in haste, hastily, diligently, promptly, rapidly, quickly, soon.
Որ զմարմինն փութապէս ստեղծնու (այսինքն ստածէ). (Պղատ. տիմ.։)
cf. Փուխր.
ՓՈՒԽ ՓՈՒԽՐ. (յորմէ Փխրել, այսինքն փշրել) εὕθρυπτος, εὕθραυστος fragilis, friabilis, mollis Դիւրաւ փխրելի՝ փշրելի. փուղձ. քայքայելի. փուխ, փուխս.
friable, crumbling.
ՓՈՒԽ ՓՈՒԽՐ. (յորմէ Փխրել, այսինքն փշրել) εὕθρυπτος, εὕθραυστος fragilis, friabilis, mollis Դիւրաւ փխրելի՝ փշրելի. փուղձ. քայքայելի. փուխ, փուխս.
thorn, spine, prickle;
thistle;
an Armenian note;
— ձկան, bone, fish-bone;
— պսակ, crown of thorns.
ՊՍԱԿ Ի ՓՇՈՑ. այսինքն փշեայ. (Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 17։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 5։ Շար.։)
body-guard, satellite, life-guard;
— զօրք, guard-house.
Կոչէր առ ինքն զամենայն փշտիպանս համահարզս իւր. (Ղեւոնդ.։)
to change, to alter, to turn, to convert, to vary, to modify, to permute, to transform, to transmute.
Իւրաքանչիւր փոփոխմամբք յայտ առնեն, եթէ է ոմն որ փոփոխէ զնոսա. զի որ շարժին եւ փոփոխի՝ չէ էական. եւ որ էն եւ շարժէ զամենայն, ինքն ոչ շարժի եւ ոչ փոփոխի. (Եզնիկ.)
Յապաւէ զհերսն, եւ փոփոխէ (այսինքն զգենու) զհանդերձն սգատեսակ. (Լմբ. պտրգ.։)
Բիծ ինչ պիսակութեան, կամ այլ ինչ ախտ՝ որ փոփոխելով իցէ. այսինքն փոխագրական. (Կանոն.։)
change, mutation, alteration, variation, conversion, permutation, transformation, transmutation;
change, vicissitude, turn;
commutation;
season.
Ոչ ի փոփոխումն անուանց (այսինքն յայլաբանութիւն) պարտ է հայել, այլ միտսն. (Ոսկ. ես.։)
very little, quite small, tiny, wee, slender, scanty, petty, slight;
minor.
Փոքրիկ զինքն ասէ ըստ դաւթի. (Երզն. մտթ.։)
to blow, to breathe;
to swell, to inflate;
to expire;
to die;
cf. Հոգի, cf. Ոգի;
հողմն փչէ, the wind blows.
Օդայինն (կենդանի) վերացեալ յերկրէ, եւ յօդս փչէ (այսինքն շնչէ). (Արիստ. աշխ.։)
mat, rush-mat.
Ունէր նա զդեցեալ փսիաթ (տպ. փսիաթի), այսինքն է հիւսեալ տերեւ արմաւոյ. նմա՛ զգեստ փսիաթեայ. խըսրէ հագուստ։
cf. Փրանկ.
Զփիլիպպոս յազգէ փրանդ (կամ փրանկ, կամ լաւ եւս փրանքս). իմա՛ որպէս յն. ֆիգս. φρύξ phryx. Այսինքն փռիւգացի յասիոյ։
ransom, price of redemption;
ransoming;
redeeming, deliverance;
— նամակի, prepayment, postage.
Զարմանային (հրեշտակք), զիա՛րդ ի փրկանսն գինք, եւ ո՛պէս ի գինսն փրկանք։ պատճառս իմն առցես զփոքրս աղերս մեծդ փրկանաց (այսինքն փրկանաւորութեան). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Նար. ՟Գ։)
to save, to deliver, to liberate, to redeem.
foaming-mouthed, slobbering, slavering, drivelling;
— երիվար, foaming courser or steed.
Որոյ երախն այսինքն բերանն է փրփրեալ.
cf. Փքացումն.
Յորովայն մտեալ՝ բազում առնես փքացումն (այսինքն այտումն, կամ փուք). (Մխ. առակ. ՟Լ՟Է։)
swelling, inflation;
puffiness, wind, pride, vanity.
Յորովայն մտեալ՝ բազում առնես փքացումն (այսինքն այտումն, կամ փուք). (Մխ. առակ. ՟Լ՟Է։)
to bloat, to swell, to inflate;
to puff up, to swell, to elate.
Որ ամբարհաւաճութեամբ զինքն փքացուցանէ, զնուաստամտութիւնն ի բաց մերժէ. (Նիւս. երգ.։)
windy, flatulent.
Հազարդ՝ ըստ պարթեւի՝ քակու, այսինքն փքացուցիչ եւ ուռուցիչ փոքացուցիչ որովայնի փարթամաց եւ աղքատաց. (Մագ. ՟Խ՟Դ։ Մխ. առակ.։)
shaft, arrow, dart, javelin;
ի քէն եւ անդր է —ն, the arrows are beyond thee.
σχίζα sagitta. պ. փէյքեան այսինքն նետ։
the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.
Ես եմ Այբ, եւ ես եմ Քէ. այսինքն առաջին, եւ վերջին։
Ըստ նմին դրեաց եւ մեծն Խոսրով. ինքն է սկիզբն եւ կատարած. որպէս ասէ ի յայտնութեան Յովհաննէս, Ես եմ այբ, եւ ես եմ քէ։ Եւ Մարաթացին վարդան. Աստուած իմ Յիսուս Քրիստոս, որ ես այբ եւ քէ, այսինքն սկիզբն եւ կատարած։
to undo, to unmake, to untie, to loosen, to unbind, to detach, to disjoin, to disunite, to dissolve, to resolve;
to destroy, to demolish, to beat down, to take to pieces, to take asunder, to dismount;
— զկարեալն, to unsew, to unstitch, to rip up;
— զհիւսեալն, to unweave, to unravel;
— զբեռինս, to unpack;
— զբարձս, to dislocate, to put out of joint, to disjoint;
— զազդերս, to make hip-shot, to dislocate one's thighs;
— զոք յաթոռոց, to depose from the throne;
— զբարեկամս, to part, to separate, to sever;
զկնի քակելոյ տօնիցն, the holidays being finished.
Զճշմարտութեանն ոք խորհելով քակել զոճ։ Քակեսցէ զիշխանութիւնս. զոր նորա զօտարաց կարծեալ՝ զինքն քակէ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 12։)
Լուծեալ եւ քակեալ է զօրութիւն մահու։ Զնազելի զպարծանս նոցա քակեալ։ Զկնի քակելոյ (այսինքն արձակման) տօնիցն գայր ի յորդանան։ (Ոսկ.յհ.։)
Տանջանօք քակեալ զկենցաղն. այսինքն լուծեալ ի կենաց. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Քակտումն;
unravelling, solution, enodation.
Տեսանէր զքակումն (այսինքն զցրումն) սիւնի գնդին. (Փարպ.։)
to consecrate;
to ordain priest.
յոբ օր աւուր քահանայագործէր (այսինքն զոհէր) ըստ թուոյ որդւոցն. (Միխ. ասոր.։)
consecration.
Սա յայտնեաց զեգիպտական քահանայագործութիւն ելլենացւոցն. (այսինքն է քրմութիւն եւ պաշտամունք նորա). (Նոննոս.։)
priest, chief priest;
pontiff;
hierarchy;
—ն, հռովմայ, sovereign pontiff.
Ինքն քահանայապետ, եւ ինքն պատարագ. (Խոսր.։)
to be or become high priest or pontiff;
to perform the duties of pontiff.
Նուաստագունիցն կարգաց իւրաքանչիւր ոք առաջինն քահանայապետէ. իսկ վերնագունիցս այսոցիկ զարդու քահանայապետութեանս՝ աստուած քահանայապետէ. (Մաքս. ի դիոն.) (այսինքն որպէս սրբազան պետ լուսատու լինի, առաջնորդէ)։
dignity of a high priest, pontificate;
hierarchy.
Դադարեաց յազգէ նորա քահանայապետութիւն։ Բարձցի քահանայապետութիւն յազգէս (այսինքն ի ցեղէ իմմէ)։ Ով ոք նստցի յաթոռ նորա յաջորդելով զաստիճան քահանայապետութեանն. (Խոր. ՟Գ. 66։ Ճ. ՟Բ.։ Վրք. ոսկ.։)
priesthood;
hierarchy.
Եղիցի նոցա այն՝ ինձ ի քահանայութիւն յաւիտենական։ Պահեսջիք զքահանայութեան ձերոյ։ Զպատմուճանս քահանայութեան։ Յանձն արարին նմա զքահանայութիւնն (այսինքն զքահանայապետութիւն)։ Ի փոփոխել քահանայութեանն՝ հարկ էր եւ օրինացն փոփոխումն լինել.եւ այլն։
Ոչ ոք է արժանաւոր մեծին Աստուծոյ զենման եւ քահանայութեանն, որ ոչ յառաջագոյն զինքն յանդիման կացոյց Աստուծոյ պատարագ կենդանի. (Առ որս. ՟Բ։)
Ուխտին, եւ քահանայութեանն (այսինքն դասուց քահանայից)։ Ամենեցուն իշխանութիւն է միաբանել ի բաղմոսն, եւ զաւարտումն՝ քահանայութեանցն հաւատալ։ տայ ապա եւ եպիսկոպոսն զխաղաղութիւն, զի նա է գլուխ քահանայութեան. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
Գտանի եւ ԲԱՐԵԲԱՐ. Նոյն ընդ Բարեբարոյ, կամ բարեբարոյք. այսինքն բարի բարուք.
Որպէս թէ չիցէ բաւական (այսինքն անկար իցէ) զօրավարութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ի նմին բաւական լիցուք. այսինքն այնու շատասցուք. (Կանոն.։)
Ընդ դժնեայ եւ բաւական ճարտասանացն զինքն ձգտեցուսցէ. (Պիտ.։)
Աշխարհակալք խաւարի եւ այսք չարութեան, այսինքն որք յաշխարհի զգործավարութիւն չարութեան ունին. (Ոսկ. եփես.։)
ԳՈՒՄԷԶ կամ ԳՈՒՄԻԶ. պ. քիւմիզ. այսինքն Մէզ. ջրվաթ, շեռ. սիտիք.
Որ յանձնէ կոփէ զդրամ, այսինքն հարկանէ կամ հատանէ զապախտ դրամ, նման արքունի դրամոյ կնքելոյ. ստակ կոխօղ իր գլխէն.
Ի ծննդենէն եւեթ մոլութեամբ լեալ». այսինքն մոլութեամբ եւեթ. (Խոր. ՟Բ. 58։)
Եթէ դու՝ եւեթ առ վայր մի (այսինքն առ վայր մի եւեթ) կարասցես յանձն առնուլ. (Փարպ.։)
Ոչ արժան էր ըստ մարմնոյն եւեթէ վերակացութիւնս օրինաւորիլ սմա՝ առանց խնամոյ անձնականի (այսինքն հոգեկանի). (Սարկ. քհ.։)
ի բառէս Զարթումն. cf. ԱՐԹՄՆԻ. այսինքն Արթնութիւն.
Անուրջք երազ էին յայտնի, արդ ծածկեցաւ ի զարթմնի. այսինքն յարթնութեան. (Շ. եդես.։)
ἱσήμερος aequinoctialis Որոյ օրն է զոյգ, այսինքն հաւասար ընդ տիւ եւ ընդ գիշեր. այն է հասարակածն.
մանաւանդ էն կամ էնն, էին, զէն, յէէն ὥν ens, qui est, deus Որ էն. Աստուած. ինքնագոյակ անեղ. Էակ ըստ ինքեան՝ առաջին եւ հարկաւոր, որոյ ելն եւ գոլն է նոյն. եբր. եհովահ. որ թարգմանի եւ Տէր, ընթերցեալ իբր Ատօնայի. Ադոնայի.
Որ զէն Աստուած ուրանայ, ինքն լինելոց է չէ՛. (Ճ. Ա.։ )
Քերթողն՝ Հոմերոս, բազմաց էից քերթողաց, ըստ առաւելազանցութեան ասի. իմա՛ ըստ յն. ոճոյ, ելոց, եղելոց, այսինքն մինչ են կամ գոն եւ այլ քերթողք։ Եւ յասել (Պղատ. տիմ. )
Որ անփակ գրով հաստատեալ քարտէզ՝ կնքի մատանեաւ, անկորուստ պահելով զմեզ հաւատով երրորդութեանդ. այսինքն Էնն Աստուած կնքի Էիւ. (որպէս եւ Երզն. մտթ. գրէ. )
մանաւանդ էն կամ էնն, էին, զէն, յէէն ὥν ens, qui est, deus Որ էն. Աստուած. ինքնագոյակ անեղ. Էակ ըստ ինքեան՝ առաջին եւ հարկաւոր, որոյ ելն եւ գոլն է նոյն. եբր. եհովահ. որ թարգմանի եւ Տէր, ընթերցեալ իբր Ատօնայի. Ադոնայի.
Որ զէն Աստուած ուրանայ, ինքն լինելոց է չէ՛. (Ճ. Ա.։ )
Քերթողն՝ Հոմերոս, բազմաց էից քերթողաց, ըստ առաւելազանցութեան ասի. իմա՛ ըստ յն. ոճոյ, ելոց, եղելոց, այսինքն մինչ են կամ գոն եւ այլ քերթողք։ Եւ յասել (Պղատ. տիմ. )
Որ անփակ գրով հաստատեալ քարտէզ՝ կնքի մատանեաւ, անկորուստ պահելով զմեզ հաւատով երրորդութեանդ. այսինքն Էնն Աստուած կնքի Էիւ. (որպէս եւ Երզն. մտթ. գրէ. )
Եթէ երթալի է ի մեզ անհասութիւն բանիդ, ոչ էր սքանչելի, այլ ըմբռնութեան իրք. այսինքն դիւրըմբռնելի. (Ճ. ՟Գ.։)
Խոտս խայթողականս ինքնաթոյնս ընդարմացուցիչս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
ԹԷԱՏՐՈՆ θέατρον theatrum, spectaculum գրի եւ ԹԵԱՏՐՈՆ. Բառ յն. թէ՛ադրօն. այսինքն Տեսարան. տեսլարան. տեղի հանդիսի խաղուց, կամ աշխարհաժողով բազմութեան. հրապարակ շրջափակ. cf. ԹԱՏՐ, որ է տեսիլ, եւ տեսարան.
Մին առնուցու, եւ միւսն թողուցու. այսինքն առցի, թողցի. (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 40։)
Ո՛չ թողուցուն ձեզ մեղքդ այդոքիկ. այսինքն ոչթողցին. (Ես. ՟Ի՟Բ. 14։)
Այլում տեղւոյ եւ ժամանակի թողեալ (զմնացորդ բանից)։ Թողու ի վերայ նոցա զամենայն շէնս (այսինքն շնորհէ)։ Ի նոսա թողլով զշէնս ամենայն։ Եպիփանու վճարեալ զկենցաղս՝ թողեալ լինի (այսինքն մնայ) աշակերտ մի անուն Հռոփանոս. (Խոր. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 7։ ՟Գ. 53։)
Ի բազում խռովութենէն՝ որ կայր ի սրտին, չէր կարօղ զձայն թողուլ (արձակել, հանել)։ Յորժամ թողոյր (այսինքն աւարտէր) զաղօթսն յեկեղեցին, վաղվաղակի փախչէր ի սենեակ իւր. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Գ։)
Թո՛ղ ինքն նախ երթայր եւ առնոյր զթագաւորութիւնն. (Եզնիկ.։)
Գրեաց վասն ժամանակեանզատկին։ Ի փոքր ժամանակեանն։ Յետ սակաւ միոյ ժամանակեան։ Ժամանակեան՝ որում ինքն գիշեր պահեաց զիս. (Եւս. պտմ.։)
ԻՒՐՈՎԻ ԻՒՐՈՎԻՆ. αὑτός, ἐαυτῷ, τῆ, τοῦ ipse, per se, se se. Իւրեւ. ինքնին. անձամբ անձին. եւ Դիւրաւ. ինքիրեն. անձամբը. ինքիրմէ.
Զի այնպէս ինքն իւրովի կործանէ ազնձն չարութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
Եւ αὑτομάτως sponte. Կամաւ իւրով. կամովին. ինքնակամ. կամակար.
Ոչ սա էա՛ծ զնա, այլ ինքն իւրով եկն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
Լուալիք. այսինքն բաղանիք. համմամ.
Բառ ռմկ. այն է արաբ. խուպազ, այսինքն Հացագործ.
Այր ճոխ ի դրան արքունի, եւ ստրատելատ, այս ինքն ամենապետ. (Ճ. ՟Բ.։)
Զամենուստ գոյից զբարեհռչակեալ անունդ։ Յամենուստ մասանց (այս ինքն կողմանց)։ Անմասն յամենուստ բարեկարգութեանց։ Ի յամենուստ ծառայութենէ. (Նար.։)
Հուր ամէներջանկօքն իւրովք զամենեսեան հաղորդութեամբք (այս ինքն հաղորդելով՝) անծախ մնացեալ. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։)
Ամենիմաստի է զարուեստն (այս ինքն յարուեստի՝) յառաջ քան սկսանել զիմեքէ կազմածէ՝ զբաւականն գիտել նիւթ։ Ամենայն տունն Աբրահամու ամէնիմաստին։ Առ Մովսէսի ամէնիմաստին. (Փիլ.։)