battle-array, rank, line, order;
battle, war;
— առնել, կարգել զ—ն, to marshal, to array;
— դնել, ի — մտանել, to make war, to fight, to assail;
հատանել զ— պարւուց զօրաց, to put to rout, to disperse, to defeat, to discomfit.
· Calfa
Յերկու կողմանէն ռազմ գաղտ կարգեաց. եւ ինքն զութ հազար արսն բաժանեաց ի վեց ռազմն (թեւ բանակի). (Մամիկ.։)
s. bot. basil;
սուտ —, mercury, dog's caul.
· Calfa
(ռմկ. ռէհան, ռէհէն, ռիհան, ռըհան, ռէյհան ֆէսլիէն, իէքպիւն այսինքն միաբուն իտ. պաղէլիգօ. ի յն. վասիլիգօն որ է թագաւորական). Անուշահոտ ծաղիկ կամ խոտ մանրատերեւ գնդաձեւ բոլորեալ իբրեւ փունջ գեղեցիկ.
· Calfa
Ռամ սիրոյ՝ ռետին՝ անձկին կարօտ, կարօտ հեղեալ. (Նար. տաղ.։) (կամ ընթերցիր ռատ, այսինքն առատ)
chink, crack, crevice;
broken wave.
· Calfa
Բառ անյայտ. թերեւս որպէս յն. ռիղի, ռաղաս. այսինքն Պատառուած. հերձիք.
nostrils;
cf. Ընդաղոտ.
· Calfa
Ի ձեռն ռընգաց օդս (ձգի)։ Ռընգամբք ոչ շնչելով եւ ոչ հոտոտելով։ Ռընգամբքն որսալ եւ հետավարել (շան)։ Որ ինչ երեսք (այսինքն աչք) այլոց, ա՛յս ռընգունք շանց որսականաց եւ հետախուզից. (Փիլ.։)
appointment, salary, pension, pay, hire, wages;
maintenance.
· Calfa
ՌՈՃԻԿ. χορηγία, σύνταξις, ὁψώνιον, ἐστιατορία, βρῶμα, ἅριστον, δόμα suppeditatio, opsonium, stipendium, victus, cibaria, donum եւ այլն. եւ բայիւ χορηγέω, σιτομετρέω suppedito, frumentum metior եւ այլն. որ եւ ՀՌՈԳ ասի պ. րուղի, ... այսինքն Օրապարէն. Աւուր պարէն. թոշակ օրըստօրէ. կերակուր. տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Է. 12։ ՟Գ. Թագ. ՟Դ. 7. 22։ ՟Դ. Թագ. ՟Խ՟Է. 30։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 10։ ՟Ա. Եզր. ՟Դ. 55. 56։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 34։)
marcasite, iron-pyrites;
matricaria, feverfew, cardiaca, mother-wort.
· Calfa
ի պրս. ռուշէն, այսինքն լուսաւոր. պայծառ). πυρίτις marcassita, marchesita. Քար հրահան որպէս գայլախազ. է եւ անուն խոտոյ.
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
· Calfa
Որ զանգիտէս, որ դողայս (այսինքն սա՝ որ)։ Զոր տեսանենս այժմ (այսինքն զոր սոքա տեսանեն). (Յհ. իմ. երեւ.։)
Այրս. տունս. տեղիս. իմս, մերս. այսինքն այս այր, եւ այլն։ Այլ առաւել ասի ըստ գրոց, Այրս այս. զայրս զայս, եւ այլն։
Տէրս եւ վարդապետս։ Զոր ասեմս, զոր առնեմս, եւ այլն. այսինքն ես տէրս, եւ այլն։
Մեր արեգակս (այսինքն արեգակնս)։ Այս իմացումս. զայս իմացումս։ Զի՞նչ էր պատահմունս (այսինքն պատահմունքս)։ Մերձեսցի յունկն քո ջերմագոյն պաղատանս մեր (այսինքն պաղատանքս). (Դիոն. ածայ.։ Լմբ. առակ. եւ հմբ։ Ճ. ՟Գ.։)
Ի սկզբան բառից նախ քան զայլ բաղաձայն՝ հասարակօրէն հնչէ ըս. զոր օրինակ, սագտանել՝ է ըստգտանել. ստանձնել՝ ըստանձնել. սթափ՝ ըսթափ, ստերջ՝ ըստերջ. սկիզբն՝ ըսկիզբն, որ գրի եւ իսկիզբն, եւ այլն։ Բայց ուր բուն բառն իցէ սու կամ սի վանկիւ, յայնժամ յածանցս իւր՝ որպէս եւ ի հոլովս՝ թէ եւ գրեսցի պարզ ս, հնչէ սը. զոր օրինակ սուգ, սգոյ՝ այսինքն սըգոյ, սգալ՝ այսինքն սըգալ. սուտ, ստոյ, ստել. սուր, սրոյ, սրել. սիկ, սըկանալ. սին, սնոտի, սնանալ, եւ այլն։ զբառսդ՝ սպանանել, սպիտակ, սկիհ, սքեմ, սփիւռ, սփռել, եւ այլն. լույս ուղիղ տեսութեան եւ համեմատութեամբ հայկական եւ օտարազգի արմատոց՝ պարտ է արտաբերել՝ ըսպանանել, ըսպիտակ, ըսկիհ, ըսքեմ, ըսփիւռ, ըսփռել. այլ ի տեղիս տեղիս արտաբերին, սըպանանել, սըպիտակ, սըկիհ, սըքեմ, սըփիւռ, սըփռել։ Որպէս եւ բառդ ոպայ՝ որ առ մեօք հնչի ըսպայ, ուստի եւ ըսպարապետ, ըստ այլ լեզուաց է սէպտ, սիբահի։
Ս. Տառ՝ որ կազմէ յոգնակի հոլովական. երբեմն դնի որպէս ք, յուղղականն, (զորմէ զկնի). եւ որ յոգնակի ուղղական է ի յն. եւ լտ. առեալ լինի ի մեզ որպէս մակբայ. զորօրինակ ծանունս, երագս կամ երագունս, պնդագոյնս. այսինքն ծանունք կամ ծանրապէս, եւ այլն։
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
· Calfa
old, aged, in years.
· Calfa
Կորնիոն, եւ ինքն սաբա յուլիանոս խոստօվան եղեն ի տէր մեր. (Եւս. պտմ. ՟Ղ. 41։)
goose;
արու —, gander;
ձագ —ի, gosling;
— վայրի, gannet, soland goose, anser bassanus;
— շչէ, the goose cackles.
· Calfa
Մեծանունք եւ թանձրամարմինք հաւքն՝ փորն եւ թանձրն եւ սագն. (Փարպ.։) (Ի բառս գաղիանոսի գրի Սագ, որպէս յն. քինարին. այն է խին. եւ որպէս նենես, որ է նիդդա, այսինքն բադ)։
to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.
· Calfa
Որ եւ զտապանին յարմարագրութիւն սադրեցին սովիմբ եղանիլ. (Նար. մծբ.) այսինքն հայթայթեցին կցկցմամբ բանից առասպելաց։
sponge;
cf. Սպունգ.
· Calfa
Ունէր միշտ սաթնուկ, այսինքն սպունգ ի վերայ ծնկացն, եւ ջնջէր այնու զարտասուսն. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Է։)
reckoning, measure, account, number;
condition, position, state, manner;
— արկանել ընդ ումեք, to come to terms about the price, to bargain for, to contract, to strike a bargain for, to stipulate, to come to an agreement, to settle;
եւ որ ի սոցին —ի, and of other similar ones;
եւ որ այլ եւս սոցին —ի իրք, and of other like things;
որոց —ի են, among whom are;
եւ որ սոցին —ի են, and so forth, and so on, et caetera;
ո՞չ դահեկանի միոջ — արկեր ընդ իս, didst not thou agree with me for a penny ?
impost, rate, duty, tax, imposition, tribute;
order;
convention, contract, agreement;
budget;
tariff.
· Calfa
Զսակ աղիւսարկին։ Ոչ թողասցի ձեզ ի սակէն ձերմէ եւ ոչինչ։ Զսակ աղիւսոյն բովանդակ տայցէք։ Ըստ հանապազորդ սակին ... զսակ հանապազորդ աղիւսաթուին։ Զգարին եւ զյարդն բերէին՝ իւրաքնիչիւր ոք ըստ սակի իւրում։ Այր ըստ սակի իւրում ետուն զարծաթն եւ զոսկի. եւ այլն։ Կամ Որ է ինքն յազգէ քահանայիցն օծելոց սակի։ Որ նորա վիճական սակի են։ Որոց սակի են եւ այլն։
but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.
· Calfa
ὄμως, ἁλλά, ἕμπας, ἕμπης tamen, verum. որպէս թէ Սակայն լիցի, այսինքն այնու պայմանաւ։ (գրի եւ իբր ռմկ. ՍԱԿԷՆ, իբր ի սակէն)։ Բայց. այլ յայսր ամենայնի վերայ. համայն. միանգամայն. ապաքէն. իսկ. չափին. (լծ. յն. օ՛մօս ).
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
· Calfa
Զոր ի սակաւուց (այսինքն ի կարճոյ, կամ սակաւուք) պարզաբանեսցուք ի պէտս լսողաց. (Ճ. ՟Ա.։)
concise discourse, brevity of speech, pauciloquy.
· Calfa
Մերթ ըստ հոմաձայնութեան յունին, μικρολογία . Ունելն զբան սակաւուց իսկ՝ այսինքն զհաշիւ դուղնաքեայ իրաց. ագահութիւն. ռշդութիւն. ժլատութիւն.
cf. Սակաւաժամանակեան.
· Calfa
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
· Calfa
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
of short duration, temporary.
· Calfa
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
requiring but little care.
· Calfa
Արմատս ինչ ինքնաբոյսս եւ սակաւախնամս. (Արծր. ՟Ա.)
cf. Սակաւաբան;
— լինել, to speak but little, to be taciturn.
· Calfa
Խոնարհեցուսցէ զինքն առ ի սակաւախօս լինել, եւ ցածրախօս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
narrow entry.
· Calfa
Զխռչափողն արար պատուածով եւ գօտիւք (այսինքն գօտեօք). (ի սակաւամտութիւն օդոյն. Ոսկիփոր.։)
few in number, inconsiderable, little.
· Calfa
Ի փախուստ դառնայր, եւ սակաւաւո՛ր (այսինքն սակաւ արամբք) մտեալ ամրանայր ի քաղաքն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.
· Calfa
Ասի եւ ՅՈ՞Ր ՍԱԿՍ. ՟Ա. Յհ. ՟Գ.. 12. կամ ՍԱԿՍ Է՞Ր. Նանայ. այսինքն Յո՞յր սակս. սակս ո՞յր։ Եւ՝ ՅԱՅՆ ՍԱԿՍ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 13։ ՟Ա. Յհ. ՟Գ. 5։) կամ ՍԱԿՍ ԱՅՍ. Մագ. ՟Կ՟Է. այսինքն Վասն այնորիկ (այնու սակով). վասն այսորիկ։
hatchet, axe;
cf. Սակեր.
· Calfa
Որպէս լտ. sacer, sacrum. Նոյն ընդ Սակեր. այսինքն սրբազանեալ վճիռ կամ գիր արքայադրոշմ.
troop, phalanx;
slip, slide.
· Calfa
(ՍԱՀ 2) Մարթի նշանակել իբր ռմկ. շախ, շահ. այսինքն Շառաւիղ, ընձիւղ. cf. ՇԱՔԼԵՄ։ (ՍԱՀ) Եւ նմանութեամբ գոգցես՝ վարի որպէս Գունդ. փաղանգ. φάλαγξ phalanx.
(ՍԱՀ 2) Մարթի նշանակել իբր ռմկ. շախ, շահ. այսինքն Շառաւիղ, ընձիւղ. cf. ՇԱՔԼԵՄ։ (ՍԱՀ) Եւ նմանութեամբ գոգցես՝ վարի որպէս Գունդ. փաղանգ. φάλαγξ phalanx.
bound, term, circumscription;
bounds, limits, confines, frontier, borders;
extremity, sphere;
definition;
statute, rule, regulation;
decision, determination;
jurisdiction, extent;
department;
neighbourhood, district, provinces;
—ք, outskirts, suburbs;
—ք հակատոյ, articles of faith;
— երկրի, կալուածոց, landmark;
— հատանել, to fix the boundaries of;
յարդար —ս ամփոփել զիմն, to reduce to its proper limits;
— դնել, to bound, to fix bounds to, to limit, to end;
— դնել անձին, to propose, to deliberate, to resolve;
երդնուլ արդումն —աւ, to bind oneself by an oath;
անցանել ըստ —, to overstep, to pass the limits or boundaries;
—աւ ասել, to say briefly;
յաղետալի — հասուցանել, to reduce to a deplorable state;
cf. Զէն.
· Calfa
Շեղելով ի նիւթ, այսինքն թոյլ տալով սահմանին, եւ ոչ կալլով զնա՝ չարանայ. (Մաքս. ի դիոն.։)
slippery, failing, frail, wavering, unsteady, inconstant, fickle.
· Calfa
Զսաղապ եւ զոնոտի միտս նորա յինքն յանկուցեալվստահէ։ Սաղապ եւ սնոտի խաբեբայն։ Սաղապս իմն սնոտիս համարեալ զուխտ երդման սմբատայ. (Յհ. կթ.։)
psalmist, psalm-signer.
· Calfa
Գայ սաղմոսերգուն (ըստ մեզ՝ սարկաւագն) ի մէջ եկեղեցւոյն, եւ ինքն միայն առանց օգնականի ասէ, Սաղմոս ասացէք աստուծոյ մերոյ. (Պտրգ. աթան.։)
cf. Սամետիք.
· Calfa
ՍԱՄԵՏԱՅՔ ՍԱՄԵՏԷ ՍԱՄԵՏԻ. ἰμάς corrigia, lorum δεσμός vinculum. Կապ սամեաց, այսինքն լծոց. փոկն կապիչ եւ յօդիչ անրոյ լծոյն. ռմկ. սամատիք, սամէթէլք
anise, dill;
fennel;
— վայրենի or ծովային, samphire, crithmum.
· Calfa
Օձի աչք յորժամ ցաւիցեն, երթայ ուտէ ղումրայ, այսինքն սամիթ վայրենի, եւ ողջանայ. (Վեցօր. ՟Թ։)
president of the games, giver of prizes.
· Calfa
Եւ սարեա էր պարգեւապէտ նորա (այսինքն սեդեկիայ արքայի). (Երեմ ՟Ծ՟Ա. 59։)
rock, cliff, steep, precipice.
· Calfa
Կապեաց զինքն ի կանգուն ի պարեխ վիմին։ Զի մի՛ գիրացեալ (մարմինն՝) ի պարեխս մեղաց գլորեսցէ զնա (զհոգին)։ Շրջէր ի դժուարին փապարս, ի պարեխս, եւ ի կապանս. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ղ. ՟Ը։)
simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.
· Calfa
Ամենեքեան՝ որք զտէր յանձինս յափշտակեալ կամին, պարզ հարկաւորին լինել՝ առանց ստեղծական (այսինքն շինծու) այլայլուեթեան. (Կլիմաք.։)
Եւ եղիցի յաւուր յայնմիկ՝ ոչ եղիցի լոյս, եւ ցուրտ եւ պարզ եղիցի օր մի (այսինքն զօր մի, ընդ օր մի)։ Օրհնեցեք սառն եւ պարզ. (Զափ. ՟Ժ՟Դ. 6։ Դան. ՟Գ. 68։)
Զոմանս ի ցուրտ եւ ի պարզ ընկենունին մինչեւ սառուցեալ մարմինքն՝ եւ մեռանէին (Եփր. վկ. արեւ.։)
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
· Calfa
որք զգրեալսն պարզաբար առնուին (այսինքն ըստ բառից եւեթ). (Լմբ. յայտն.։)
cf. Պարզմտութիւն.
· Calfa
Առ նոյն ինքն խաբէութիւն նոցա դժուարեցաւ, զոր կրեաց պարզամտութեամբ. (Առ որս. ՟Ժ։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
· Calfa
Որ ձգեացն զերկինս, այսինքն է պարզեաց եւ հաստատեաց. (Իսիւք.։)
strainer, filter, colander, cullendar, skimmer;
beaked cruet.
· Calfa
Գործի պարզելոյ՝ այսինքն քամելոյ.
Parthian.
· Calfa
Ի պարթեւական մեղապարտ ազգէն. (Շար. այսինքն՝ տանէն անակայ սպանողին խոսրովու։)
s. bot. follicle, shell, pericarp, capsule, pod, husk, cod.
· Calfa
θύλακος, θυλάκιον folliculus, vagina seminis. Փոքրիկ պարկ ընդեղինաց, այսինքն կեղեւն արտաքին՝ յոր ամփոփին արմատիք. գապուգ.
barony.
· Calfa
Ով արասցէ պարոնութիւն։ Նա առցէ զպարոնութիւն (ա՛յլ ձ. պարութիւն). իւրաքանչիւրն ասէր շահել զգրաւն, այսինքն է զպարութիւնն ։
Anchoraton, treatise by St. Epiphanius against heresy.
· Calfa
Եպիփան եպիսկոպոս կիպրացւոց զպարունակախօսն գրեաց։ Նոյն եպիփան ի պարունակախոսն ասէ. ինքն աստուած՝ ինքն մարդ. ոչ շփոթեալ միութեամբն, այլ զերկոսին ի միասին խառնեալ զերկրայինն ընդ աստուածութեան. (Ասող. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 21։)
comprehensive.
· Calfa
Ինքնաշարժ՝ շարժող այլոց. պարունական՝ անպարունակ։ Պարունական ամենայնի. իսկ ինքն զպարունակելի. (Դիոն. ստէպ.)
contents;
capacity.
· Calfa
Սեռքն յոլովանան՝ ընդ ինքնեամբքն տեսակացն պարունակութեամբ. (Պորփ.։)
s. anat. pellicle, membrane, tunic;
cf. Խելապատակ;
— պտղոց, pericarpium, follicle, capsula.
· Calfa
Որոյ (ուղղոյն) վերին կողմն առ նոյն ինքն. պարուտակսն որ կայն զխելապատակաւն՝ պարունակին։ Ասէ զխելապատակն. քանզի այսպէս անուանեն զպարունական խելացն՝ զպարուտակ։ Որոց կողքն ջեռուցեալ են՝ ախտաւոր իմն պարուտակաց ի նոսա եգելոց։ Միտք՝ պարուտակացա այսոցիկ անուն է. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կազմ.։ Տե՛ս եւ Նիւս. բն. ՟Դ. եւ այլն։)
to fill to overflowing;
to break, to burst.
· Calfa
Յղփացեալ է գութ սիրոյ ի մարսն. վասն որոյ եւ ծանրեացեալ պարպատեն ստինքն կաթամբ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 8։)
slinger.
· Calfa
σφενδονήτος funditor. Որ ունի եւ վարէ զպարս, այս ինքն զպարսատիկ.
queen-bee.
· Calfa
Մեղուքն՝ իւրեանց թագաւոր ունին, հայխօս՝ Պարսմայր. (Վստկ. ՟Յ՟Ա. այսինքն ի հայ լեզու այսպէս կոչի։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
v. imp. — է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Այ (ինքնին) զմեր հատուցեալ պարիս, եւ մեր դարձեալ ի նոյն լինել պարտս՝ կարի յանդգնութիւն է. (Խոր.։)
Ես ինձէն զիս ինքն պարտ վարկայ կրկին հատուցման. (Նար. ՟Ծ։)
Զանձն պարտ առնէ, թէ ես եմ. (յն. ինքն զայսորիկ ասէ առնել)։ Ոչ յորժամ ասիցէ, թէ ծածկեցար զայս յիմաստնոց, զաստուած ինչ պարտ առնէ ... ոչ զնա ինչ պարտ առնէ, այլ զնոսա որք մնին պատճառք լինէին։ Ո՞ր է, որ պարտ առնիցէ զաւետարանիչն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10. 13։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 4։)
Առաւել քեզ աշխատութեան եւ վաստակոյ պարտ է (այսինքն պետք են). (Կլիմաք.։)
Երբեմն ցուցանէ իրս՝ աստուածութեանն միայն եղեալ պարտ. զի իմասցի երկաքանչիւր (այսինքն աստուած եւ մարդ գոլ). (Կիւրղ. գանձ.։)
Խոստացաւ զորդիսն ապրեցուցուել ի պարտ բաշխից (այսինքն ի տալի տրոց) (Եւս.քր. ՟Բ. յն.)
Զոր ոչ է պարտ մարդոյ խօսիլ. պարտն փոխանակ չկարելոյ է (այսինքն անմարթ գոլոյ). (Նար. երգ.։)
Պա՛րտ են (այսինքն վայել են) պատարագք ուրախութեանց. (Իսիւք.։)
Ասեն բաղումք ի բանից կարգի (այսինքն որպէս առած), թէ պարտ է երկնչել՝ յորժամ զայլոց պատիժս տեսանիցեմք. (Գէ. ես.։)