boastful, vaunting, bragging, vain-glorious, self-conceited, swaggering, blustering;
braggart, swaggerer, braggadocio, hector, bully.
· Calfa
Զիա՞րդ ուսուցանես ինձ՝ թէ ցածիր, մինչ դու պարծուկ , լիրբ եւ անամօթ ես. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
discreet and modest.
· Calfa
Տեսանէր զչքնաղ եւ զպարկեշտագեղ հասակի նորա զկերպարանսն։ Իբր զիմաստուն եւ պարկեշտագեղ կին լուր ինձ. (Ճ. ՟Ա.։)
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
· Calfa
Տալ ինձ զպարկեշտութիւն կերակրոյ. (Եփր. աղ.։)
cf. Պարսաւ;
—նս դնել, ընդ —նօք ածել, cf. Պարսաւեմ;
—նս տալ ի փառս իւր, to sully one's reputation.
· Calfa
Եւ ինձ մի՛ ոք պարսաւանս գիցէ, որ ի հեռուստ ածեալ նուաճեցի զբանս՝ առաջիկայ ստացս. (Նիւս. կազմ.։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
v. imp. — է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Ես ինձէն զիս ինքն պարտ վարկայ կրկին հատուցման. (Նար. ՟Ծ։)
Պարտ են նմա երթալ յերուսաղեմ, եւ բազում չարչարանս չարչարել։ Պարտ է յամենայն ժամ կալ նոցա յաղօթս։ Իսկ արդ ո՞չ էր պարտ ողորմելի եւ քեզ ծաղայակցին քում։ Ո՞չ զնոսա պարտ էր չարչարե քրիստոսի։ Համարձակեցայց, որպէս եւ պարտ իցէ ինձ խօսել։ Չէ՛ պարտ այդպիսւոյգ կեալ։ Ո՛չ է պարտ եղբարք իմ այսմ այսպէս լինել.եւ այլն։
Ինձ անկ է հայրենի իշխանութիւնն ... (եւ միւսն) ասէր. ինձ պատշաճ է. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
· Calfa
Պարտէր նմա հարիւր կամ հինգ հարիւր դահեկան ։ Հատո՛ ինձ զոր պարտիս։ Քանի՛ ինչ պարտիս ՟Ան իմում։ Թողումք ամենայնի որ պարտիցին մեզ։ Եթէ յանցուցեալ ինչիցէ կամ պարտիցի, զայն ինձ համարեա՛ց։ Զի մի՛ ասիցեմ, եթէ եւ դու զանձն քո ինձ պարտիս. (Եւն։)
Բայ հասարակ պակասաւոր. որպէս ներգ. վարի հյց, խնդրով. իսկ որպէս կր. առընթեր աներեւոյթ բայի՝ նոյն ընդ դիմազ. Պա՛րտ է ինձ, քել, մեզ. ձեզ. ὁφείλω debeo. Պարտական գոլ. պարտս ունել ընչից.
ՊԱՐՏԻՄ. ὁφείλω debeo. Պարտական գտանիլ առնել ինչ՝ կա՛մ հարկաւ, եւ կամ ըստ պատշաճի. պարտ է, ա՛նկ է, օրէ՛ն է ինձ, մեզ, քեզ, ձեզ.
garden;
— բանջարոյ, kitchen garden;
— պտղոց, fruit —, orchard;
տնկաբանական —, botanical -;
գծել զձեւ պարտիզի, to lay out a -;
մշակել զ —, to garden;
cf. Թի.
· Calfa
Իբրեւ զպարտէզ բանջարոյ։ Թաղեցաւ ի պարտիզի տան իւրոյ։ Պարտէզ փակեալ։ Աղբիւր պարտիզաց։ Արարի ինձ պարտէզս եւ դրախտս։ Եւ էր ի տեղւոջն՝ յորում խաչեցաւ, պարտէզ. եւ ի պարտիզի անդ գերեզման նոր. (Եւն։)
cf. Պարտիզպան.
· Calfa
Ձայնէր ողբալով, ո՛վ պարտիզապան, ցո՛յց ինձ թէ բարձեր։ Ի գերեզմանէն՝ ո՛վ պարտիզապան՝ եթէ դու բարձեր՝ ասա՛. (Շ. տաղ յար. նոյնպէս եւ յայլ տաղս։)
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
· Calfa
Պարտէր նմա հարիւր կամ հինգ հարիւր դահեկան ։ Հատո՛ ինձ զոր պարտիս։ Քանի՛ ինչ պարտիս ՟Ան իմում։ Թողումք ամենայնի որ պարտիցին մեզ։ Եթէ յանցուցեալ ինչիցէ կամ պարտիցի, զայն ինձ համարեա՛ց։ Զի մի՛ ասիցեմ, եթէ եւ դու զանձն քո ինձ պարտիս. (Եւն։)
Բայ հասարակ պակասաւոր. որպէս ներգ. վարի հյց, խնդրով. իսկ որպէս կր. առընթեր աներեւոյթ բայի՝ նոյն ընդ դիմազ. Պա՛րտ է ինձ, քել, մեզ. ձեզ. ὁφείλω debeo. Պարտական գոլ. պարտս ունել ընչից.
ՊԱՐՏԻՄ. ὁφείλω debeo. Պարտական գտանիլ առնել ինչ՝ կա՛մ հարկաւ, եւ կամ ըստ պատշաճի. պարտ է, ա՛նկ է, օրէ՛ն է ինձ, մեզ, քեզ, ձեզ.
cf. Սգակցիմ.
· Calfa
Ոչ փակեցայց ի խաւարի, զի եւ օդն սգակից լինիցի ինձ։ Արարածք օդակից եղերուք ինձ։ Սգակից մարիամանացն լինելով. (Ածաբ. մակաբ.։ Սարկ. աղ.։ Տօնակ.։)
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
· Calfa
Եւ ես ետու քեզ զսիկիմ սեպհական՝ արտաքոյ եղբարց քոց։ Եղիջիք դուք ինձ ժողովուրդ սեպհական յամենայն ազգաց. (Ծն. ՟Խ՟Ը. 22։ Ել. ՟Ժ՟Թ. 5. եւ այլն։)
of today;
ի —, ի — աւուր or աւուրս, — օր, cf. Սերկ.
· Calfa
Ո՛վ անհուն աղիտաւորութիւն, որ ինձ ի սերկեան հանդիպի. (Պիտ.։)
useful, profitable, advantageous, necessary;
good, excellent.
· Calfa
Որ երբեմն անտանի էր քեզ, բայց արդ քեզ եւ ինձ պիտանի (զի ոնեսիմոս անունն նշանակէ պիտանի եւ օգտակար). (Փիլիմ. 11։ Սուր՝ գեղեցկացաւ) (յն. լաւ եղեւ) ի փայլիւն. պիտանի եղեւ (յն. լաւ եղեւ) ի սպանումն. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 15։)
v. imp. one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.
· Calfa
Բայց ի տեղի այսր ինձ դարձեալ գալ պիտի. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որ ինչ ինձ պիտի, յորմէ կամիմն խնդրել՝ նորա չիք, եւ ոչ տալ կարէ։ Թէ պիտի եւ այլ եւս ինչ, ասա։ Շատ մարդկան բազմութիւնք պիտին։ Որոց ոչ պիտէր եւ առ վայր մի կեալն՝ քան թէ զայնպիսի տեսանել աղէտս. (Փարպ.։)
necessary;
suitable;
— է, cf. Պիտիմ;
it is becoming, proper, suitable;
զի՞ եւս — են մեզ վկայք, what need have we of witnesses ?
· Calfa
Երկու ինչք պիտոյ են ինձ։ Ոչինչ պիտոյ է իմաստութիւն պակասամտի։ Տայցեն ինձ զհաց իմ եւ զջուր, եւ զամենայն ինչ որ պիտոյ է ինձ։ Պիտոյ է ձեզ այդ ամենայն։ Ոչ պիտոյ է բժիշկ կարողաց։ Թէպէտ եւ ոչ պիտոյ իցեն ձեզ թուղթք ընցայութեան։ Խօսին՝ որ որ ինչ որ է պիտոյ.եւ այլն։
Դուք առաջնորդ ինձ ոչ պիտոյ էք. (Վրք. հց. ՟Է։)
Զգութս ձեր ինձ փոխ տուք, զի եւ դուք անդրէն դաջիք ի պիտոյ ժամանակի. (իսիւք. եւ Վանակ. յոբ.։)
foul-tongued, obscene.
· Calfa
Պտուղս այս քաղցր էր եւ սիրուն, առ ինքն ունէր զմահըն թաքուն. բայց ինձ չասաց պըղծալեզուն, զիս մերկացոյց յանճառ լուսոյն. (Տաղ.։)
copper-coloured, bronzed;
calcedony, chalcedony.
· Calfa
χαλκηδόν chalcedon. Ակն ինչ պատուական, որպէս Ակատ, կամ բազմագունի ակն, կամ պղինձ ծխեալ. եւ այլն.
coppery, cupreous, alloyed with copper.
· Calfa
Խառն ընդ պղնձոյ. յոր խառնեալ է եւ պղինձ. որպիսի է դրամն խառնակ. որպէս յն. ὐπόχαλκος subaeratus.
to be coppered, changed into bronze.
· Calfa
χαλκοῦμαι in aes vertor. Որպէս պղինձ լինել. պնդանալ. խստանալ երկնից իբրեւ զպղինձ, եւ ոչ տեղալ զանձրեւ յերկիր.
copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.
· Calfa
պղնձի աղիք՝ ողորմեա՛ ինձ. (Վրք. հց. ՟Թ։)
to bedizen oneself with coquetry and too great attention to effect, with studied neatness.
· Calfa
Ընդ անզարդութեան երկաթոյս սեւութեան գունոյս, պղինձ պճնելի՝ ցոյցք առաքինութեան՝ հրաշեկ լիբանանու , իմա պղինձ փայլուն. որ եւ Ծխեալ ասի. ըստ յն. լիբանանապղինձ, կամ կնդրկապղինձ։
writing-tablet, table-book;
— ծոցոյ, tables, memorandum-book;
— նկարչի, painter's pallet;
— գրաշարի, galley, composing galley, pan.
· Calfa
Գրէր ինձ ի պնակիտի։ Ոչ խօսեցաւ ընդ իս բերանով, այլ պնակիտիւ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Նախ պարտ է մարմնաւոր կենօքս վաստակել ի դպրոցի պնակըտօք՝ արարածովքս։ (Ենովս) գրեաց զայս, զի պահեսցին ի պնակիտսն. ի ջրոյն՝ պղինձն մնայ ասէ, եւ ի հրոյն՝ թրծեալ աղիւսն խեցեայ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.
· Calfa
Պնդեա զմէջ քո ... եւ երթ յռամաթ գաղաադ։ Պնդեա իբր այր զմէջ քո, հարցից զքեզ՝ եւ տուր ինձ պատասխանի։ Որով պնդեալ զմէջս մտաց ձերոց՝ զուարթացեալք, բովանդակ սպասիցէք հասելոց ձեզ շնորհացն։ Եղիցին գօտիք ձեր պնդեալ ընդ մէջս ... եւ դուք նմանողք մարդկան՝ որ ակն ունիցին տեառն իւրեանց։ Պնդեալ զմէջս ձեր ճշմարտութեամբ եւ այլն։ Զմէջս պնդել, ժրանալ, հատանել անցանել զայն ճանապարհն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ 3)
large pot or kettle, copper, boiler;
basin, laver.
· Calfa
Արար տասն պուտնարդս պղինձիս. եւ ունէր պուտնարդ մի՝ քառասուն սափոր, եւ այլն. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 38. 43. եւ այլն։)
pot, small pot, saucepan.
· Calfa
Ես եմ եպիսկոպոս խոհակերոցին՝ պուտկանց եւ սափորոց. յորժամ մեղանչեն ինձ՝ կապեմ զնոսա. զպուտկունսն աղիւ եւ համեմով, զսափորսն գինւով եւ ջրով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to give oneself affected ways, to simper, to be dainty, to mince, to be disdainful, overnice, to play the prude;
to adonize, to be studiously elegant, to be dandy or foppish;
to be well dressed, very spruce.
· Calfa
Ուսո՛ ինձ յիմ ջրհորոց ջուր ըմպել, եւ ոչ ի գեղ օտար պչրել. կարծի ունել զզօրութիւն եւ պչնելոյ։
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
· Calfa
Իբրեւ փեսայիեդ ինձ պսակ. (Ես. ՟Կ՟Ա. 10։)
cf. Պտղաբերիմ.
· Calfa
Պատուհաս ընկալեալ՝ զոր ի մեզ պտղաբերեաց՝ ցաւս եւ տրտմութիւն, ապականութիւն եւ մահ։ Թշվառութիւն եւ հոգք եւ տարակուսանս ի նմանէ ինձ պտղաբերեցաւ. (Մագ. ՟Է. եւ ՟Զ։)
to germoliate;
*to imbibe.
· Calfa
Անտի (ի բեթղեհէմէ) պտղեալ հացն կենաց կերակուր աշխարհիս։ Ի վերստին արբամանէ սուրբ եւ պատուական տրեան քո՝ ինձ եւ որդւոց իմոց պտուղ օրհնութեան պտղեսցի. (Ճ. ՟Գ.։)
to study, to labour in company.
· Calfa
Շնորհքն աստվածային ջանակից ինձ լինելով՝ խօսել զայսոսիկ պատրաստեաց զիս։ Ճգնաւորաց՝ որ ի մարմնի, լերու՛ք նպաստք եւ ջանակիցք. (Ճ. ՟Բ.։ Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
heating, warming oneself.
· Calfa
Եւ զբանս եւս ջեռլեացն ասէ հեգնելով, եթէ վաչ ինձ, զի ջեռայ. (Ոսկ. ես.։ 1)
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
· Calfa
Ջեռնոյր առ լուսովն։ Քանզի ցուրտ էր, եւ ջեռնուին։ ծածկէին զնա հանդերձիւք, եւ ոչ ջեռնոյր։ Ննջեսցէ ընդ նմա, եւ ջեռոցի տէր մեր արքայ։ Ի կտրոց խաչանց իմոց ջեռան թիկունք նոցա։ Վաշ ինձ, զի ջեռայ, եւ տեսի զկրակ։ Ի դոյղն ճառագայթից արեգականն ջեռեալ հելէր։ Ջեռաւ մարմին մանկանն։ Ջեռաւ սիրտ իմ ի փորի իմում.եւ այլն։
truly.
· Calfa
Ստուգաբար ինձ վարկցի նախասացականն։ Աղէ՛ գրեա՛ ստուգաբար զլուծումն իւրաքանչիւր պատճառի. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Ծ՟Թ։)
to be holy, sacred, consecrated or set apart, to consecrate or devote oneself.
· Calfa
Գարշեցուցանել զանուն սրբացելոցն (կամ սրբեցելոցն) իմոց (ինձ). (Ղեւտ. ՟Ի. 3։)
sacred asylum, sanctuary;
temple, church;
sanctifying, expiatory.
· Calfa
Զի՞նչ է, արասցե՛ս ինձ սրբարան. տաճար ասի՝ տաճար իմն սկզբնատիպ խորան։ Սրբարան եւ ամենեւին տաճար աստուծոյ (հոգի մաքուր). (Փիլ. ել. ՟Բ. 51։)
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
· Calfa
Սրբեա՛ դու ինձ զամենայն անդրանիկս։ Սրբեսցես զնոսա՝ քահանայանալ նոցա ինձ։ Սրբեսցես զերբուծն ի նուէր.եւ այլն։
good-eared, sharp-eared.
· Calfa
Թերեւս ընդդէմ ոք գայցէ ինձ ի սրունկն լսողաց անտի։ Ընդդէմ բախիցէ ոք ի սրունկն լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.
· Calfa
Առաջի անկանէին սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) վասն առնն զուր մեռելոյ։ Առատապէս սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) հանդերձեցին զնոսա եւ յղարկեցին։ Վասն իրացս արքունի սրտացաւութեամբ ցուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 36. 49։ ՟Ժ՟Դ. 8։ Մի՛ դանդաղիք տալ զնա ինձ սրտացաւութեամբ։ Են բազումք, որ զսիրելն սիրեն, այլ ոչ սրտացաւութեամբ. Սարգ. յհ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
relief, alleviation, solace, ease, consolation, soothing, comfort, balm;
diversion, recreation.
· Calfa
Երեսք զսփոփանս ձեւացուցանէ, եւ արտասուքն զդառնութիւն սրտին ճշմարտէ։ Խառնեցից ընդ տխրութեանս զսփոփանսդ։ Որ ինձ յուսահատութեանն է, քեզ սփոփանաց է. (Նար.։)
(Զերգս սաղմոսաց) ինձ մխիթարականս եւ սփոփանս վարկանիմ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
astonishing, surprising;
of an admirable form or aspect.
· Calfa
Եւ ինձ սքանչելակերպ եցոյց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Սքեմ առնում.
· Calfa
Եթէ կրօնաւորութեամբ սքեմաւորեցայց (կամ սքեմեցայց), նոյն պատիւ եւ փառք մնան ինձ. (Վրք հց. ձ։)
streaked, striped, brindled horse;
zebra.
· Calfa
Վագերաձիք, եւ ինձք գեղեցկախայտուցք. (Խոր.։)