of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.
ՄԵԾԻՄԱՍՏ ՄԵԾԻՄԱՑ. Քաջիմաստ. քաջիմաց. իմաստութեամբ մեծ. նրբամիտ. հանճարեղ. մտացի, զգօն. զգօնական. խելացի.
Մեծիմացս (կամ մեծաիմացս կամ մեծայիմայս) կարծեա՛, մի՛ զանյս՝ որ զմեծագոյնս եւ զլայնս ագանին, այլ զայն որ չափաւորացն է սիրող. (Ոսկիփոր.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Ի մարմինս բարձրաւանդակք, եւ խորագոյնք ինչ, մեծութիւնք եւ փոքրութիւնք. (Ածաբ. աղք.։)
long day.
Բացագոյն էր իբր մեծօր հասարակօրոյ միոյ հետեւակագնացի առնն ճանապարհի. (Խոր. ՟Ա. 11։)
simple, easy, clear, evident, intelligible.
Ոչ պատմի նա լեզուով, եւ ոչ լինի մյ՝ խորհրդովք. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ. (տպ. մեկնեալ։))
cf. Մեկին.
Է՞ր վասն զմի վէմն զճշմարիտն՝ շինուած ոչ անուանեաց, այլ մեկնաբար զանունն եդ առաջի. (վէմ ասէ կենդանի. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
ἔν, μόνος, μοναχός, μενόμενος unum, unicus ἀπλοῦς simplex μονοειδής unius formae ἑξαίρετος, διάφορος exemptus e numero, eximius, differens. Մեկին (առաւել ըստ ՟Ա նշ). միակ. միայնակ. զատուցեալ. առանձինն. սոսկ. պարզ. միատեսակ. մասնաւոր. աննման. մէկ, մինակ, մէկ հատիկ.
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
Եւ թուղթ եւս մեկնակ (այսինքն միակ եւ ընտիր) եթող նա մեզ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 25։)
Ընդ միոյ մեկնակ անձին՝ բիւրս եւ հազարս. (Ագաթ.։)
Նա զմի մեկնակ խնդրեաց, աստուած երիս տեսակօք խորհուրդս յայտնեաց նմա. (Եղիշ. դտ.։)
Ինչ մի միանձնութեամբ մեկնակ մեծ է. (Շիր.։)
ՄԵԿՆԱԿ. մ. Միակի. մի եւեթ չափով.
marauder, freebooter, bandit.
ՄԵԿՆԱԿԱԶԷՆ որ եւ ՄԵԿՆԱԶԷՆ, ՄԵԿՆԱԶԻՆԵԱԼ. Մեկնակ եւ ինքնագլուխ զինեալ. կամ զմի ազգ զինու կրօղ. սրիկայ. զօրական. ըսի յն. միագօտեալ կամ մենագօտեալ. (որ պէսպէս մեկնի)
only, particularly;
specially.
Ինչ մի միանձնութեամբ մեկնակի (կամ մեկնակ) մեծ է իւրով բնութեամբ. (Վեցօր. ՟Զ։ Շիր.։)
clad in a single garment, having but one vest.
μονοχίτων tunica una utens. Ունօղ զմի հանդերձ. կամ զպատմուճան լոկ.
Ոչ մեկնահանդերձ օր, կրկնակի մի (այսինքն կրկնոց մի եւս) զիւրեւ ունէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
to retire, to go away, to remove to a distance.
ἁναχωρέω secedo. Մեկնիլ. մեկուսանալ. միայնանալ. հեռանալ, եւ առանձնանալ.
cf. Մեկին.
Մեկնապէս ունի առակս զմիտսն. (Մխ. առակ. ՟Ղ՟Ը։)
alone, solitary.
Մեկնակ. մեկին, միակ, միայնակ.
Օրն միանձն մեկնաւոր՝ որ ունի հաղորդութիւն ընդ այլ աւուրսն. (Վեցօր. ՟Բ։)
Արկանեն եւ աղաբողոնս մեկնաւորս. (Եղիշ. միանձն.։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
Մեկնեա՛ց յինէն։ Մեկնեցաւ իւրաքանչիւր յեղբօրէ իւրմէ։ Մեկնեցարո՛ւք ի միջոյ ժողովրդեանդ այդորիկ։ Մեկնեցաւ անտի ի լեառն ընդ արեւելս ի բեթէլ.եւ այլն։
Ի մսոյ անտի ուլուցն, զի մեկնեալ զատեալ է միս նոցա ի վայրենի էրէոց. (Եփր. ծն.։)
explanatory.
Որպէս պատմիչս աստուածայնոյ լռութեան, եւ մեկնողականս նորա՝ որ յանկոխ տեղիսն է. (Դիոն. ածայ.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
διασάφησις declaratio, explanatio λύσις solutio διάκρισις discretio, distinctio ἐρμηνεία interpretatio ἑξήγησις enarratio. Մեկնելն զմթութիւն բանի. բացատրութիւն. վերլուծութիւն. լուծումն. թարգմանութիւն. իմաստ կամ միտ բանի՝ ըստ ճառին եւ ըստ խորհրդոյ.
Մի ըստ միոջէ մեկնութիւն ընծայեցուցանէ անուանելոյ կախաղանաւոր բուարաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զգրոյն զօրութիւն ոչ գիտէին, որ է մեկնութիւն. եւ միայն ի բառսն հայէին. (Մեկն. ղկ.։)
Եղեւ հողագործ. իսկ մեկնութեամբ՝ երկիր զմարմինս կոչէ, մշակ զմիտս հոգւոյն.(Մեկն. ծն.։)
Մահ՝ մեկնութիւն է ոգւոյ ի մարմնոյ։ Որոց այսչափ մեկնութիւն եւ որոշումն ի միջի է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
poppy.
ՄԵԿՈՆ ՄԵԿՈՆԻՈՆ. ռմկ. մեգ. դաղմ. մագ. յն. միգօն. μήκων papaver. Բոյս՝ որ ունի ծաղիկ գեղեցիկ, այլ դիւրաթօթափ. եւ ունդ նորա մանր՝ բազմաթիւ, որ լինի թմրադեղ.
Այլ յայլում լինի՝ ի քրքմի, յապրասամի, ի մեկոնի. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Մեկուսիմ.
διΐσταμαι disto, discedo, discrepo ἅπειμι, ἁφίσταμαι abeo, absto, absisto ἁποδημέω absum domo vel patria, peregrinor, proficiscor μετατίθεμαι transferor. որ եւ ՄԵԿՈՒՍԻՄ. Մեկուսի լինել. երթալ ի մի կոյս. մեկնիլ. ի բաց կալ. հեռանալ. հրաժարիլ. որոշիլ. օտարանալ. փոխադրիլ.
Ամենայն գիծ բոլորակի որքան ի նմանէ (ի կենդրոնէ), այսքան ի միմեանց մեկուսանան։ Բոլորովիմբ մեկուսացան յառաքինութեանցն չարութիւնքն. (Դիոն. ածայ.։)
to remove, to go away, to retire, to stand aloof, to withdraw to a lonely place.
Ըստ ծայրագունին առ միմեանս մեկուսելոց. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Մեկուսեմ.
Մեկուսացոյց սակաւ մի զերանելիսն ի միմեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի բաց մեկուսեալ զնոսա ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Թ։)
to remove, to separate, to keep away, to put or place farther off.
Մեկուսացոյց սակաւ մի զերանելիսն ի միմեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի բաց մեկուսեալ զնոսա ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Թ։)
apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
որ եւ ՄԵԿՈՂՄԱՆԻ. Ի մի կոյս կամ ի մի կողմն գնացեալն կամ գտեալն. զատեալ. որոշեալ. բացական. հեռաւոր.
Զայսքան ի միմեանց մեկուսիս։ Ի վերայ քաջ մեկուսեացն. (Կիւրղ. գանձ.։)
ՄԵԿՈՒՍԻ. ա.մ. ἁπών, -όν absens διεστηκώς distans եւ այլն. եւ բայիւ ἁφίστημι, -σταμαι, ἁποστρέφω, -ομαι, ἅπειμι, ἁπέρχομαι եւ այլն. Հեռի. առանձինն. ի բացէ. ի մի կողմն.
Ամենայն դստերք եւայի տգեղացան. միա՛յն (մարիամ) գտաւ մեկուսի. (Ոսկիփոր.։)
separation;
retirement.
διάστημα, τὸ διάστατον, ἁπόστασις , ἁπουσία distantia, abscessio, absentia, discrepantia, interstitio, spatium, intervallum. Մեկուսի գոլն. մեկուսանալն, եւ հեռաւորութիւն. տարբերութիւն, որոշումն. անջատումն. անջրպետ. միջոց. խտիր.
Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է հօր եւ որդւոյ։ Մեկուսութիւնս եւ որոշմունս յաստուածայինն էութիւն ի ներքս բերել անուսումնաբար. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։)
Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
Մեղադիր եմք յոյժ, զի ամենայն սրտիւ միտեցեր զհետ հեթանոս թագաւորին ... ե՛ւս առաւել յայսմ մեղադիր եմք, զի եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 57։)
cf. Մեղադրանք.
cf. Մեղանչեմ.
Յորժամ մեղանամք մեք կամ այլք, յայնժամ միայն տրտմելն բարի է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Առաւել չարագոյն է, որ ընդանոյն եւ ջերմին (այսինքն ջերմ սիրելւոյն) մեղանայ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Զմի զմեղանչական երկրին զարդիւնսն ապականեսցէ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
Մեղանչական բերան, կամ մարմին. (Խոսր.։)
Այլ զի միշտ մեղանչականեմք, միշտ պատարագելով ի սեղան խաչին՝ միշտ նորոգէ զբնութիւն մեր. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Մեղանչանք.
Թշնամի այր զնա կոչէ, զի զմեղանչականութիւնն ի մեզ ցուցանէ. եւ սկիզբն մեղանչականութեան, զի ընդ աստուծոյ կամացն իշխեաց կացուցանել թշնամութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.
Զիա՞րդ մեղանչիցեմ առաջի աստուծոյ։ Յաւել ի մեղանչել։ Եղիցի երկիւղ նորա ի ձեզ, զի մի՛ մեղանչիցէք։ Քեզ միայն մեղայ տէր։ Մեղաք անօրինեցաք։ Դուք մեղայք զմեղսդ զայդ զմեծ։ Ես մեղայ, ես ոհվիւս յանցեայ։ Ի կշիռս իւրեանց մեղանչեն.եւ այլն։
Չմեղանչել ինձ, եւ մի՛ զաւակի իմում։ Մի՛ մեղանչէք մանկանդ։ Ոչ եթող մարդկան՝ մեղանչել նոցա։ Ի մարգարէս իմ մի՛ մեղանչէք։ Զի եւ հերոյ վարսից նոցա ոչ մեղանչէր հուրն.եւ այլն։
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
Չարք եւ մեղաւորք էին առաջի աստուծոյ։ Մեղաւորն եւ ամպարիշտն։ Վա՛յ ազգին մեղաւորի։ Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ի գործս ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք։ Դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր (այսինքն յայտնի պոռնիկ)։ Ո՛չ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ Յիսուս քրիստոս եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց գլուխն ես եմ.եւ այլն։
craven-hearted or faint-hearted, poor-spirited, fickle-minded.
Մեղկ խորհրդով. թուլամիտ.
Թեթեւամիտք եւ մեղկախորհուրդք են կանայք. (Ոսկ. ես.։)
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
Մի՛ մեղկացուսցէ միշտ մայրն մեղաց, եւ հայրն չարեաց. (Խոսր.։)
cf. Մեղկանամ.
Զուարճացուցանէին նորոգելով զամենայն մյեալ միտս լսողացն. (Փարպ.։)
Լարիմ, եւ իսկ եւ իսկ առ նմին մեղկիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
slow-paced.
Կէսքն երագընթաց գնացիւք հասանեն միմեանց, եւ կէսքն մեղմագնացիւքն յամեն եւ անագանեն. (Շիր.։)
cf. Մեղմ.
Քանզի յոյժ կսկծեցոյց, արդ մեղմագոյն իմն կամի առնել զբանն։ Յառաջին թղթին մեղմագոյնս ճառէ վասն սոցին։ Մեղմագոյն եւս երեւեցուցանէր զանձն առ ամենեսեան, զի մի՛ ոք խրտուցանիցէ. (Ոսկ. ՟բ. թես. եւ Ոսկ. մ. ՟ա։ ի ճ.։)
cf. Մեղմական.
Բարեխառն. միջասահման, եւ անուշակ. հեզիկ.
to make mild, to soften, to moderate, to lenify;
to temper, to abate, to diminish, to sooth, to assuage, to mitigate, to allay, to alleviate.
Հաճեաց զմիտսն, մեղմացոյց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 26։)
insinuating, alluring, enticing, smirking;
unsincere, deceitful, subtile, fraudulent, wicked, malicious.
Չարագործ եւ մեղմեխ եւ անմիտ կոչեմք։ Մի՛ երկբանս, այսինքն մի՛ մեղմեխս, մի՛ նենգաւորս. քանզի չի՛ք այլ ինչ այնպէս անպիտան յեկեղեցւոջ որպէս զմեղմեխն։ Մեղմեխք, որկորայք, դատարկապորտք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. տիտ.։)
dissimulation, affectation;
enticing ways, mincing air or manner, smirking, wheedling, incitement;
guile, deceit, fraud, wickedness, malice;
— աչաց, leer, sheep's eye, ogling;
— ձայնից, affected, wheedling voice.
Կեղծաւորն կեղծաւորեալ, որ մեղմեխանօք ընկերին կամիցի վնաս առնել. (Եզնիկ.։)
cf. Մեղմեխանք.
Որ զմարդիկ կամիցի հաճել, բազոմւ մեղմեխութեամբ գնայ. (Ոսկ. գաղ.։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
(լծ. յն. մէ՛լիսսա. μέλισσα apis. Մեղրագործ ճանճն ոսկեգոյն՝ գործասէր եւ միաբանակեաց. ոյր զէնն է խայթոց իւր. թո՛ղ զվայրենի մեղուս ազգի ազգի. եբր. տէպպօրա.
evil-minded, malicious.
Ոյր խորհուրդ եւ միտք յածին ի մեղս. չարախոհ.
hardened in sin, in iniquity.
Մարմին մեղսամակարդ, եւ յօժարութիւն երկրասէր. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
Մեղսամակարդ միտք. (Ի գիրս խոսր.։ եւ Բենիկ.։)
expiatory, expiating sin.
Մեղսաքաւիչ խորհուրդն կենդանարար։ Մեղսաքաւիչ խորհրդոյն։ Մեղսաքաւիչ պատարագ, կամ մարմին եւ արիւն տեառն, կամ սուրբ սեղան. (Յճխ. իմ. ատ։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։ Շ. ընդհ.։ Անան. եկեղ։)
sinfully, criminally.
Յորում կենարարին մերում մահացեալ մարմինն՝ մեղսօրէն դատմամբ. (Նար. խչ.։)
honey;
խորիսխ —, honeycomb.
Ռետին, եւ մեղր, եւ խունկ։ Բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Զի՞նչ քաղցրագոյն քան զմեղր։ Համ նորա իբրեւ զխորիսխ մեղու։ Կերայ զհաց իմ մեղու իմով։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս յայսմանէ.եւ այլն։
honey-wort.
Կապուտակ ծաղիկ եզնալեզու ..., կամ նման նմին, յորմէ մղի հիւթ քաղցր եւ մեղրահամ, սիրելի մեղուաց.
an intoxicating liquor made with honey.
Օղի, եւ մեղրօղի, եւ ամբրաւօղի մի են. (Կանոն.։)
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
Մի՛տ դիր եւ ցանկութեանն, մի՛ այնմ՝ որ ի մեղս արկանիցէ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Վասն մեր մեղս արար զնա. այսինքն խաչ արար զմարմին նորա. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
solitary life, solitude;
lonesomeness.
Եկն անդստին ընդ նմին ի բնէ գազանութիւն առիւծու, եւ մենակեցութիւն. որ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ տոհմակցի իւրոյ, այլ զվայրենամիտ յեղուզակութիւնն զմենակեցութիւնն սիրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)