զմարմին եւ զարիւն իւր. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Ոմն պահէ խոնարհեցուցեալ զպարանոցն իբրեւ անուր, եւ բեկանել զհաց աղքատին ոչ կամի. (Ոսկիփոր.։)
Զեղէգն ջախջախեալ մի՛ բեկցէ։ Բեկեալ զշիշն եհեղ ի վերայ գլխոյ նորա։ Ոսկր մի՛ բեկանիցէք ի նմանէ։ Եւ ամենայն անօթ խեցեղէն, զայն բեկանջի՛ք։ Անկաւ հեղի, եւ բեկաւ ողն նորա, եւ մեռաւ.եւ այլն։
Զի մի՛ չար գազանն բեկանիցէ զիս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Կամ Հարկանել չարաչար հարուածովք, մաշել, միջաբեկ սրտաբեկ առնել.
Բեկմամբ մեծաւ բեկաւ կոյս դուստր ժողովրդեան իմոյ։ Կրկին բեկմամբ բե՛կ զնոսա։ Բժշկել զբեկեալս սրտիւք։ Բժշկէ զբեկեալ սիրտմ։ Հեծեծեսջի՛ր բեկեալ միջովք քով.եւ այլն։
to break, to break to pieces;
to reflect;
to prim;
to stammer, to stutter;
to quaver.
Հեշտասէր ցանկութիւնն զմարմինսն բեկբեկէ զստացողացն, եւ զոգւոցն զպնդութիւնս լուծանէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
fragment, piece, morsel;
—ք քարանց, շինուածոյ, rubbish.
Ընկէց կին մի բեկոր երկանի ի վերայ գլխոյ նորա. (Դատ. ՟Թ. 53։ եւ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 21։)
breaking;
rupture, fracture;
fraction;
refraction;
rebuff;
— ոգւոյ, discouragement, despondency.
Եբեկ զնոսա բեկումն մեծ ի գաբաւոն։ Ձայն պատերազմի, եւ բեկումն մեծ։ Բեկումն ի վերայ բեկման։ Ածից ես չարիս ի հիւսիսոյ, եւ բեկումն մեծ.եւ այլն։
Բերան յանդգնելոյ մերձ է ի բեկումն։ Բեկումն ամբարշտաց աղքատութիւն։ Բեկումն այնոցիկ ոյք գործեն զչարիս։ Բերան անզգամի՝ բեկումն է նմա։ Բժշկեսցէ տէր զբեկումն ժողովրդեան իւրոյ։ Կործանումն եւ բեկումն։ Մխիթարել զիս ի վերայ բեկման դստեր ազդի իմոյ։ Բեկումն եւ թշուառութիւն ի ճանապարհս նոցա։ Վա՜յ ի վերայ բեկման քո. զի ցաւագին են հարուածք քո։ Բեկմամբ մեծաւ բեկաւ։ Տեսանել ինձ զբեկումն ժողովրդեան իմոյ, եւ կամ զբեկումն սրբոյ քաղաքին Երուսաղեմի։ Չի՛ք բժշկութիւն բեկման քում. եւ այլն։
byssus, muslin.
Բեհէզ մանեալ, եւ մազ այծեաց։ Ի բեհեզոյ մանելոյ։ Կարմիր մանեալ, եւ բեհէզ։ Կարմրովն ներկելով, եւ բեհեզով։ Զապարօշսն ի բեհեզոյ, եւ զխոյրն ի բեհեզոյ (ասինքն բեհեզեայ, կամ բեհազեղէն)։ Եւ էր զարդարեալ (գաւիթն արքունի) բեհեզովք եւ կերպասովք ... ծիրանեօք եւ բեհեզովք։ Զբեհեզն, եւ զերկնագոյն։ Ածի ընդ մէջ քո բեհեզ։ Բեհեզ ընդ դիպակի գործեցաւ քեզ։ Ագանէր բեհեզս եւ ծիրանիս.եւ այլն։
of byssus.
Կայր նափորտ մի բեհեզեայ ծալեալ. (Փարպ.։)
cf. Բեղմնաւոր.
Առ բեղնաւոր եւ սերուն փոփոխելով՝ որ յառաջ սակաւ մի էր ամլութիւնն. (Փիլ. լին.։)
that beholds the altar or sanctuary;
clerk, clergyman.
Ոչ միայն նա, այլ եւ ամենեքին՝ որ բեմականքն էին, տեսին. (Ճ. ՟Բ.։)
burden, load, weight;
cargo;
duty;
bale.
Կոտորեաց բեռն մի փայտի, եւ եդ զայն ի վերայ ուսոց իւրոց։ Որպէս բեռն ծանր ծանրացան ի վերայ իմ։ Ի բացարար ի բեռանց զթիկունս նորա։ Տեսանիցես զգրաստ ընկերի քոյ անկեալ ընդ բեռամբ։ Կախէին բեռն գրաստուց։ Անդ էր նաւն թափելոց զբեռինսն։ Մի՛ ոք իշխեսցէ մտանել բեռամբ յաւուր շաբաթու ընդ դրունսն Երուսաղէմի.եւ այլն։
Զբեռն նոցա ոչ ոք գնէ։ Ոչ միայն բեռինդ եւ նաւիդ։ Բեռինս ուղտուց քառասնից։ Տասն իշոյ բեռինս յամենայն բարութեանց։ Բարձեալ բեռինս բերէին.եւ այլն։
Եւ ընդէ՞ր լինիցի ծառայ քո բեռն տեառն իմոյ արքայի։ Իցեմ քեզ բեռն։ Եթէ անցանիցես ընդ իս, բեռն լինիս ինձ։ Եւ ձեզ բեռն ինչ ոչ եղէց. Զմիմեանց բեռն բարձէ՛ք. եւ այլն։
Լուծ իմ քաղցր է, եւ բեռն իմ փոքրոգի։ Կապեն բեռինս ծանունս։ Բառնայք մարդկան բեռինս դժուարակիրս, եւ դուք մատամբ միով ի բեռինսն ոչ մերձենայք։ Իւրաքանչիւր ոք զիւր բեռն բառնալոց է.եւ այլն։
come now ! come on!
Ուխից ի վերայ միմեանց բերք՝ հարկանէին ընդ միմեանս։ Պատառեցան աղբիւրք. քազի պատառմանն եղելոյ՝ անարգել լինի բերն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )
(Լուսաւորքն) ո՛չ միայն նշանս ցուցանեն, այլ եւ կրակիցք են բերի տարերցս. (Վրդն. ծն. (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։))
Ծառ մի ձիթենի ... որոյ բերն էր բազմապտուղ եւ ատոք։ Եւ բերքն պակասք. (Փարպ.։ )
Բե՛ր յաւէտ ընդ գնասցուք, զոր եւ օգտակար գոլ ասեմք։ Բե՛ր այժմ ի խորս նոցա իմացուածոց իջուցեալ զմիտս՝ զճշմարտութեան գիւտ անտի հանցո՛ւք. (Պրպմ.։)
Ի վերայ ազգաբանութեանցն՝ ի մի տարեալ հանեն՝ ե՛կ բե՛ր ասել, յարամազդ սկիզբն. (Պորփ.։)
product, fruit;
a not in music.
Ուխից ի վերայ միմեանց բերք՝ հարկանէին ընդ միմեանս։ Պատառեցան աղբիւրք. քազի պատառմանն եղելոյ՝ անարգել լինի բերն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )
(Լուսաւորքն) ո՛չ միայն նշանս ցուցանեն, այլ եւ կրակիցք են բերի տարերցս. (Վրդն. ծն. (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։))
Ծառ մի ձիթենի ... որոյ բերն էր բազմապտուղ եւ ատոք։ Եւ բերքն պակասք. (Փարպ.։ )
Բե՛ր յաւէտ ընդ գնասցուք, զոր եւ օգտակար գոլ ասեմք։ Բե՛ր այժմ ի խորս նոցա իմացուածոց իջուցեալ զմիտս՝ զճշմարտութեան գիւտ անտի հանցո՛ւք. (Պրպմ.։)
Ի վերայ ազգաբանութեանցն՝ ի մի տարեալ հանեն՝ ե՛կ բե՛ր ասել, յարամազդ սկիզբն. (Պորփ.։)
bit, bridle, gag;
with the mouth shut, dumb, speechless;
— լինել, to become dumb.
Որ գործեն զերկիր, մի՛ բերանակապ լիցին. (Գէ. ես.։)
to form itself a mouth, to open, to flow away, to stream.
Մերձ առ միմեանս բնաւորեցան մուտք շնչոյն եւ կերակրոյն ... մինչ զի ի միասին բերանանալ առ միմեանս. (Նիւս. կազմ.։)
(Ծովք) յոլովք են, եւ բերանացեալք են առ իրեարս. այսինքն որոց մին հոսէ ի միւսն. (Վրդն. ծն.։)
that has a pain in the mouth;
sore mouth.
Գարուն միջակ ... բերանացաւ խիստ, եւ աղբերաց պակասումն. (Տօմար.։)
with the mouth.
Ծիծառն՝ յորժամ զտառապանաց բունիկն կամիցի շինել, բերանացի քաղէ տանի շիղս. (Վեցօր. ՟Ը։)
the interior or centre of a fortress.
Կէսք ի բերդամիջին, եւ կէսք զքաղաքամէջսն լցին խնճոյիւք. (Ագաթ.։)
to go;
to carry or to bear ones self;
to be inclined, to lean;
to behave one's self, to act;
զի՞նչ օգուտ յայնմանէ բերցի, what advantage will result from it ? — ի վերայ ջրոց, to walk on the waters;
ընդ երկիր —, to travel, to voyage;
to be busy with mundane things;
առ երկրաւ —, to travel round the world;
to shed on the earth;
անխտիր ընդ մեզս —, to be given up to sin;
այսր անդր — or բերեալ լինել, to go here and there;
to be taken hither and thither;
շուրջ — զօրինօք Աստուծոյ, to observe the laws of God;
— ի կործանումն, ի վայր, to fall into ruin, to fall down;
ի նախանձ or նախանձու —, to envy, to covet;
ի բարկութիւն orբարկութեամբ —, to get angry;
ընդ քիրտն —, to sweat, to perspire;
եւ այլ որ ընդ սոքօք բերին, եւ որ զկնի բերին ասացեալքն, and so on for the rest, as follows.
Հեզութեան անուն մի է, բայց ի վերայ բազմաց բերի։ Ըստ տասն նշանակելոց (ստորոգութեանց) էն բերի։ Եւ այլ՝ որ ընդ սոքօք բերին. (Շ. մտթ.։ Սհմ. ՟Ա։ Լմբ. ատ.։)
joyful, delicious, delightful, pleasant, diverting, delectable;
content, cheerful.
Դու մի՛ տրտմիր բերկրալի, զքեզ ոչ թողից յաշխարհի. (Գանձ.։)
to rejoice, to be delighted, pleased.
Արդարեւ բերկրեալ ես, որ անճառելի շնորհին դու միայն բերկրեցար, այլ եւ ուրախութեան եւ բերկրանաց ազգի մարդկան գտար առիթ. (Կիւրղ. ղկ.։)
joy, mirth, contentment, pleasure, delight, gaiety, agree-ableness, satisfaction, complaisance, mildness.
portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.
Որք միանգամ ստորին բերմանս են. (Ածաբ. մկրտ.։)
fruitful, fertile.
Ի դաշտ մի արգաւանդ եւ բերրի։ Եւ է արդարեւ բերրի եւ թագաւորական դաստակարտն. (Խոր. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 39։)
to nail, to nail up, to fasten with nails.
Եբարձ զայն ի միջոյ, եւ բեւեռեաց ընդ խաչափայտին. (Կող. ՟Բ. 14։)
Բեւեռեա՛ ընդ երկիւղ քո զմարմին իմ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 120։)
Կողն (Ադամայ) ... իբր ամուսնացաւ, յետոյ, իբրու թէ ի տեղւոջ իւրում բեւեռեցաւ տնկեցաւ վերստին. եղիցին ասէ երկոքին ի մի մարմին. (Եփր. ծն.։)
Այն որ բեւեռեաց զունկնն զայն զհատեալ՝ կարող էր նա եւ զանդամսն միաբանեալս քայքայել։ Զունկնն ի տեղւոջ իւրում բեւեռեաց. (Եփր. համաբ.։)
to buzz, to hum, to murmur.
(Ո՞վ ճանճ) անդ բզզա՛, եւ յարքունիսն մի՛ երթար. (Մագ. ՟Ը։)
back, shonlder;
handle of a weavers comb.
Արք եւ կանայք՝ բազումք ի խռչակն, եւ ոմանք մինչեւ առ ստինսն, եւ այլք ոմանք մինչեւ ցբէջն խոյլս ունին իբրեւ զբաղաբուշտ մեծ, չափ փարչի միոյ, եւ այլ մեծ, եւ այլ մանրունս. (Մարթին.։)
Ոստայնանկ (ընդ երեկս) թել մի քարշէ եւ կկոցէ, եւ բիճաւն երիս հարկանէ. (Կանոն.։)
cf. Բէջ.
Մերկացաւ, եւ կտոր մի կտաւ ի բէճն կապեաց. եւ նստաւ ի վերայ սեմոց դրանն. (Ոսկիփոր.։)