circuit, return;
reward, retribution;
answer, report, signification;
— բանից, phrase, sentence, style.
Յառաջագոյն գիտէր զկամացն փոփոխումն եւ զբնութեանն դարձուած՝ ըստ իւրոյ վճիռն տալոյ. (Կիւրղ. ծն.։)
to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.
Դարձոյց զամենայն աւարն, եւ զժողովուրդն։ Դարձուցանելով դարձուցի՞ց զորդի քո յերկիրն՝ ուստի ելեր։ Զարծաթն այսրէն կշռով դարձուցաք։ Ոչ դարձոյց զերեսս իւր յինէն։ Դարձոյց զերեսս իւր յորմն։ Դարձո՛ զոտն քո ի ճանապարհէ չարէ։ Դարձոյց զթիկունս իւր։ Դարձուսցէ զբարկութիւն իւր ի նմանէ։ Դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց։ Դարձուցից զսուգ նոցա ի խնդութիւն։ Դարձոյց զմիտս իւր։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Զամենայն զօրսն ի փախուստ դարձուցանէին։ Դարձոյց զարծաթն առ մայր իւր։ Դարձուցաւ ինձ այսրէն արծաթն։ Եւ զյափշտակութիւնն դարձուցանիցէ։ Դարձուցից քեզ զամենայն անդս սաւուղայ.եւ այլն։
cf. Րաշոյն.
Արկ զձեռն իւր ի դարշոյն, եւ պատառեաց զնա երկոտասան մասն. (Եփր. դտ.։)
fraudulent, fallacious, disloyal;
impostor;
felon, cheat, prevaricator, sycophant, traitor.
Դաւաճանս կրեալ յիւրայոցն՝ փախեաւ ի մադիամ. (Նախ. ել. ՟Ե։)
that holds the same faith.
Վկայակցաց իւրոց եւ դաւանակցաց։ Եղեն միմեանց դաւանակիցք. (Տօնակ.։)
cf. Դաւանութիւն.
Ստոյգ դաւանմամբ։ Դաւանման ճշմարտականի։ Ուղղահամբոյր դաւանմամբ։ Ստայօդն թիւր դաւանման. (Նար.։)
cf. Դաւ.
Զիւրաքանչիւր դաւանաց տուգանս. (Պիտ.։)
Դաւանս յինքեան սրեալ, եւ նենգապատիր խաբէութիւն ի սիրտ իւր նիւթեալ. (Յհ. կթ.։)
to defraud, to cheat, to contrive.
Ի ձեռն սիրոյ դաւել։ Դաւել կամիցի զարքայ. (Խոր. ՟Ա. 26։ ՟Բ. 36։ Դաւել նմա, կամ անձին իւրում. Զքր. կթ.։ Նանայ.։ Մաշկ.։)
frequenting company;
evagation, distraction, dissipation.
Ի միայնանոց վայրի առնէ իւր դեգերանս. (Փիլ. իմաստն.։)
to frequent company;
to trifle;
to wander, to recreate one's self.
Դեգերեալ գտցէ զնա առ դրունս իւր. յն. παρέδρος assidens Իմ. (՟Զ. 15։)
cf. Դեգերանք.
Ասպականին ընդ շունս եւ ընդ գազանս առնէ զիւր զդեգերումն վարուց։ Յիմաստասիրութեանն արարեալ զդեգերմունս շրջելոյ։ Ո՜վ յերկինս աստուածային դեգերմանցն (մտօք). (Փիլ.։)
Բազմաժամանակեայ դեգերմամբք մաշէին զաւուրս իւրեանց ի դպրոցս ասորի գիտութեան։ Բազում թախանձանօք եւ յերկար դեգերմամբ խնդրեսցէ. (Փարպ.։)
to poison;
to infect with poison;
to physic;
to dye.
Կին՝ որ զարգանդ իւր դեղէ. (Մխ. դտ.։)
venemous, poisoned.
Մի՛ ոք զանձն իւր դեղոտիւք այնոքիւք պղծեալ գայցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
religion, faith, sect, belief (of infidels).
Ըստ ձախողակի դենին իւրեանց։ Զրկեալ ի կատարեալ դենէս. եւ այլն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
penny, denier, denarius.
Ընդէ՞ր ոչ իւղդ այդ վաճառեցաւ երեքարիւր դենարի. (Յհ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Հնգից հարիւրոց դենարաց պարտուց շնորհաբաշխութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
still, yet, to this hour;
newly, recently.
Դեռ ընդ դեռ եկեալ անցեալ էին յաշխարհ տէրութեան իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
rough, stiff, rude;
scabrous place.
Ապառաժք եւ դերբուկ ... ոչ պտղաբերին յորդաբուխ աղբիւրաց. (Ճ. ՟Թ.։)
demon, devil, evil spirit;
gnome, spirit, genius.
պ. տիյվ, տիվ, տէվ. δαίμων, δαιμόνιον daemon, daemonium Այս. ոգի չար. չար հրեշտակ. հոգեղէն արարածք ապստամբեալք յաստուծոյ՝ ընդ գլխաւորի իւրեանց, որ կոչի սատանայ, բանսարկու. ... ռմկ. սատանայ, դիւանք. (իսկ սանս. տէվա, աստուած).
Սա ուրեմն աստուած՝ դեւ իւրաքանչիւր (մարդոյ) պարգեւեաց. զայս արդեօք, զոր ասեմք բնակիչ իսկ ծայրաբար ի մերում մարմնի. (Պղատ. տիմ.։)
painful, troublesome, uneasy, tiresome, bitter, odious, cruel;
haughty, austere, grievous, vexatious, mortal, terrible.
δυσμενός, ἁργαλέος, δεινός , χαλεπός malevolus, dirus, molestus, difficilis Դժնեայ. դաժան. խիստ. սաստիկ. դառն. անբերելի. չար. չարասէր. անողորմ. ողորմ. չարաչար. դժուարին. թշուառ. ծանր. եւ Առաւելեալ յիւրում կարգի. դժար ու անտանելի. գէշ.
Առ այսպիսի առաջարկութիւնս հերձուածողաց ո՛չ է դժնդակ (այսինքն դժուարին) ընդդիմաբանել. (Կիւրղ. գանձ. ՟Ի՟Ե։)
Որ չա՛ր է հնազանդելոցն (դիւին՝) դժնդակ խաղաղութիւնն քան զպատերազմն. (Կիւրղ. ղկ.) իմա՛, վնասակար, կամ չարաչար։
very troublesome, very harsh, haughty, wicked.
Դժնդակագոյն վնաս, մոլեգնութիւն, պատիժ, տանջանք. (Փիլ.։ Կիւրղ. գանձ.։)
Դժնդակագոյն քան զիւր նախնի թագաւորսն լինէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
that has a bad or bitter root.
buck-thorn.
Թուփ դժնեայ՝ խոշոր փշովք լի, չարաչար խոցոտիչ, եւ դիւրավառ. Տե՛ս (Դատ. ՟Թ. 14։ Սղ. ՟Ծ՟Է. 10։ Իսկ Ես. ՟Ծ՟Ե. 13. ըստ յն. է եղիճ։)
more vexatious, very bad.
Դժոխագոյն թշուառութեամբ յերկաքանչիւր կողմանց զրկեալ գտանի. (Պիտ.։)
vexation, obstinacy.
Զակամայ սանձիցն բռնադատութիւն դժոխակամութեանն իւրոյ եդեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)
infernal.
Դժոխային է ենթակայի ոչ առ իւրն արհեստ պատահիլ. (Մագ. ՟Հ։)
obscure, difficult to understand.
Զյայտնաբան դիւրաբան իմաստութիւն իբրեւ զանհնարին դժուարաբան համարի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
to tear, to devour;
— զմիմեանս, to tear each other, to tear one another to pieces.
Գիշատեալ էին կողք իւրեանց ի քարանց. (Ճ. ՟Ժ.։)
nocturnal guard;
—ք cf. Գիշերապահութիւն.
Զայլ պահ գիշերապահ շուրջ զնոքօք զգուշութեամբ բիւրազգի ածէին. (իմա՛ պահպանութիւն գիշերային. ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 3։)
that which makes the hair grow.
Որ բղխէ կամ բուսուցանէ յիւրմէ զգէս.
conscience;
knowledge.
Իւրաքանչիւր ոք ի մէնջ մտաց գիտակցութեամբ ճշմարտութեան բանիցս վկայէ. (Լմբ. ատ.։)
to know, to perceive;
to learn, to understand;
to feel, to recognize;
to be able;
to consider, to observe, to note;
to believe;
to know, to have a carnal connection with;
ոչ —, to be ignorant of, not to know;
— զայր or զկին, to lie with a man or woman;
ոչ գիտէ զամօթ, he has no shame;
քաջ, ճարտար գիտեմ զայն, I know it throughly;
չգիտեմ, I do not know, I am ignorant of it;
գիտասջիր, know ! չ— զի՛նչ առնել, to be at a loss what to do.
Յառաջագոյն գիտէր զսատանայէ, թէ թիւրելոց է։ Կանխաւ գիտէր զՅակոբայ. (Եզնիկ.։)
Զգլխոյն՝ յոյնք ոչ զիսկզբանէն գիտեն, այլ՝ կարճ ի կարճոյ. (Կիւրղ. ծն.։)
science, knowledge;
doctrine, understanding, wisdom, study, art;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
գիտութեամբ, knowingly.
Աստուած յայլմէ ոչ ընդունի զգիտութիւն, այլ ինքն այլում շնորհէ. (Կիւրղ. ծն.։)
learned, lettered, literate, wise, knowing, well performed;
skilful, intelligent;
diviner, foreteller;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
— առնել, to inform.
Տգէտքն տայցեն զկամս իւրեանց գիտնոյն ամենայն. (Երզն. մտթ.։)
to roll;
to wheel;
to surpass, to excel;
to bend, to incline;
— զձեռն, to extend or stretch out the hand;
— զոք զինքեամբ, to win over, to attract, to gain one's favour;
զյունովք — խորհրգովն, to be on the Greeks side, to be a partisan of the greeks;
— զփայլումն արեգական, to din, offuscate, darken or eclipse the splendour of the sun.
Եւ որ գլէ վէմ, յանձն իւր գլեսցէ. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 27։)
Յայս վճիռ գլել զդատաստանդ։ Գլել (այսինքն գլիլ) ի գութ. (Պիտ.։ Փորձէր, թէ յո՛ր կոյս գլեսցէ գութն, յինքն եւ յորդի՞ս իւր, եթէ առ հիւրասիրութիւն, մարգարէին. Ոսկ. հերոդ.։)
cf. Գլխատեմ.
Եթէ հրամայող զինուոր զիւր զինուորակիցն սրով հարկանէ, գլխահատեսցի (ա՛յլ ձ. գլխատեսցի). (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
oppressor;
tomahawk.
Զայնպիսի տէր գլխահար ի վերայ անձին իւրոյ կացուցանիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
poll-tax, capi-tation, head-money.
Յիւրաքանչիւր անձէ գլխահարկ պահանջէր. (Մարթին.։)
Առաքեցաւ կիւրինոս՝ գրել զազգն հրէից, եւ դնել գլխահարկս. (Միխ. ասոր.։)
hat;
cap, bonnet.
Իջցէ օրհնութիւն ի վերայ այսմիկ գլխարկիս, զոր աղախին քո կամի արկանել զգլխով իւրով. (Մաշտ. ջահկ.։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
Առեալ զամենայն գլխաւորսն։ Երկուս ի գլխաւորաց իւրոց։ Հանդերձ գլխաւորաւ նոցին ղեւոնդիւ. (Խոր.։)
cf. Գլխաւորաբար.
Յիւրաքանչիւր ինչ առ ի նոցանէ խնդիր եղելոց գլխաւորապէս ասել. (Կիւրղ. գանձ.։)
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
Գլխաւորելով ըստ իւրաքանչիւր հասակացն զամենայն առաքինութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Ողջախոհութեամբ գլխաւորէր զկեանս իւր. (Ճ. ՟Ա.։)
Մեք եւ զայսոսիկ գլխաւորեսցուք՝ ի թիւս բաժանեալ յաղագս դիւրայիշատակութեան. (Առ որս. ՟Ե։)
himself, personally, in person;
all, totally, entirely.
ԳԼԽՈՎԻՆ. Ի ԳԼԽՈՎԻՆ. Ինքնին՝ գլխով եւ անձամբ իւրով. ըստ յն. ինքն իսկ. զինքն կամ ինքեա անգամ (յամենայն դէմս եւ հոլովս). եւ ամենայն մասամբ. բոլորովին. եւ Տի՛ նա. բուն ինքը, ինքն ալ.
to roll.
Երկանն երագէ քան զընթացս մրջեանն, եւ գլորէ զնա (յիւրմէ). (Շիր.։)
Զի եթէ գլորիցի մին, կանգնեսցէ զնա ընկեր իւր. եւ վա՛յ միումն՝ յորժամ գլորիցի. (Ժղ. ՟Դ. 10։)
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
Եբրայեցւոցն իմաստնագոյնքն գծագրովքն իւրեանց (կամ իւրովք) զաստուածութիւն պատուեցին. (Առ որս. ՟Է. յն. յատուկ նշաննկօք։)
Պատկեր գծագիր պարտ եղելոյն ի մեզ միութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
Ի փոքր բոլորակի զերկինս գծագրեն շուրջանակի. (Կիւրղ. գանձ.։)
to strike out;
to erase, to mark with a flourish;
to write;
to cut, to scratch.
Ո՛չ կարաց զհետս իւր գծել ի վերայ վիմին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
cf. Գծուծ.
Աղքատն գծուծ բանիւք զսիրտս թագաւորի ի վշտակցութիւն իւրեաց խոնարհեցուցանեն. (Կլիմաք.։)
clergyman, ecclesiastic.
Գղերք եկեղեցւոյն իւրոյ։ Գղերց ... Գղերիւք եկեղեցւոյ. (Յհ. կթ.։)
to lie down.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
cf. Գմեմ.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)