Definitions containing the research ինքն : 5288 results

Նահապետութիւն, ութեան

s.

patriarchate;
principality;
family house.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանք նահապետութեան ցեղից որդւոցն Իսրայէլի։ Իշխանք նահապետութեանց ցեղիցն Իսրայէլի։ Այր ըստ իւրաքանչիւր նահապետութեան հանդերձ զօրու իւրեանց։ Դնեմ ծունր առ Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ուստի ամենայն նահապետութիւն յերկինս եւ յերկրի անուանի, եւ այլն. (այսինքն հայրութիւն՝ հայրապետութիւն՝ եւ իշխանապետութիւն)։


Նահատակադիր, դրաց

s.

agonotheta, athlotheta.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրացան ի նոյն ինքն ի նահատակադիրն Քրիստոս։ Ի սէր նահատակդրին Քրիստոսի. (Յհ. կթ.։)


Նահատակիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn.

to take one's chance, to expose oneself, to attack, to be foremost in the battle, to charge the enemy;
to fight, to struggle, to wrestle, to wage war;
to make great efforts, to take much trouble, to persist;
to exercise oneself, to practise;
to devote oneself, to become a martyr;
ի ճգնութեան վարս —, to lead an ascetic life.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջ ինքն նահատակեցաւ (անցանել ընդ հեղեղատն), հապա զօրքն միագունդ զկնի փողեցան։ Մի ի նոցանէ նահատակեցաւ յառաջագոյն։ Ամենայն այր ինքնակամ նահատակեալ ի վերայ օրինացն։ Միով շնչով նահատակիցիք ի հաւատս աւետարանին։ Որք յաւետարանին նահատակեցան ընդ իս.եւ այլն։


Նամփորտ

s.

cf. Նափորտ;
cloak, veil, women's long mantle.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՆԱՓՈՐՏ, յն. χιτών, φάρος խիդօ՛ն, ֆա՛րօս. այսինքն պատմուճան, եւ ֆերաճէ.


Նայ, ից

adj.

humid;
s. gr. semi-vowel, liquid letters.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւաստական իրիս արուեստ զնա՛յ տառին (այսինքն զխոնաւ տարերն) ճանապարհորդութիւն քան զյերկիրն գնացս եւ՛ս դիւրագոյնս կազմէ։ Զերկուս անջատեալ ազգ մարդկան՝ միջնակայութեամբ նա՛յ տառիդ ի միաբանութիւն յարմարական սիրոյ ածիցէ. (Պիտ.։)


Նարինջ, րնջի, րնջաց

s.

orange;
բանդակ ի նարնջոյ, conserve of oranges, marmalade;
շաքարապատ կեղեւ նարնջոյ, candied orange-peel.

· Calfa

NBHL (1)

պ. նարէնգ, նարէնկ (այսինքն հրագոյն). թ. նարէնճ, նարինճ. ուստի լտ. narantium malum, pomum aureum. իտ. narancia, arancia, melarancia. Պտուղ գեղեցիկ իբրեւ ոսկի խնձոր, կամ անոյշ թուրինջ. եւ ծառ նորա. ռմկ. փօրթուգալ, եւ թուրունճ. ի Բժշկարանի եւ առ Մենինսքեայ անխտիր գնին՝ նարինճ, եւ թուրինճ. (թերեւս իբր կրկին տեսակք նոյն բերոց)։


Նաւակալ, աց

s.

remora, echineis, suck-fish, achandes.

· Calfa

NBHL (2)

ἑχενηΐς echeneis, remora. Անուն ձկան, որ ասի ունօղ՝ այս ինքն ըմբռնօղ զնաւ.

Ձկնիկն մի փոքրիկ, որ անուանեալ կոչի էքինէիս, որ այսպէս թարգմանի անուն իւր՝ նաւական, այսպէս դիւրաւ ունի զմի ի մեծամեծ նաւաց (այս ինքն նաւակաց). (Վեցօր. ՟Է։)


Նաւակամուրջ, մրջի

s.

bridge of boats, pontoonbridge.

· Calfa

NBHL (1)

Խնդրէր (կարգել) զինքն պահապան նաւակամրջացն (կամ նաւակարմնջացն). (Ղեւոնդ.։)


Նաւակայք, յից

s.

bay, road, road-stead, anchoring-ground, anchorage, harbour, haven, port.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւահանգիստք, եւ նաւակայք աստուծոյ կամօքն ի ծովեզերսն ինքնեակ փորեալք. (Նիւս. կազմ.։)


Նաւակառոյց, ռուցի

cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.

· Calfa

NBHL (1)

Զնոյն ինքն զնաւակառուցէն (զնոյէ), եւ զայլոց նահապետաց։ Նաւակառոյցն քսիսութրէս (նոյ). (Խոր. ՟Ա. 3։ Մագ. ՟Հ՟Դ։)


Նաւակոծութիւն, ութեան

s.

shipwreck.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւակոծութիւնս արար (այսինքն յարոյց) ի ծովու. (Նոննոս.։)


Նաւաղօղակ, աց

adj. s.

sea-faring;
navigator, voyager.

· Calfa

NBHL (1)

πλωτῶν navigans. որ եւ ՆԱՒԱԼՈՒՂԱԿ, ՆԱՒԱԼԻՒՂ. Որ լուղի նաւաւ, այսինքն նաւէ. (զի ըստ յն. նաւելն նշանակէ եւ լուղիլ). նաւօղ. նաւորդ.


Նաւապետ, աց

s.

captain, commander.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւավարս (այսինքն նաւազս) կուտեն, եւ զնաւապետսն աղաչեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)


Նաւավար, աց

s.

navigator;
cf. Նաւուղիղ;
seaman, boatman, gondolier, rower.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱՒԱՎԱՐ. κυβερνήτης gubernator. Վարիչ նաւու որպէս ղեկավար. նաւուղիղ. (որ բազում անգամ լինէր նոյն ինքն նաւապետն).


Նաւատորմ, ի

cf. Նաւատորմիլ.

· Calfa

NBHL (1)

Զուղտն՝ մալուխ կոչէ արաբացին (այսինքն կամալ, ճամալ, կիմմէլ). եւ այլք զնաւատորմիլ նաւու ասեն մալուխ. (Երզն. մտթ.։)


Նաւատորմիղ

cf. Նաւատորմիլ.

· Calfa

NBHL (1)

Զուղտն՝ մալուխ կոչէ արաբացին (այսինքն կամալ, ճամալ, կիմմէլ). եւ այլք զնաւատորմիլ նաւու ասեն մալուխ (Երզն. մտթ.։)


Նաւափայտ

s.

ship;
forest-tree;
cf. Լաստենի.

· Calfa

NBHL (1)

Փայտեայ նաւ. լաստափայտ. ըստ յն. նաւ բարձօղ զինքն.


Նափորտ, ի, ամբ, ունք

s.

cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.

· Calfa

NBHL (1)

Օծցէ զԵղիշէ նափորտամբն (այսինքն մաշկեկաւ). (Եփր. թագ.։ եւ Մծբ. ՟Զ։)


Նափորտանի

s. pl. copes.

· Calfa

NBHL (1)

այսինքն Նափորտք. նափորտունք. շուրջառք.


Նգախարխար առնեմ

sv.

cf. Նգեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Քարինքն (այսինքն զքարինս) նգախարխար առնելով ի վայր արկանել. (Պտմ. աղեքս.։)

Թոքին ի ձեռն հանապազորդ շարժման ձգելով առ ինքն զաղին՝ ընդարձակէ առ ի ձգումն օդոյն զանցս մտիցն, եւ նգելով դարձեալ ի դուրս փչել զ՝ի ներքս արգելեալն պատրաստէ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)


Նգեմ, եցի

va.

to demolish with levers or crow-bars, to dismantle, to throw down, to raze.

· Calfa

NBHL (2)

Քարինքն (այսինքն զքարինս) նգախարխար առնելով ի վայր արկանել. (Պտմ. աղեքս.։)

Թոքին ի ձեռն հանապազորդ շարժման ձգելով առ ինքն զաղին՝ ընդարձակէ առ ի ձգումն օդոյն զանցս մտիցն, եւ նգելով դարձեալ ի դուրս փչել զ՝ի ներքս արգելեալն պատրաստէ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)


Յաշտածին

adj.

born through a sacrifice.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր ոչ յաղթեաց յաշտածին ծնունդն, եւ եղեւ արգել յերկուական ծննդեանն (այսինքն արհմնի). (Եզնիկ.։)


Յապահով

adj. s.

sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՊԱՀՈՎ որ եւ ԱՊԱՀՈՎ. ἁσφαλής securus ἁπηλλάγμενος vacuus, liber, immunis. Ապ, այսինքն Հեռի՝ յահէ, կամ ի հովէ՝ այսինքն ի հողմոյ. խաղաղ. անքոյթ. անկասկած. աներկիւղ. անհոգ. հեռաւոր.


Յապահովանամ, ացայ

vn.

to be sure, certain, assured, tranquillized.

· Calfa

NBHL (1)

Դադարեալ յապահովասցի։ Որով ամենայն յապահովանայ։ Յետ յապահովանալոյ չարին (այսինքն ի բաց փարատելոյ ջրհեղեղին). (Փիլ.։)


Յապաղանք, նաց

s. adv.

delay, hinderance, retardation;
adjournment, putting off, procrastination;
առանց —նաց, without delay, forthwith, immediately, instantly, at once.

· Calfa

NBHL (1)

Առանց յապաղանաց. այսինքն անյապաղ. (Լաստ. ՟Ե. եւ ՟Ի՟Գ։)


Յապաղիչ

adj.

delaying, prorogative, suspensive.

· Calfa

NBHL (1)

Զի նա ինքն է փուշն յապաղիչ նորա. (Եփր. համաբ.։)


Յապաղումն, ման

s.

delay, hinderance, impediment;
putting off, delaying, protraction, procrastination, prorogation, respite;
temporizing.

· Calfa

NBHL (1)

Բարւոք թուի ինձ սակաւ մի յապաղումն առնել պատմութեանս (այս ինքն մեկնութեանս). (Սահմ. ՟Ա։)


Յաջորդեմ, եցի

va. vn.

to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ես վկայեմ ... եւ զՅովհաննէս (այսինքն զվկայութիւն Յովհաննու) յաջորդէ, որում այնքան հաւատացին. (Նանայ.։)


Յառաջ

cf. Յառաջս.

· Calfa

NBHL (4)

Բարձ տալ եւ յառաջ ձգել։ Յառաջ վարել զինքն։ Յառաջ առնուլ զճակատն։ Յառաջ կոչել կամ մատուցանել։ Յառաջ ե՛ւս մատո՛ զկարդացումն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եղիշ.։)

Զհարանցն կամս յառաջ դնել մերոց կամացս. այսինքն նախապատուել քան զկամս մեր. (Բրսղ. մրկ.։)

Յառաջ՝ քան չեւ էր եկեալ բաբելացին. (Վահր. յար. (այսինքն մինչչեւ)։)

Յառաջ ածէ զամենայն էութիւնս. այսինքն գոյաւորէ. (Դիոն. ածայ.։)


Յառաջաբաժին

s.

privilege, prerogative, special grant or endowment.

· Calfa

NBHL (1)

προνομία primae, praerogativa, principatus. որ եւ ասի ՅԱՌԱՋԱՄԱՍՆ. Նախամասնութիւն. Նախաբաժնութիւն. Յառաջահասութիւն. Յառաջահաս պատիւ. այսինքն Նախապատուութիւն. առանձին շնորհ, ձիրք. նախաւորութիւն. պատիւ, շնորհք, ազատութիւն.


Յառաջաբան, ից

s. adj.

preface, prologue, preliminary dissertation, prefatory discourse, preamble, exordium, prelude, prolegomena;
speaking first.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն ուրեք ո՛չ յառաջաբանին (այսինքն անդէն եւ անդ ի սկզբանն) յայտնէր զամենայն, այլ նախ ի տարակուսի կացուցանէր զլսօղսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)


Յառաջադիմեմ, եցի

vn.

to advance, to go forward, to progress, to make progress, to profit, to succeed.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՌԱՋԱԴԻՄԵԼ. Որպէս նոյն ընդ վ. (=ՅԱՌԱՋԱԴԻՄԱՆԱՄ) (առաւել առ յետինս վարի)։ Ասի եւ յն. ոճով, իբր կր. ՅԱՌԱՋԱԴԻՄԻ՛. այսինքն լինի յառաջադիմանալ.


Յառաջածու, աց

s.

producer, author.

· Calfa

NBHL (3)

προάγων, προαγωγικός, προβολεύς, παρακομιστής productor, adducens, deducens, pararius. Որ յառաջ բերէ ո՛ր եւ է օրինակաւ. արտադրօղ. յառաջացուցիչ. յինքն ձգօղ. պատճառ, առիթ, եւ այլն։

ամենայն միակի եւ բազմութեան յառաջածու։ Ումեմն պատճառ, եւ որպէս յառաջածու եւ ծնօղ։ Ինքն ինքեան՝ ինքեամբ (եւ առ ինքն) է յառաջածու եւ շարժողական. (Դիոն. ածայ.։)

Զիա՞րդ եւ ինքն ասիցի լինել փրկիչ աշխարհի, եւ ոչ յաւէտ մարդոյ առիթ, այսինքն յառաջածու. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)


Յառաջածութիւն, ութեան

s.

production, creation.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն ինչ ի նա հաստատեցաւ. եւ գոլս այս՝ բոլորիցս յառաջածութիւն եւ գոյացութիւն. այսինքն գոյացուցիչ. (Դիոն. ածայ.։)


Յառաջանամ, ացայ

vn.

to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.

· Calfa

NBHL (1)

Կենդանին ոչ կենդանւոյն՝ երկուք (այսինքն երկու իրօք) առաջացեալ եւ առաւելեալ է, երեւութիւն եւ յարձակմամբ. (Փիլ. այլաբ.։)


Յառաջանցակ

s.

cf. Յառաջանցութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Այն ոչխարն յառաջանցակն, որպէս նոյն ինքն անունն յայտնէ, ըստ յառաջանցութեան ասացեալ է, ըստ հոգւոյ յառաջատութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)


Յառաջանցութիւն, ութեան

s.

the Passover;
the Paschal lamb.

· Calfa

NBHL (1)

Այն ոչխարն յառաջանցակն, որպէս նոյն ինքն անունն յայտնէ, ըստ յառաջանցութեան ասացեալ է, ըստ հոգւոյ յառաջատութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)


Յառաջատեմ, եցի

va.

to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.

· Calfa

NBHL (1)

եւ չ. ՅԱՌԱՋԱՏԵՄ ՅԱՌԱՋԱՏԻՄ. προκόπτω praecedo, progredior, proficio. որ եւ ՅԱՌԱՋԱՀԱՏԵԼ. Զառաջսն հատանել, եւ յառաջ խաղալ. անցանել զանցանել, կամ անցուցանել զինքն. յառաջատու կամ յառաջադէմ լինել. զարգանալ. յառաջել. յառաջանալ.


Յառաջատեսութիւն, ութեան

s.

foresight, prevision.

· Calfa


Յատակ, աց

s.

bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.

· Calfa

NBHL (2)

(որ յոչն ունել զնախդիր ի, կամ յունելն զնախդիր զ, կարծի գրեալ ի բնէ Ատակ. լծ. ռմկ. տակ. մանաւանդ ոտից տակ. զի յա, է որպէս այագ. այսինքն ոտն, որ եւ աք ասի. նոյն է վր. իատա՛կի. լծ. եւ հյ. գետին. եւ յն. է՛տաֆօս) ἕδαφος solum, pavimentum. Ոտնատեղի. երես երկրի. հողն կոխեալ. ստորին կողմն ամենայն խորութեան. ներքոյք. խարիսխ ստորին. եւ Խորք.

Արեգակն իբրեւ ճրագ մի ի մեծի տան՝ ի մէջ ձեղուան եւ յատակի լուցեալ. այսինքն յօդս ընդ մէջ երկնի եւ երկրի. (Եզնիկ.։)


Յատկաբար

adv.

properly, specially, particularly, expressly, precisely.

· Calfa

NBHL (2)

Յատկաբար ասել. այսինքն տիրապէս խօսելով. (Դիոն. երկն.։)

Որոշելով զինքն՝ զիւրոցն ճառէ յատկաբար. (Կիւրղ. ղկ.։)


Յատկանամ, ացայ

vn.

to be appropriated, separated, distinguished.

· Calfa

NBHL (1)

ԶԵփրեմ՝ զտասն ցեղսն ասէ, եւ Բենիամին՝ զինքն եւ զՅուդա, որ յատկացան առ Րոբովամ՝ ի տասանցն. (Վրդն. սղ.։)


Յատկութիւն, ութեան

s.

property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յատկութեանց բաղկացաւ իւրաքանչիւր (բան անհատի)։ Մարդոյն (ըստ տեսակի) յատկութիւն՝ եղիցի նոյն ի վերայ յոլովից (այսինքն ամենայն մարդոյ). (Պորփ.։)


Յար

adj. adv.

adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.

· Calfa

NBHL (4)

Յար եւ ի նոյն (այսինքն ընդ նմին). (Մագ. ՟Ծ՟Թ։)

Ոչ յանկարծակի մտանէ, եւ ոչ յար միանգամայն (այսինքն անդէն առ նմին), այլ նախ բազում ընդունելութիւն գործէ. (անդ. ՟Գ. 28։)

Որ ինքն յար ի փոփոխման կայ, ոչ կարէ հաստատուն կեանս ումեք շնորհել. (Եղիշ. ՟Ը։)

Վասն յար գոլոյն ողջախոհացուցիչն բանի։ Հանապազորդ ամենայն ուրեք յա՛ր էր (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Յա՛ր ելում ժամանակիս (այսինքն ի ներկայիս). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Յարագեմ, եցի

va.

to insolate, to expose to the sun or to the open air;
to hang.

· Calfa

NBHL (1)

Յարագեցան, այսինքն յարեւուն եդան. (Կիւրղ. թագ.։)


Յարագոմ

vn.

to be near or present, to assist.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն յար գոլոյն ողջախոհացուցիչն բանի։ Հանապազորդ ամենայն ուրեք յա՛ր էր (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Յա՛ր ելում ժամանակիս (այսինքն ի ներկայիս). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Յարակայ

adj. adv. s. gr. ast.

ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.

· Calfa

NBHL (1)

Անցեալն ունի զանազանակս չորս, յարաձգական, յարակայ, գերակատար, անորիշ. որոց բաղազանութիւնք են երեք. ներկային ընդ յարաձգին (զոր օրինակ գործեալ եմ), յարակային ընդ գերակատարին (զոր օրինակ գործեալ էի), անորոշին ընդ ապառնոյն (գործելոց գոլ)։ Յարակայի եզական, էկոփէի, եւ այլն. (այսինքն կոփեալ էր իմ, եւ այլն). (Թր. քեր.։)


Յարակցեմ, եցի

va.

to join, to conjoin, to connect, to league.

· Calfa

NBHL (3)

Ամենայն ուրեք զպատուիրանս զայսոսիկ յարակցէ. որպէս զի զառ ի յընկերն զբարեգործութիւն՝ յինքն փոխադրէ. (Բրս. հց.։)

Զայս ամենայն յինքն յարակցէր. (Արծր. ՟Բ. 4։)

Ասեն (նեստորականք), թէ Աստուածն բան մարդ յարակցեաց յինքն։ Որք որոշենն յերկուս որդիս զմին Քրիստոս եւ որդի՝ մարդ յԱստուած յարակցեալ ասելով։ Յարակցի եւ աշակերտ առ վարդապետ իւր ըստ ուսումնասիրութեան. (Պրպմ.։)


Յարաձգեմ, եցի

va.

to continue, to prolong, to cause to last.

· Calfa

NBHL (2)

Մերթ Յինքն ձգել, իբր առձգել.

Եւ ոչ զթագաւորս բարեկամեաց՝ յինքն յարաձգելով. (Ածաբ. խչ.։)


Յարանուն

adj.

denominative;
concrete.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ իմաստասիրացն բանի՝ ի նեխեալ մարմնոյ ձիոյ ասեն ծնանել յարանուն ինքն ձիաստաց կոչեցեալ. (Պիտ.։)