but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.
Նա սակայն ոչինչ թուլանայր, թէպէտեւ բերէին զօէնսն՝ առաջի ընթեռնուին. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 8։) (ըստ հին ձ)։
basket, hamper;
cf. Զամբիղ.
ՍԱԿԱՌ ՍԱԿԱՌԻ. κόφινος cophinus, corbis, qualus. (իբր աման՝ առող կամ տանող այսչափ ինչ). Սապատ. կողով մեծ. (լծ. յն. քօ՛ֆինօս ).
cf. Սակաւաժամանակեան.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
of short duration, temporary.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
requiring but little care.
Արմատս ինչ ինքնաբոյսս եւ սակաւախնամս. (Արծր. ՟Ա.)
want of population.
Առաջին լծորդքն ընդ յետինսն զուգեալք լինէին ամուսնութեամբ, մինչ սակաւամարդութիւն էր. (Վրդն. ծն.։)
containing but little, not capacious, narrow.
Որ սակաւ ինչ տանի յինքեան. փոքրատար. քիչ բան առնօղ.
having but a few.
Ունող զսակաւ ինչ.
Բազմահաւաքին ոչինչ առաւելու ի ժամանակին, եւ սակաւունակին ոչինչ պակասէ. (Վրդն. ել.։ 13)
gum sagapen.
Կեր զսակուղաջուրն, եւ չեն ինչ պէտք քեզ եփել ինչ. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Սահեցուցանեմ;
cf. Սահիմ.
Ամենայն ինչ ընթացեալ սրանայ, եւ իբրեւ զջուր սահէ անցանէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Է։)
to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.
Եւ զեղբայրն՝ թէեւ սուղ ինչ յանցանիցէ, սահի շրջի, եւ յամենեցունց լսելիս արկանէ. (Մանդ. ՟Ժ։)
bound, term, circumscription;
bounds, limits, confines, frontier, borders;
extremity, sphere;
definition;
statute, rule, regulation;
decision, determination;
jurisdiction, extent;
department;
neighbourhood, district, provinces;
—ք, outskirts, suburbs;
—ք հակատոյ, articles of faith;
— երկրի, կալուածոց, landmark;
— հատանել, to fix the boundaries of;
յարդար —ս ամփոփել զիմն, to reduce to its proper limits;
— դնել, to bound, to fix bounds to, to limit, to end;
— դնել անձին, to propose, to deliberate, to resolve;
երդնուլ արդումն —աւ, to bind oneself by an oath;
անցանել ըստ —, to overstep, to pass the limits or boundaries;
—աւ ասել, to say briefly;
յաղետալի — հասուցանել, to reduce to a deplorable state;
cf. Զէն.
Սահմանք քանանացւոց ի սիդոնէ մինչեւ ի գալ ի գերարա։ Շուրջ յամենայն սահմանս նորա։ Մինչեւ ցծովն վերջին ի մտիցն արեւու ձեզ լիցին սահմանքն։ Սահման եգիր, եւ ոչ անցանեն։ Ոեդ զսահմանս քո ի խաղաղութիւն.եւ այլն։
definitively.
Հարկաւո՛ր է, զի սահմանաբար գիտասցէ։ Ո՞յր այս գլուխ, եւ կամ ո՞յր ձեռս, ոչ եղիցի գիտել սահմանօրէն. (Արիստ. առինչ.։)
to fix the boundaries;
to constitute, to order, to regulate, to establish, to determine, to decide;
—դրեալ կէտ, the appointed day or time.
Զամենայն ինչ աստուածային արդարութիւն կարգ է եւ սահմանադրէ։ Հանճարողական հրամանն սահմանադրէ. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. թղթ.։)
prefect, governor;
bordering upon, confining, coterminous, limitary.
Եւ Որ ինչ կայցէ ի սահմանագլուխն.
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
Սահմանիցէ ինչ անձին իւրոյ։ Ամենայն սահմանքն՝ զոր սահմանէաց զանձնէ իւրմէ։ Ի ժամանակ սահմանեալ պատրաստեցաւ։ Որ հաստատեաց զերկիր, որ սահմանեաց զնա։ Որդի մարդոյ ըստ սահմանելոյն երթայ.եւ այլն։
Եմք ածու փոքր, եւ թուով յոյժ ընդ փոքու սահմանեալ։ Մի՛ ինեւ, այլ քեւ սահմանեսցի ընդարձակութիւն ձեռին քո։ Որ զտրտմական սահմանեաց ծնունդ։ Արծաթասիրութիւնն ոչ եթէ ի բիւր տաղանդս ոսկւոյ սահմանի։ Բազում ինչ խորհիմ յաստուածայինսն, այլ սահմանեմ զանձն իմ, զի ՛մի՛ պարծելով կորնչիցիմ. (Խոր. ՟Ա. 1։ Սարկ. աղ.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
Եկեսցուք եւ սահմանեսցուք զիմաստասիրութիւն։ Եւ սահմանել անհնար է, եթէ ոչ նախ առաջին ուսանիմք, եթէ զինչ է սահման, զի՞նչ է յոռութիւն, եւ զի՞նչ առողջութիւն սահմանի։ Անունն սահմանէ զբնութիւն ենթակայիրի. (Սահմ. ՟Բ. եւ այլն։)
cf. Սալամանդր.
Սաղամանդրացն պատմութիւն. սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչափ՝ քան զոր կովածուծն կոչեն, եւ կամ որպէս փոքր ցամաքային կոկորդելոս. եւ է կենդանին այն ցուրտ բնութեամբ գերագոյն քան զբան. իբր զի ի հուր մտանելով նորա՝ շիջանիլ բոցոյն, եւ նման ոչ այրել. (Նոննոս.։)
Սաղամանդր գազան ինչ է , որ նման է կովիգեցի. անցանէ ընդ հուր, եւ շիջուցանէ. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Սալամանդր.
Սաղամանդրացն պատմութիւն. սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչափ՝ քան զոր կովածուծն կոչեն, եւ կամ որպէս փոքր ցամաքային կոկորդելոս. եւ է կենդանին այն ցուրտ բնութեամբ գերագոյն քան զբան. իբր զի ի հուր մտանելով նորա՝ շիջանիլ բոցոյն, եւ նման ոչ այրել. (Նոննոս.։)
Սաղամանդր գազան ինչ է , որ նման է կովիգեցի. անցանէ ընդ հուր, եւ շիջուցանէ. (Խոր. աշխարհ.։)
embryon, foetus;
— առնուլ, cf. Սաղմնառեմ.
Աստուած է՝ որ յարգանդէ մինչեւ ցայսօր ժամանակի սաղմն ստեղծանէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.
Ասէ սաղմոսարանն. համբարձէք իշխանք. Լուր դու, զինչ ասէ սաղմոսարանն. (Կոչ. ՟Ժ։ Նիւս. կազմ.։)
a psalm.
Փոխ սաղմոսի. սաղմոս ինչ.
Ի սկզբանէ սաղմոսափոխիս մինչ ի կատարած. (Լծ. նար.։)
psalm-singing, psalmody.
Տունս ինչ յաստուածապատում սաղմոսերգութենէն երգեր ի տանջանսն։ Ասէ ի կատարածի սաղմոսերգութեանն. (Նիւս. թէոդոր. եւ Նիւս. կազմ.։)
psalm-singer's office.
Մինչդեռ մանուկն է, զպաշտպանութեան գործսն կատարեսցէ, զընթերցողութեանն, զսաղմոսողոգութեանն (կամ սաղմոսերգութեան). (Լմբ. պտրգ.։)
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
Ոչ ինչ այնուհետեւ թոյլ տային սայթաքել խորհրդոց նորա այսր անդր. (Փարպ.։)
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
Զտիտանքն հարկեմք՝ տանջելով օիրնօք զմանկունսն՝ առ ագարակս եւ կամ առ տաճարս եւ կամ առ ընտանիս միշտ բերել, մինչեւ բաւական լինիցին կալ կանգուն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Ի մանկութենէ՝ մինչդեռ տղայք էին կաթամբ սնեալ, լսէին ի տիտանեաց եւ ի մարց, իբրու երգօք հանդերձ խաղալեաց. (անդ. ՟Ժ։)
nurse.
Զտիտանքն հարկեմք՝ տանջելով օրինօք զմանկունսն՝ առ ագարակս եւ կամ առ տաճարս եւ կամ առ ընտանիս միշտ բերել, մինչեւ բաւական լինիցին կալ կանգուն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Ի մանկութենէ՝ մինչդեռ տղայք էին կաթամբ սնեալ, լ սէին ի տիտանեաց եւ ի մարց, իբրու երգօք հանդերձ խաղալեաց. (անդ. ՟Ժ։)
cf. Տի;
— օ՛ն անդր, — օ՛ն ի բաց տար, oh ! shocking ! fye ! fye upon you ! God forbid !.
Մինչդեռ կենդանի է կինն. տի՛ր օ՛ն ի բա՛ց տար. այլ եւ ոչ յետ մեռանելոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Բուն.
Անիրաւի՝ ոչ ուրուք եղելոյ մարդ, այլ իսկագոյն եւ տիրագոյն ասել՝ մարդակերպ գազանի։ Եղիայ ի վեր հետեւեալ, եւ կամ տիրագոյն եւ իսկապէս ասել՝ համբարձեալ։ Մինչ զի իսկապէս եւ տիրագոյն ասել, չափ ամենեցուն՝ եւ՛ իմանալեացն եւ՛ զգալեացն՝ աստուած մի. (Փիլ.։)
knowing one's master or lord.
Յարանունն է, որ յա՛ր յանուն ինչ քերթոցեալ է։ որպիսի՝ տիրաճան, խրախճանք. (Թր. քեր. (ըստ յն. տեսօղ, սնուցիչ)։)
to honour, to pay homage as to God, truly to revere.
Ի կեանս քո մի ինչ տիրապատուեսցես (զինչս), այլ չափաւորապէս ընկա՛լ. (Ոսկիփոր.։)
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
Ոչ զտիրապէս պատճառն յայտնելով։ Խոհականութեամբ խոնարհելն՝ տիրապէս խոնարհութիւն է. իսկ անիմաստաբարն՝ եղծումն։ Ոչ նմանին տիրապէս խոնարրհաց, որ առ ամենայն ինչ պիտանիք գոլով՝ առաւել զիջանին. (Մխ. առակ.։)
according to our Lord's will.
Սեպհական տիրական քարոզութեան. որ ինչ հայի յառաքումն աշակերտաց ի տեառնէ ի քարոզութիւն.
young, in infancy;
deformed, disfigured, ugly, sorry, bad.
Ի թմբրական գինւոյն հրաժարեցուցէ՛ք զտխեղծսն եւ զհիւանդացեալսն ոգւով զընկերսն։ Մարմնոյն արգասեօք տխեղծ։ Ի բա՛ց մերժեցէ՛ք զբան տգեղ եւ տխեղծ։ Ցանկալի էր մանուկն, ոչ տխեղծ ինչ, ոչ տգոյն. (Փարպ.։ Պիտ.։ Ճշ.։ Ոսկ. եբր.։)
Վասն տգիտութեան, կամ վասն տխեղծ հասակի չկարիցէ ինչ արժանիս իմանալ զնմանէ։ Մանուկն յաղագս տխեղծ հասակին՝ տեսեալ օձ՝ ձուկն կարծէ զայն։ Առաւել եւս մանկաւոյն. զի բազում անմտութիւն է դեռ ի տխեղծ հասակին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։ Երզն. մտթ.։ Բրսղ. մրկ.։)
cf. Տխրութիւն.
առանց դժուարութեան եւ տխրանաց։ Ի տխրանաց ինչ ձանձրութենէ ոք նուաղեսցի. (Փիլ. իմաստն.։ Նար. ՟Գ։)
feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.
Լինել ի թագաւորութիւն տկար։ Զի՞նչ իցէ երկիրն, պարա՞րտ իցէ, եթէ տկար։ Ապա եթէ հետեւակս ինչ եւ տկարս ինչ խօսեալ իցէ.եւ այլն։
cf. Հիւանդանոց.
Յաղագս տկարանոցաց։ Ոմանք ի տկարանոցս իշխանութիւն առնեն։ Յանդգնի զայսպիսի ինչ առնել ի տկարանոցս. (Մխ. դտ.։)
cf. Տիկ;
cf. Գրեխ;
— առնուլ, to take a clyster.
Բառ ռմկ. այն է Տիկ, եւ որ ինչ նման է նմին. եւ որպէս ռմկ. գռեխ. հոգնա.
cf. Տղայաբարու.
Զտղայաբարոյսն՝ որք ոչ այնչափ ինչ յանցանս յանցեան, այնպիսի տանջեաց. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Մինչ ի խորին ծերութիւն տղայաբարուք գտանիմք։ Տղայաբարուք էին, եւ ոչ էին կատարեալ հոգւովն։ Որպէս զտղայաբարու զմիտս նոցա արծարծէ. (Խոսր.։ Բրսղ. մրկ. Նանայ.։)
cf. Տղեմ.
Իսկ թագաւորն սալացեալ՝ ոչինչ լսէր. ծածկեալ կայր ի գահոյսն. զի եւ շարժել անգամ ոչ տղէր. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
muddy, full of mud.
Ցամաքեցո՛ զյորձանս տղմատարած ծովուս։ Ոչինչ եւ զազրալի տղմատարած կենցաղ. (Բենիկ.։)
cf. Տղմակերպ.
Որ ինչ ունի զտիպ եւ զնմանութիւն տղմոյ՝ իրօք կամ օրինակաւ.
impoliteness, incivility, ungraciousness, rudeness, grossness, rusticity, brutality, barbarity, inhumanity;
տմարդութեամբ, disobligingly, uncivilly, roughly, rudely, churlishly, boorishly, brutally, cruelly, barbarously, inhumanly.
Զորբսն զրկել, զայրիսն լացուցանել, եւ բիւր այսպիսիս տմարդութիւնս գործել։ Վատթարազգի զամենայն ինչ գործեցին. որպէս՝ ատելութիւն զսէրն, եւ տմարդութիւն զողորմածութիւն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
oecomancy, divination by domestic accidents.
Հմայականին մասունք են հաւադիւթականն, եւ տնագիտականն ... Տնագիտական է, յորժամ զպատահեալսն ի տան մեկնեն ասելով, թէ զայս ինչ նշանակէ. (Նոննոս.։)
house-tax.
Վարձ տան եւ որպիսի եւ է բնակարանի՝ որպէս հարկ ինչ.
erecting, building a house;
cf. Տնարար.
Բարձից զճարտարապետն. եւ աստ ոչ զտնաշէն ինչ ճարտարապետաց ճառեաց. (Ոսկ. ես.։)
staying at home.
Մի՛ կրեսցուք ինչ վիշտս արտաքոյ մարմնական կարօտութեանս, եւ տնասպասեակ ախտից. (Լծ. ածաբ.։)
homely, sedentary, retired.
Արանց եւ կանանց, եւ ամենայն չափու հասակի. մինչեւ նոցունց իսկ անարգել աղջկանց. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։)
Սահմանեալ հարկապահանջութիւն ի մեծամեծաց մինչեւ ի փոքունս, եւ ի անարգել աղջկանց. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)
cf. Տնակ. nest.
Ե՛կ ի տնիկս իմ։ Երթալ ընդ նմա ի տնիկ իւր։ Ի փոքր ինչ տնիկ փակեալք եւ թաքուցեալք։ Բեթղէէմ տնկանն անարգութիւն։ Տեսեալ եւսեբեայ ի տնկնէն (կամ ի տնկանէն) իւրմէ. (ՃՃ.։)
planted.
Տնկեալ ինչ. եդեալն ի միտս՝ անհաստատ եւ դիւրանցուկ որպէս զբոյսս.