cf. Կեղծաւորանամ.
Ոչխարազգեստ գայլք կեղծաւորեն զբարեկամութիւն։ Պատրանօք կաղծաւորեն զիւրեանս. (Համամ առակ.։)
cf. Կեղծաւորանամ.
Որ զիւրսն կեղծաւորի (ի թատերս). (Ոսկ. ՟Ա. 8։)
living together, company, society, cohabitation;
intimacy, conversation;
matrimony;
այնպիսի սերտ եղեւ ինձ — ընդ..., my life was so bound up with that of...
տուեալ զհռոքսանէ դուստր իւր ի կենակցութիւն իմ. (Պտմ. աղեքս.։)
to breed, to multiply, to increase.
Առ նոյիւն յոգնախումբ հոյլս պաճարեղէն անասնոցն կենասերեալ պահիւր առ ի յապառնիսն ամանակացն լինել սերմ սերելոյ. (Անան. եկեղ։)
life-loving.
φιλόζωος vitae cupidus, parcens. Սիրօղ զկեանս իւր. իբր անձնասէր, խնայօղ յանձն իւր. անձնդիւր.
life-giving.
Եղեւ նա մեզ կենատու յաւիտենից՝ փոխանակ ադամայ, որ եղեւ մեզ անհնազանդութեամբն իւրով մահատու. (Եփր. եբր.։)
vivifying, vivifical;
Saviour, Redeemer;
chamœdrys
Քրիստոս որ յանձինս նոցա զարթոյց զկամս (իւր) կենարարս. (Յհ. կթ.։)
constellation, sign of the zodiac.
Որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն ... առ ի ցոյցս կենդանակին. քանզի եւ նա յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդանացն։ Իւրաքանչիւր ումեք (ի ՟Ժ՟Բ նահատակաց) կենդակ մի բաշխել, եւ այլն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել.։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
Մերթ եւս՝ Իւրաքանչիւր կենդանակերպ.
to take or paint a portrait, to paint;
to pourtray, to depict, to paint;
to imprint, to figure.
Դնի ընդ հարս իւր, եւ կենդանագրի ի քաւարանի սրբում. (Յհ. կթ.։)
Է տեասնել ի միտսն զբանն, եւ ի բանին զմիտսն. եւ զերկաքանչիւրսն զնոսա յերկաքանչիւրումն կենդանագրեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.
Արեգակն զիւրաքանչիւր ժամանակ (զեղանակ) կատարէ ի ձեռն երից կենդանականացն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
desirous of living, fond of life;
zoophilist
ԿԵՆԴԱՆԱՍԷՐ φιλόζωος cupidus vitae, et animantium amans. որ եւ ԿԵՆԱՍԷՐ. Սիրօղ կենդանութեան անձին. խնայօղ ի կեանս իւր.
Մեծահոգին ոչ կենդանութեան իւրոյ յոյժ փոյթ առնէ. զի եւ ո՛չ է իսկ կենդանասէր. (Արիստ. առաք.։)
life-giving, vivifying, vivificative.
Աղբիւր է ամենայն բարեաց, եւ ցատու սուրբ խրատուց. (Յճխ. ՟Ե։)
vivifying, reviving.
Զկենդանացուցիչ եւ ամենազօր հոգիդ քո սուրբ։ Ի փառս եւ ի պատիւ կենդանացուցիչ անուան իւրոյ. (Ժմ.։)
living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.
Կենդանի երանութիւն սիրոյն աստուծոյ, որ անփոփոխն է կենդանի երանութեամբ։ Զրկեալ ի կենդանի երանութեանցն ժառանգութենէ։ Զնորա գութն ի մեզ ձգեալ կենդանի խնամօք իւրօք. (Յճխ. ստէպ։)
Ոչ յետ մահու հօրն իւրոյ, այլ առ նորա կենդանեօք. (Կիւրղ. ծն.։)
quite alive, yet alive;
during life;
alive, living;
— ունել, ըմբռնել զոք, to take one alive;
— այրեցաւ, he was burnt with life yet in him.
Կենդանւոյն զիշխանութիւնն ետ որդւոյ իւրում. (Եւս. քր. ՟Ա։)
hundredweight, quintal.
Բառ լտ. չենդինարիում. centinarium. այս ինքն հարիւրեակ, եւս եւ հարիւր լիտր ոսկի կամ արծաթ. եւս եւ Հարիւրնոց դրամ. (լծ. ռմկ. գանթար, գընթար. որ եւ ՔԱՆՔԱՐ, եւ եիւղլիւք ).
Կենդինարն հարիւր լիտր է։ Կենդինար անուանեցաւ ըստ հռոմայեցւոց լեզուին. (զի կենդում հարիւր լսի. Շիր. կշռ.։ որպէս եւ Վրդն. պտմ.։ եւ Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
rag, tatter.
Բառ լտ. cento, -onis. յորմէ յն. κέντων, -ώνος Ցնցոտի. ձորձ իբր հարիւրաւոր կարկատանօք.
զգեցաւ զկենդոնառն իւր, եւ առեալ հաց եւ պանիր ի ձեռսն՝ նստեալ ի վերայ դրանն կերակրէր. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Կենդանացուցանեմ.
(Ողորմութիւնս բաշխելով) զպիտառոցեալ պէտս արտաքնոցս ի մաքրութիւն նորոգման ներքին մարմնոյն անտեսաբար կենսացուցանէր։ Կենսացուցին իւրեանց զհարկաւոր մահ մարմնոյ. (Յհ. կթ.։)
կենսացուցանել ի մեռելութենէ մեղաց։ (Գետն) զանազան որակս ծառոց եւ բուսոց ոռոգեալ՝ յէութիւն իւրեանց կենսացուցեալ՝ կանաչացուցանէ. (Լմբ. հանգ. եւ Լմբ. սղ.։)
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
աղտեղի կենցաղաւ։ Հովուական կենցաղով կեալ։ Երկնային կենցաղիւ քաղաքաւորեալ. (Կիւրղ. գանձ.։ Նոննոս.։ ՃՃ.։)
Ո՛չ է անգործ եւ դատարկ սուրբ զուարթնոցն կենցաղ, այլ ունին ի բնութեանն իւրեանց պաշտօն ծառայութեան. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Կենցաղավարիմ.
(Տէրն մեր) առ ի մերս կենցաղավարիւր բնութիւն. (Ճ. ՟Բ.։)
life, tenonr of life;
conduct, manners, behaviour;
good-breeding;
conversation.
Ըստ օրինաց (իւրեանց) կենցաղավարվարութեան պատուեալ լինի ի հրէիցն. (Պիտառ.։)
cassar, emperor;
cf. Կայսր.
Խնդրեցին իւրեանց զկեսարիայ. իմա՛, զկեսար. որ ըստ յն. ի հյց. լինի գէ՛սարա։ Որպէս եւ յասելն, (Եփր. ՟բ. տիմ.)
wife's mother-in-law, husband's mother.
Դուստր զմայր իւր անարգիցէ, եւ նու զկեսուր իւր. Եզնիկ.։
meat, eatables, nourishment, aliment, subsistence, food, victuals;
repast;
bait, food, provender, pasture;
prey;
fuel;
ունի՞ք ինչ —, have you any thing to eat ? — եւ ըմպելի, eating & drinking;
քաղցր ի —, sweet to eat;
— վատառողջ, misdiet;
առողջարար —, wholesome food;
ազնիւ՝ քաղցրանամ՝ փափուկ —ք, exquisite, delicious, dainty meats;
թշնամիք մեր՝ — մեր են, we can eat up our enemies like bread;
մատնելոց են նոքա ի — ձեզ, they shall be your prey;
— տալ՝ արկանել, to give to eat, to feed;
առնուլ ի —, to take for nourishment;
— առնուլ, to eat, to feed, to take food;
— լինել, to be the prey of;
— սրոյ առնել, to put to the sword;
— լինել հրոյ, to be for fuel to the flames;
—ք որովայնի եւ որովայն — կրոց, meats for the belly the belly for meats;
cf. Զուգեմ.
Պտուղ ի կերակուր։ Խոտ դալար ի կերակուր։ Յամենայն կերակրոց՝զոր ուտիցէք։ Որս նորա կերակուր էր նմա։ Կոկորդ զկերակուրս ճաշակէ։ Ի կերչէ ել կերակուր։ Խնդրեն յաստուծոյ զկերակուրս իւրեանց։ Մրջիւնառիւծն սատանեցաւ առ ի չգոյէ կերակրոյ։ Զազգ անուշակ կերակրոյն։ Կերակուր նորա էր մարախ եւ մեղր վայրենի։ Ոգի առաւել է քան զկերակուր։ Արժանի՛ է մշակն կերակրոյ իւրում։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք։ Ամենեքին զնոյն զհոգեւոր զկերակուրն կերան.եւ այլն։
cf. Կերակուր.
Ի կերակրանացն պէտս։ Զանազան կերականօք։ Զհարկաւոր կերակրանացն պաճարանս։ Անպաճոյճ եւ դիւրագիւտ կերակրանօք շատանելով. (Պիտ.։)
to eat, to mess, to nourish or feed oneself, to live, to be fed.
Քստմնելի ... թէ ոք զիւր մարմին կերակրի. (Լմբ. ժղ.։)
nourishing, feeding;
nutritious.
Ընդդէմ իւրեանց կերակրչին. (Վեցօր. ՟Թ։)
scarecrow, bugbear;
դոյզն ինչ —, a mere trifle, a nothing.
Խրտուիլ ահի տայր զիւր երկայնամտութիւնն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
to scare, to startle;
to scaro or fright away.
Եթէ իւր միայն խնդրէր զպաշտօնն, վաղվաղակի խրտուցանէր զպաշտօնեայս իւր. (Եզնիկ.։)
cf. Խնում.
Զբնութեանցն խցանել զաղբիւրս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
small room, cell, hut, cabin.
կայեանք խցկանն իւրոյ։ Ընդ երդս խցկանն. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
to cover;
to shut.
Եխուփ զաչս իւր։ Եբեց զաչսն, եւ դարձեալ խփեաց. (Հ=Յ. յունիս. ՟Բ.։)
Թէ ոք ի տիւն զակն իւր բանայ զմարգարէիցն բանս, որ վասն նորա. (Իգն.։)
cf. Խփանեմ.
Եխուփ զաչս իւր։ Եբեց զաչսն, եւ դարձեալ խփեաց. (Հ=Յ. յունիս. ՟Բ.։)
Թէ ոք ի տիւն զակն իւր բանայ զմարգարէիցն բանս, որ վասն նորա. (Իգն.։)
siekness, illness, indisposition, infirmity.
յինքեան կրէ իւրաքանչիւր ոք քաջողջութիւնս, եւ խօթութիւնս։ գրեալ էիք զորպիսութիւնն ո խօթութեան, եւ դարձեալ եթէ որպէս ի կենդանութիւն դարձեալ արծարծեաց զնա տէր. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Զ։)
mouth, tongue;
*parlour.
Ի քառից աստի գեղեցկաձայնեալ, ի տեսանելեաց եւ ի լսելեաց, ի խօսարանաց եւ ի շօշափելեաց։ Սրեալ իբրեւ օձի՝ խօսարանացն իւրեանց. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
to speak, to talk, to discourse, to converse;
to confer, to treat, to negotiate;
to betroth, to affiance;
— լեզուս, or ի լեզուս, to speak many languages;
— — եզակի, to thee-thou;
— ուղիղ, to speak out, distinctly — ի սրտի, to think, to meditate, to ruminate;
— սպառնալեօք, to speak threateningly or sharply;
— զքաղաքականութենէ, to talk politics;
տալ — զանձնէ, to be talked of;
to get a bad name;
— զումեքէ ի մահ, to compass a person's death;
— չարութիւն, to speak ill of, to slander;
— հաւու, to crow;
նա խօսեսցի առ ի քէն, he shall be thy spokesman;
— ումեք զկին, to betroth, to promise or to give in marriage;
— իւր զկին, to espouse, to marry;
կոյս խօսեցեալ առն, a vergin espoused to a man;
խօսեցայց ինձ զքեզ, I will marry you;
cf. Ընդ վայր.
speaking;
mediator.
Միջնորդօք խօսնականօք հաւանեցուցանել յիւրեաց յօժարութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
betrothed, affianced husband, intended.
μνηστήρ, μνηστεύων desponsatus, et sponsus, procus. այր՝ որ խօսեալ է զկոյս զոք՝ իւր ի հարսն. փեսայ կուսի նշանելոյ.
Սեպհականեալ մակդիր սրբոյն յովսեփայ աստուածահայր կոչեցելոյ, որ խօսեցաւ եւ էառ իւր ի կին զամենասուրբ կոյսն, եւ մնաց միշտ առանց գիտելոյ զնա.
Որոյ պահապան էր խօսնայրն անեղծ, եւ անապականութեան բնակից։ Հանդերձ յովսեփաւ իւրով խօսնարամբն. (Գր. սքանչ. ի կոյսն.։)
word;
speech, language, tongue;
discourse, sermon;
saying;
diction;
talk, conversation, chat;
word, promise;
report, news;
— ընդ Աստուծոյ, prayer;
— հաւու, cock-crowing;
խօսս արկանել՝ առնել, to speak, to talk;
խօսս առնել՝ դնել, to compose, to write;
ի խօսս գալ՝ մատչել, to begin to speak in one's turn;
to converse, to talk;
ի խօսս առնել, to cause to speak;
ի խօսս լինել՝ — կանաց or լեզուաց լինել, to be the public scorn, to become a bye-word;
կարճել զխօսս ուրուք, to interrupt a person, to break in upon;
—քո յայտ առնեն զգեզ, thy speech bewrayeth thee;
cf. Բան.
Մինչչեւ կատարեալ էր նորա զխօսսն ի մտի իւրում. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 15։)
the fourteenth letter of the alphabet, the ninth of the consonants;
fifty, fiftieth.
Մերթ եւ ընդ տղ, ստ, ճ, կ, թ, տ, ս, եւ այլն. զոր օրինակ մածանիլ կամ մատզիլ. ստեղն կամ ծեղ, ծիլ, ճիւղ. ծկոյթ, ճկոյթ. ճանաչեմ, ածեայ. ծուռ, կոր, թիւր. ծոյլ, թոյլ. ծորիլ, սորիլ, թորիլ. ծածանիլ, սանձայ՝ ընծայ. Ինձ (գազանն)՝ ինծ, եւ այլն. եւս եւ դձուձ, գծուծ. Ձաղ, ծաղսանիլ, տատանիլ. ծուր, տիւրոս. սիդոն, ծայդան՝ եւ այլն։
pliant, folding, pliable;
wrapped up, enveloped;
—ոյ թղթեան, roll of papers;
—ոյ խորան, աթոռ, portable altar;
camp-stool, folding-chair.
Կինկղիս՝ կանկեղոն ծալածով է. (Կիւրղ. թագ.) (այն է կողինջ ծովու ոլորածոյ)։
to plait, to ruffle, to fold;
to turn in or up, to roll or wrap up.
Առ եղիա զմաշկերակն իւր, ծալեաց, եւ եհար զջուրն. (՟Դ. Թագ. ՟Բ. 8։)
to spend, to expend;
to eat, to use, to consume, to waste, to reduce to nothing, to exhaust;
to absorb;
to devour;
to corrode;
*to sell;
— զժամանակն, to waste, to throw away one's time;
— զինչս, to dissipate one's fortune;
զվաստակս —, to lose one's labor, to have one's labor for one's pains;
ի զուր զբանսն —, to speak to no purpose, to talk to the winds;
հրոյ —, ի հուր —, to consume by fire;
— առաւել քան զսովորականն, to exceed the ordinary expenditure.
ի բժիշկս ծախեալ էր զամենայն լիչս իւր։ Ծախեա՛ ինչ ի նոսա։ Մտադրութեամբ ծախեցից, եւ ծախեցայց վասն անձանց ձերոց։ Ես ծախէի, եւ խառնէի ի ճաշ իմ։ Ծախեաց գանձս բազումս։ Ոչ ծախէ աղախին քո զկերակուրն՝ որ եկեալն է ընդ իս.եւ այլն։
Բոց կամ հուր ծախեաց զփայտ, զողջակէզ։ Հրով ծախեսցի։ Ծախել զսեղանն։ Ծախեսցէ զձեզ, կամ զազգս յերեսաց քոց։ Ոչ ծախեցաւ եւ ոչ ինչ, կամ եւ ոչ մի։ Վասն իմ ծախեցին զգործս իւրեանց.եւ այլն։
Փայտ ընդ փայտ շփեալ՝ հուր ծնանին, եւ անդէն ծնողք ծախին ի ծննդոցն իւրենց. (Խոսրովիկ.։)
that knows secrets.
Զոր ի միտս իւրեանց ունէին՝ իբրեւ զծածկագէտ յանդիմանէ. (Իգն.։)
close, dissembling, incomprehensible.
Այր ծածկամիտ եւ խորհախորհուրդ, որ հարցն իւր ոչ յայտնեաց, պոռնիկին յայտնեաց. (Եփր. դտ.։)
to cover;
to hide, to conceal;
to dissimulate, to mask, to cloak, to veil.
Յիւրաքանչիւր շիրիմս առ հարսն իւրանց ծածկեցին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 39։)
ԾԱԾԿԵԼ. καλύπτω, ἑπικαλύπτω operio, tego σκεπάζω, ἑπισκιάζω obumbro. Պատել. վերարկել, ընդ իւրեւ առնուլ. պատրուակել. ղօղել. քօղարկել. պարտըկել, գոցել.
veil, muffler;
roof, cover, refuge, shelter.
Դիւրաւ առնոյր զծածկոց երեսաց կտակարանացն աստուծոյ. (Ուռհ.։)
act of hiding;
occultness, secrecy, mystery;
cover, covering.
Ամպ ծածկութիւն նորա։ Եդ զխաւար ծածկութիւն իւր։ Յարկ ծածկութեան անձրեւոյ։ Ծածկութեամբ նորոց գեղարդեանց. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 14։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 12։ Ես. ՟Դ. 6։ Դատ. ՟Ե. 8։)
hidden, secret, occult;
stealthy, clandestine, underhand, furtive;
—, ի —, in secret, privately, secretly, by stealth, clandestinely;
—ք, hiding-place;
the secrets;
the private parts;
—ք սրտի, bottom, the inmost recess of the heart;
— հրամանք վերին Տեսչութեան, the inscrutable ways of Divine Providence.
Եղիցի ողորմութիւն քո ի ծածուկ։ Հայրն քո՝ որ տեսանէ ի ծածուկ։ Ոչ ի ծածուկ ինչ խօսեցայ։ Եհարց զնա թագաւորն ի տան իւրում ի ծածուկ։ Արարեր ի ծածուկ։ Առին զհուրն ի ծածուկ.եւ այլն։