Definitions containing the research ինքն : 5288 Results

Տիեզերաքարոզ

See full entry →

adj.

preached, published to all the world.


Վաղուեան

See full entry →

adj.

of tomorrow;
ի վաղորդեայն աւուրն, the day following;
ի վաղուեան գիշերին, tomorrow night.

NBHL (1)

Որ զվաղուեան աւուր դառնութեան լեղւոյն քաղցրացուցեր զճաշակ. (Շար.) այսինքն զհին ուրբաթ աւուր դրախտին. կամ զվաղու ի ուրբաթ աւուր (եթէ իցէ երգն վասն հինգ շաբաթի աւուր, որ այժմ երգի յուրբաթու)։


Վաճառ, աց, ուց

See full entry →

s.

business, trade, commerce, dealings, merchandise, goods, wares, commodities;
market, sale, purchase;
market-place, hall, mart, fair;
—ք, provisions;
cf. Մեծաքանակ;
փոքրաքանակ —, retail trade;
ի — արկանել, to sell, to put up or offer for sale;
— լինել, to be sold, to be on sale;
cf. Հատանիմ.

NBHL (1)

Մարթ էր նոցա որպէս եւ քեզ՝ ի վաճառս հատանել (իլ. այսինքն բերել). (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)


Վայ, ի, ոյ, ից, ոց

See full entry →

s.

woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.

NBHL (1)

ՎԱ՛Յ. οὑαί vae! οἱμι! hei mihi ὧ!, ο!, αἱ αἱ ! vae vae! Նոյն ձայն է եւ յայլ լեզուս. վա՛յ, ուա՛յէ, ուէ՛, վէ՛, կուա՛յի, վէ՛յլ, օ՛յի, հօ՛յի, հէի՛, հէու՛, հէ՛, ի՛, օ՛. այսինքն Աւաղ. եղու՛կ. ո՛հ. ո՛վ. ո՛. ափսո՛ս.


Վայ

See full entry →

int.

woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.

NBHL (1)

ՎԱ՛Յ. οὑαί vae! οἱμι! hei mihi ὧ!, ο!, αἱ αἱ ! vae vae! Նոյն ձայն է եւ յայլ լեզուս. վա՛յ, ուա՛յէ, ուէ՛, վէ՛, կուա՛յի, վէ՛յլ, օ՛յի, հօ՛յի, հէի՛, հէու՛, հէ՛, ի՛, օ՛. այսինքն Աւաղ. եղու՛կ. ո՛հ. ո՛վ. ո՛. ափսո՛ս.


Վայել

See full entry →

s. v. imp.

cf. Վայելք;
վայել է, վայել են, վայելէ, վայելեն, to befit, to become, to be beseeming or seemly, to be proper;
ոչ — են, it is not fit, it is unbecoming.

NBHL (1)

Ուղղոց վայելէ օրհնութիւն (այսինքն օրհնելն զաստուած)։ Քեզ վայել է օրհնութիւն (այսինքն օրհնիլն) աստուած ի սիովն։ Տան քում վայել է սրբութիւն։ Քեզ իսկ վայել է։ Ոչ վայելէ անզգամի փափկութիւն.եւ այլն։


Վայելեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.

NBHL (2)

Ի նոր ճաշակսն վայելեսցեն։ Ընդ նոցին արգարոցն վայելէին։ Կշտապինդ՝ վայելիցէք ի գալստենէ փառաց դորա։ Եկա՛յք եւ վայելեսցու՛ք ի բարութիւնս որ կանս։ Ե՛կ եւ վայելեսցուք սիրով (այսինքն ի սէր)։ Ձերով իշխանութեամբդ վայելեն.եւ այլն։

Ուղղոց վայելէ օրհնութիւն (այսինքն օրհնելն զաստուած)։ Քեզ վայել է օրհնութիւն (այսինքն օրհնիլն) աստուած ի սիովն։ Տան քում վայել է սրբութիւն։ Քեզ իսկ վայել է։ Ոչ վայելէ անզգամի փափկութիւն.եւ այլն։


Վայելչաբար

See full entry →

adv.

suitably, decently, properly, pertinently, aptly, justly;
comely, elegantly, genteelly, prettily, graciously.

NBHL (1)

Վասն այսորիկ ոք յիրաւի եւս վայելչաբար զարմասցի։ Զոր սրբապէս վայելչաբար (յն. սրբավայելչաբար) հրամայեաց ինքն աստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Վայեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to whine, to cry out, to deplore, to lament aloud;
to utter woes, to menace with woe.

NBHL (1)

Վայէ զարբեցողն։ ՎԱյէ զնա, զի ոչ տայ զինքն ի ձեռն յարուցանողի. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)


Վայր, աց, ից

See full entry →

s.

place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.

NBHL (4)

Վասն սոցա ասացեալ է մեր յայլում վայրի։ Եւ դարձեալ զգուշացեալ յայլում վայրի գրի. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 6։ Կոչ. ՟Դ. (այսինքն այլուր)։)

Ծառայ զինքն անուանեաց ո՛չ ընդ վայր, այլ՝ Քրիստոսի. (Ոսկ. հռ.։)

Մի՛ ի վայր անկանիք (այսինքն մի՛ լինիք երկրաքարշ)։ Զպարիսպն երիքովն ի վայր շարժեալ. (Սարգ. եւ այլն։)

Անցեալ ընդ մէջ նոցա՝ գնաց, ցո՛ր վայր ինքն կամեցաւ։ Ցո՛ր վայր յառաջանան եւ դադարեն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)


Վայրաբնակ

See full entry →

adj.

living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.

NBHL (1)

Որ վայրաբնակի ուրուք (այսինքն իմիք) մրգաց հանդիպի՝ ճաշակելով. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Վայրագնաց

See full entry →

adj.

vagrant, erratic, vagabond;
lewd, libidinous.

NBHL (1)

ՎԱՅՐԱԳՆԱՑ ՎԱՅՐԱԳՆԱՑԵԱԼ. μετέωρος vagus. Որ գնայ եւ շրջի ի բացի. մոլորական. ինքնագլուխ. անսանձ. վայրաբեր. հեշտասէր.


Վայրակեաց

See full entry →

adj.

cf. Վայրաբնակ;
local.

NBHL (1)

Ապենիազն աստուած վայրակեաց բնակութեան եւ կայանաւոր սահմանացն. (Ագաթ. այսինքն անկարօտ տեղւոյ։)


Վայրապար

See full entry →

adv. adj.

in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.

NBHL (3)

Հանապազ ի վայրապարացն (յն. յանտեղեաց) զինքն վերստին կոչեսցէ։ Զբօսանք (բանից) վայրապար՝ ի բաց ընկեցեալ լիցի. (Բրս. հց. եւ Բրս. ճգն.։)

Տան պատճառս վայրապարաց զրպարտողաց մարդկան։ Բազմացան եւ անվայելուչ վայրապարաց՝ հոգւոցն երեսք (այսինքն՝ աչք) միշտ կափուցեալ են. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ ՟Դ. 2։)

Եթէ եղբայր զեղբայր ի վայրապարս տրտմեցոյց. յն. յանտարբերս, այսինքն ի չնչին իրս. (Բրս. հց.։)


Վայրենամիտ

See full entry →

adj.

fierce, wild, savage, brutal, barbarous, ferocious, cruel.

NBHL (1)

Ըստ բնութեան գազանաց վայրենամիտք լեալ։ Իսկ նոքա՝ որ այնպիսի վայրենամիտք են։ Այսինքն ապառում եւ վայրենամիտ եղեն. (Արծր. ՟Գ. 11։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։ Իգն.։)


Վայրենի, նւոյ, նեաց

See full entry →

adj.

wild;
rustic, unmannerly, clownish, boorish, ill-bred, uncivil, savage, ferocious, fierce.

NBHL (1)

Հաւուց վայրենեաց (այսինքն ցամաքայնոց) եւ ջրականաց (այսինքն ջրայնոց)։ Թագաւորաց վատասրտաց, թուղամորթաց, վայրենեաց (յն. բարբարոսաց). (Եւս. քր. ՟Ա։)


Վայրէջք

See full entry →

s.

descent, going down.

NBHL (1)

Երկինքն ի յերկիրս, եւ երկիրս ի յերկինքն. վայրէջք ի խոնարհ, եւ վերելք ի բարձունս. (Նար. տաղ եկեղ.։)


Վանական, ի, աց

See full entry →

s. adj.

cenobite, monk;
prior, superior, abbot;
conventual, claustral, monastical, cenobitical.

NBHL (1)

Վանական վարդապետ. այսինքն յովհաննէս վարդապետ տաւուշեցի՝ հիմնադիր եւ առաջնորդ գետկայ վանից. (Վրդն.։ Կիր.։ Մաղաք.։)


Վանգ

See full entry →

cf. Վանկ.

NBHL (2)

Կենդանւոյն ի վերայ եդեալ հեփեստեայ (այսինքն հրոյ), ի ճայթիւն վանգիցն ուռուցման պատառելոյ պայթման մորթոցն. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)

Յաղագս վանգի։ Փաղառութիւն (կամ վանկ) է իսկապէս պարառութիւն ձայնորդաց (այսինքն բաղաձայնից) ձայնաւորաւ կամ ձայնաւորօք. որպիսի, կար, գութ։ Իսկ պիտակապէս եւ ի նեզէ (այսինքն ի միոջէ) ձայնաւորէ. որպիսի, ա՛, է։ Յաղագս երկար վանգի. երկար փաղառութիւն լինի՝ եւ այլն. (Թր. քեր.։)


Վանգեմ

See full entry →

va.

to syllable.

NBHL (1)

Վանգ, իբր թէ ի միոջէ կողմանէ ձայնաւորն վանգեալ իցէ. իսկ փաղառութիւն՝ որ է հեգ, շուրջանակի պտտեալ ունի զձայնաւորն։ Վանգ ասի, յորժամ ձայնաւորն ի միոջէ կողմանէ ի ձայնորդացն վանգեալ իցէ՝ յառաջոյ կամ ի վերջոյ. իսկ փաղառութիւն՝ որ շուրջանակի պատեալ է ձայնաւորն ի ձայնորդացն։ Որ է ըստ մտի մեկնութիւն. ուր ի յն. մի եւ նոյն է վանկ կամ փաղառութիւն, այսինքն ի միասին առումն տառից ինչ։ Տարտամ է եւ միտ բանիցս.


Վանեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive out, to expel, to thrust or push back or aside, to chase, to drive away, to pursue;
to repel, to beat off or back, to attack, to defeat, to rout, to conquer.

NBHL (1)

Վաներ (այսինքն վանեցեր) նովաւ դու ըզնոսին՝ առանց զինու պատերազմին. (Յիսուս որդի.։)


Վանեցի

See full entry →

cf. Վանական.

NBHL (1)

որպէս ռմկ. վանքցի. այսինքն Վանական, բնակեալն ի վանս, աբեղայ.


Վաշխ, ի, ից, ոյ, ու, ուց

See full entry →

s. adv.

usury, illegal interest;
—իւ, ի —ու, with usury, upon usury.

NBHL (2)

τόκος foenus, usura πλεονασμός abundantia. վր. վա՛սխի, եւ վա՛խշի. Անիրաւ շահ փոխատուութեան. շարիատ. տոկոսի. (յն. դօ՛գօս. այսինքն ծնունդ. թ. տօղուշ ).

Ամենայն քեզ քան ի վաշխին առնուլ (այսինքն փոխ առնուլ կամ վաշխիւ) ըմբերելի է. (Բրս. վաշխ.) յն. δανείζεσθαι.


Վառեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.

NBHL (2)

Վարդագոյն վառեալ ծաղիկ. (Շար. այսինքն հրափայլ եւ արծարծ։)

Վառեաց (այսինքն եռացոյց) աստուած ի ճակատ թագաւորին բորոտութիւն. (Ոսկ. ես.։)


Վասն

See full entry →

prep.

for, by reason of, for the sake of, on account of, in consideration of, considering, touching, concerning, upon the subject of;
as to, as for, with respect to;
— սիրոյն աստուծոյ, for the love of God;
— իմ, for me, for my sake;
as for me, for my part;
— թեթեւ ինչ յանցանաց, for a slight fault;
— երկիւղի, for fear of;
— ընտրելոց, in favour of the elect;
— զի, for, because, wherefore;
— է՞ր, why ? for what reason ?
— այնր or այնորիկ — այդր or այդորիկ —այսր or այսորիկ, for that reason, therefore, to that end, on that account;
— ո՞յր, for which ? for whom ?
— որոյ, why, therefore, by reason of which, consequently, wherefore;
— անգիտութեան, through ignorance, ignorantly;
— խաչի քո պատուականի, by means of Thy most precious Cross, through Thy intercession;
cf. Մեղք;
սմին իրի or վասն, for this reason.

NBHL (5)

ԶՎԱՍՆ ՄԵՂԱՑՆ. այսինքն Զզոհն՝ որ վասն մեղաց. cf. ՄԵՂՔ։

շ. ՎԱՍՆ ԱՅՆ. շ. այսինքն Վասն այնորիկ. իբր յն. ոճով (հյց. խնդ) διὰ τοῦτο propter hoc. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)

Վասն այնորիկ զինքն որդի մարդոյ կոչէ, զի եւ մարդիկ զաստուած հայր կոչեսցեն. (Աթ. ՟Ա։)

շ. ՎԱՍՆ ԶԻ. շ. γάρ enim, quia, quoniam. այսինքն ՎԱսն այսորիկ՝ զի. քանզի. զի. ստէպ յամենայն գիրս։ Եւ իբր Որպէս զի. (Ագաթ.։)

ՎԱՍՆ Է՞Ր կամ Ո՞ՅՐ. cf. Է՞Ր. ԸՆԴԷ՞Ր. այսինքն Վասն որո՞յ իրի. διὰ τί; quare? ինչու՛ համար. նի՛չին։


Վաստակաւոր

See full entry →

adj. s.

fatiguing, labouring, giving oneself trouble, laborious;
meritorious, well deserving;
tired, weary;
husbandman;
— այր, a man of merit, a deserving man.

NBHL (1)

Կեցջի՛ր վաստակաւորդ. այսինքն աշխատեալ, ի զուր խոնջեալ. տառապեալ. (Վրք. հց. ձ։)


Վատախտարակ

See full entry →

adj.

ill-starred, luckless, unfortunate;
— առնել, to render unhappy, to oppress, cf. Թշուառացուցանեմ, cf. Վատթարեմ;
to discomfit, to overcome.

NBHL (1)

Վատախտարակ. որ ի քմէ (այսինքն ի դարանի) կացեալ՝ ընդ կրուկն դարձուցեալ շփոթէ։


Վատահաճոյ, ից

See full entry →

adj.

disagreeable.

NBHL (1)

Որք վատահաճոյքն եղեն աստուծոյ, չարադեւք (այսինքն թշուառք) են. (Փիլ. իմաստն.։)


Վատաղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

constipation of the bowels, costiveness.

NBHL (1)

Վատութիւն աղեաց, այսինքն պնդութիւն որովայնի. (որպէս ողորկաղութիւն է դիւրութիւն՝ լուծութիւն)


Վատեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Վատիմ.

NBHL (1)

ՎԱՏԵՄ ՎԱՏԻՄ. ἁμβλύνομαι, ἁμβλυώττω, -σσω , ἁμβλυωπέω hebetor, obtundor, caecutio. Վատանալ աչաց՝ այսինքն տկարանալ ի ծերութենէ. վատիլ տեսութեան, նուազիլ, պակասիլ, կասիլ ի զօրութենէ. շլանալ. բթիլ. եւ Տկարանալ ո՛ր եւ է իրաց.


Վատթար, աց

See full entry →

adj.

bad, wicked, low, vile, base, contemptible, ignoble, degenerate, unworthy, puny, sorry;
cowardly.

NBHL (3)

Ո՞ այնպէս վաթթար եւ ապաժաման կայցէ։ Մի՛ հաւասար ումեք համարեսցի զինքն, այլ եւ՛ս վատթար ամենեցուն։ Գտանի վատթարագոյն, զի ի վատթարէն խաբեցաւ ... Գտանի վատթարագոյն եւս քան զվատթարն. (Սեբեր. ՟Թ։ Վրք. հց. ՟Գ։ Եզնիկ.։)

Սա է վատթարի (այսինքն քան զվատթարն) լաւագոյն։ Ոմն մարդ լինի ջերմ եւ ցուրտ, եւ վատթար՝ եւ առաքինի. (Արիստ. ստորոգ.։)

Ամաչելն ի վերայ վատթարիցն. այսինքն վատթար գործոց, վատթարութեանց. (Լծ. կոչ.։)


Վատթարազգի

See full entry →

cf. Վատազգի.


Վատթարապէս

See full entry →

adv.

badly, ill.

NBHL (1)

Գերելով զդստերսն սմբատայ՝ պահէ յամրոցին յանի ո՛չ վատթարապէս. այսինքն անվնաս կամ ի հանգստեան. (Խոր. ՟Բ. 35։)


Վատթարեմ, եցի

See full entry →

va.

to render worse, to cause to degenerate, to debase, to corrupt, to deteriorate, to alter;
to weaken, to abase, to undo, to defeat, to rout;
to insult, to defame, to dishonour;
to despise.

NBHL (1)

Աղանդն հեթանոսական յայտնեցաւ ի վատթարել թագաւորութեանն արշակունեաց. այսինքն ի տկարանալ. (Խոր. ՟Գ. 47։)


Վար

See full entry →

s. prep. adj.

tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.

NBHL (1)

Մարգարէն զբերան գազանին յաղօթս ի վար առնուլ։ Վեցերեւակ, զոր ի վար առեալ բոլորեցուն արարիչն՝ գործեաց զաշխարհս։ (Բերք երկրի) ի կերակուրս հեշտ վայելչութեամբ ի վար առեալ լինի։ Ի հինգերորդում յեղեանակին (ձեռնարկութեան) առնուլ ի վար ի նմանէ (այսինքն առեալ լինել)։ Տու՛ր մեզ ի վար զքոյին ձայնդ. աղաչեա՛, զի մեք առ քեզ հաւասարութեամբ ապրեսցուք։ Միտքն երբեմն ի վար տուեալ զինքն զգայութեանցն՝ ընդ ամենեսին սովորեալ է շրջիլ. (Փիլ.։)


Վարագոյր, գուրաց

See full entry →

s. fig.

curtain;
veil;
պատուհանաց, մահճաց, window-curtain;
bed-curtain;
— դրան, door-curtain;
թատրոնի, —, drop-scene;
— մետաքսեայ, silken curtain;
— ծալածոյ, զսպանակաւոր, roller-blind, spring-blind;
ձգել զ—, to draw the curtain, to draw down the blind;
բանալ զ—, to open or to draw back the curtain;
փակել զ—, to shut the curtain;
—աւ խօսել, to speak under a pretext.

NBHL (1)

Ի ձեռն վարագուրին, այսինքն է մարմնոյ իւրոյ. (Եբր. ՟Ժ. 20։)


Վարագուրեմ, եցի

See full entry →

va.

to veil, to cover, to hide.

NBHL (1)

Փակեալ զերկինս իբր սրահակաւ իմն յինքն վարագուրեալ. (Ագաթ.։)


Վարազացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to change into a boar, to render ferocious;
to put in a rage, to drive mad.

NBHL (1)

Զոչինչ վնասեալսն՝ չվնասելոցն վերայ (այսինքն ի վերայ չվնասելւոցն, ոչ վնասողաց) վարազացուցանէ եւ գազանացուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)


Վարատական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

sent as a colony, dispersed, scattered;
vagabond, wandering;
colonist, planter.


Վարատեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Վարատեցուցանեմ.

NBHL (1)

Վարատեմ եւ ցրուեմ ես տեսէ զզօրսդ։ Մի՛ վարատեսցէ թշնամին ուխտին մերոյ զոչխարս առաքելական եկեղեցւոյ քում սրբոյ։ Որք նորաձան ուսմամբ իբրեւ պատառող ժանեօք վարատեն (զհօտն քրիստոսի) ի միոյ սուրբ եւ ուղղափառ գաւթէ եկեղեցւոյ։ Որ օցտէ ի ճշմարտութենէ, այսինքն վարատէ. (Եփր. թագ.։ Ագաթ.։ Վրք. ածաբ.։ Լծ. ածաբ.։)


Վարդաբեր

See full entry →

adj. s.

rose-bearing;
—ք, rose-garden.

NBHL (1)

ῤοδοφόρος rosifer. Որ բերէ յիւրմէ այսինքն բուսուցանէ զվարդ.


Վարդամատն

See full entry →

adj.

rosy-fingered;
— բանայ արշալոյս զդրունս արեւելից, the — Morn opens the gates of the East.

NBHL (1)

ῤοδοδάκτυλος roseos digitos habens. Ոյր մատունքն իցեն հանգոյն վարդի. մակդիր հերայի չաստուածուհւոյ՝ այսինքն արշալոյս՝ առ քերթողս.


Վարդապետիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be instructed, teached, to learn, to study.

NBHL (1)

Որ ուրանայն զինքն, ոչ զոր խորհի՝ առնէ, այլ զոր վարդապետի. (Բրս. հց.։)


Վարեմ, եցի

See full entry →

va.

to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.

NBHL (3)

Վարեցին արտս, եւ տնկեցին այգիս։ Ոյք վարէին արտասուօք, ցնծութեամբ հնձեսցեն։ Վարէր (զերկիր) երկոտասան եղամբք։ Հարկիք եզանցն վարէին։ Զայգի քո մի՛ վարեսցես այլեւայլ. մի վարեսցես զայգի քո այլեւայլ (անասնովք)։ Մի՛ վարեսցես զեզն եւ զէշ ի միասին (յն. յեզն եւ յէշ. այսինքն լծելով զնոսա ի միասին)։ Իբրեւ վարէր այր իսրայէլի, ելանէր մադիամ։ Աղարտ վարել (յն. ցանել աղս).եւ այլն։

Այս անուն զինքն ուղղակի վարէ, այսինքն անարատաբար կեայ, եւ բարւոք քաղաքավարի. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)

Բարկութեամբ վարեալ՝ կործանեաց զիս։ Չարաչար բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Անօրէնութիւնք (վնասակար են), որոց վարին նովաւ։ Վարեսցուք արարածովքս զբաղեալք իբրեւ ի մանկութեան։ Որով (իմաստութեամբ) որք վարեցան՝ առ աստուած առաքեցին զբարեկամութիւն։ Ոչ բնակէ ի մարմնի վարեցելոյ (այսինքն վարեցելում) մեղօք։ ((Կամ ըստ Գէ.ես.))


Վարժեմ, եցի

See full entry →

va.

to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.

NBHL (1)

Վարժեսցուք զբանդ ի վերայ նաւարկութեան. այսինքն փորձեսցուք. (Սահմ.։)


Վարժնականիշ

See full entry →

adj.

blazoned with a bird.

NBHL (1)

Ունօղ զնիշ՝ զնշանակ այսինքն զդրօշ վարուժանակի, իբր արու հաւու, արծուոյ, բազէի.


Վարիչ, չի, չաց

See full entry →

s. fig. adj.

goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.

NBHL (1)

Ոչ ընդ արբանեակսն, այլ ընդ վարիչն պարտին զարմանալլ։ Ոմանք եւ հրեշտակս վարիչս եդին նոցա (այսինքն լուսաւորաց). (Եզնիկ.։)


Վարկանիմ, կայ

See full entry →

vn.

to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.

NBHL (1)

Մոլորեալ՝ մարդ սոսկ զնա վարկանիւր։ Արժանաւոր զինքն վարկցեն (կամ վարկցին) ասացելոցն զինքենէ. (Նանայ.։)


Վարձանք, նաց

See full entry →

s.

portion, dowry;
hire of an harlot;
cf. Կապէնք.

NBHL (2)

Զոր ինչ բերէ կինն պռոյգս, գրեսցեն զնա. նոյնպէս գրեսցեն զվարձանսն, այս ինքն զտուայրն, որ է մահր. որպէս եւ հաւանի այրն ի պռոյգս, եւ կինն ի վարձանսն, գրեն հաստատուն. (Մխ. դտ.։)

Զի՞նչ էին վարձանք կուսին սրբոյ հարսինն (այս ինքն եկեղեցւոյ). եւ խօսեցայց ես զքեզ ինձ ասէ հաւատովք եւ արդարութեամբք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ.) (որ լինի եւ որպէս պռոյգ, պաշտատական, ի կողմանէ հարսին. μνῆστρον, -ρα arrhabo, -ones.


Վարձկան, աց

See full entry →

adj. s.

saleable, venal;
hireling, paid or hired man, servant, mercenary, day-labourer, workman;
farmer;
mistress, courtesan, harlot.

NBHL (1)

Զտաճարն սրբութեան դրամաժողով ի վարձու կացուցանել իբրեւ զայլ մեհեանս, եւ զքահանայապետութիւն ինքնին վարձկան գանձուց կացուցանել ամ յամէ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 3։)