hatred for study;
gross ignorance.
Մանաւանդ ուսումնատեցութեան. զի ասացին, թէ ինքեանք չեն ուսեալ, եւ զորդիս իւրեանց ի դպրոց ոչ ունին. (Կանոն.։)
to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.
Լո՛ւր իրաւանց եւ դատաստանաց, զոր ես ուսուցանեմ քեզ այսօր առնել։ Ուսուսջի՛ք որդւոց ձերոց։ Ուսուցից զբանս իմ ձեզ։ Զշաւիղս քո ուսո՛ ինձ։ Ուսուցանես հեղոց զճանապարհս քո։ Ուսուցեր զձեռս իմ ի պատերազմ։ Զկտակարանս իւր ուսուցանէ նոցա։ Ուսուցէ՛ք զիս, եւ ես լռեցից.եւ այլն։
from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.
Աստուստ ոք զսա տեսցէ դիւրապէս. ո՞ւստ. ուստի իսկ եւ զքաղաքացն աճմունս. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ո՞ւստ ուստեք ծառք զգենուն զիւրեանց քաջ վայելչութիւն. (Վեցօր.։ եւ Եփր.։)
son, boy, child.
Յեսու ուստր յովսեդեկեայ։ Հիւրկանոս ուստր յովսեպեայ։ Դարեհի ուստեր վշտասպեայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ուստր զնա մարտիւրոսի անուանէր. (Յհ. կթ.։)
giving or inspiring joy, rejoicing, joyous, pleasant.
Առաջի դնելով սեղան ... եւ գինի զուրախարարն սրտից ... զարիւն իւր։ (Որթ իմա՛) քաղցր եւ քաջապտուղ՝ ուրախարար եւ բերկրեցուցիչ սրտից մարդկան զտէր մեր յիսուս քրիստոս. (Աթ. ՟Ը։)
Իւրաքանչիւր ծաղիկք են ուրախարարք ամենայն հոտոտելեաց։ Այգիս ուրախարարս։ Ուրախարար բաժակ։ Գինի ուրախարար է արբեցելոց։ Ուրախարար գինւով։ Ուրախարար զոհագործութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։ Պրոկղ. յոսկ.։ Նար. յովէդ.։ երգ։ Յհ. իմ. ատ.։)
rejoicing, joy, gaiety, mirth, merriment, pleasure;
feast, festivity, entertainment;
ուրախութեամբ, joyfully, cheerfully, with pleasure;
ուրախութեամբ ուրախ լինել, to overflow with joy;
առնել — մեծ, to give a great banquet.
Արար աբրամ ուրախութիւն մեծ։ Առնէր ուրախութիւն ամենայն ծառայից իւրոց։ Էր անդ յանհոգութեան եւ յուրախութեան ինքն եւ ամենայն զօրք իւր։ Արար ուրախութիւն կոչնոցն։ Առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերացն.եւ այլն։
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
Որ յառաջն ուրանային ծանեան՝ զի աստուած ճշմարիտ է։ Ուրանան գիտել զքեզ ամպարիշտք։ Որ ուրասցի զիս առաջի մարդկան, ուրացայց եւ ես զնա առաջի հօր իմոյ։ Խոստովան եղեւ, եւ ոչ ուրացաւ։ Զքեզ ոչ ուրացայց։ Ուրացաւ, եւ եւ ասէ, ոչ գիտեմ զնա։ Եւ դուք զսուրբն եւ զարդարն ուրացարուք։ Ուրասցուք զամբարշտութիւն եւ զաշխարհական ցանկութիւնս։ Ուրասցի զանձն իւր.եւ այլն։
Ըստ յունական գրոց՝ ուրանամն, ἁρνοῦμαι եօթն տառիւքս) է վեցհարիւր վաթսուն եւ վեց (թիւ անուան նեռին). (Ճ. ՟Գ. ի Հիպողիտայ։)
where;
— եւ կամիցիս, where you like, wherever you please.
Տէրն ուրանօր զհինն աւարտեալ կնքեաց, անդանօր եւ իւրումն հիմն ձգեաց նորոյ ուխտի։ Երթալ ունիս, մինչեւ ուրանօր արժանն իցէ երթալ. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Քող.
Զարդարեալ զպարանոցս եւ զկուրծս ուրարով։ Դիցէ զպարանոց իւր ընդ ուրարովս այսուիկ. (Մաշտ.։)
cf. Ուրացումն.
Ընտրեցաք զմահ աստուածպաշտութեամբ, քան զկեանս ուրացութեամբ։ Որ ստիպէր չարաչար յուրացութիւն։ Ուրացութեամբ փափկանալ յիւրաքանչիւր շինուածս. (Եղիշ. ՟Գ։)
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Ասէ ուրեմն քրիստոս, հա՛յր փառաւորեա՛ զորդի քո։ Ասէ ուրեմն դաւիթ։ Ասէ ուրեմն դարձեալ երանելին յովհաննէս։ Սաղմոսէ ուրեմն եւ երանելին դաւիթ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զհարիւրամենիւք ուրեմն էր. (Հռ. ՟Դ. 19։)
Մինչդեռ զվեցհարիւր եւ զքառասուն ամաւ ուրեմն էին, բէղիմոս թագաւորեաց։ Ի գամիրս կոյս, ուրեմն վրիպեաց չոգաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Քան զարգիացւոց իշխանութիւնն յետոյ՝ մօտ ուրեմն՝ ամօք երեք հարիւրովք. (իբր՝ գոգցես) (Եւս. քր. ՟Ա։)
somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.
Է՛ ուրեք՝ զի քաջապէս յաղթեցաք թշնամեացն. եւ է՛ ուրեք՝ զի նոքա մեզ յաղթեցին։ Է՛ ուրեք, զի եւ յամէ զտալն առ սէր բարերարութեանն իւրոյ. (Եղիշ. ՟Ե։ Խոսր.։)
separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.
χωρίς, καταμόνας separatim, seorsum, singulatim. (ի բառէս ՈՒՐ, կամ իւր. գրի եւ ՈՐՈՅՆ) Որիշ. ուրիշ. զատ. մեկուսի. առանձինն. մէկ դի, զատ.
Զհիւպատսն ուրոյն ուրոյն զատցուք։ Զժամանակսն յանցնիւր ուրոյն ուրոյն բաժինս բաժանեցից. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՈՒՐՈՅՆ. ἵδιος proprius. Իւրական. իւր. յատուկ. սեպհական. առանձնական. զանազանեալ. մախսուս.
fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.
φανταστικός speciem meram habens ἵνδαλμα species, spectrum . Ի բառէս Ուրու. (ռմկ. րույ, իւրեա ). որպէս թէ երեւական. երեւութական ինչ. երազական. ցնորական. խօլական. եւ Ցնորք. երազ. երեւոյթ առ աչս. պատկեր. ստուեր. օրինակ. տեսիլ նմանութեան. խէյալ, խէյալ կիպի. (լծ. հյ. խօլ)
white poplar.
Առ յոյժ ուղղաձիգ բարձրութեանցն եւ ողորկատարր բնութեանն եւ առոյգութեանն՝ դիւրայարմարք մատուցանելոյ ի պէտս շինողացն փութոյ էին տունկք ոփեացն եւ կաղամախեացն. (Պիտ.։)
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Չ. ՟չ. Իբրեւ թուանշան՝ է Եօթնհարիւր
Զգազանսն եւ զչգազանս այսպէս ճանաչեմք. (Կիւրղ. ել.։)
Ճշմարտութիւն ոչ գիտէ զէն չէ ասել, եւ զչէն է. իսկ ստութիւն զամենայնէ դիւրաւ բուռն հարկանէ. (Ղեւոնդ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։
long-necked wooden water-pot;
large spoon, ladle.
Արբին չամչեայ շերեփով (կամ չամչաշերեփով) իւրաքանչիւրոք յայնմանէ ի չափ ափի միոյ. (Հ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)
plum-cake;
cf. Չամչեղէն.
Ետուն նմա կոտոր մի պաղատտաց, եւ երկուս չամչեայս։ Հարիւր չամչեայ եւ հարիւր արմաւ. (՟Ա. Թագ. ՟Լ. 12։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 1։)
Արբին չամչեայ շերեփով (կամ չամչաշերեփով) իւրաքանչիւրոք յայնմանէ ի չափ ափի միոյ. (Հ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)
made of raisins.
Ետուն նմա կոտոր մի պաղատտաց, եւ երկուս չամչեայս։ Հարիւր չամչեայ եւ հարիւր արմաւ. (՟Ա. Թագ. ՟Լ. 12։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 1։)
cf. Յանդիմանեմ.
Իսկ յերոբոաղ յետ չաշմակելոյ զբահաղ, եւ ունելով զդատաւորութիւն՝ յաղթեաց մադիամու. (Կիւրղ. դտ.։)
Որպէս մանիքեցիքն չարաբար աւանդեցին. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
Նենգեալ՝ վասն բազում չարաբարոյս ցուցանելոյ՝ անդստին յիւրոց բարեկամաց կոշկոճեալ մեռանէր». (Որպէս եւ Եւս. քր. ՟Ա.) իմա՛ վասն չարաբարոյ երեւելոյ, կամ չար բարոյս յանձին բերելոյ։ Այլ հոմաձայն է եւ յն. իբր չարաբարոյ, կամ չարաբարութիւն։
ill-nature, wickedness, malignity, iniquity, malevolence;
immorality.
Ըստ իւրեանց չարաբարութեան ... գրգռէին զմիտս մեր. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 2։)
Վասն չարաբարութեամբ ընդդէմ դառնալոյն իսրայէլի. (Կիւրղ. ի յովէլ.։)
bringing ill, disastrous, fatal.
Չարիս բերօղ ընդ իւր կամ յինքեան.
evil-star.
Չարագործ լինելոց է ասեն, որ ծնանիցի ի փոխել միւսոյ եւս րոպէի. եւ դարձեալ՝ թէ սակաւիկ ինչ թիւրեսցի նոյն աստղ, զշարժումն եւ զդէմս իւր փոխէ ասէ չարագործաբաշխ րոպէ (կամ աստղ). (Շիր.։)
maliciously, malevolently.
Քանզի զառ ի յօրինացն իւրեանց վնասս մատուցանելով՝ ոչինչ օգտեցան, չարագործաբար յարտաքին օրէնսն փոխէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
κακουργέω maleficus et fraudulentus sum, maligne ago, dolum struo. Չարիս գործել. մանաւանդ ըստ յն. ոճոյ՝ Չարիս նիւթել. չարաչար հնարիլ. խարդախել, դաւաճանել, եւ խեղաթիւրել.
Յաղագս մարդանալոյն զբարեպաշտագոյն բանս խօսին. բայց յաղագս մտացն (քրիստոսի) չարագործեն։ Զնոյն եւ վասն մարդանալոյն զձայնն չարագործեն։ (Դեւն) զիւրաքանչիւր ոք, առ որ մերձենայն, խարդախէ յոլովս եւ չարագործէ. (Առ որս. ՟Ժ. ՟Ժ՟Գ։)
demoniacal wickedness, abominable malice;
misadventure, very great misfortune.
Յորոց իւրաքանչիւր ոք առանձինն է քուրմ եւ տօն, եւ հասարակաց չարադիւութիւնն ի վերայ ամենեցուն։ Որ է ծայրագոյն չարադիւութեան, ոչ իւրեանց զօրութեանն զգուշութիւն ունել, այլ այլոց տկարութեանն. (Ածաբ. յայտն.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
very poisonous, very venomous, virulent;
poisoned, envenomed, baleful, deadly.
ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.
Զայս ամենայն լսէր ի չարախորհուրդ եւ ի դժնամիտ հազարապետէն իւրմէ միհրներսեհէ։ Զայս չարախորհուրդն միհրներսէհ ասէր. (Փարպ.։)
very bad, cruel, intolerable, insufferable;
balefully;
— ցանկութիւնք, evil, bad passions.
Ի չարախտավատ եւ ի խարդաւանական մահուն տուգանաց։ Չարախտավատ դառնութեամբ մահու սպառեալք զկեանս իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
ill-willing, malevolent, ill-intentioned, malignant;
բարեկամ եւ —, friend and enemy.
Ճանաչէր զամենայն բարեկամս եւ զչարակամս իւր. (Մաղաք. աբեղ.։)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Չարակնեսցէ յեղբայր իւր, եւ ի կին կամ յայր ծոցոյ իւրոյ. (Օր. ՟Լ՟Ը. 54. 56։)
Վասն ա՞յնորիկ ինչ չարակնիցես։ Որ ընչասէրն է, բիւրս ունի չարախօսս, բազում չարակնողս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
cf. Չարակամ.
Վասն դժխեմ եւ չարակնճիռ մտաց իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
ill-flavoured, ill-tasted.
Զմնացորդս ժահահոտ եւ չարահամ խորտկին իւրոյ եթող զաւակին իւրում. (Փարպ.։)
of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.
Փոխակերպեալ ի չարութիւն, եւ զիւրեանցն յայլս տուեալ չարահաւ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
spoilt, corrupt;
diseased, contagious, infected.
Չարահաւեալ զխորհուրդս իւրեանց՝ սկզբնականին մատենագրել այսպէս. (Թէոդոր. մայրագ.։)
prejudice, presumption.
Ունելն զչար սկիզբն, զթիւր սկզբունս. (որ ըստ յն. նախառութիւն. եւ ըստ յետնոց՝ նախապաշարումն) προλείψις praesumptio, anticipata opinio.
craftiness, astuteness, guile.
Ամենայն ուրեք զբնական իւրեանց չարահնարութիւնն ոչ լքին յանձանց որդիքն բելիարայ. (Ղեւոնդ.։)
stench, stink, fetor.
Յոպոպ զչարահոտութիւն իւր ծածկել ոչ կարէր. (Մխ. առակ.։)
cf. Չարահամբաւ.
Բազում առ այսոքիւք այլ չարահռչակս եւ լի աղտեղութեամբ յայսպիսի խորհելոյ եկեսցէ յառաջ. (Կիւրղ. գանձ.։)
harsh-voiced;
ill-sounding;
defamed;
blaspheming;
cacophonic.
Առ իւր անօրէն չարաձայն ճարիմացութեան. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
evil-minded, ill-intentioned, malevolent, malignant, malicious, wicked;
cunning, crafty, cheating.
Եթէ չարամիտ ոք լեալ էր, կարօղ էր այլազգ ասել։ Որպէս չարամիտքն կարծեցին։ Զի նոցա՝ որ չարամիտքն էին՝ դիւրընկալ լինիցի. (Ոսկ. յհ.։)
evil-mindedness, ill-intention, malevolence, malignity;
cunning, wiliness, finesse.
Զքրիստոսամարտիցն ի բաց դարձուցանելով չարամտութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Արտաքսեաց զնա յիւրմէ տէրն իւր վասն չարամտութեան իւրոյ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.
impiety;
heresy;
idolatry.
Արիոսի գտանիս չարապաշտութեանն զուգաձայն։ Եւ սորա (բէլայ) խաւար չարապաշտութեանն զբոլոր տիեզերս ընդ իւրեւ կալեալ կուրացոյց։ Ուղղաձիգ արարեալ ջաղխեսցուք զվեհագոյն եւ զգերակացեալն ի նոսա չարապաշտութեանն ագամ (զգլուխ չար աղանդոյն). (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.
Զի որ ոչն հաւատայ, ի չարասէր մտաց լինի։ Գրգռեալ սիրտ նորա ի չարասէր սատանայէ։ Դեւք չարասէր գոն (այսինքն կան), որպէս եւ հայրն իւրեանց սատանայ։ Ապրեցուցանել զանձինս ի չարասէր ապիրատութենէ զրպարտողացն (այս ինքն զրկողաց). (Ղեւոնդ.։)
tormenting, fastidious, troublesome;
— լինել, to be in difficulties, to suffer extremely.
Ըստ չարատանջ իմաստիցն իւրեանց սոդոմականաց ի գերութիւն վարէին. (Յհ. կթ.։)
pessimist, croaker;
cf. Չարատեսիլ.
ՉԱՐԱՏԵՍ ՉԱՐԱՏԵՍԱԿ ՉԱՐԱՏԵՍԻԼ. κακοειδής, δυσειδής mala specie, deformis. Չար տեսլեամբ. դժնեայ ըստ հայեցուածոյ իւրոյ կամ ըստ տեսութեան յայլոց. գարշ. յոռի. չարադէմ. ժանտ.
Տեսանել՝ չարատեսիլն զգեղ պատկերի իւրոյ. (Իսիւք.։)
of a horrible appearance, ill-looking, evil-faced, very ugly, dreadful, horrible.
ՉԱՐԱՏԵՍ ՉԱՐԱՏԵՍԱԿ ՉԱՐԱՏԵՍԻԼ. κακοειδής, δυσειδής mala specie, deformis. Չար տեսլեամբ. դժնեայ ըստ հայեցուածոյ իւրոյ կամ ըստ տեսութեան յայլոց. գարշ. յոռի. չարադէմ. ժանտ.
Տեսանել՝ չարատեսիլն զգեղ պատկերի իւրոյ. (Իսիւք.։)