given to pleasure, to one's own comforts, lazy, dissipated;
selfish;
comfortable.
Փափուկն եւ անձնդեւրն չէ՛ արժանի (կերակրոյ). (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։) յն. եթէ ոք թողու կամ ընդարձակէ զանձն իւր։
free, that has freewill, independent.
Անձնիշխան եղեւ մարդն առնել զբարի։ Թոյլ ետ անձնիշխանին ընդ անձնիշխանին ոգորել. (Եզնիկ.։)
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
ԱՆՁՈՒԿ գրի եւ ԱՆԾՈՒԿ. στενός. angustus. Ոյր անցքն կամ միջոցն եւ դիրքն է փոքրիկ. նեղ. անմասն ի լայնութենէ կամ յընդարձակութենէ. նեղկուկ. տառ. տառաճըգ. սըգը. (լծ. եւ թ. ենսիզ, ինճէ. եւ լտ. անկուսդուս.)
Նեղ եւ անձուկ է ամենայն անզգամ, նեղեալ յարծաթսիրութենէ եւ ի հեշտասիրութենէ եւ ի փառասիրութենէ եւ ի համանմանիցն, որք ոչ տան թոյլ մտացն յընդարձակութեան շրջել. (Փիլ. լին.։)
Abel's sister.
Ծնաւ զառաջին արդարն զհաբել, ընդ նմին եւ զելմուզպայ աբելուհի՝ երկուորեակ. յորում ի հաբէլ նկարեցաւ փեսայն քրիստոս, եւ յաբելուհի՝ եկեղեցի հարսն ընդ աջմէ նորա... Յաղագս աբելուհւոյ, որ էր քոյրն աբելին։ (Եպիփ. ծն.)
monachal.
avarice, niggardliness, stinginess.
Դարձոյց ի կամսարականն ... ոչ իբրեւ զանիրաւ ագահութիւն հօր իւրոյ արշակայ, այլ որպէս պարգեւս ընդ վաստակոց. (Խոր. ՟Գ. 38։)
to clothe or dress oneself, to wear, to put on;
to take lodgings, to pass the night, to sojourn, to dwell;
to stay;
— զրահս, to put on a breastplate or cuirass.
Առ մեզ ագիր, զի ընդ երեկս է։ (Ղկ. ԻԴ. 29)
Հրամայեաց բդեշխն յառաջիկայ գեղն տանել զնա... եւ անդ ագուցեալ, եւ ընդ առաւօտն յասենի նստեալ։ (Ճառընտ)
Եթէ աղքատ իցէ այրն, մի ագցի ընդ գրաւաւն իւրով (Օրին. ԻԴ. 13)
Հարցէ զեօթնաձորն, զի համարձակ լիցի գնալ ընդ նա եւ ագելոյն (Ես. ԺԱ. 15)
cloud;
— փոշւոյ՝ ծխբյ, a cloud of dust, smoke.
Որպէս բառ ռմկ. (լծ. ընդ հյ. ումպ, ըմպել. եւ թ. էմմէք, որ է ծծել. ) Բոյսն եւ ճճին սպնդոյ, կամ սպունգ. սպունկ. սիւնկէր.
moving towards the clouds, rising to the clouds.
Որ խաղայ ընդ ամպս. եւ խաղալով ընդ ամպս.
voluntary, willing, free, spontaneous;
-, — մտօք voluntarily, spontaneously, freely;
willingly, at one's will or pleasure, of one's own accord or free will.
Դիւրագոյն է՝ որք ընդ իշխանութեամբ են՝ կատարել զառաքինութիւն, քան կամակար իշխանութեամբն. (Յճխ. ՟Զ։)
Ածէք զսուր երկսայրի իշխանութեանդ ընդ մէջ, զի առ երկուց կողմանց պէտս կամակարս ի վար արկանիցէք. (Պիտ.։)
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
ἐκουσιασμός, προαίρεσις actio voluntaria, voluntas, consilium, propositum եւ ἑξουσία auctoritas, factultas, potestas եւ αὑθάδεια contumacia, pertinacia. Ինքնակամ յօժարութիւն. եւ անձնիշխանութիւն, կամ անձնահաճութիւն. հլութիւն, եւ անսաստութիւն. ազատութիւն ի լաւ կամ ի չար անդր. (ուստի շփոթի ի գրչաց ընդ Կամակորութիւն)
Քաղցրութեամբ եւ կամակարութեամբ զամենեսեան ձգէ առ ինքն։ Կամօք կամարութեամբ եւ մտօք յօժարութեամբ կոչէ զամենեսեան։ Կամօք կամակարութեան ընդ հնազանդութիւն մտանել բարութեանն։ (Ոսկ.յհ. ՟Ա. 9. 11։)
Վարձս ընդ կամակարութեանն առնուլ. (Եզնիկ.։)
agreeing with, privy to, instrumental in;
accomplice, partaker in;
— լինել, to be a party to or instrumental in, to agree with, to approve of, to consent to.
Կամակից էին ընդ տէրութիւն պապայ. (Խոր. ՟Գ. 36։)
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
διεστραμμένος, σκολιός, καμπύλος perversus, tortuosus, obliquus, inflexus, curvus, flexuosus. լծ. եւ նոյն ընդ Ծամածուռ. խեղաթիւր. ոլորեալ. որ եւ ԳԱՆԳՈՒՐ (ՆՄԱՆԱՁԱՅՆ). եւ Մոլորեալ. թիւրեալ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. (ի ձայնէս Կամ, ուստի եւ կամն, կամար կամուրջ, կարկամ. յորս կայ կորութիւն ինչ. որպէս եւ յն. գա՛մբի, գամբի՛լօս, է կոր. թիւր. պ. փէման, աղեղն. եւ թ. գամպուր, եամփուրի, քէմէր, եւն) զի եւ Կամակորն վարի ըստ նախնեաց որպէս ռմկ. ծուռումուռ. ծուռծռկած.
Այլ ընդ այռոց՝ խանգարս եւ կամակորս։ Նոքա արարին կամակոր զանձինս. (յն. թիւրեցին)։ Զկամակոր զպատրանս ի գործ արկանէ։ Վասն կամակոր կրօնիցն ի կորուստ մատնեալս. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. գաղ.։ Ոսկ. տիմ.։)
ԿԱՄԱԿՈՐՍ. մ. διεστραμένως perverse Խոտորնակի, թիւրութեամբ. ոլոր մոլոր. Կամակորս գնայ ընդ քեզ. (Սիր. ՟դ. 18։)
crookedness, tortuosity, winding;
perversity, depravation;
cf. Յամառութիւն.
Զոր կամակորութեամբն մերկացան, բաժանեալք եւ որոշեալք ի շնորհաց. (Շ. ընդհ.։)
to consent to, to agree with, to approve of.
Յուդիթ ընդ իւրումնաժշտին կամակցեալ՝ զայլազգին զողոփոռնէ սատակեաց։ Տուբիթ ընդ հրեշտակին կամակցեա՛լ զայրասպան յիւմէ ամուսնոյն ի բաց կապեաց, եւ զհօր իւրոյ զաչսն եբաց. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
voluntary, spontaneous, free;
— եւ ակամայ, willingly or unwillingly, nolens-volens, willing or unwilling.
Ընդ կամայցն եւ ընդ ակամայիցն յանցանաց պատասխանի տալոց եմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
cf. Կամայորդոր.
Որք կամայօժար եւ դիւրահաւան ընդունին զչար սերմանս սատանայի. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
wilful, selfwilled, stubborn.
cf. Յամառութիւն.
Ինքնօրէն անձնահաճ կամապաշտութիւն. (Շ. ընդհանր.։)
vault, arch, arcade;
porch, portico;
girdle, belt;
soundwave;
— սրոյ, baldric, sword-belt;
— յաղթութեան, triumphal arch;
կապուտակային —, the arch, vault or canopy of heaven, the vaulted sky.
Խոյր եւ կամար։ Կամարս եւ խոյրս։ Աստուած ընդ մէջ նորա (ահարոնի) զկամարն։ Մինչեւ ցսուսեր իւր, եւ ցկամար իւր (զինւորական)։ Կմար ականակապ յականց շափիղայ ընդ մէջ իւր։ Լանջադեղ կամար։ Փոխանակ կամարացն (կանանց) չուան գօտի. եւ այլն։
girdling, girding.
Որ ածէ կամար ընդ մէջ. գօտիածու
girdled;
enclosed.
Ունօղ զկամար ընդ մէջ իւր, գօտեւոր.
spontaneous, voluntary, free.
Զակամայիցն ընդ կամաւորացն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
Կամաւորաբար մատուցանել կամ տալ, ընդունել, մեռանել յանձն առնուլ, կրել կիրս, երթալ զկնի. (Յհ. կթ.։ Նար.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Շ. մտթ.։)
cf. Կամաւոր.
Կամաւորական նուէր, կամ լքումն շնորհին. ընդունելութիւն. կիրք. խաչ. (Նար. ՟Ա. ՟Խ՟Ե։ Կանոն.։ Ճ. ՟Ա.։ Գանձ.։)
cf. Կամովին.
Կամաւորաբար մատուցանել կամ տալ, ընդունել, մեռանել յանձն առնուլ, կրել կիրս, երթալ զկնի. (Յհ. կթ.։ Նար.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Շ. մտթ.։)
willing, desirous.
Հաւաստեալ ունի հեշտալի կամեցողս զընդհանուրս երկնաւ ազնս կենդանեաց. (Պիտ.։)
cf. Կամն.
Զկանայս եւ զմանկտիս հանէին ընդ ցից սայլից, զկէսս՝ զոր ի ներքոյ կամացն արկեալ կասուին. (Բուզ. ՟Դ. 24։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
Որք ի կամաց երթային ընդ նմա, եւ ոչ բռնութեամբ. (Մեսր. երէց.։)
ՅՈՉ ԿԱՄԱՑ. մ. Ակամայ. ընդդէմ կամաց. չուզելով.
դիմազ. ԿԱՄ Է, ԷՐ, ԵՂԵՒ. ԿԱՄՔ ԵՆ, ԷԻՆ, եւ այլն. դիմազ. δοκέω, δοκεῖ, ἕδοξε, συνευδοκεῖ , βούλομαι censeo, videor, visum est, placet, volo. Հաճոյ կամ բարւոք թուի. լաւ. կամիլ. հաճիլ. Յիշեցուցանել ձեզ այսուհետեւ կա՛մ է ինձ։ Եւ նմա կամ իցէ բնակել ընդ նմա։ Կամ եղեւ եւ ինձ կարգաւ գրել քեզ։ Որոց զիա՛րդ եւ կամ եղեւ անձանց իւրեանց, բերէին նուէրս տեառն։ Եթէ կամք իցեն արքայի։ Եթէ կամք իցեն քեզ։ Գրեցէ՛ք, որպէս կամք իցեն ձեզ։ Իբրեւ կամք եղեն աստուծոյ. եւ այլն։
Կա՛մ է ինձ գիտել, թէ ընդէ՞ր սիրի ախտն՝ ախտ ելով. պատիրն տեսակաւ եւ այլն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
cf. Կայանամ.
ԿԱՅԱՆԱՆԱԼ. cf. ԿԱՅԱՆԱՄ. որ եւ ասի ԿԱՅԱՒՈՐԱՆԱԼ. Զկայ առնուլ մոլորակաց ի դառնալն ընդ նոյն վայր.
basket, pannier;
cf. Կայթիւն;
—ք դրուատեաց, rounds of applause, plaudits;
—ս հարկանել, տալ cf. Կայթեմ.
ԿԱՅԹ 3 (ԿԱՅԹՔ, թից.) գ. ԿԱՅԹՔ. κρότος crepitus plausus Իբր նոյն ընդ ձայնիս Ճայթիւն, կամ Ցայտիւն, եւ արմատ Կայթելոյ, է Բխումն ոտից յոստոստելն ուրախութեամբ. դոփիւն, եւ Շաչիւն շառաչիւն.
Որ կայթս հարկանէիք ընդդէմ սրնգաց. (Ամովս. Զ. 5։)
to clap the hands or stamp the feet in sign of joy, to applaud, to load with applause;
to dance, to leap, to jump, to caper, to cut capers.
Ծափս հարից եւ կայթեցից. յն. բաբախեցից ձեռն ընդ ձեռն իմ։
mixed with live coals;
smouldering.
ԿԱՅԾԱԽԱՌՆ ԿԱՅԾԱԿԱԽԱՌՆ. Խառն ընդ կայծս կամ ընդ կայծակունս հրոյ.
lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.
Կայծակունք թօթափէին ի նոցանէ իբրեւ ի փայլատականց պղնձոյ։ Իբրեւ կայծակն ընդ եղէգն ընթասցին։ Որ սաստիկ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Լի բուրուառաւ կայծակունս հրոյ։ Շիջուցանիցեն զկայծակն իմ զմնացեալ։ Կայծակամբք կաղնւոյ։ Կրակարան կամ կրակեաղ կայծականց։ Փքովք կայծակունս արծարծանէ.եւ այլն։
Ի ճնշմանէն սաստիկ փայլեալ նիւթ կայծական, եւ պատառմամբ թնդմամբ որոտ՝ ընդոստական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
thunder-struck;
thundermg;
fulminating;
startling;
— ծառ, tree struck with lightning, ablasted tree;
— առնել, սատակել, to blast or strike with lightning, to thunders trike;
— եղեւ տուն նորա, his house has been struck with lightning.
ԿԱՅԾԱԿՆԱՀԱՐ ԱՌՆԵԼ. ԿԱՅԾԱԿՆԱՀԱՐԵԼ. Հարմամբ որպէս կայծքարի ընդ պողպատ՝ հուր բորբոքել. կամ որպէս շանթիւ հարկանել ի հրդեհել.
Իբրեւ զհուր կայծակնահարեալ ընդ ոլորտս երկրիս մերոյ ի վեր բարձրացուցին զբոցն տոչորիչ. (Յհ. կթ.։)
silex, flint.
Գայլախազ կամ խիստ քար, որ ընդհարեալ ի պողպատն՝ կայծս արձակէ. կայծքար.
stability, firmness.
Թիւրեալն ոչ կարասցէ կայութիւն (իբր կայունութիւն) ընդունել. (Երզն. մտթ.։)
cf. Կայութիւն.
Թիւրեալն ոչ կարասցէ կայութիւն (իբր կայունութիւն) ընդունել. (Երզն. մտթ.։)
written or signed by the emperor.
Առեալ զանընդդիմկաց հրամանն հանդերձ սակերօք կայսերադիր նշանակելով. (Կորիւն.։)
to rejoice, to exult, to leap, to frisk or skip for joy, to romp, to sport, to frolic, to play, to be all alive.
Լերինք եւ բլուրք կայտռեսցեն ընդունել ուրախութեամբ. (Ես. ՟Ծ՟Ե. 12։)
cf. Կայտռամ.
Լերինք եւ բլուրք կայտռեսցեն ընդունել ուրախութեամբ. (Ես. ՟Ծ՟Ե. 12։)
women, the fair sex.
Զարհուրեցան կանանին՝ որ ընդ նունեայ, եւ սկսան փախչել. (Պտմ. վր.։)
Զիւրեանց կանանին ընդ նոսա արձակեալ։ Ընդ կանանին տայր հրաման երթալ. (Բուզ. ՟Ե. 43։)
green, verdant;
verdure;
— բացագոյն, sea-green.
ԿԱՆԱՉ. χλωρός, θάλλων, πράσιος , (որպիսի գոյն) viridis. Գրի եւ ԿԱՆԱՋ. եւ իբր ռմկ. կանանչ, կանանջ. որ եւ յն. բառիւ, ՇԼՈՌՈՍ. Գոյն զուարթ ընդ կապոյտ եւ ըստ դեղին. ունօղ զգոյն դալարիոյ. եւ Դալար.
Շեկ ընդ սեւի (կացուցանէ) զկանաչ. (Պղատ. տիմ.։)
green, green colour;
verdure.
Կանջութիւն, սպիտակութիւն ... ընդ որակութեամբ են. (Անյաղթ պորփ.։)
hemp;
tow.
Կտաւատ, եւ կանափ։ Կանափն ընդունի զթանձր եւ զգէճ գետինն։ Կանափն ծեծես, եղն դուրս կուտայ, ա՛ռ եւ ի գո՛րծ ած. (Վստկ.։ Բժշկարան.։)
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
ԿԱՆԳՈՒՆ 2 ա.մ. ὁρθός, ἑγερθείς rectus, erectus ἐστός, ἐστικός, ἁναστάς stans, surgens. եւ ընդ բայի. արմատ Կանգնելոյ. կայուն. որ կայյոտին. ուղղորդ. ուղիղ. ուղղաբերձ. հաստատուն. եւ Անթերի. կանկնած, կանկ առած, եւ կայնած, շիտակ, հաստատ.
foreknowing, pre-scient;
diviner, foreboder;
prognosticator.
Միայն ինքն (աստուած) կանխագէտ է հանդերձելոց։ Թոյլ ետ անձնիչխանին (դիւին) ընդ անձնիշխանին (մարդոյ) ոգորել. ոչ նա կանխագէտ, եւ սա ոչ կանխագէտ. (Եզնիկ.։)
prediction, prophecy.
Կանխախօսութիւնքն վասն զիջենալոյ եւեթ էին աստուծոյ ընդ մարդկան, եւ արդ զի՞նչ պէտք կանխախօսութեանն իցեն. (Ոսկ. ես.։)
ancient, of antiquated date or observance, old, inveterate;
— կարծիք՝ սովորութիւն, prejudice, prepossession, preoccupation;
— գիտութիւն, prescience, foreknowledge.
ԿԱՆԽԱԿԱԼ ԿԱՆԽԱԿԱԼՈՒ. προληπτικός anticipans, praesumens, praerogativus. Որ ինչ ի վաղուց հետէ կալեալ է, կամ պահեալ. ընդաբոյս. բնաւորեալ. սովորական. իբրեւ օրէնք եղեալ.
ancient custom or usage, ancientness;
prejudice, prepossession.
ԿԱՆԽԱԿԱԼ ԿԱՆԽԱԿԱԼՈՒ. προληπτικός anticipans, praesumens, praerogativus. Որ ինչ ի վաղուց հետէ կալեալ է, կամ պահեալ. ընդաբոյս. բնաւորեալ. սովորական. իբրեւ օրէնք եղեալ.
foretold, predicted.