to consent, to approve.
Ոչ միայն որ գործեն ինչ չար՝ պատճառք են չարի, այլեւ որք հաճոյակիցք լինին գործելեացն. ապա ուրեմն անգործն՝ ամենայն դատարկի հաճոյակից լինի, թէպէտեւ ինքն ի մէջ ոչ իցէ. (Եփր. աւետար.։)
consubstantiality.
Ոչ ի համագոյութենէ բնութեանն (հասարակաց) ամաչեն, եւ ոչ յանձինս իւրեան խնայեն։ Պատշաճ էր առաւել եւս հայցել զհամագոյութիւնն, եւ զոչ եւ մի ինչ տալն մխիթարութիւն յերթալն։ Վերստին եկեսցէ, եւ հանապազորդեսցի ընդ նոսա համագոյութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35։ ՟Բ. 29. 33։)
equal in power;
equivalent, equipollent, adequate;
— լինել, to be equivalent.
ՀԱՄԱԶՕՐ. Որ ինչ հաւասար կամ նոյնպէս զօրէ. ոչինչ ընդհատ. յար եւ նման.
Է ինչ՝ զոր որպէս ասացելոցս համազօրս՝ թողաք. (Դիոն. երկն.։)
academy;
university, faculty.
Զոր ինչ ասացին արտասանքն համալսարանին վասն անեղ եւ անմահ էութեանն աստուծոյ. (Մխ. այրիվ.։)
cf. Համադամ.
Որ համահամօքն (կամ համադամօքն) փափկանան. Զփափուկ ինչ կերակուր, եւ զհամահամք բացէ ի բաց ուրանային. (Մանդ. ՟Գ. եւ Եփր. պհ.։)
concord, unison, consonance, concordance;
conformity, unanimity, union;
unison, tune;
concordance.
Ոչինչ է հաւասար միակամութեան եւ համաձայնութեան։ Որպէս հերձուածն քակողական է, այսպէս համաձայնութիւնն՝ շաղկապական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31. 35։)
whole, entire, total, complete;
all, entirely;
together, all together, together with;
even, yet, still;
—, —իւ, totally, completely, wholly, thoroughly;
— եւ այնպէս, even though, even if, however, nevertheless;
— եւ այնպէս ոչ յագեցա՞ր, what, and you are not yet satiated?
— ասել, ասացեալ, in short, in a word.
Թէեւ այլ ինչ լսելութեան պատճառս ինչ չունիմ, համայն (տպ. սակայն) զի առ քեզ դիմեցի, պարտիս ունկն դնել։ Թէեւ յանձնաց չունիք համարձակութիւն, համայն վասն սրբոցն բարեխօսութեան ողորմի. (Խոսր.։)
cf. Համանման.
Ըստ խնամութեան, կամ ըստ այլ ինչ՝ համանմանակի պատճառացն ընտանութիւնք են. (Փիլ. բագն.։)
cf. Համանման.
Զառիստակէս փոխան յղեալ, որ իւր որդի համանմանեալ։ Ի քաջութեան գովաբանեալ, մինչ տրդատայ համանմանեալ. (Շ. վիպ.։)
the whole country, the public;
countryman.
ՀԱՄԱՇԽԱՐՀ կամ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԻ. Համօրէն աշխարհ. եւ որ ինչ ա՛նկ է նմին.
universal, general, common, public.
καθολικός, οἱκουμενικός universus, universalis, generalis. Որ ինչ հայի առ աշխարհ համօրէն. հասարակաց. ընդհանրական. տիեզերական.
Ոչ զմասնաւոր ինչ, այլ զհամաշխարհականն եւ զյայտնին ամենեցուն։ Համաշխարհական ընթացից է քննօղ, եւ ոչ մասնաւոր ճանապարհի կուսանաց. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. ժղ. ՟Դ. 10։)
of the same country;
countryman.
having the same office or function, colleague.
Պաշտօնակից, եւ զնոյն ինչ պաշտօղ.
briefly traced, succinct;
— բովանդակութիւն, an abridgement;
— պատկեր, sketch, short notice, cursory view.
Ի սոյն համառօտագիծ մատենի։ Դուն ինչ դրութիւնս համառօտագիր դրուատից. (Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
written briefly, in a few words.
Ի սոյն համառօտագիծ մատենի։ Դուն ինչ դրութիւնս համառօտագիր դրուատից. (Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
to abridge, to diminish, to shorten;
to digest, to resume, to recapitulate;
to reduce, to contract, to extract;
ուղիղ —, to understand thoroughly and cause to be perfectly well understood;
— զօրէնս, to transgress, to break a law;
— քորեպիսկոպոսին զեկեղեցիս, to make a visitation of the diocese.
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քոյ ... մինչեւ ի վախճան պատերազմին համառօտելոյ. (Դան. ՟Թ. 24. 26։)
cf. Սեղանակից.
Մինչեւ համասեղան եւս առնել զնա. (Վրք. ածաբ.։)
fragrant, odoriferous, sweet-smelling or scented.
Կամեցան (ծաղկունք) եւ ինքեանց կարգել թագաւորութիւն. ոմանք ասէին զշուշան լինել, եւ այլքզախրիզան, եւ բազումք զհամասպրան. եւ ամենեցուն հաճոյ թուեցաւ լնել համասպրանն։ Երկոտասան ոստ է համասպրանին . . . մեծամեծ ունելով զօրութիւն բժշկութեան։ Ամենեցուն հաւանութեամբ թագաւորեաց համասպրանն. (ուր եւ ի ՟Ի՟Է. յիշին յատկութիւնք ինչ ծաղկանց։)
to love passionately, dotingly, fondly;
to be smitten with violent love, to be enamoured, to burn, to languish or long for, to sigh or pant after.
Կողկողի եւ կաթոգնի (առ ինչս). (Նեղոս.։)
patriarchal dignity, patriarchate.
(Ակոդտոս) զտեսչութիւնն հասարակաց, որ անուանեալ կոչէին ի նոցանէ մագիստրութիւն եւ կաթողիկոսութիւն, առանց արատոյ վարեաց։ Մինչդեռ անդէն յաստիճանի կաթողիկոսութեանն էր, պսակեցաւ վկայութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 11։)
dropping, trickling;
drop;
apoplexy.
Կամ պղպջակ ինչ կաթուածի։ Ջերմ արտասուօք ջուր կաթուածոջ. (Շ. յիշ. առակ.։)
compound, combined.
Յորժամ լուիցես, թէ կեանք է, մի կալակառոյց կցկցելով ինչ համարիցիս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
detained in prison, prisoner, captive;
police-man.
ԿԱԼԱՆԱՒՈՐ. ա. Որ ինչ անկ է կալանաւորաց, պատժաւորաց՝
to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
Ոչ իբրեւ զմի ինչ ի կալեցելոցն. այսինքն յընդ ձեռամբեղելոց եղականաց. (Կիւրղ. գանձ.։)
gibbet, gallows;
հանել ի —, to hang by the neck, to hang up a criminal;
արժանի —ի, that deserves hanging;
criminal;
գործ —աւ, hanging, suspended or pensile work.
Զսատանայ՝ զամենայն աւուրս տնօրէնութեան քրիստոսի՝ ի հնարավորութիւն եւ ի կախաղանի եւ ի տարակուսանս պահեաց մինչեւ ի խաչն. (Լծ. կոչ.։)
ԿԱԽԱՂԱՆԱՒ՝ ԳՈՐԾ կամ ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ. իբր Ի կախ կազմեալ ինչ. կախուած շէնք՝ բանուածք.
pertaining to sorcery or witchcraft, magical, cabalistic.
Որ ինչ անկ է կախարդաց եւ կախարդութեան. խաբէական. կեղծ. պատիր. խարդախ. հրապուրիչ.
to charm, to bewitch, to enchant, to fascinate;
to flatter, to allure.
Բջջանօք ինչ յուռթից կախարդել. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.
Կախել զոք, կամ կախիլ եւ կախեալ կալ ուրուք զփայտէ, զկաղնվոյ. զմիոյ ձեռանէն։ Զծերս խակեցին զբութաց. զմանկուսն զստեանց կամ զպարանոցէ մարցն։ Անօթ զչորեցունց տտնոց կախեալ յերկնից։ Տեսին կախեալ զգազանն զձեռանք նորա։ Խոյ մի կախեալ կայր զծառոյն սաբեկայ զեղջերացն։ Զմարմինս նոցա կախեցին զպարսպէն։ Կախեաց զնիկանովրայ զգլուխն զբարձրամուր աշտարակէն յանդիման ամենեցուն։ Ցից մի, կախել զնմանէ անօթ ինչ. եւ այլն։
Թողեալ զամենայն ինչ՝ զնովաւ կախեցան. (Լմբ. սղ.։)
to pass through narrow ways.
Ի յոյս նշողից գնասցէ հոգւոյն բանս՝ կածանելով ինչ ի խաւարչուտ տեղիս յայս. (Վրդն. երգ.։)
very soft, tender or delicate;
gentle, mild, meek;
—ս յանդիմանել, to reprove gently.
Որք ի կակղագոյն նիւթիցն յոմանս ընձեռեն ձեւ ինչ տպաւորել. (Պղատ. տիմ.։)
to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.
Կակղասցին ի խստութենէ անտի իւրեանց։ Չէր ինչ մարթ փշոյ կակղանալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Է։)
cf. Կակղացուցանեմ.
Զխիստ եւ զնահնազանդ հոգի ոչինչ կարէ կակղել. (Ոսկ. գծ.։)
softness, tenderness, delicacy;
flessibility, pliability;
mildness;
effeminacy.
Կակղութիւն ընդ հոծութեան զայս ինչ գործէ. (Պղատ. տիմ.։)
softening, mollification.
Երկիր ոչ կակղումն ինչ նախ քան զբուսանիլ (առաջին) ծառոցն ընկալաւ. (Պրպմ. ձ։ Ճ. ՟Գ.։)
workman;
labourer.
Բազում խաղաղութիւնս ետ տեղի կահակալաց. (որ ինչ այռուր լինի՝ փոխել տնկել ուր չլինէրն յառաջագոյն. Կիւրղ. ծն.։)
to limp, to be or go lame, to halt, to hobble;
to hesitate, to water;
յերկուս հետս —, to halt between two opinions
Անկաւ, եւ կաղացաւ։ Մինչեւ ցե՞րբ կաղայք յերկուս հետս։ Կաղայր ի զըստէ անտի։ Կաղացան ի շաւղաց իւրեանց. (՟Բ. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 21։ Ծն. ՟Լ՟Բ. 31։ Սղ. ՟Ժ՟Է. 45։)
cf. Կաղամ.
Ըստ ոչինչ օրինակի ոգւոցն նուաղանալ եւ կաղանալ. (Փիլ. ել.։)
euphorbia, spurge, tithyma, milk thistle.
Կաղանչանան՝ ազգ ինչ (բուսոց) առանձինն սպանօղ է. եւ խառնեալ ընդ այլ դեղոյ՝ մաղձադեղ է, լուծիչ ի մահուանէ. (Եզնիկ.։)
Ակքանն բանջար ինչ է, եւ կամ թուփ փոքրիկ՝ նման մրտի կամ կաղանչնանն ... Կոչէ զնա կաղանչան. զի կաղանչանն թէպետ եւ փոքր է, այլ նման է ձեւով եղեւին. (Կիւրղ. թագ.։)
lameness, hobbling.
Ոչինչ վնասէր կաղութիւն զփոյթն լսողութեան. (Ոսկ. գծ.։)
to gnaw, to nibble;
to corrode, to canker;
to eat, to consume, to destroy;
to take or carry away.
Նմանութեամբ՝ Բաժին ինչ կորզել.
double, doubled, iterated;
doubly, two-fold, twice, as much again;
— անգամ, afresh, again, anew;
— եւ —, repeatedly, many times;
— մեծ, twice greater;
— թուով, two;
— գոչել՝ կարդալ, to encore, to demand the repetition.
διπλόος, διπλοῦς, διπλάσιος , δισσός duplex, duplus, geminus. Երկպատիկ. երկրորդեալ. երկրորդ. երկեակ. զոյգ. որ ինչ դարձ առնէ կամ շրջան առնու. դարձեալ, նորոգեալ. յաւելեալ. յաճախ.
cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
զի՞նչ է կրկնակ. աւելիք են, որ քան զշաբաթս (քառեակս) երկու աւուրքն. զոր ի վերայ միւսոյն (յաջորդ ամսոյ) ածեմք, մինչեւ շաբաթանայ. (Տօմար.։)
Շաբաթն եօթն օր է, եւ ամիսն՝ երեսուն օր. եւ յորժամ զամիսն շաբաթ առնես, լինի չորս շաբաթ, եւ բ օր եւ այն կոչի կրկնակ։ հոռի ամսոյն կրկնակն բ լինի՝ մնացեալքն ի նաւասարդէ. նոյպէս եւ հոռի ամիս զիւր յաւելուածն (նոյնչափ), որ լինի դ օր, զայն սահմի ամսոյ մատուցանէ. նոյնպէս եւ զյլսն իմասցիս. զի երթայ ըստ կարգի, մինչեւ լինիցի շաբաթ (եօթնեակ ամբողջ չորիցս). ապա ի մին դառնայ. (Սարկ. տոմ.։)
to seek, to search, to rummage;
to sift, to dive into, to examine, to explore.
զինչ հարկ իցէ զայնպիսի իրս մանր կրկտել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
Ոչ յանդիմանիմք կամ ի բանէն կամ ի մարմնոյն նորին կրճատել զմասն ինչ կենդանական զօրութեանն. (Խոսրովիկ.։)
interval, space, bar, division;
difference, distinction;
objection, resistance, embarrassment, let, hinderance, obstacle, hitch;
ի — մեծ արկ զանձն, to bring oneself into trouble, into a scrape, to be in an intricate, embarrassed or entangled state.
ԿՐՃԻՄ ԿՐՃԻՄՔ ԿՐՃԻՄՆ. μέσον spatium διάφορον discrimen διάστημα intervallum κώλυμα obstaculum μεσότοιχα medium murum. (որպէս կիրճ իմն) Ընդ մէջ անկեալ ինչ իբր խափան կամ որոշիչ. միջնորմն. անջրպետ. խտրոց. խտիր. տարբերութիւն. արգելք. խոչ ընդ ոտն. դժուարութիւն.
Բազում կրճիմ ի միջի ընդ այս եւ ընդ այն ոգի կայ։ Կրճիմքն ի միջոյ բարձրեալ։ Ոչինչ այնչափ ի մէջ պատուիրանացն կայ, որչափ ինչ կրճիմ ի մէջ պատուիրանացն կայ, որչափ ինչ կրճիմ ի մէջ իցէ երեսացն եւ երեսաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2. 5. 18։)
cf. Կրճիւն.
Ձեռնագէտական է, յորժամ պարզելով զձեռս, վասն կրճմանցն (կամ կորճմանցն) որ ի նոսա, ասիցեմք, այս ինչնմա կայ եւ մնայ. (Նոննոս.։)
heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.
Ի կրնկացն մինչ ի գագաթն. (Վրդն. ծն.։)
frequenting shops;
tavern-haunting.
Որ ինչ լինի մտանելով ի կրպակս եւ ի կապելիոնս կամ ի պանդոկս.
street of shops.
Կրպակ, եւ որ ինչ նման է նմին. տեղի եւ տուն շահելոյ յառեւտրոյ.
cf. Կրսեր.
Երէցն կրտսերոյն ծառայեսցէ։ Կրտսերոյ ցեղի։ Կրտսերաւ կամ կրտսերով իւրով։ Որդին իւր կրտսեր։ Քոյր քո կրտսեր։ Ոչինչ կրտսեր ես յիշխանս յուդա։ Մարդ տկար, եւ կրտսեր իմաստութեան դատաստանի եւ օրինաց. իբր անչափահաս կամ ետնեալ, եւ այլն։