Definitions containing the research խաղ : 1322 Results

Ծորան, աց

adj. s.

running, flowing, liquid, fluid;
flow, flowing, running out

NBHL (1)

Քեցեալք ի բաց յստակ ծորանէ խաղցրութեան զմրուր դառնութեան արբին. (Յհ. կթ.։)


Ծփական, ի, աց

cf. Ծփալից.

NBHL (1)

Ալեկոծութիւն ծփականք խաղաղանան. (Լծ. ածաբ.։)


Ծփանք, նաց

s. fig. adv.

cf. Ծուփ;
surging of the sea;
wave, billow, swell;
trouble, care, perturbation;
— հերաց, hair floating in the breeze;
ի —նի, afloat;
in trouble;
ի —նի կալ, to waver, to fluctuate, to be agitated, billowy, vacillating.


Կագազարթոյց

adj.

contentious, quarrelsome, cavilling.

NBHL (1)

Կագազարթոյցք, խաղաղամբոխք. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)


Կազդուրացուցանեմ, ուցի

va. vn.

to strengthen, to corroborate, to sustain, to give strength to;
to repair, to restore to vigour good health, to re-establish;
to encourage, to give heart to;
to recover, to regain one's strength, to get well again, to be restored;
to take heart, to cheer up.

NBHL (1)

Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)


Կազդուրեմ, եցի

va.

cf. Կազդուրացուցանեմ.

NBHL (1)

Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)


Կազդուրեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Կազդուրացուցանեմ.

NBHL (1)

Ըստ կազդուրել մանկանց իմոց խաղացից. այսինքն ըստ զօրանալոյ ոտից. (Ծն. ՟Լ՟Գ. 14։)


Կազմած, ոց

s.

apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.

NBHL (1)

Նաւ գործել, եւ ամենայն կազմածովք պատրաստ լինել ի նաւարկել։ Կահիւ եւ կազմածով խաղային. (Եւս. քր.։)


Հակառակամարտ, ից

adj. s.

opponent, adversary, antagonist;
contest, resistance;
combat, conflict.

NBHL (1)

Թողեալ զհակառակամարտն՝ խօսին ի խաղաղութիւն. (Արծր. ՟Գ. 15։)


Հակառակամարտութիւն, ութեան

s.

antagonism.

NBHL (1)

Թողեալ զհակառակամարտն՝ խօսին ի խաղաղութիւն. (Արծր. ՟Գ. 15։)


Հաղբք, բից

s. fig.

springe, snare, noose, trap;
snare, toils;
արկանել ի —բս, to draw into snare, to entrap, to inveigle;
անկանել ի —բս, to fall into a snare.


Հաճիմ, եցայ

vn.

to be contented, satisfied, pleased, gratified;
to agree, to acquiesce, to consent, to approve;
to be reconciled, to become friends again;
to deign;
to taste;
չ— ընդ, to disapprove, to dislike;
հաճեալ է նա ընդ քեզ, you please him;
հաճեսցի տէր իմ արքայ, may it please your Majesty.

NBHL (1)

Ընդ որս հաճի ոք, առ նոյնս եւ խաղաղութիւն հաստատէ. (Խոսր.։)


Հաճութիւն, ութեան

s.

agreement, satisfaction;
accord, approbation, consent, complaisance, acquiescence, compliance;
desire, wish, pleasure, will;
—ք, grace, sweetness, loveliness, amiableness;
առանց քոյին հաճութեան, without your consent, in spite of you;
արա ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց, do with me according to your pleasure.

NBHL (1)

Յերկիր խաղաղութիւն, ի մարդիկ հաճութիւն։ Տէր որպէս զինու հաճութեամբ քով պսակեցեր զմեզ։ Արա՛ ընդ իս ըստ հաճութեան կամաց քոց։ Ըստ ամենայն հաճութեան աչաց քոց։ Ըստ հաճութեան իւրում, կամ ըստ հաճութեան կամաց իւրոց.եւ այլն։


Համագունդ

adj. adv.

cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.

NBHL (1)

Աղաւնեաց համագունդ երամ երամ խաղալոյ. (Եզնիկ.։)


Համամտութիւն, ութեան

s.

unanimity, concord, consent, conformity of opinion.

NBHL (1)

Համամտութեամբ եւ խաղաղութեամբ. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։ եւ Գերմ. թղթ.։)


Համաշխարհ, ի

s.

the whole country, the public;
countryman.

NBHL (1)

Նախ քան զհամաշխարհի խաղաղութիւնն եկեղեցւոյ (քրիստոսիւ). (Ճ. ՟Ժ.։)


Կահակալ, աց

s.

workman;
labourer.

NBHL (1)

Բազում խաղաղութիւնս ետ տեղի կահակալաց. (որ ինչ այռուր լինի՝ փոխել տնկել ուր չլինէրն յառաջագոյն. Կիւրղ. ծն.։)


Կաղանդ, ի

s.

calends, first day of month or year;
new-year's day;
շնորհաւոր -! a happy new-year to you, & many of them.

NBHL (1)

Բառ յն. գալանտէ, (ի գալէ՛օ, կոչել). լտ. գալէնտէ. καλάνδαι calendae. Ժամանակ կոչելոյ զժողովուրդն ի տօն եւ ի հանդէս ինչ. մանաւանդ Ամսագլուխ. ամսամուտ. յորմէ ի մեզ եւ Տարեմուտ։ Իբրեւ Տարեգլուխ, տե՛ս ի Տօմար. ս. եւ Յայսմաւ. ի վարս սրբոյն բարսղի ։ Այլ իբրեւ Ամսագլուխ, տե՛ս Պրպմ. ՟Ի՟Թ։ ՃՃ. եւ այլն։ Յորս որպէս կաղանդք ասի ՟ա օր ամսոյն, նոյնպէս ՟բ, ՟գ, ՟դ եւ այլն, կաղանդաց ասին՝ նախընթաց աւուրք ամսագլխոյն, իմա՛ յետախաղաց հաշուով. զոր օրինակ երկրորդն կաղանդաց յունվարի է դեկտ. ՟լա. երրորդն՝ դեկտ. ՟լ. ութերորդն՝ դեկտ. ՟ի՟ե, եւ այլն։


Կրկին, կնոյ, ով

adj. adv.

double, doubled, iterated;
doubly, two-fold, twice, as much again;
— անգամ, afresh, again, anew;
— եւ —, repeatedly, many times;
— մեծ, twice greater;
— թուով, two;
— գոչել՝ կարդալ, to encore, to demand the repetition.

NBHL (1)

Պիղծ է առաջի տեառն չափ կրկին. իմա՛ կրկնադիմի, մեծ եւ փոքր։ Կրկին հարուածով։ Կրկին ողորմելի։ Կրկին աշխար։ Կրկին սկաւառակք։ Կրկին ճոխութեամբ։ Զկրկին խաղաղութիւն։ Յոյսս կրկինս. (Նար.։)


Կրկնուած

s.

fold, plait;
joint, articulation, juncture;
— ցաւ, relapse return of unfavourable symptoms.

NBHL (1)

καμπή, κάμψις flexura, flexio ἅρθρον articulus. Ծալք. րօդք. ծալուած, խաղ.


Կրճիմ

s.

interval, space, bar, division;
difference, distinction;
objection, resistance, embarrassment, let, hinderance, obstacle, hitch;
ի — մեծ արկ զանձն, to bring oneself into trouble, into a scrape, to be in an intricate, embarrassed or entangled state.

NBHL (1)

Կրճիմն եւ ցանդ եդաւ։ Կրճիմն խաղաղութեան մեղքն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)


Կրուկ, կրկան, կրկունք

s.

heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.

NBHL (1)

Սա ընդ կրուկն գայ. (Լմբ. առակ. իմա՛, ի ստորէ ի վեր խաղայ.)


Հագագասփռութիւն, ութեան

s.

pronunciation.

NBHL (1)

Հ. Լծորդ է եւ ընդ խ, կակուղ. զոր օրինակ. կոհակ, կոխակ. խոյ, հոյ. հաղբք, խաղբք. նախապետ, նահապետ. այլ առաւել Վանեցի գրիչք ստէպ փոխանակ հ, տառի դնեն խ. որպէս է տեսանել ի գիրս թովմայի արծրունւոյ։


Հադաղակ, աց

s.

demi-john, flagon;
goat-skin.

NBHL (1)

Ետ ցաղախին իւր զմախաղն, եւ զհադաղակն (կամ զհանդաղակն) գինւոյ, եւ զսրուակն իւղոյ. (Յուդթ. ՟Ժ. 5։)


Ղուղակ

cf. Լողակ.

NBHL (1)

Նաւ՝ խաղալիկ հողմոյ, ղուղակ գերեզման, թռչուն փայտեղէն. (Պիտառ.։)


Ճախր

s.

flight, soaring;
turn, tumble;
wheeling about;
caper, somerset;
— առնուլ, to take wing or flight, to fly away, to fly up, to soar on high, cf. Շրջագայիմ;
to caper, to cut capers, to turn a somerset, to turn heels over head;
cf. Ձի.

NBHL (1)

ՃԱԽՐ ԱՌՆՈՒԼ. γυρεύομαι in orbem versor, circumagor, circumcurro. Շրջան առնուլ. հիռ գալ. պտուտկիլ. խաղալ, շուրջ ընթանալ, քերել, սահիլ. ման առնուլ, ժուռ գալ, պտըտիլ.


Ճախրեմ, եցի

vn.

cf. Ճախրիմ.

NBHL (1)

ἑκπέταμαι, ὐπερεκπετάομαι volo, supervolo ἑμπαίζω ludo. Ճախր կամ շրջան առնուլ իբրեւ ի թռիչս. թեւապարել ի բարձունս, եւ խոյանալ. խաղալ, ի վեր դիմել խայտալով. ման գալ, թռչտիլ ճխալով.


Ճակատ, ուց

s.

forehead;
— շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation;
— գրոց, frontispiece, title-page;
եռանկիւնի —, fronton, pediment;
— զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array;
rank, file, order;
— առ —, face to face, vis-à-vis, front to front;
— լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -;
զ— հարկանել, to strike oneʼs -;
յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face;
— տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat;
ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault;
անկանել ի —ու, to be left dead on the spot;
ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with;
յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat;
— նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy.

NBHL (1)

Ճակատ առ ճակատ յարդարէր։ Ճակատ առ ճակա՞տ գործիցեն։ Յառաջ խաղացեալ ճակատ առ ճակատ, գունդ առ գունդ։ Յարդարեցին գունդ առ գունդ, եւ ճակատ առ ճակատ. (Եւս. քր.։ Եղիշ.։ Մեսր. երէց.։ Ղեւոնդ.։)


Ճահիճ, հճի

s.

marsh, morass, swamp, fen, bog, slough, quagmire.

NBHL (1)

ՃԱՀԻՃ ἔλος, λίμνη stagnum, palus, lacus. Վայր ճախճախուտ. մարգճակ. եղտիւր. խաղ. ջրակոյտ. լիճ.


Ճանապարհորդեմ, եցի

vn.

cf. Ճանապարհորդիմ.

NBHL (1)

ὀδεύω, διοδεύω, ὀδοιπορέω viam vel iter facio, gradior, permeo, transeo. Գնալ ի ճանապարհ ուրեք. ուղեւորիլ. ուղի հատանել. անցանել. երթալ՝ յառաջ խաղալ.


Հեզ, ոց

adj. adv.

mild, meek, gentle, affable;
calm, tranquil, still;
softly, gently.

NBHL (1)

πραΰς, πρᾷος mitis, mansuetus, lenis ἠσύχιος tranquillus ἑπιεικής aequus, modestus եւ այլն. (լծ. արաբ. խէզէ ... ) Քաղցր եւ համբոյր բարուք. մեղմ. ամոք. անբարկացող. համբերող. լռիկ. հլու. հանդարտ. խաղաղ. ցածուն. պարկեշտ. նազելի.


Հեզաբար

adv.

gently, mildly, meekly;
softly.

NBHL (1)

πρᾴως, πρᾳέως mansuete, leniter ἑπιεικῶς benigne. Հեզութեամբ. հանդարտութեամբ. մեղմով. խաղաղիկ.


Հեզասահ

adj.

flowing gently.

NBHL (1)

Հեզասահ վտակք խաղիցն. (Պիտ.։)


Կող, ից

s. fig. adv.

side, rib, flank;
part;
woman;
wife;
ընդ կողաց, aside, awry, sidelong;
առ ի —, cf. Զառ՞՞՞ի՞՞՞կող;
անդէն ի —ի, directly, at once, forthwith;
ի — լինել, to stretch or lay oneself down, to lie down, to go to bed;
—ք գրեանց, cover or binding of a book.

NBHL (1)

(յորմէ կողմն) πλευρά, πλευρόν costa (լծ. կուշտ), latus Կողմանք լանջաց կամ միջաց կենդանւոյ. ոսկերք աղխաղխեալք վանդակակերպ ըստ թիկնամէջս եւ ընդ կուրծս. կող, կողեր, քովեր, կուշտ.


Մզանք, նաց

s.

membrane, pellicle;
secundine, after-birth;
cf. Մզումն.

NBHL (1)

Յովհաննէս մկրտիչ չեւ ելեալ ի սաղմաբոյն մզանացն՝ խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն։ Արուեստ կոչեմ զոստայնանկութիւնն, մինչ զի զհանդերձս (եւ) վերարկուս առնիցէ, եւ ոչ մզանց եւ սարդի ոստայնից նման. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. 24։)


Մէջ, միջոյ, ով, ոց, աց, ովք, օք

s. bot. prep. prep. adv. adv.

middle, midst;
inside, interior, heart, bosom;
loins, reins;
ցաւք միջաց, lumbago;
—ք or պորտ ընդոց, hilum of beans;
հացի միջաւ, with the crum;
ի — or ի միջի, in the midst or middle of, among, between, in, into, within;
ի միջոյ, through, out of, from;
ընդ —, by halves;
between, among;
in, into;
through the medium of, by means of;
— ընդ —, from time to time, now and then, ever and anon;
ց-ս, down or up to the waist;
ի միջի ձերում, among you, in the midst of you;
— գիշերոյ, midnight, twelve o'clock;
— ի գիշերի, at night, in the night, by night;
ընդ — իւր, upon his loins or side;
միջովք չափ ի վեր or ի միջոյն եւ ի վեր, from the loins upwards;
միջովք չափ ի խոնարհ or ի միջոյն եւ ի խոնարհ, from the loins downwards;
յապականութեան ի միջի, from or in the midst of corruption;
պնդել զ—ս, to gird up one's loins, to put on a belt;
խորտակել զ—ս, to break one's back;
գօտի ածել ընդ — իւր, to wear a belt, girdle or sash;
արկանել քուրձ զմիջովք, to put or gird sackcloth on one's loins;
սուսեր ընդ — ածել, ածել սուր ընդ —, to gird on a sword;
— ընդ — հերձուլ, հատանել, to cut in halves;
to split into two parts;
բառնալ ի միջոյ, to annihilate, to utterly destroy, to exterminate;
անցանել, կալ ի —, to come forward, to show or present oneself;
ի — բերել, to produce, to bring forward or out, to cite, to expose;
ի անկանել, to interpose;
փոյթ ի — առնուլ, to endeavour, to study, to try, to make any effort, to be solicitous;
դաշինս ի միջի հաստատել, to make an alliance;
արի՛, ա՛նց ի —, arise, get up, come here;
քերթացք նորա չեն ի միջի, his poems are lost;
ընդ — բանից մի՛ անկանիր, do not interrupt another's discourse;
cf. Խորհուրդ;
ի մէջ, cf. Մէջ;
ի միջի, in the middle, between, among;
ի միջոյ, from the middle.

NBHL (1)

Մտանել կամ անցանել ի մէջ։ Ի մէջ բերել, ածել, առնուլ։ Էր խաղաղութիւն ի մէջ նոցա։ Ի մէջ մեր։ Ի մէջ երկուց զինուորաց կամ աւազակաց։ Ի մէջ ծովու կամ տան.եւ այլն։


Միաբանական, ի, աց

adj. s.

unanimous;
monastic;
— ձայնիւ, with one voice;
—ք, religious community;
monastery.

NBHL (1)

Հողմ անդնդային ամբոխէ զծով, եւ հպարտացեալ անձինք բարկութեամբ ամբոխեն զմիաբանականս։ Նաւահանգիստ խաղաղութեան է անձն բարեսէր, եւ հանդերտն ի մէջ միաբանականաց սիրով. (Նեղոս.։)


Միաբանամբոխ

adj.

disturbing a community, turbulent, seditious.

NBHL (1)

Միաբանամբոխք, կապակռիւք, խաղաղամբոխք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Միաբանեմ, եցի

va. vn.

to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.

NBHL (1)

Միաբանեա՛ զջուր եւ զկրակ, զի ուսցուք ի նոցանէ զխաղաղութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)


Միաբանութիւն, ութեան

s.

unanimity, agreement, concord, union, harmony, consent, good understanding;
conciliation, union;
harmony, consonance, concordance, homophony, symphony, concert;
conformity, fitness, suitableness;
commonalty, community, communion;
company, society, club, corporation, congregation;
copulation;
— թագաւորաց, alliance, confederation, league;
— ի չարիս, cabal, plot, conspiracy;
միաբանութեամբ, unanimously, with one accord;
միաբանութեամբ կեալ, to live on good terms;
քակտել զ—ս, to sow division in.

NBHL (1)

Պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն յօդիւ խաղաղութեան։ Մինչեւ հասցուք ամենեքեան ի մի միաբանութիւն հաւատոց։ Ի միաբանութիւն չարութեան ազգացն շփոթելոց։ Երգք միաբանութեան.եւ այլն։


Միագունդ

cf. Համագունդ.

NBHL (1)

Միագունդ գնալ, կամ անցանել, խաղալ, դիմել, երթալ, ժողովիլ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 50։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 8։ Վեցօր. ՟Է։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ե.։ Եփր. թագ.։)


Միահեծան

adj.

monarchical, absolute, despotic;
— իշխան, absolute master, monarch;
— իշխանութիւն, absolute power, monarchy;
— ունել, to reign absolutely;
— առնել, to make universal.


Միահոյլ

adv.

all together, in crowds, in troops.

NBHL (1)

Միահոյլ ի մի վայր ժողովել։ Միահոյլ ի չու անկեալ։ Ի միասին միահոյլ խաղան ելանեն յիւրաքանչիւր կայանից. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Ը։)


Միայն, ոյ, ով

adj. adv.

only, sole, singular;
alone, lovely;
simple, plain;
solely, singly, singularly, simply;
solitarily;
— թէ, — զի, it being well understood that, on condition that, provided that, unless;
մի —, one only;
ոչ —, not only.

NBHL (1)

Խոստանայ ապաշխարել ի քուրձ եւ ի մոխիր, միայն զի նա եկեսցէ եւ արասցէ խաղաղութիւն. (Խոր. ՟Գ. 29։)


Միատարր

adj.

massive, solid, compact, homogeneous.

NBHL (1)

Միատարր միութիւն։ Միատարր խաղաղութիւն. (Յհ. կթ.։)


Միթէ

adv.

is it ? can it be ? is it possible ? perhaps ? is it that ?.

NBHL (1)

Միթէ քա՞ր տայցէ նմա ... միթէ օ՞ձ տայցէ նմա։ Միթէ քաղիցե՞ն ի փշոց խաղող։ Միթէ կարօտացա՞յք իմիք։ Միթէ անիրաւութի՞ւն իցէ աստուծոյ։ Միթէ սա՞ իցէ քրիստոսն։ Միթէ ե՞ս իցեմ.եւ այլն։


Մինաւոր, աց

adj. s.

solitary.

NBHL (1)

Աղօթք ... ի վերայ խաղողին, զոր ասացեալ է ումեմն մինաւորի եւ վարդապետի. (Մաշտ.։)


Միջախառն

adj.

composed of knots, of nodes at intervals.

NBHL (1)

Ուր իցէ ինչ խառն կամ խառնեալ. ունօղ ի մէջ իւր զխառնուրդ ինչ տարբեր կամ զաղխաղխս միջամէջս.


Միջածովեմ

vn.

to sail on the high seas, to go on the open sea.

NBHL (1)

ՄԻՋԱԾՈՎԵԼ. Միաջմուխ լինել ի ծով. խաղալ ի խորս. նաւել.


Միջանկեալ

adj.

intermediate;
intervening;
խաղ or — խաղարկութիւն, interlude.