wrongheaded, headstrong, petulant, insubordinate, undisciplined;
impertinent, insolent;
knavish, rascally, roguish;
—ս իմանալ, to rebel.
Ստահակ հողմոց մըրկաց ժուժկալ լինել հաշուիցի. (Նախ. թղթ. կթղ.։)
acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.
κτητός, ἑπίκτητος acquisitus, possessus, adventitius. Ստացեալ կամ ստանալի ինչ. յետոյ ի ձեռս բերեալ, ընկալեալ, դնեալ, շահեալ. յետամտական.
purchase, acquisition, property, possessions, goods, substance, power;
creature.
κτῆμα, κτῆσις possessio ἑγκτήσις acquisitio, emptio ὔπαρξις, τὰ ὐπάρχοντα, ὐπόστασις substantia, -tiae, facultates ἁποσκευή apparatus եւ այլն. Ստացեալ եւ սեպհական ինչ. ինչք. գոյք. մեծութիւն. ժառանգութիւն. կալուած. անասունք. կահ կարասի. աղխ.
Որոյ հաստատութիւն ըստ գերազանցագոյն կալեալ ստացուածի. (Պիտ.։)
to create.
Ինքն անձամբ իւրով կուսէն ընկալեալ մարմին՝ ստեղծագործեցաւ մարդ։ Ամենայն մարմինն ստեղծագործի. (Լաստ. ընթերց.։ Մաքս. ի դիոն.։)
innate, inborn.
Եւ որպէս Հնարիմաց ճարտարօղ. դարանակալ.
to adulate, to flatter.
Զծառայի բարոյս յանձին կալեալ՝ ստկէ, որոց չիցէ պարտ ստկել։ Մարդոց չարաց նստեալ ստկիցէ, եւ զառաքինիս եւ զպիտանիս թշնամանէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ե։)
to submit, to place or put under;
to subordinate;
to subdue, to overcome.
Ոչ եթէ միայն ներքոյ աչացն կամ ձեռին զնա ընկալցի ստորադասեալ, այլ ոտին։ Յորս յարձակեցաւն (պարսաքար՝) ստորադասէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ։)
submission, subjection, subordination.
useless;
—ք, useless things, futilities, trifles.
Կարեւորքն յանփոյթութեան են, եւ չպիտոյքն ի բազում խնամակալութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
cf. Անսուտ.
Բազումք ընկալան զամենայն բանս չարս, այլ ճշմարիտ եւ զչսուտ. սոքա ոչ երանին, այլ հերիքին արժանապէս. (Մեկն. ղկ.։)
profitless, unprofitable.
Զգիշերս աշխատեալ՝ ոչինչ կալար. զի գիշեր չքաւորական՝ հրէական խորհրդածութիւնքն են. իսկ տիւ շնորհացն է. (Ոսկ. ղկ.։)
rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.
Զարմացուցանէ չքնաղ իրօքն։ Նոր իմն եւ չքնաղ իրս յայտ առնէ։ Յոյժ խռովելոց էին զնոսա իրքն նորք եւ չքնաղք։ Զչքնաղից, եւ արտաքոյ քան զյոյս եւ զակնկալութիւն՝ իրաց դիպելոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 4։)
Այս յարկ չքնաղ եւ աստուածընկալ։ Չքնաղ փոփոխմամբ զջուրց լուծականութիւն առ աւազանին լուսաւորութիւն։ Զիա՞րդ ոչ արդեօք չքնաղ քան զբան, եւ ի մթութենէ երկեւանութեան խաւարի զտեալ. (Նար. ՟Հ՟Բ. ՟Հ՟Ա. ՟Ժ՟Ա։)
pallium.
Ոմոփորոն քազ, եղբա՛յր կաթողիկոս, պալիուն՝ որ է առաջին ամենայն պատուոյ, եւ խոյր զիմոյ գլխոյս առաքեցի։ Ընկալեալ կաթողիկոսին սրբոյ զպատուական պալիունն եւ զխոյրն ի լրումն պատուոյ իւրոյ՝ գոհացաւ զԱստուծոյ. (Լմբ. ի թղթ. լուսիոսի պապին առ գր. տղայ. եւ Լմբ. յիշատ.։)
breakage, rupture;
split, cleft;
great fright, consternation, terror, dismay.
Այլ իմն զեկուցանէ ի ձեռն աղեղան ... ոչ սաստկութիւն մինչեւ ի պախումն հասեալ։ Քանզի մեծն ջրհեղեղ պախմամբ պատառմամբ եղեւ։ Զի մի՛ պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ (նուագարանն)։ Զի մի՛ պատառեսցի. մի՛ գուցէ պախումն ընկալցի մին ի միոջէն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
money, effects, property, goods;
provisions, victuals;
cattle.
Եթէ զսրբոց ոտս պարտ իցէ լուանալ, ո՛րչափ եւս առաւել ձեռնտու լինել պախրէիւ։ Այլ թէ կերակրով կամ պախրէիւ իցէ, բնաւ ինչ մի՛ քննիցես։ Եւ զի տարաւ նա պախրէ ինչ, մօտ ի կատարած թղթոյս ասէ, թէ ընկալայ յեպափրոդիտեայ զառ ի ձէնջս։ Ի ձեռն Եպափրոդիտեայ, որպէս վերագոյն ասացի, պախրէ ինչ առաքեցին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ե։)
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
ἁσωτεύομαι, ἁσώτως ζόω, ἁκουλαστέω , ἁσελγέω luxurior, libidinosus sum, petulanter ago χαίνω hio, inhio. Պակշոտ լինել. անառակիլ. շուայտիլ. յիմարիլ տռփանօք. անկղիտանալ. բերանաբացեալ կալ. գէշ աչքով նայիլ, սիրահարիլ. առսըզլանմագ .... եւ այլն.
abstinence, fast.
Պահացողն գոլ. ծոմապահութիւն. ժուժկալութիւն. չորակերութիւն.
to preserve, to keep, to maintain;
to guard, to watch over;
to preserve, to guarantee;
to keep, to observe;
to hide, to keep secret, to conceal;
to abstain from, to fast;
լռութիւն, — to keep silence;
— զանձն յիմեքէ, to refrain, to forbear, to avoid;
նմա պահեալ կայ or է, it is reserved or destined for him to;
cf. Խոստումն.
ՊԱՀԵՄ. (ի բառէս Պահք) νηστεύω abstineo եւ jejuno. որ եւ ասի՝ ՊԱՀԵԼ ՊԱՀՍ. Ժուժկալել ի կերակրոց՝ մանաւանդ ի պարարտաց. եւս առաւել պահել զծոմ. պաք կամ պաս՝ ծոմ բռնել, մէկ ժում ուտել .... եբր. ծիւմ. (իսկ պահս պահել, ծիւմ. ծոմ)
reserve;
keeping;
deposit, consignment;
maintenance, keep;
sequestration;
placed or kept in reserve;
— հօտք խաշանց, fattened sheep;
դնել ի —ի, to put in reserve, to reserve;
դնել ի —, to deposit, to consign;
to put in prison;
կալ or լինել ի — or ի —ի, to be in custody, in arrest, in prison.
preservative, defensive;
phylactery.
Զօրութիւն՝ իբրեւ պահպանական եղելոցս, եւ որ կալն մնալ սոցա մատակարարէ զօրութիւն. (Առ որս. ՟Ե։)
(Ի դրախտին) օրէն աւանդէր պահպանական։ Ընկալայ զպատուէր հրամանի իբր օրինաւոր ամրութեանն պահպանական աւանդ. (Մամբր. պիտ.) իմա՛, պահելի, կամ պահպանիչ ի չարեաց։
fasting.
Խոնարհ, անոխակալ, պահսակաց, եւ աղօթարար. (Ոսկիփոր.։)
abstinence;
fast;
մեծ, քառասնորդական —, Lent;
օր պահոց, fish-day, fast-day;
պահս պահել, to abstain from meat;
to fast.
νηστεία jejunium, abstinentia. (ա՛յլ է եւ Պահ, ու) Ժուժկալութիւն ի կերակրոց՝ եթէ ի պարարտաց, եւ եթէ յորպիսեաց եւ իցէ զօրն ողջոյն. պաք, պաս. բէրհիզ, բէհրիզ, օրուճ. եբր. ծիւմ. ասոր. ծաւմ. յորմէ ծոմ.
Ոխակալացն պիղծ են պահսն. (Ճ. ՟Ժ.։)
wonderfully beautiful, splendid and handsome.
զուարթունք ... պայծառագեղք եւ ցանկալիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
crowned splendidly, wearing a brilliant crown.
Որ ունի զպայծառ պսակ. պայծառացեալ թագիւ, կամ ինքնակալութեամբ.
cf. Պատանդ.
Պանդանդ եւ փոխանորդ փրկութեանն իւրոյ զպատարագն ընկալեալ. (Փիլ. սամփս.։)
hotel, inn, hostelry, tavern.
Վանորայս շինեալ, բանդոկ պատրաստեալ, զհիւրս ընկալեալ. (Գանձ.։)
worship;
idolatry;
service.
Ի բաց կալ ի պաշտելութենէ պիղծ կռոցն. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ե.։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
defender, patron, protector, favourer;
minister, servant;
— սուրբ, patron saint, patron;
— դատի, advocate, attorney;
— կալ, լինել ումեք, to defend, to protect, to assist.
royal service;
life-guard.
Կացուցանէ զնա ի վերակացութիւն գործակալաց դրան արքունի. զի այնու հպատակութեամբ լցցէ զպաշտպանակս թագաւորին. (Արծր. ՟Ա. 11։)
to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.
Պաշտպանեսցէ քեզ օգնականն քո։ Տէր ամենակալ պաշտպանեսցէ նոցա։ Պաշտպանեսցէ Տէր ամենայն բնակչաց Երուսաղէմի։ Յագահութեան բռնաւորաց նորա պաշտպանեաց նմա։ Գուցէ պաշտպանիցէ Տէր Աստուածն իւրեանց։ Աստուածն նոցա պաշտպանէ նոցա։ Պաշտպանեաց Իսրայէլի ծառայի իւրում.եւ այլն։
to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.
Զանկարծականն ուսուցանիցիս։ Որք զհաւատալն ի մի աստուած հայր ամենակալ ուսուցեալ լինին. (Սեբեր. ՟Դ։ Կոչ. ՟Ժ։)
cf. Ուսուցող.
Մի է ձեր ուսուցիչ։ Մի՛ կոչիցիք ուսուցիչք. զի ուսուցիչ ձեր քրիստոս է։ Ուսուցիչ, անոխակալ, եւ այլն։
to rejoice, to give joy, to enjoy, to enliven;
to revive.
Ընկալար զիս, եւ ոչ ուրախացուցեր զթշնամին իմ յիս. (Բրս. հց.։)
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Մտանէր ի գեղ ուրեմն։ Դատաւոր մի էր քաղաքի ուրեմն։ Հաստատութեամբ ուրեմն պահեն զօրէնս՝ որ ի նմանէ կալեալ է.եւ այլն։
somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.
Որք ի կորիթոս, եւ որք ի կողմն մի ուրեք ծովակալք տիրեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.
Սովոր էր ուրոյն ի նոցանէ կալ յաղօթս. (Ոսկ. մտթ.։)
leprous, infected with elephantiasis.
Բորոտք հալածեալ լինէին ... զուրուկս փախստեայ առնէին։ Բորոտաց եւ ուրկաց։ Ընկալայ զգիր զախտացելոցդ մարմնով՝ զուրուկ անուանելոցդ. (Խոր. ՟Գ. 20։ Յհ. կթ.։ Շ. թղթ.։)
large hole, pit, ditch.
Ոչ զտեղակալ ջուրցն մօրացելոց ասեմ, որ առանց գնացից եւ առանց շարժելոյ են՝ ըստ օրինակի ոփոց պաշարելոց, որ զետղ առեալ կան՝ արգելեալ կան՝ արգելեալ ի պաշարն. (Վեցօր. ՟Գ։)
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Չերդնուլ ... չբամբասել ... չըչարակնել, եւ չցանկալ մարմնոց, չլինել որովայնապարար, չարբենալ. (Ոսկ. մտթ.։)
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
Փոխանակ ցանկալի տեսլեանն ... դառնայ եւ լինի չարագոյն՝ չարատեսիլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Դու արդեօք՝ ոչ կալեալ ընդ մեզ ոխս՝ չըչարակնիցես զմեզ. (հին տպ. եւ զչարակնիցես) (Ագաթ.։)
to defame, to disparage, to sneer at, to blacken, to asperse.
Զսոսկալի խորհրդոյն ժամն չարահամբաւել. (Կլիմաք.։)
nasty-smelling, rancid, stinking, fetid, infected, foul.
Լսելով զայդպիսի չարահոտ աղանդոյդ։ Ոխակալացն պիղծ եւ չարահոտ (է) պատարագն. (Կանոն.։ Ճ. ՟Ժ.։)
evil-minded, ill-intentioned, malevolent, malignant, malicious, wicked;
cunning, crafty, cheating.
Եթէ չարամիտ ոք լեալ էր, կարօղ էր այլազգ ասել։ Որպէս չարամիտքն կարծեցին։ Զի նոցա՝ որ չարամիտքն էին՝ դիւրընկալ լինիցի. (Ոսկ. յհ.։)
resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.
νησίκακος injuriae acceptae memor. Յիշաչար. ոխակալ. ոխ պահօղ.
resentment for injuries, revengefulness, rancour, spite.
μνησικακία injuriarum memoria. Յիշաչարութիւն. ոխակալութիւն.
foul, very stinking.
Տաղտկալի աղտովն մեղաց չարանեխ փետեցեր զմարմինդ քո. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)
impiety;
heresy;
idolatry.
Արիոսի գտանիս չարապաշտութեանն զուգաձայն։ Եւ սորա (բէլայ) խաւար չարապաշտութեանն զբոլոր տիեզերս ընդ իւրեւ կալեալ կուրացոյց։ Ուղղաձիգ արարեալ ջաղխեսցուք զվեհագոյն եւ զգերակացեալն ի նոսա չարապաշտութեանն ագամ (զգլուխ չար աղանդոյն). (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)