hardly, scarcely, barely.
ՀԱԶԻՒ ԹԷ. ՀԱԶԻՒ ԻՄՆ. ՀԱԶԻՒ ՀԱԶ. ՀԱԶԻՒ ՈՒՐԵՄՆ. ՀԱԶԻՒ ՈՒՐԵՔ. Նոյն ընդ վ.
cf. Հալածական առնեմ.
Յօժարութեամբ հալածեցի՛ր ընդ քրիստոսի. (Խոսր.։)
smelting, melting;
fusion.
Իբրեւ զհալուածս կապարի եւ պղնձոյ ընդ միմեանս խառնեալ. (Արծր. ՟Ե. 7։)
Հալուած կերակրոցն դիւրաւ ընդ ամենայն մարմինն սփռի. (Բժշկարան.։)
melting, liquefaction, fusion;
dissolution;
consumption, decay;
— ջրեղէն, հրեղէն, aqueous, igneous fusion;
— կերակրոց, digestion;
— սառնամանեաց, thaw.
Արեգակն գիճացուցանէ զմոմ եւ զպանիր՝ ընդ հալմամբ արկեալ. ապա չորացուցանէ։ (Վանակ. յոբ.։)
lamp;
torch, flambeau;
cf. Ղամբարանշոյլ.
Ղամբարափայլ լուսով ջահացուցանել ընդ ոլորտս տիեզերաց զյիշատակ սրբոցն. (Սիսիան.։)
cf. Ղակիշ.
steersman, helmsman;
director, governor, chief.
Ցորքան յուղղորդութեան իցէ ղեկավարն, ի զգուշութեան եղիցին եւ որք ընդ նմայն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)
to be steersman, to hold the helm, to steer a vessel;
to govern, to direct, to manage.
Ղեկավարէք կեանս ամենայնի, որոց ընդ թագաւորութեանդ աթոռով են ի ներքոյ անկեալ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե։)
steering a vessel;
government, direction, management.
Ղեկավարութեամբ հոգւոյն անցուցեալ ընդ ծով աշխարհիս՝ հասո՛ յանքոյթ նաւահանգիստ առ բաղձալիդ զոր խնդրեմ. (Լմբ. սղ.։)
levitical;
Leviticus.
levite.
Պաշտեսցէ ղեւտացին զպաշտօն խորանին վկայութեան։ Զտասանորդս ետու ղեւտացւոցն ի ժառանգութիւն։ Ղեւտացի մի եկեալ ընդ նոյն տեղի՝ ետես եւ զանց արար։ Առաքեցին քահանայս եւ ղեւտացիս.եւ այլն։
cf. Լոյղ.
Հար եղիշա փայտ մի, եւ արկ ընդ նոյն տեղի ի ղոյղ. (Եփր. թագ.։)
cf. Լողակ.
Ղուղակ ընդ ջրայինսն եղէ ես։ Նաւ կազմեաց, ղուղակ գործեաց զմարդ. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. բագն.։)
cylinder;
roller.
Նոյն ընդ Գլան, որպէս եւ Լողքար գլանաձեւ. (լծ. յն. գի՛լինտրօս ). κύλινδρος cylindrus κυλινδροώδης cylindro similis.
to swim;
to hide.
Որ առանց աստուծոյ յաղագս աստուծոյ ի բազոմւ խորս ղուղելով նաւաբեկութիւնս ընդունի. (Եփր. համաբ.։)
to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.
Որպէս շուն ղօղանջելով։ Ղօղանջէին (շունք) ընդդէմ նորա։ Հրէայն ղօղանջէ։ Ազգն հրէից խստութեամբ ղօղանջեն. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։)
րէայք ոչ հաջէին յօտարս, եւ ի դեւս չարս, այլ ընդդէմ տեառն իւրեանց ղօղանջէին օկամ ղօղաջէին). (Գէ. ես.։)
to hide;
to smooth or level with a roller.
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Մտին ղօղեցան ի մէջ բեթելայ։ Եւ ահա ինքն ղօղեալ իցէ ի միում բլրոց։ Ղօղեալ համարէին ընդ գաղտնեօք մեղաց։ Զի՞չ իցէ տեղի հանճարոյ. ղօղեալ է ի մարդկանէ, եւ ի թռչնոց երկնից ծածկեցաւ. (Յես. ՟Ը. 9։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Իմ. ՟Ժ՟Ե. 3։ Յոբ. ՟Ի՟Ը. 21։)
Մարդ ի խօսել ընդ վայր ղօղի բանիւք. (Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 12։)
the nineteenth letter of the alphabet, and the fourteenth of the consonants;
hundred, hundredth.
Տառ բաղաձայն՝ կոչեցեալ ըստ հնչմանն Ճէ, միջակ ընդ ծ, եւ ջ. վասն որոյ եւ լծորդ ընդ նոսա. զոր օրինակ՝ ճանաչեմ, ծանեայ, վերծանել (որ է ըստ յն. վերաճանաչել, իբր ընթեռնուլ). ճիւղ, ծիղ. ճկոյթ, ծկոյթ. բճիճ, բջիջ. գէճ, գէջ. կինճ, կինջ. եւ այլն։
Ճ. Դնի ի մեզ երբեմն՝ ուր այլազգականն է չ, իբր ջ. զոր օրինակ՝ չէնգ, չէնկէլ ՝ է ճանկ. եւ չարէ՛ կամ ջա՛ր, է ճար. չարխ, ճախարակ, եւ այլն։ Համեմատութեամբ այլեւայլ ազգաց՝ ճ. փոխի ընդ կ. ղ. եւ գ. եւս եւ ընդ ի, յ, ժ, զ, որպէս տեսցի յընթացս գործոյս։
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
cf. Ճախր.
Նոյն ընդ Ճախր, եւ ճախրումն.
cf. Ճախրիմ.
Իբրեւ զարծուիս երկնից ճախրէին։ Որք ընդ թռչունս երկնից ճախրէին. (Ողբ. ՟Դ. 19։ Բար. ՟Գ. 17։)
Նոքա ճախրին ընդ սուրբսն. է անստոյգ յաւելուած գրչի։
Եւ ահա վերաբերիմք ընդ քեզ ճախրելով, իբրեւ ի բարձրաթռիչս եղեալ. (Եղիշ. ՟Գ։)
troops in battle array, army drawn up in order of battle;
general engagement, pitched battle, war;
fighting, belligerent;
warlike;
օր —ի, day of battle;
— տալ, to wage, to make war, to fight.
Ճակատամարտ տալ ընդ դեւս։ Առանց զինու եւ ճակատամարտի եղեւ փրկութիւն նոցա յաստուծոյ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ովս.։)
Յաշխարահական ի ճակատամարտին. (Ժմ.) այսինքն ի համաշխարհական պատերազմի ընդդէմ կրակապաշտից։
Դիմարդարձէին զօրքսն պարսից եւ ամենայն ճակատամարտիցն հոնաց ընդդէմ ճակատամարտին հայոց. (Մեսր. երէց.։)
to fight a pitched battle, to attack each other in front, to meet face to face, to encounter.
Եւ դու արեաց գնդիւք ճակատամարտեա՛ց ընդ հռովմայեցւոց հենիցն. (Մեսր. երէց.։)
Ի հանդիսական պատերազմին ճակատամարտեցայք ընդդէմ թշնամւոյ. (Գանձ.։)
battle-field, battle-ground.
cf. Ճակատեցուցանեմ.
ՃԱԿԱՏԵՄ ՃԱԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. παρατάσσω, παρεισάγω aciem instruo, induro. Ճակատ յարդարել. կարգել զզօրն ընդդէմ թշնամեաց. ի ճակատ հանել.
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է, ընդդէմ ճշմարտութեան զմոլորութիւնն ճակատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայէլի, եւ ճակատեցոյց ընդդէմ ասորւոց։ Զզօրսն սփռեաց ճակատեցոյց ի մարտ պատերազմի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 33։)
to put or arrange an army in order of battle, to draw up, to marshal, to array.
ՃԱԿԱՏԵՄ ՃԱԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. παρατάσσω, παρεισάγω aciem instruo, induro. Ճակատ յարդարել. կարգել զզօրն ընդդէմ թշնամեաց. ի ճակատ հանել.
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է, ընդդէմ ճշմարտութեան զմոլորութիւնն ճակատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայէլի, եւ ճակատեցոյց ընդդէմ ասորւոց։ Զզօրսն սփռեաց ճակատեցոյց ի մարտ պատերազմի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 33։)
to be drawn up in battle array, to be marshalled for fight;
to front the enemy;
to join battle.
Ճակատեցան ընդ նոսա ի պատերազմ։ Ճակատեցաւ յանդիման ամաղեակայ։ Յերկնից ճակատեցան աստեղք։ Ճակատել առաջի տեառն ի վերայ ամաղեկայ։ Պատրաստեցաւ եւ ճակատեցաւ ամենայն զօրութեամբ իւրով ի վերայ արփաքսադայ արքայի։ Ճակատեցան պատերազմն ի ձորն։ Ճակատեցան դէմ յանդիման միմենաց։ Ճակատեսցին զնովաւ։ Ճակատեցարո՛ւք շուրջ զբաբելոնիւ.եւ այլն։
beet, beet-root;
cf. Բազուկ.
Ի լեզուաց ոմանց ճարտարաց ի ճահ ճեմութեանց։ Անդէն՝ ընդ նմին կարգի ի ճահ փոխադրութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
fit, proper, decorous, suitable, becoming, seemly, decent, befitting, convenient;
fitness;
ի —, properly, fitty, suitably, opportunely, conveniently, to the purpose;
ի — է, it is fit, expedient, suitable, becoming;
ի — լինել, գալ, պատահել, to suit, to be proper and suitable, to become, to be beseeming or seemly, right, proper, advisable;
ի — առնուլ, to avail oneself of, to profit by;
to improve, to turn to account, to the best account;
չիցէ՞ի —, is it not suitable ?
ի — թուէր նմա, ի — համարէր, he thought fit to;
առաւել ի — գայ, it would be better, it would be more suitable, expedient, convenient;
ոչ ի — թուեցաւ, it did not seem fitting or becoming;
ոչ ի — պատահէին ակնկալութեան նորա ելք գործոյն, his success did not answer his expectations, he was disappointed in his hopes.
Ի լեզուաց ոմանց ճարտարաց ի ճահ ճեմութեանց։ Անդէն՝ ընդ նմին կարգի ի ճահ փոխադրութեանց. (Նար. ՂԳ. եւ խչ։)
cf. Ճահողապէս.
Յիրաւի արդարեւ ճահողապէս ընդ առաքեալս եւ ընդ մարգարէս կարգեալ դասեցան. (Հ. կիլիկ.։)
cf. Ի ճահ.
Յիրաւի արդարեւ ճահողապէս ընդ առաքեալս եւ ընդ մարգարէս կարգեալ դասեցան. (Հ. կիլիկ.։)
radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.
decoration, ornament;
embroidery.
Ճամուկքն՝ որ գործիցին, կամ գազանակերպ ինչ պատկերք։ Ոսկի խառնեալ ընդ նկարս որմոյն, եւ ազգի ազգի գեղքն ընդ միմեանս ի ճամուկսն մտեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24. եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)
jay.
Ազգ ազգ հաւուց թռչնոց կարկաչողաց ճա՛, ճա՛կ։ Նախ ի սուրբ գիրս որպէս ռմկ. չայլագ. λάρος larus, gavia (լծ. ընդ ճայ). Ուրուր կամ որոր, ցին. (եբր. զաֆախ ).
Ճառք ճայից, (որ միաբան կռուին ընդդէմ խորդոց, են հիւրասէր, եւ այլն) ... ճառք ճայից ծերացելոց հինօրէից հոգաբարձութիւնն ... Մարդք բարեգործք՝ կոչին ճայից պէս պատուագիրք. (Վեցօր. ՟Ը։)
to shiver, to splinter, to split;
to crackle, to crack, to crash;
to burst, to blow up, to chap.
Ճայթիցէ ճայթիւն, եւ ընդոստուցանէ. (Ճ. ՟Դ.։)
bezel or bezil.
traveller, passenger.
Որդիք աջոյ թեւին՝ ճանապարհագնացք ընդ նեղ եւ ընդ անձուկն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to travel with another, to be a travelling companion.
Երթային յեմմաւուս. եւ ճանապարհակցեցաւ նոցա յիսուս։ Կղէոպայ, որ ի գեղն եմմաւուս ճանապարհակցեցաւ ընդ քրիստոսի։ Ճանապարհակցեալ պօղոսի (ղուկաս) յամենայն վաստակս քարոզութեան. (Սկեւռ. յար.։ ՃՃ.։ Հ. կիլիկ.։)
cf. Ճանապարհորդիմ.
Սամարացի ոմն ճանապարհորդեալ՝ եկն ընդ նոյն առ նովաւ։ Ի նաւ ելեալ ոք՝ ընդ ամեհի ալիս կամիցի ճանապարհորդել. (Ղկ. ՟Ժ. 33։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 1։)
Ճանապարհորդեալ ընդ ամենայն կիրս մարդկային կենցաղոյս. (Պտրգ.։)
to travel, to make a journey;
to set off, to start, to take the road, to begin one's journey, to walk, to go.
Ո՞չ այսուիկ հեռի են ի մէնջ հրեշտակք, զի ոչ կարօտին՝ որոց մեքն. ապա ուրեմն որչափ նուազից լինիմք կարօտք, այնքան առ նոսա ճանապարհորդիմք։ Ի մէջ գիշերի ճանապարհորդի, եւ ընդ գետ անցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34. 37։)
Ճանապարհորդեցաւ ընդ ամենայն կիրս մարդկային կենցաղոյս առանց մեղաց. (Խոսր. պտրգ.։)
journey, way;
— ընդ ծով, voyage;
ծախք ճանապարհորդութեան, travelling expenses;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, travels and voyages.
St. John's wort.
Նոյն ընդ Գետնի փիճի. ... յն. խամէբի՛դիս։ (Բժշկարան.։)
cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
Չհաւասարել ընդ նոսա ի հոգեկան եւ ի մարմնական սեղանս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Հաւասարեսցի մահս մեր ընդ մահ քաջ նահատակացն։ Հաւասարեսցեն առ միմեանս զուգութեամբ. (Եղիշ. ՟Զ. եւ ՟Ը։)
Ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ. (Պիտ.։ (որք մարթին ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։))
Ո՞վ են՝ որ հաւասարեն առ ամենայն կենդանիս։ Թէ ոք ուրեք ընդ օրէնս հաւասարէր. (Ժղ. ՟Թ. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 60։)
Անսրբոցն ընդ սուրբս հաւասարել. (Յճխ. ՟Դ։)
to render equal, to equal;
to equalize, to level, to make even, level or smooth, to equal, to compare;
to counterbalance;
to communicate, to make a sharer or partaker.
Հաւասարեցո՛ զմեզ ընդ ճշմարիտ երկրպագուս քո. (Պտրգ. ձ։)
to equal, to match, to be on a par or level with, to liken oneself to, to make oneself equal or conformable with, to be compared, confronted with;
to communicate, to participate, to share;
—իմ ընդ կնոջ, to be united, to conjoin.
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
Եւ զպատարագն ընդ նմին յիշեաց, որ գործոցն էին հաւաստիք. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Ի քրտան եղեւ, զի զհաւաստիս մարդանալոյն ցուցցէ։ Բազում հաւաստեօք տայր ընդունել զայն։ Դիտեա՛ ինձ զմարգարէութեանցն հաւաստիս։ Պահին բազում հաւաստեօք։ Տե՛ս ո՛րչափ հաւաստեաց պէտք են մեզ, զգուշասցո՛ւք եւ այլն։ Մեծամեծ հաւաստեօք լեալ ամբաստան զնոցանէն։ Նշանա՞ցն հանդէսք, եթէ առաքինութեանցն հաւաստիք. (Ոսկ. ստէպ։)
certitude, assurance, good authority, best source;
demonstration, token, testimony, proof;
— բարձր ակնածութեան, assurance of the highest regard;
ընդունել զ—իս մեծարանաց, to be assured of his highest esteem.
cf. Հաւաստիք.
Յայտ ածել զհիւսումն հաւաստութեան առաջիկայ իրին։ Հետեւելով իմ ընդ համառօտ հաւաստութիւն. (Յհ. կթ.։)