vain, frivolous, foolish.
to be vain or empty;
to vanish, to pass away, to come to nothing;
to seek vanities.
Մեղայ յոյժ ... վասն զի ընդունայնացայ յոյժ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 10։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 8։ (ռմկ. պօշ գտնուիլ) Տե՛ս եւ ՍՆՈՏԻԼ։)
Ասաց, եւ ոչ ընդունայնացան բանք բերանոյ նորա. (Յուդթ. ՟Զ. 4։)
vain, proud, vain-glorious.
κενόδοξος Սնապարծ. սնափառ. ընդունայնակարծ.
Ստգտանիցեն իբրեւ թեթեւ ոք եւ ընդունայնապարծ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
cf. Զրաջան.
Մի՛ մեզ դնիցէք, եթէ ընդունայնաջան լինել չկամիցիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
vanity, frivolity, futility;
nothing.
Ահա ամենայն ինչ ընդունայնութիւն է. (Ժող. ՟Ա. ՟Բ։)
Զընդունայնութեանն կարծեաց։ Ի բերմանէ ընդունայնութեան։ Իբր զապաժաման ընդունայնութիւնք։ Շրջանակք ամացս ընդունայնութեան։ Ընդունայնութեան գնացիւք ունայնացուցի. (Նար.։)
vase, vessel, receptacle;
recipient, reservoir;
asylum, refuge, shelter;
well, tank, cistern;
— օդոյ, air-box;
— շոդւոյ, steam-chamber;
— ջերմջրոյ, hot-water well.
ἑκδοκείον, δοχεῖων, ὐποδοχή receptaculum, capax Տեղի կամ աման ընդունիչ՝ նիւթական եւ բանական. պարունակիչ. բնակարան.
Նոցա մեհեանքն՝ կռոցն ընդունարանք շինեալք լինէին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Եօթնարփին շնորհաց հոգւոյն ընդունարան գոլ. (Շար.։)
Յոսկիակիր կորբան՝ տապանակին ընդունարան։ Ընդունարան մտաց, կամ խելագարութեան։ Ընդունարան Աստուծոյ Բանին, կամ երկնից արքային, կամ կամաց անբաւին. (Նար.։)
Որ հաներ ջուր ի վիմէն, արա՛ զսիրտ իմ ընդունարան արտասուաց. (Անան. զղջ.։)
acceptable, admissible;
agreeable, welcome;
obtainable;
that accepts, that receives.
δεκτός, προσδεκτός, εὑδόκιμος acceptus, acceptabilis, gratus Արժանի ընդունելոյ. հաճոյական. հաւանելի.
Զընդունելիս ձեր զոհեսջիք։ յողջակէզ ընդունելի առ ի ձէնջ։ Զի ոչ լինիցի ընդունելի առ ի ձէնջ։ Կշիռ արդար ընդունելի է նմա։ Օր ընդունելի։ Ընդունելի պատարագ։ Ամ տեառն ընդունելի։ Ժամանակ ընդունելի։ Ընդունելիք նորա իբրեւ զամպ անագան.եւ այլն։
Աղօթիւք ընդունելւովք Աստուծոյ. (Սարկ. քհ.։)
Շնչոյ զգալի, եւ լսելեաց ընդունելի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
ԸՆԴՈՒՆԵԼԻ. ἁντιπλήκτωρ susceptor որպէս Ընդունօղ. ընդունիչ. ապաւէն. օգնական.
Ընդունելի իմ է։ Ընդունելի է մեր Աստուած Յակովբայ։ Աստուած ընդունելի փրկութեան իմոյ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. ՟Խ՟Ա. ՟Խ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ։)
Ընդունելի իմ է. ո՛չ թէ ես ընդունիմ զնա, այլ թէ նա զիս ընկալաւ յինքն. քանզի ի յոյնս յայտնի նշանակէ Անտիլիփտօռմու, այսինքն զօրավիգն իմ. (Լմբ. սղ.։)
reception, taking, acceptance, admission, obtaining, acquisition;
cheer, feast, entertainment;
participle;
— փոխանադրոյ, acceptation of a letter of credit, of a bill of exchange;
— առնել ումեք, to welcome, to feast, to entertain;
— առնել օտարաց, to lodge strangers;
առնել — ցրտագին, to receive coldly, to give a cool reception;
— գոյր յարքունիս, ի դեսպանատան, there was a reception at court, at the embassy;
յ— լինել Աստուծոյ, to believe in God.
(իբր ներգ) ἁνάληψις, ἁντίληψις, ἁποδοχή reeptio, admissio Ընդունելն. հաճիլն. սիրով եւ պատուով ժողովելն առ ինքն. եւ Յինքեան կրելն. ընդունակութիւն. եւ Ընդունօղ.
Տկարաց ես ընդունելութիւն յն. ընդունիչ. (Յուդթ. ՟Թ. 16։)
Հաւատարիմ է բանս, եւ ամենայն ընդունելութեան արժանի. (՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 15։ ՟Դ. 9։)
Վասն ընդունելութեան զեղբարսն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդունելութեան հոգւոյդ սրբոյ։ Հոգւոյն սրբոյ ընդունելութեան արժանի արար. (Պտրգ.։ Յճխ. ՟Ի։)
Խցի զպատուհան լսելեացս իմոց առ բանիդ կենաց ընդունելութիւն. (Նար. խ.։)
Արդեամբք եցոյց զընդունելութիւն մեղաւորաց. (Խոսր.։)
Հրամայեալ է մանկանց զընդունելութիւն ծերոց, եւ ծերոց զխնամ մանկանց։ Յառաքինութեան ընդունելութիւն եւ ի վար պիտոյից՝ միո՛յ է պէտք, խորհրդոյ։ Ոգւոյն մահ՝ առաքինութեան է ապականութիւն, եւ չարութեան ընդունելութիւն։ Հարկաւորացն ընդունելութիւն կերակրոց։ Կերակրի հոգի ընդունելութեամբ բարեացն։ Հոգենալ յընդունելութիւն սուրբ հոգւոյն. (Փիլ.։)
Վարդապետք ո՛չ ըստ իւրեանց կարողութեանն զբարձրագոյն գիտութիւն նոցա վարդապետեն, այլ ըստ աշակերտացն ընդունելութեանն. (Նանայ.։)
Եւ արար ընդունելութիւն մեծ նմա ղեւի ի տան իւրում։ Յորժամ առնիցես ընդունելութիւն, կոչեա՛ զաղքատս. (Ղկ. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)
Ոչ փոքր արար նոցա ընդունելութիւն։ Որոց ընդունելութիւն մեծապէս արար Մաքսիմիանոս եպիսկոպոս։ Օտարաց արար ընդունելութիւն. (Խոր. ՟Գ. 57. 60. 62։)
Նեփթաղիմ յագուրդ ընդունելութեանց։ (Ասեր) եղիցի ընդունելութիւն եղբարց։ Ընդունելութիւնք երեւեցելոյն ի մորենւոջ եկեսցեն ի վերայ գլխոյն Յովսեփայ. (Օրին. ՟Գ.) մեկնին նաեւ որպէս Հաճութիւն, կամ Ընդունելի իրք։
Յընդունելութիւն նոցա առաջի Տեառն։ Անարատ լիցի յընդունելութիւն. (Ել. ՟Ի՟Ը. 38։ Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 21։)
Հայել ի պատարագս ձեր կամ առնուլ ընդունելութիւն ի ձեռաց ձերոց. (Մաղ. ՟Բ. 13։)
Ոչ հանդիպեցայ ընդունելութեան յիմում վիճակիս. (Խոր. ՟Գ. 57։)
Իբրեւ զանուշահոտ խնկոց բուրմունս, յընդունելութիւն Աստուծոյ մատուցանին. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եւ քեզ ի հաճութիւն ընդունելութեան։ Զբանիդ հաւատամ զընդունելութիւն. (Նար. ՟Կ՟Դ. ձ։)
Զտնկախիտ եւ զհոծ ծառոցն անտառ՝ դրախտ սովորեաց կոչել ընդունելութիւնն. (Նիւս. երգ.։)
Բնութեամբ է Աստուած՝ հայր, եւ ո՛չ ընդունելութեամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ընդունելութիւն է բառ ընդունական (այսինքն հաղորդ) բայից եւ անուանց յատկութեանց. (Թր. քեր.։)
Ընդունելութիւն (անկանի) ընդ բայիւ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
to receive, to take, to admit, to embrace, to accept, to make welcome;
to gather together;
to derive;
to impetrate, to obtain;
to suit, to agree;
to approve, to confess, to consent, to acknowledge;
ոչ —, to deny, to disavow, to disapprove;
— զոք յաւազանէ, to stand godfather, godmother to a child;
մեղս —, to fall into sin;
— մտաց աչօք, to conceive, to seize mentally;
պատուով — զոք, to receive with honour;
ոչ բարւոք — զոք, to give a bad reception;
— յինքետն, to learn by heart;
յաստուածս ընդկալաւ զնոսա, he has made of them his gods;
ի քէն ընդկալայ զկեանս, I owe you my life.
Որ ընդունի զձեզ, զիս ընդունի։ Խնդութեամբ ընդունին զբանն։ Ոչ ընկալան զնա։ Ընկալցին զիս ի տունս իւրեանց։ Ընկալեալ բաժակ՝ գոհացաւ։ Զաղաչանսն ընկալաւ։ Ընկա՛լ զծառայս քո ի բարի։ Ընկալարո՛ւք զխրատ նորա։ Ընկալցի զնա խաւար։ Ի բազուկս իւրեանց ընկալցին զքեզ.եւ այլն։
Գտանի եւ Ընդունեցայ կամ Ընդունեցի, ընդունեա՛, ընդունեալ, եւ այլն, որ առ մեօք է ռամկական։ (ՃՃ.։ Շ. թղթ.։ Լմբ. առ լեւոն.։ Ոսկ. լս.։ Վրք. հց. ՟Է. ՟Ժ՟Զ։ Մաշկ.։ Վրդն.։ Երզն. եւ այլն։) Կրկին առմամբ ասի.
Զօտարս ընդունեցէ՛ք, զհիւրս ընկալարո՛ւք. (Եփր. ապաշխ.։)
Արծաթ անպիտան ո՛չ ընդունի եւ կամ համբարի ի գանձ տէրունի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
Ոչ ընդունին պատարագք մեր. (Մծբ. ՟Դ։)
Ընդունէին հիւրք երեկօթիւք։ Հիւրք անծանօթք ոչ ընդունէին. (Խոր. ՟Բ. 63։ ՟Գ. 20։)
who receives, receiver, acceptor;
recipient.
Այն, որ ընդունի. ընդունօղ, ընկալուչ. եւ Ընդունարան.
Որ ընդունիչդ ես պատարագաց. (Յհ. կթ.։)
Որ աղօթիցն է վարդապետ, եւ ընդունիչ. (Խոսր.։)
Ետուն մեզ զգեղմն ընդունիչ զցօղն երկնային. (Շար.։)
Ընդունչին պատարագաց, եւ մատուցչին։ Ի մէջ ամուլ որովայնին ընդունչին նորա. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ.։)
Առաքեսցեն (զջուրս գետոց) յայլ ընդունիչ երակս։ Բանն հոսելով զօրէն աղբեր ի լսելիս այնոցիկ, որք պատահեսցեն անդ իբրեւ զընդունիչս ոմանս. (Փիլ. լին.։)
Գթութիւն՝ խլիչ ագահութեան, եւ ընդունիչ սակաւապիտութեան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Զմարմինն ընդունիչ մահու՝ ի՛ւր արար. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Ընդունիչ.
griming, grimacing, mimicking;
grumbling.
Որ ինչ լինի ընդ ունչս արկանելով, շարժմամբ ընչաց միմոսաբար, կամ կախարդական մրմնջանօք. քիթուպոչ ընելով եղածը.
Յորդորէին ուսանել զուսմունս ծաղրելի շնչմանց, եւ ընդունչսարկու քըրթընջմանց խօսսն՝ որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօսս. (Փարպ.։)
cf. Ընտուստ.
Իսկ յորժամ ընդուստ մատուցանեն քահանայքն, ոչ հրամայէ ուտել. (Մեկն. ղեւտ.։)
to abandon, to despise;
to compel to walk;
to vex, to harass.
Մի՛ ընդպահկեսցես զդեդեւեալն. (Նար. ՟Ձ՟Է.) որպէս թէ ընդբախել, սանձակոծելով շարժել զտկարն ի վտանգ կործանման։
in vain, uselessly;
— հարկանել, to throw away, to abandon, to despise;
— յածիլ, to run here and there, to rove, to wander;
— խօսել, to talk in vain right or wrong, at random;
— պայթարումն, idle dispute.
quack, charlatan, who talks in vain.
quackery, idle talk.
Զընդվայրաբանութիւնս մեր դադարեցուսցո՛ւք. (Մանդ. ՟Ժ՟Գ։)
Ընդվայրաբանութեամբ շատխօսութեամբ։ Շատխօսութեան ընդունայնաբանութեամբ. (Փիլ. տեսական.։)
Ի շատխօսութիւն եւ յընդվայրաբանութիւն. (Մամբր.։)
Շատխօսութեամբ եւ ընդվայրաբանութեամբ առաւելեալ. (Ոսկ. եզեկ.։)
vagabond.
Որ ընդ վայր կամ ընդ վայրս բերի. դատարկաշրջիկ. աստանդական.
Զոմանս շրջօղս եւ ընդվայրաբերս. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
wild, savage.
Զարմատսն ընդվայրաբոյսս՝ վնասակարս. (Ագաթ.։)
cf. Ընդվայրաբեր.
Ոմանք զորդիս իւրեանց ոչ խրատեն, այլ խակ եւ ընդվայրագնաց թողուն. (Մանդ.։)
Զընդվայրագնաց բնութիւնս մեր դադարեսցուք. (Եփր. գող.։)
seeking vain and foolish things;
inquisitive.
Որ ընդ վայր խուզարկէ. հետաքրքիր.
Միշտ աներեւոյթ ինչ իրաց ցանկայ գիտակ լինել բնութիւն մարդկան. զի քննօղ իմն է եւ ընդվայրախոյզ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Ընդունայնաբան;
magician, enchanter.
Եգիտ անդ արս եւ կանայս ընդ վայրախօսս. (Հ=Յ. նոյ. ՟Լ.։)
Գետնակոչացն արուեստ եւ ընդվայրախօսացն՝ որք յորովայնէ բարբառիցին. (Ոսկ. ես.։)
cf. Ընդունայնաբանութիւն.
Բան զուր եւ ընդունայն, եւ դիւթական.
Սովորութիւն է դիւաց ճըռղել՝ զհաւու ձայնս արձակել, զոր եօթանասունքն ընդվայրախօսութիւն թարգմանեցին. (Ոսկ. ես.։)
barking at in vain, brawling.
abject, vile, despicable, useless, vain.
Առեալ զմարգարէ սուրբ անունն՝ կարդալ սուտ եւ ընդվայրահար քրմանցն. (Ագաթ.։)
Խօսս ընդ վայրահարս. (Ոսկ. եփես.։)
cf. Զրախորհուրդ.
vagabond;
prating, chattering.
Խոյս տալով յընդվայրայածն եւ փախուցեալ յերկայնագոյն բանից. (Պիտ.։)
Լռեալ դադարեսցեն ընդվայրայած եւ անամօթ բերանք նոցա. (Բուզ.։)
vagrancy.
shameless, lewd;
— պչրանք, coaxing, dalliance, coyness, affectation, coquetry.
Զհետ եղեալլկտի երգոց, եւ ընդվայրայօն պչրանաց։ (Սարգ.՟ա. պ. ՟Է։)
coquettish.
Լկտազարդ ընդվայրապաճոյճ կանայք. (Ոսկ. ես.։)
savage.
Ծառք, կէսքն անգործք եւ ընդվայրասնունդք առապարինք. (Վեցօր. ՟Ե։)
ill-bred, rough, rude;
idle, lazy, sluggish, unoccupied.
Որդի ընդվայրասուն՝ ելանէ լկտի. (Սիր. ՟Լ. 8։)
Ոչ այլուստեք են շնութիւնքն եւ պոռնկութիւնքն, այլ յընդվայրասուն լինելոյ մատաղ մանկըտւոյ։ Իբրեւ զմանկտի ընդ վայրասուն եւ շատխօսս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
cf. Գետնաքարշ.
to be dragged along the ground, to be fastened to the ground.
Կերակրոյ խոզիցն բաղձացաք, ընդվայրաքարշեցաք, աղտեղացաք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զառ ի մեղաց ապականեալ (զոգի) եւ զընդվայրաքարշեալն ապաշխարութեամբն վերստին նորագործէ. (Բրս. ապաշխ.։)
curious, that seeks after useless things.
περίεργος curiosus եւ supervacaneus. ընդ բայի, πολυπραγμονέω ardelionem ago Ընդ վայր կամ վայրապար իրաց քննօղ. սնոտիախնդիր. աւելախնդիր. հետաքրքիր. եւ Հետաքրքրական. աւելորդ.
Որ բանիւ է աւելորդ, եւ ընդվայրաքնին։ Փախիցուք ի քոց ընդվայրաքնին ընդդիմութեանցդ. (Առ որս. ՟Ա. ՟Գ։)
Այսպիսի հաւաստի ցուցումն ունելով՝ ընդվայրաքնին լինել յոյժ անմտութիւն է. (Պրպմ. ՟Լ։)
inquisitiveness, curiosity.
cf. Ընդվայրահար.
Զի մի՛ աւելորդ ինչ եւ ընդվայրընկեցիկ կարծիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
to debase, to vilify;
to despise.
Աղքատութիւն, անարգութիւն, արհամարհիլ, ընդվայրընկէց զանձն առնել. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
haughtiness, pride.
Ամբարհաւաճութիւն եւ ընդվզանքն՝ ի վերայ դիմաց երեւեալ լինին. (Փիլ. լին.։)
to twist, to wring the neck.
Սա զերկուց ցլուց վայրենեաց միով ձեռամբ կալեալ զեղջերէն՝ թափեաց, հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Խոր. ՟Բ. 76։)
Յաղագս այսպիսի մախանաց նենգութեան՝ ընդվզեալ մեռուցանէր զնա. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
Արտաւազդայ փոխանակեալ ... ի խորափիտ ինչ ընդվզեալ. (Շ. վիպ.։)
to revolt, to resist, to disobey, to rebel, to throw off the yoke;
to lift up the horn, to become proud, arrogant, haughty, ostentatious;
to turn the back disrespectfully;
to throw one's self headlong, to precipitate;
ընդվզեալ ի բաց վազել յեշխանութենէ, to free from domination, to shake off the yoke.
δίδωμαι αὑχένα cervicem do τραχηλιάω cervicem attollo, superbio ἁναχαιτίζω ferocio, retrocedo Զվիզն ընդդէմ դնել. դիմակաց լինել բարձրավզութեամբ. ըմբոստանալ. անսանձ լինել. անսաստել. փքանալ. յոխորտալ. վիզը տնկել, գլուխը քաշել.
Ապստամբեցին ... դարձուցին զերեսս ... ընդվզեցան. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 6։)
Ամբարձ ձեռս ընդդէմ Տեառն, եւ առաջի Տեառն Ամենակալի ընդվզեցաւ. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 25։)
Սա ընդվզեալ՝ մեռանի յԱղեքսանդրէ. (Խոր. ՟Ա. 30։)
Ընդվզել ընդդէմ հնազանդութեան Տեառն հրամանի։ Զընդվզեալն ապստամբութիւն, եւ այլն. (Նար. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)
Քաղաքայնոց ոչ իսպառ ի վերայ գեղջկացն ընդվզեալ պերճանալ. (Յհ. կթ.։)
Զդժուարերասանս ձիոցն ... ոչ անդրէն բախեն. քանզի ընդվզել այնպիսիքն, եւ ի բաց սասանեցուցանել զհեծեալն վարդապետին. (Բրս. յուդիտ.։)
to copy, to take a copy, to transcribe.
Որք մտաւորաբար ընթեռնոյք զվարս սրբոյն, եւ կամ ընդօրինակէք գրչութեամբ. (Գր. վկ. յիշ. վարուց ոսկ.։)
Որք կարդայք կամ ընդօրինակէք. (Յիշատ. ստէպ։)
perspective;
painter of perspectives;
copist.
perspective;
transcription.
cf. Ստնդիաց.
cf. Զնդամ.
cf. Զնդան.
"cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
Գրկընդխառն եղեն (սամփսոն եւ առիւծ). (Փիլ. սամփս.։)
Գրկընդխառն հարան. (Յհ. կթ.։)
Ի փախուստ դառնալ ի գըրկընդխառն լինելոյ նորա թշնամւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
cf. Դդըչիւն.
difficult to tame, to domesticate.
Որ դժուարընդել դաստիարակաւ խաչին վարժեալ կրթեցար. (Նար. կուս.։)
monarchy, monarchical government;
absolute dominion;
— ընդ միապետութեամբ կալ, to adopt the monarchical form of government;
հակառակորդ միապետութեան, republican.
Քաղցր եւ խնդամոլի միապետութիւն ազատ (ի դրախտին), անկանի ընդ բազմագլուխ եւ անթիւ ախտից ծառայութեան. (Պիտ.։)
to each other, to one another;
զ—նս, one another, each other;
ի —, from one another, one from another;
ընդ —նս, with one another;
զկնի —, one after another;
— դէմ ընդդէմ, face to face, fronting, opposite;
սէր առ —նս, mutual affection;
յեղբայրսիրութեան առ —նս գթացք, kindly affectioned one to another with brotherly love;
զբեռն բարձէք, bear ye one another's burdens;
սիրել զ—նս, to love one another, to love reciprocally;
վնասել —, to injure one another;
զ—նս գովել, to praise one another;
ի —նս ածել ըզդրունս, to shut the doors;
բախել զ—նս, to smite one another;
ի թիկունս հասանել —, to help each other, to render mutual assistance;
ի պատիւ զ—ամբք ելանել, in honour preferring one another;
—ամբք վասն — պաղատել, to pray for one another.
Զմիմեանց բեռն բարձէ՛ք։ Եդ զնոսա դէմընդդէմ միմեանց։ Ատեսցեն զմիմեանս։ Մեկնեսցէ զնոսա ի միմեանց։ Առ միմեանս կամ ընդ միմեանս գթացք։ Ի պատիւ զմիմեամբք ելանել.եւ այլն։
when, while, at the time, as long as;
— տակաւին, whilst, yet;
բայց — ունէին ի դիմի հարկանիլ միմեանց, but just as the combat was about to commence;
— խօսէի ընդ նմատակաւին էր յանկողնի, I spoke to him while he was yet in bed;
— խօսէր, while he was speaking.
ἕτι, ἔως ὄτου adhuc, dum, cum. Է կրկին բառ, մինչ՝ դեռ. այսինքն մինչ՝ դեռեւս. Այն ինչ տակաւին. դեռ՝ յորժամ. զոյգ ընդ. ցորչափ. ի. դեռ, տահա. ...
Մինչդեռ իցես ընդ նմա ի ճանապարհի։ Մինչդեռ նա խօսէր։ Մինչդեռ հեռագոյն իցէ, կամ էր։ Մինչդեռ մատչէր, զարկոյց զնա դեւն։ Մինչդեռ տակաւին չհաւատային ի խնդութենէն.եւ այլն։
until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.
շ. ՄԻՆՉԵՒ. շ. ὤστε ut, ita ut, sic ut. որպէս Մինչ զի, մինչ, որք չեն յաճախելի իբրեւ զմինչեւն. որ ստէպ վարի առընթեր աներեւոյթ բայի, եւ երբեմն կից ընդ դիմաւորի, եւ դուն ուրեք ընդ դերբայի։ cf. ՈՐՊԷՍ ԶԻ, cf. ՈՒՍՏԻ. որ, անանկ որ, այնչափ որ.
cf. Պարսաւ;
—նս դնել, ընդ —նօք ածել, cf. Պարսաւեմ;
—նս տալ ի փառս իւր, to sully one's reputation.
(Սամարուհին) յորժամ պատճառս ետ նմա՝ հրեայ կոչելով զնա՝ եւ ընդ պարսաւանօք էած, (յիսուս) ի բաց հատանելով զըմբոստանալն, ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
dish;
bowl, porringer, wooden bowl;
մխել զձեռն ի — ընդ ումեք, to eat together, at the same table, to be a table-companion.
Լցեալ զպնակ իւր ջրով՝ եդ մերձ իւր, եւ հեղաւ առժամայն։ Առեալ զպնակն՝ եհար զքարի եւ խորտակեաց։ Մի երբէք մխեսցես զձեռն քո ի պնակ ընդ կնոջ. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Զ։)
to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.
Զօրէն ջրոյ՝ որ ոչ խողովակաւ պնդիցի, այլ ընդ դաշտ ինչ ծաւալիցի. (Առ որս. ՟Գ։)
Պնդեցին զտախտակն յօղից նորա մինչեւ ցօղս վակասին։ Պնդեսցես զտախտակն ընդ վակասն։ Պնդեաց զնա Մի նմա. (Ել. ՟Լ՟Թ. 19։ ՟Ի՟Թ. 5։ Ղեւտ. ՟Ը. 8։ 24։)
Հրամայեաց չորս ցիցս բեւեռել յերկիր, եւ ընդ այնր պնդել զերանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
Պնդեա զմէջ քո ... եւ երթ յռամաթ գաղաադ։ Պնդեա իբր այր զմէջ քո, հարցից զքեզ՝ եւ տուր ինձ պատասխանի։ Որով պնդեալ զմէջս մտաց ձերոց՝ զուարթացեալք, բովանդակ սպասիցէք հասելոց ձեզ շնորհացն։ Եղիցին գօտիք ձեր պնդեալ ընդ մէջս ... եւ դուք նմանողք մարդկան՝ որ ակն ունիցին տեառն իւրեանց։ Պնդեալ զմէջս ձեր ճշմարտութեամբ եւ այլն։ Զմէջս պնդել, ժրանալ, հատանել անցանել զայն ճանապարհն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ 3)
account, calculation, computation, enumeration, numeration;
number;
catalogue, list;
roll-call, muster;
examination, inventory, statement, account;
esteem, respect, value, regard, station, degree;
presentation or rendering of accounts;
comparison;
lesson;
verse;
ի —, ի —ի, —, for, on account of;
ընդ մի —, same, same thing;
— առնուլ, պահանջել, to ask for an account of, to require one to account for;
— առնել, to find out an explication of, to examine;
to take or draw up an inventory of;
to take stock;
— տալ, to render an account;
to give a reason;
to be responsible, to account for;
— առնուլ ի մէջ ծառայից իւրոց, to make an account with his servants;
ի — ածել, արկանել, դնել, to count, to calculate, to compare;
մտանել ի —, to be reckoned, numbered, esteemed among;
ի —ի լինել, to be counted as, to pass for, to be reputed, esteemed;
ընդ մարդկան կալ ի — ի, to be taken for a man;
— դնել ընդ ումեք, to dispute;
հանել թիւ —ոյ, to draw or cast lots;
տուր զհամար տնտեսութեան քո, give an account of thy stewardship;
ոչ եղեւ ի —ի բան իմ, no attention was paid to my words;
չէ ինչ ի — ի, it is unimportant;
no matter;
թուով — ով էր ամենայն, all was counted;
—ովք թուոց կատարեալ, a clever arithmetician;
— առնուլ, to take lessons;
գիտել, ուսանել, ասել զ—ն, to know, to learn, to say or repeat one's lesson;
cf. Թիւ.
Նոյնպէս եւ զայլ առաքինիս, զորս ոչ բաւեմք ընդ համար անցուցանել. (Վրթ. քերթ.։)
Չափեալ կարգի ընդ համարով (ժամանակ կենացս)։ Զառանց համարոյ գործոցս իմ չարիս. (Նար.։)
Առաքեցաւ համար առնել գանձուն։ Առնէ համարս ի մէջ նոցա։ Ռոճիկ համարոյ օրըստօրէ։ Յարքունի համարուէ։ Ի պատճառս վարձանաց համարի։ Ոչ առնէին համար արանցն՝ յորոց ձեռս տային զարծաթն։ Տո՛ւր զհամար տնտեսութեան քո։ Ընդ անձին համարս տացէ աստուծոյ։ Որպէս թէ համարս տալոց իցեն ընդ ձեր.եւ այլն։
Համար դնեն ընդ աստուծոյ, որ պարտաւորքն են մեղաց. (Եփր. աւետար.։)
Մանկունք ընդունին տունս ուսման։ եւ զնոյն համարս տան վարդապետացն իւրեանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։)
Երկոքեան սոքա ընդ մի համար են։ Սղ. (՟Բ. վերնագր։)
Ի գնդի համարուն ընդ ձեզ անցանեմ. (ՃՃ.։)
Զմեծամեծս եւ զփոքունս (ի տրոց) ընդ մի համար առնիցէ. (Ոսկ. եբր.։)
Չէ՛ ընդ մի համար՝ զհայր մոռանալ, եւ զաստուած. (Ոսկ. ես.։)
Որ յորովայնի մեռանի, ընդ այն համար է, թէ զամբեւտն ոք սպանանիցէ. (Կիւրղ. օրին.։)
to sum, to number, to count;
to calculate, to compute;
to esteem, to repute, to judge;
to presume, to suppose, to reckon;
to attribute;
to pass for, to be reputed or deemed;
լաւ —, to prefer;
պատուական —, to appreciate;
մեծ ինչ —, to value, to esteem, to repute, to rely on;
առ ոչ ինչ —, not to keep any account of, not to care about, to have little esteem for, to despise;
— զանձն, to look upon oneself as, to believe, deem or account oneself, to think that one is;
ընդ մի — զիմն ընդ ումեմն, to mistake;
երանելի զանձն —, to think oneself happy;
—իմք եթէ, —րեսցուք այնպէս թէ, let us suppose that;
մի —իք թէ, do not believe that.
Համարեցաւ զընդոծինսն իւրիւր ՟Յ՟Ժ՟Ը։ Ոչ կարէր համարել, քանզի ոչ գոյր թիւ։ Համարեցան հազար այր ի ցեղէ։ Եօթն եօթներորդս համարեսցիս քեզ։ Սկսանիցիս համարել։ Համարեսցի նմա քահանայն զարծաթն յայլ եւս ամսն (որ եւ սեպել)։ Համարից զամս վաճառին իւրոյ։ Իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում համարեսցի յոչխարն. (համրելով սեպուիլ)։ Համարիցի զծախսն։ Համարեսցի զթիւ գազանին.եւ այլն։
Համարեցաւ ընդ մետասան առաքեալսն , է մտանել ի թիւ նոցա վիճակաւ։
Խորելն նենգութեամբ, եւ ցրուելն շռայլութեամբ ընդ մի համարեալ են. (Երզն. մտթ.։ որ հային եւ ի ՟Բ նշ։)
credit, honour, repute;
renown, fame, reputation, name, glory, celebrity;
news, intelligence, rumour, report, tidings;
արագաթեւ —, flying report, swift, speedy renown;
— բարեաց, good repute;
յեղակարծ, սուտ, չար —, strange, false, ill news;
— մեծ ստանալ, to win a great reputation;
վնասել անձին —ոյ, to damage one's reputation;
աղարտել զ— իւր, to tarnish one's renown;
կորուսանել զ—ն, to get an ill name;
չունել զ—, to be unknown, of no reputation or renown;
աղարտել զ— ուրուք, to blacken or ruin the reputation of;
—ի հարկանիլ, to become public, to divulge;
to become famous, renowned, celebrated, far-famed, to be in vogue, request or fashion;
ձախողակի — հանել or ընթացուցանել զումեքէ, to spread abroad an evil report about one;
— հանել, տարածել, to raise, sow or spread the news;
— ընթանայ, it is said that;
the story runs;
ելանէր, հնչէր, տարածէր, ի դուրս յաճախէր —, the report spread;
— քաջութեանն ընդ ամենայն կողմանս ընթանայր, the fame of his courage spread every where;
եւ ել — զնմանէ ընդ ամենայն կողմանս գաւառին, and there went out the fame of him through all the region round about;
—ի հարեալ է խաղս, this play is very popular;
cf. Շռինդ.
Համբաւ սուտ։ Համբաւոյն՝ զր լսէի։ Ի համբաւն՝ զոր լուայ։ Ի համբաւէ չարէ։ Համբաւով նեղութեան։ Մի՛ երկնչիք ի համբաւաց։ Համբաւ քաջութեանն ընդ ամենայն կողմանս ընթանայր։ Համբաւն ի դուրս յաճախէր։ Շռինդն իմն յանկարծուստ համբաւի հարկանէր։ Հնչեաց համբաւն։ Եւ ել համբաւս այս ի հրէից մինչեւ ցայսօր.եւ այլն։
to kiss, to embrace;
*to buss;
— զմիմեանս, to kiss or embrace each other;
— ակամայ, to kiss unwillingly;
ստէպ —, to be always kissing;
— ձեռս, զաջ ուրուք, to kiss the hands;
համբուրեաց ընդ նմա, he kissed him.
Ընդ որում ես համբուրեցից։ Համբուրեաց ընդ նմա. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 4։ Մտթ. ՟Ի՟Զ. 48։)
whole, total, entire, universal;
all, entirely, totally, wholly;
ընդ — աշխարհ, throughout the world;
— կալ ի վերայ, understand perfectly, to know to the bottom, to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts.
Համօրէն տեղեկութեամբ։ Զհամօրէն բարեկամութիւն ընդ յոյնս կալեալ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Մխ. երեմ.։)
ՀԱՄՕՐԷՆ. մ. ἄμα, ἅρδην simul, omnino եւ այլն. Առ հասարակ. միանգամայն. միահաղոյն. համայն. ընդհանրապէս. ըստ ամենայնի. բոլորովիմբ. բովանդակապէս. իսպառ.
to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.
Սովորական խնդ. նախդր. տր. Ի յ. առ, ընդ, պէսպէս առմամբ. նայիլ դէպ ի, վըրան, երեսը.
Հայեցաւ ի նա։ Ամենեքեան հայէին ի նա։ Աչք ամենեցուն ի նա հայէին։ Բնաւ հայէի իսկ ի քեզ։ Հայեցաւ նա ի բարձանց ի սրբութենէ իւրմէ։ Մարդ հայի յերեսս, եւ աստուած ի սիրտս։ Հայեսցո՛ւք ի զօրագլուխն հաւատոց։ Հայեա՛ց յաղքատութիւն իմ, կամ յօգնել ինձ։ Հայեցեալ յերեսս ձեր։ Ոչ հայեցան յիս մերձաւորք իմ։ Ոչ հայեսցի յիս ակն տեսողի։ Հայեցան առ նա ի խոնարհ։ Հայեցար յերկիր։ Հայել ընդ պատուհանն, ընդ վանդակապատն, ընդ նա, ընդ իս, ընդ երեսս սոդոմացւոց. այր ընդ ընկեր իւր, եւ այլն։
Ո՛վ որ սխրանայք ընդ արքունեացն փառս, հայեցէ՛ք ի վեր. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)
Հայեա՛ց աչօք քովք, եւ տե՛ս։ Հայեա՛ց ընդ երկինս կամ յերկինս։ Կո՛յրք հայեցարուք տեսանել։ Հայեցայ ի բարձունս։ Ի վեր հայել, կամ հայել ի վեր.եւ այլն։
Ի կատարէ կոփածուին որ հայի ընդ անապատն։ Դուռնն՝ որ հայէր ընդ արեւելս, կամ ընդ հիւսիսի։ Առաջ մի ընդ ճանապարհն՝ որ հայէր ի բեթորոն.եւ այլն։
father;
papa, pa;
dad;
father, chief;
founder;
author, inventor;
— մեր, the Lord's prayer;
— երկնաւոր, գթութեան, heavenly Father, God of mercy;
հարք եկեղեցւոյ, the fathers of the church;
հարք միանձունք, old anchorites;
հարք մեր, our fathers, forefathers, ancestors;
— աշխարհի, Adam;
յարգոյ —, Reverend Father;
բարեյիշատակ —ն իսահակ, Father Isaac of blessed memory;
— սուրբ, holy father;
— խոստովանութեան, confessor;
հոգեւոր —, spiritual father;
— հայրենեաց, ժողովրդեան, աղքատաց, father of his country, of the people, of the poor;
քերթողաց —, father of Armenian literature, Moses of Khoren;
— պատմագրաց, father of history, Herodotus;
— եւ մայր, father and mother, parents;
որդի ի հօրէ, from father to son;
— իբրեւ զ—, like a fatherly, paternal;
ազնիւ, բարեգութ —, good, tender father;
— սիրտ, գութ, սէր հօր, the heart, tenderness, love of a father, paternal, fatherly affection;
սիրել, պատուել զ—, զօրավիգն լինել հօրին, to love, honour and succour one's father;
յաւելուլ առ հարս, to go the way of all flesh, to go to kingdom come, to die;
ննջեաց ընդ հարս իւր, he slept with his fathers;
— որդւովք բերկրեալ, a father happy in his children;
— մարդպետ, kislar-agasi, master of eunuchs.
Սամուէլ հայր ասորւոց։ Նա զնախաստեղծն զհայրն աշխարհի։ Հայր մեր աբրահամ է։ Ի վերայ հարցն օրինաց։ Անցանել զհարցն օրինօք։ Ննջեաց ընդ հարս իւր.եւ այլն։
dear father, papa;
ընդէ՞ր ոչ ուտես —, dear papa, why don't you eat?.
demand, request;
ընդ — անկանիլ, — եւ խնդիր լինել, to ask, to demand, to request, to be in search of, to look for.
Յորժամ ընդ հայց անկեալ խնդրեսցես, եթէ յորմէ՞ հետէ էր սկիզբն գնացից ժամանակաց։ Ո՞չ եմք հայց եւ խնդիր նորա. (Վեցօր. ՟Զ։)
the article required, thing asked for;
առնել զ—ն, to hear, to hearken to the prayer of;
ընդունել զ—ն, to obtain by dint of entreaty.
Ոչ անունկնդիր լեալ՝ ընդունի զհայցելին. (Արծր. ՟Դ. 10։)
to draw or pull out, to take away, to abstract, to remove, to displace;
to dislodge;
to rise, to lift up, to carry up;
to divulge, to let out, to publish;
to offer, to present;
to subtract, to take away;
— զքառակուսի արմատ թուոյ, to extract the square root of a number;
— իրաւունս, to do justice to;
— առնուն չար, to defame, to decry, to slander, to belie;
— յաչաց, to cause to lose the favour or affection of;
— յաչաց ժողովըրդեան, to render unpopular;
ի վեր —, to inform of, to discover, to disclose, to reveal, to unveil, to unmask;
— ընդ աշխարհ, to publish, to divulge every where;
ի բանս —, to delude, to beguile, to seduce, to betray, to deceive;
յինքն —, to appropriate to oneself, to take possession of, to assume wrongfully;
— ինչ յոք, to ascribe, to attribute, to impute;
— յոք զպատճառս ամենայն չարեաց, to accuse of every evil;
— յոք զիմն, to apply to;
ի բաց —, to exclude;
to scatter;
to send back or away, to dismiss, to discharge;
— բռնի or բռնաբար, to extort, to wrest, to seize by force, to take by violence;
— յարմատոց, to root up, to extirpate;
*— զթեփ, to scale;
to pearl or decorticate seed;
— զվրէժ քինուն or — զփոխարէն չարեացն, to avenge oneself, to be revenged;
to turn the tables upon;
— օգուտ, to turn to account, to profit by, to derive benefit from, to avail oneself of, to improve;
— հետեւանս, to desume a consequence;
— զոք ի ձեռս ուրուք, to give, to deliver up;
— զօրս, to levy soldiers, troops;
— աւուրս, զգիշերն, to pass the days, the night;
— աւուրս բազումս, to remain a long time;
— ի ժառանգութէնէ, to dispossess;
— յայլ լեզու, to translate into;
— ողջակէզ, to sacrifice;
— լեզու, to put out one's tongue;
to loll out one's tongue;
վիճակ —, to draw, to cast lots;
— զկարասիս, to unfurnish, to strip;
— զկինն, to repudiate;
— կանանց զյօնսն, to paint one's eyebrows;
— զջուր, to draw water, to draw up, to fetch up;
— ի նաւէ, to disembark;
to land, to set on shore;
— ճանապարհի, դրան, to lead to, to run into, to abut or end in;
— առ ոք, to present, to introduce;
— զսուրն ի պատենից, to unsheathe;
— ընդ սուր, to put to the edge of the sword;
— զհոգին, to give up the ghost, to expire, to die;
— զօրհնութիւն, to bless, to praise;
հա՛ն զիս աստի, take me out of this.
Ոչ միայն լռել չէ՛ պարտ, այլեւ ընդ ազգս եւ ընդ աշխարհս հանել զամենատես տնտեսութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
Հանէին ընդ սուր զբազումս։ Հանին ընդ սուր յոլովս. (Փարպ.։ Արծր.։)
Ոչ բարկանայր, եւ ոչ սաստէր՝ հանել ընդ կառափն նոցա։ Եւ դու անսա՛ս տէր, եւ ոչ հանես ընդ կառափն զչարութիւն նոցա. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Զմոգուցն զայրոյցսն, ուստի խաբեցան, ընդ անմեղ մանկտին հանէր. (Շ. մտթ.։)
account, reckoning, calculation, computation;
— ընտրութեան, exact, correct account;
comparison, likening;
ճիշդ, մանրամասն, վերջին —, accurate, detailed, final account;
բոլորակ, *կլոր —, in round numbers;
խառն —, confused account;
սովորական —, running account, account current;
ի —, on account;
ի — իւր, on one's own account;
ի — or հաշուով տալ, to pay on account;
— առնել, to make out an account;
to calculate;
— տալ, to give an account;
to conform, to agree;
ի — ածել, արկանել, to count, to calculate, to compute, to reckon, to number, to enumerate;
— ցուցանել, ընդունել, քննել, ճշդել, մաքրել or սրբել զ—, to present, to receive, to examine, to verify, to audit an account;
փակել, աւարտել զ—, to close, end or conclude, to settle or balance an account;
մտանել ի — ընտրութեան ընդ ումեք, to be compared, confronted with;
առանց հաշուի, incomparable, matchless;
cf. Կշիռ.
Մարդկան սովորութիւն է ի տուրեւառսն ընդ միմեանս հաշիւ առնել։ Հաշիւ արարեալ ընդ ոսոխն. (Լմբ. սղ.։)
Թէպէտեւ մեծ էր ծառայն, սակայն ընդ ծառայակիցս իւր է հաշիւ ընտրութեանն. իսկ որդւոյ ընդ ծառայս՝ առանց հաշուի եւ առանց ընտրութեան են շնորհք։ Եւ ո՛չ ամենեւին մտանէ ի հաշիւ ընտրութեան ընդ արարածս. (Կոչ. ՟Գ։)
to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.
Զկերակուրն հասարակէ՛ր ընդ նոսա. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
Հասարակեցաւ մահն յաղքատսն եւ ի փարթասն։ Ի մէջ երից տասանցն հասարակի հասակն ընդ ծերութիւնն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
superficial, light;
futile, frivolous, vain, transitory, fleeting;
superficially, slightly, for form's sake, negligently, in passing, with an absent look;
— անցանել ընդ, to graze, to pass close to, to glide by;
to skim along or over, to glance at;
to touch lightly or briefly on.
Կամիմ հարեւանցի չանցանել ընդ տեղիս. (Խոսր.։)
tribute;
tax, impost, duty, excise;
necessity, want, exigency;
constraint, obligation;
homage, duty, service;
հարկ վերադիր, additional tax;
— տարապայման, over-assessment;
— դժնդակ, shocking necessity;
առանց —ի, without necessity;
—աւ, ի —է, առ —ի, necessarily, of necessity, essentially;
inevitably, indispensably;
by force, by compulsion, forcibly;
ընդ —աւ արկանել, ի —ի կացուցանել, to place or lay under contribution, to tax, to load or burden with imposts, to levy contributions, to render tributary, to subdue, to subject, to enslave, to subjugate;
— հանել, to gather in, to exact tribute, to raise money, to put a tax on;
—ս հարկանել, to pay a tribute;
to be tribute to;
ի —ի կալ, մտանել ի —, to serve, to subject oneself to, to submit, to be tributary to;
— առնել, to force, to constrain, to use violence;
հատուցանել զ— շնորհապարտ մեծարանացն, to pay the tribute of gratitude;
—է, one must, it is necessary;
չէ —, չէ ինչ —, it is not necessary, there is no need, no matter;
— ի վերայ կայ ինձ, necessity obliges me to;
— եղեւ նմա բողոքել ի կայսրն, he was obliged to appeal to Caesar;
ըստ —ի ժամանակին, according to the wants of the age;
— էր, it was necessary;
— եղեւ մեզ առնել, we were obliged, compelled or constrained to do;
— է ինձ երթալ, I must go;
մերցուք եթէ — լիցի, let us die if it must be!.
φόρος, φορολογία tributum եւ ζημία mulcta. (որպէս լծ. ընդ թ. խարաճ, հարէճ եւ վր. խա՛րկի ). Տուրք դրամոյ կամ ծառայութեան, զոր հպատակք կամ ստուկք տան իշխանաց. հաս. բաժ. եւ Տուգանք.
Արկ զնոսա սողոմոն ընդ հարկօք ծառայութեան. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 21։)
Եդ զքանանացին ընդ հարկաւ. (Դտ. ՟Ա. 28։)
Զգաղատացիսն հարեալ՝ ընդ հարկիւ արարին. (Խոր. ՟Բ. 2։)
λειτουργία, πράξις ministerium, officium, actio, exactio. (որպէս լծ. ընդ Երկ. արգասիք. որ եւ յն. էրղօն ). Սպասահարկութիւն. պաշտօն. սպաս. ծառայութիւն. եւ գործ.
ἁνάγκη necessitas. (որ եւ ստէպ թարգմանին ի մեզ՝ վիշտ, տագնապ, վտանգ) Պէտք կարեւոր. կարօտութիւն ստիպօղ. բռնադատութիւն. բուռն կարիք կամ անձկութիւն կամ հրաման. ինչ մի ակամայ եւ անհրաժեշտ. (լծ. ընդ Երկն. որպէս եւ յն. խրիա՛. թ. կէրէք, հաճէթ, ըհթիյաճ, իգթիզա ).
Զի մի՛ թուիցի ընդ հարկաւ վարել զբանաւորսն. (Եզնիկ.։)
Աստուած ընդ հարկիւ ոչ է. (Մխ. երեմ.։)
Ոչ ընդ հարկիւ անկեալ կայ. (Աթ.։)
Ոչ էր նա ընդ հարկաւ օրինացն. (Իգն.։)
Պատերազմեցաք ընդ քեզ ի հարկէ, եւ ոչ ի կամաց. (Խոր. ՟Դ. 48։)
to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.
Իբրեւ զեղջերու հարեալ նետիւ ընդ լերդակողմն.եւ այլն։
Որով իւիք ես հարկանեմ զանձն իմ, եւ նուաստանամ. (Յհ. իմ. ատ. այսինքն ստգտանեմ զանձն ի, կամ ընդ անձին ոգորիմ։)
Հողմն մեծ եհար զչորեսին անկիւնս տանն։ Շնչեցին հողմք, հարին զտունն, եւ անկաւ։ Ամենայն որ հարկանիցէ ընդ նա՝ պիղծ լիցի։ Կին՝ ընդ որում հարկանիցի այր։ Որ հարկանիցի ընդ այրդ ընդ այդ.եւ այլն։
Պնդագոյնս յառաջնում թղթի անդ հարաւ ընդ նոսա։ Վասն այնորիկ խնդամ, զի հարկանիմն ընդ ձեզ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ընդ միմեանս համեմատութեամբ հարկանէ։ Օ՛ն ա՛ռ, զթագաւորն իսկ եւ զկալանաւորն ընդ միմեանս հարցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։ ՟Բ. 28։)
Հարեալք ընդ միմեանս զէն առ սուսեր. (Նար. ՟Ա։)
Սատերքն եւ ընդ վաճառս հարկանիցին, եւ ընտիր գտանիցին ի փորձ վաճառականաց. (Կիւրղ. ծն.։)
ՀԱՐԿԱՆԵԼ. որպէս Դրոշմել. արձանագրել. ընդ գրով արկանել. կարգել.
Յիշեցէ՛ք զդորա աղունս՝ ընդ միտ հարկանելով զվայրավատմունս ընչիցն։ Ընդ միտ հարկանելով ի ձեզ ինքեանս դիտիցէք. (Պիտ.։)
Ոչ միայն ի ձեռաց չզննի, այլ եւ ոչ ընդ միտս ուրուք հարկանի. (Եղիշ. ՟Բ։)
to be beaten, struck, wounded;
to be smitten with, enamoured of;
to approach, to incline to;
— զագահութեան, to be avaricious, too fond of riches;
— զախտի, to addict oneself to vice;
— ի վերայ ուրուք, to assault, to attack;
— ի սէր ուրուք, to fall in love with to conceive a great affection for, to be desperately in love with;
ի գութ —, to be moved, touched with compassion;
ընդ զգայութիւնս —, to strike the senses;
— զիւիք, to tend do, to have the mind occupied with;
— յաստուածս օտարս, to idolize;
ի շահս կամ ի գնողս —, to traffic;
ընդ միտս —, to be understood;
այսր անդր —, to waver, to be unsettled, bewildered, in doubt, to hesitate;
— յոք, to incline to some one, to become too familiar or very friendly with;
ցաւ —նի որովայնիս, I have a stomach ache;
I have the colic;
հարաւ ի գեղ նորա, he was smitten with her beauty;
հարաւ ի մորմոք սիրտ նորա, his heart was filled with pain or grief;
երփն երփն —նէր ի նոցանէ, they shone brilliantly with many colours;
—նէր ի նոցանէ հոտ անոյշ, they spread a perfume around;
կարեվէր հարայ յոգիս, my heart was pierced with a hundred wounds.
Մինչդեռ արեւն ընդ ծայրս հարկանէր. (Արծր. ՟Բ. 3. (որ լինի եւ ներգ՛՛։) Ի ճառագայթից արեգականն՝ որ զնովաւ հարկանիւր. Լաստ. ՟Ժ։)
demand, interrogation, question, examination;
cf. Հարցն;
— եւ խնդիր առնել, to ask, to make inquiries, to inquire about;
ի — եւ ի փորձ արկանել, անկանել, to question, to examine;
ի — եւ ի խնդիր մտանել ընդ ումեք, to discuss, to argue, to dispute.
Ի հարց եւ ի խնդիր մտին ընդ ստեփաննոսի. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ոչ եթէ հարցեւփորձի ինչ մնայ աստուած ընդ նոսա. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.
Ի հաղորդել ընդ նոսա հացիւ. յն. աղակից լինել, այսինքն հացակից. (Գծ. ՟Ա. 4։)
Աղ եւ հաց սեղանոյ զաւազակս ի հաւանութիւն ածէ ընդդէմ թշնամեաց. (Ոսկ. եփես.։)
to be persuaded, convinced;
to acquiesce, to hear, to consent, to agree, to condescend;
to accept, to admit, to approve;
չ-, to disapprove;
որպէս —եալ եմ, as I believe, as I think;
որ լռէ՝ —ի, silence gives consent;
—իմ, —իմ ընդ այս, I agree to it.
πείθομαι, πείσομαι persuadeor, confido συνθέλω consentio եւ այլն. (Արմատն է Այո՛. հա՛. թ. էվվէթ. լծ. ընդ Հաւատ. եւ Դաւան. եւ այլն) Հաւան լինել. ի հաւան գալ. անսալ. հաւատս ընծայել. համոզիլ. ամոքիլ. յօժարիլ. հաճիլ. անսալ. լաւ վարկանիլ. ընտրել. յանձն առնուլ. զիջանիլ. կամակից կամ համախոհ լինել. հաւնիլ, տեղիք տալ.
Հաւանին տեսլեամբն, թէ բարւոք են երեւելիքս։ Ստիպեաց զնա առնուլ, եւ ոչ հաւանեցաւ։ Հաւանեցան նմա։ Որ ընդ նմայն հաւանեալ էին։ Մի՛ հաւանիցիս նմա, եւ մի՛ լուիցես նմա։ Հաւանեալ մեզ՝ լե՛ր ընդ մեզ։ Մի՛ հաւանիցիս ընդ անիրաւի լինել վկայ անիրաւ։ Ճշմարտութեանն չհաւանել, եւ այլն։ Ես՝ ո՛վ արք աթենացիք, համբուրելով սիրեմ զձեզ, բայց հաւանիմ աստուծոյ մանաւանդ՝ քան եթէ զձեզ. (Պղատ. սոկր.։)
custom, habits, manners, usage, practice, use, bent;
արդի, նոր —, mode, new fashion;
հնացեալ —ք, ancient customs;
տարադէպ, դժպատեհ —, abuse, corrupt practice;
չար, յոռի, գարշ —, bad habit, ugly way, sad or nasty trick;
ընդ սովորութեան, according to custom, as usual;
ընդ ոչ սովորութեան, out of use or custom, unusual;
ընդ սովորութեան իւրում, as is his wont, according to his custom;
մեք չունիմք —, it is not our custom to, we are not in the habit of;
երկրորդ բնութիւն է —, use is second nature;
cf. Ունակութիւն.
Ոչ չոգաւ ըստ սովորութեանն ընդ առաջ հմայիցն։ Ելին ըստ սովորութեանն իւրեանց։ Ժամանակաւ ձգեալ ամպարիշտ սովորութիւնն իբրեւ զօրէնս պահեցաւ։ Առնել նոցա ըստ սովորութեան օրինացն ի վերայ նորա։ Յելանել նոցա յերուսաղէմ ըստ սովորութեան տօնին։ Ի ձեր սովորութիւն, զի մզի ոք արձակեցից ձեզ ի զատկիս։ Մեք չունիմք այնպիսի սովորութիւն.եւ այլն։
Ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Ծով եւ գետք ճանապարհ հորդեցին առաջի նոցա ըստ ոչ սովորութեան։ ոչ էր սովորութիւն երբեք սրբոյս՝ բարւոյ ընդդէմ դառնալ. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
sponge;
սուտ —, bastard —, alcyonium;
— լսնոսկւոյ, spongy platina;
սրբել, ջնջել սպնգաւ, to sponge, to clean or wipe off with a sponge;
ընդ սպնգով ծածկել զերկաթ, զնետ, to admonish kindly, to warn gently.
blind to, conniving at;
ընդ — առնել, —անելոյն առնել, close the eyes to, to pass over, to wink at.
Որպէս թէ ընդ չտես արար. (Զենոբ.։)
debate, dispute, quarrel, strife, controversy;
գալ, մատչիլ, մտանել ի — ընդ ումեք, to open a question or controversy, to debate, to dispute.
Թո՛ղ ընդ նոսա (եւ ընդ մեզ) պայքար յանդիմանութեան հակառակութեան լիցի՝ ա՛րքայ. (Բուզ. ՟Դ. 8։)
Ընկերաբար գայիր ի պայքար։ Այսչափ երկայնաբան լինել ընդ ձեզ պայքարու։ Ոչ ինչ մտանեմ ես ի պայքար ընդ քեզ վասն բնութեան արարածոցս։ Ընդ աթենացիսն վիճէին պայքարաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը. եւ Եղիշ. յառաք.։)
defence, protection, guard, auspices, patronage, stay, support, favour;
apology, intercession;
service, office;
ընդ պաշտպանութեամբ օրինաց, under the aegis of the Law.
staircase, stairs, ladder;
երկբացիկ —, double ladder, trestles;
ծալածոյ —, folding ladder;
— չուանեայ, rope-ladder, foot-rope;
— հրդեհի, fire-ladder, fire-escape;
— պաշարման, scaling-ladder;
— շրջանակաւ, winding staircase;
ելանել ընդ —ղս, to go up stairs;
իջանել ի սանդղոց, to come down stairs;
ելանել ի վեր սանդղովք, to scale, to climb over, to escalade;
ելանել սանդղովք ի պարիսպս, to scale the walls.
վերայ սանդղոց կանգնեալ կայր։ Եւ ընդ սանդուխտ։ Նեղ սանդուխտ յերկրէ յերկինս. եւ յերկուս կողմանս սանդխտոցն էին ցցեալ տանջանարանս. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը. եւ Հ=Յ. փետր. ՟Ի՟Է.։ նոյպէս եւ Տօնակ.։)
spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling.
laurel, baytree.
Անուն ծառոյ. որ եւ ՍԱՐԴԻ.կարծեքեալ նոյն ընդ δάγνη laurus. Դափնի կամ դաբնի. ... Այլ ի սուրբ գիրս երեւի դնիլ՝ որպէս κυπάρισσος cupressus. այն է կիպարիս, նոճ, կամ սարոյ.
slave;
vassal, subject, serf;
servant;
— ընդոծին, slave born in the house.
κατόχιμος possessus, vel captivus ἁνδράποδον mancipium οἱκέτης famulus οἱκογενής domi natus, vernaculus, verna δοῦλος servus, subditus. Ստորին իմն ծառայ, որպէս արծաթագին կամ մշտնջենաւոր. անկեալ ընդ ձեռամբ օտարի՝ որպէս գերի. եւ Հպատակ. ընդոծին. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 42. 46. 55։ Երեմ. ՟Բ. 14։ ՟Ա. Թագ. ՟Ը. 15։)
affectation, studied elegance, finery;
primness, prim ways, smirking, mincing air, simpering, alluring manners, enticing looks or ways, coquetry;
prudery, prudishness;
peevish temper, disdainful airs, grimaces;
cf. Ընդվայրայօն;
ընդ —նս գալ, cf. Պչրեմ, cf. Պչրիմ.
Ոչ մեծութեան ինչ նշանակ է՝ այնչափ զարդ յանձին կապել, այլ ընդողնելոյ եւ պչրանաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Մարգարէն եսայի երկայնագոյնս ձաղէ զպչրանս նոցա։ Ոչ վայելէ կնոջ քրիստոնէին եւ յուսացելոյ աստուած՝ ընդ այնպիսի պչրանս գալ (ա՛յլ ձ. պչրանս). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
ὁπίσω, εἱς τὰ ὅπισθεν, ὁπισθίως post, retro, inposteriora, retrorsum. եւ բայիւ ἁποστρέφω, ἑπιστρέφομαι averto, reverto, -or ἁποκροῦμαι propello. Յետկոյս. ի թիկունս կոյս. ընդ կրունկն. եւ Ի բաց. ե՛տ, դէպ ի էտեւ, էտեւորանց.
ՅԵՏՍ ՅԵՏՍ. Նոյն ընդ վ. εἱς τὰ ὁπίσω in posteriora ὁπισθοφανῶς retrorsum.
ՅԵՏՍ ԸՆԴԴԷՄ. ὁπισθοφανῶς, ἁντιστρόφως retrorsum, in adversum ὁπισθοφανῆς oppositus. cf. ՅԵՏՍԵՐԵՒԱԿԻ, cf. ՅԵՏՍ ՅԵՏՍ. կամ մ.ա. Դէմ ընդդէմ, ի հակառակ կողմն շրջեալ. հակառակ.
Զերեսս իւրեանց յետս ընդդէմ ունէին. (Ծն. ՟Բ. 23։)
Յետս ընդդէմ ընթերցաք զգեղեցիկ գրեալսն. (Եղիշ. միանձն.։)
Եկիր, եւ ամօթալից դարձար. գնացեր դու յետս ընդդէմ, եւ ամօթով. (Ճ. ՟Ժ.։)
Սկսան երկրորդել (զբանն) յետս ընդդէմ։ Յետս ընդդէմ աւադիկ գործին ի ձեզ. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
Բերան ունել, եւ ոչ իբրեւ ծառայիւն վճարել նովաւ պէտս ինչ, այլ յետս ընդդէմ, զի յանօգուտ եւ յանպատշաճ իրս վարեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Անհնազանդ եւ յետս ընդդէմ գնացիւք. (Յճխ. ՟Դ։)
Ձախողակի յետս ընդդէմքն պատահեաց նմա։ Մեք ըստ յետս ընդդէմ գնացից մերոց զձախողակի հատուցումն ընկալաք. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. խաչել.։)
supported by, propped against;
confided in or relied on;
կալ — առ դրանն, to stop at the door;
ընդ միմեանս հարեալ — գթովն խանդազատանաց, united by the bonds of mutual affection.
hope, hopes, expectation, longing;
confidence, trust;
դեռածին, հաւաստի, կենդանի, եռանդուն, մխիթարիչ, մեծ, կոյր —, renewed or reviving, well-grounded, lively, ardent, solacing, great, blind hope;
ընդունայն, տկար, անստոյգ, պատիր or խաբէական, սուտ, խուսափու, անմիտ —, vain, weak, uncertain, delusive or deceitful, false, fleeting, foolish hope;
նշոյլք յուսոյ, the rays of hope;
բառնալ զ—, to take away or put out hope;
զհետ գնալ սնոտի յուսոյ, to abandon oneself to chimerical hopes, to hunt a shadow;
սնոտի յուսով պարարել, ի սնոտի — կապել, to nourish oneself with vain hopes;
քաղցր յուսով պարարիլ, to hug oneself with the delightful hope;
գեղեցիկ յուսով պարարել, թարթափեցուցանել զոք, to feed or entertain one with flattering hopes or chimeras, to keep one in suspense;
to ridicule, to deride;
վհատիլ ի յուսոյ, to lose hope;
հատանել զ— իւր, to despair, to give up all hope, to be in despair;
յուսով կեալ, to live in hopes;
դնել զ— իւր ի վերայ ուրուք, to build on one's hopes;
— տալ, to cause to conceive hopes, to give hope, to inspire with hopes;
ի դերեւ հանել զ— ուրուք, to deceive one's hopes or expectations;
լնուլ, կատարել զ— ուրուք, to fulfil a person's hopes;
ծփել ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to hover between hope and fear;
— է ինձ, I have some hopes;
— մի այսպիսի է ինձ զի, I hope that, I am in hopes that;
— իմ է, that is my only hope;
փակեալ յամենայն յուսոյ ակնկալութեան, hopeless;
— եւս շիջեալ էր յիս, hope died within me;
բարձաւ ամենայն — փրկութեան, all hope of safety was lost;
պակասեալ յամենայն յուսոյ փրկութեան, despairing of life;
հատաւ — նրան, he despaired;
հատաւ — մեր, our hope is vanished;
դու ես միակ — իմ, all my hopes are in you;
cf. Հատանիմ;
արծարծել զ—, to revive hope.
Սոցա յոյս էր կորուստ անձինն Յովբայ, եւ յոյս նոցա ընդդէմ կամաց նոցա դիպէր։ Եթէ դատաստանի յոյս կայ, ապա եւ պսակաց յոյս կայ. (Իսիւք.։)
Սնոտի են յոյսքն քո։ Ո՛ սնոտի յոյսք։ Նոցին հաղորդին ընդ մեզ օրինաց, խորհրդոց, յուսոց։ Բարութեանց յոյսս առաջի դնէ։ Մեծամեծաց յուսից տային աւետիք աշխարհաց. (Ագաթ.։ Մագ. ՟Ա.։ Ածաբ. աղք.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. 8։)
to cut to pieces, to cut up, to tear in pieces;
անդամ անդամ —, to dismember, to tear limb from limb, to pull to pieces, to dilaniate;
— ընդ մէջ, to divide in halves;
to cut or break asunder.
μελίζω membratim concido διχοτομέω, διαιρέω , κερανομέω, διαπίπτω divido, decido ἑκδέρω pellem detraho եւ այլն. Յօդ յօդ բաժանել (կամ իբր յօտել). կտրատել. յօշատել. մասն մասն հատանել. Մորթեսցեն զողջակէզն, եւ անդամ անդամ յօշեսցեն զնա։ Զենին զպասեքն, եւ ղեւտացիքն յօշեցին (յն. մորթեցին)։ Յօշեաց զնոսա ընդ մէջ. եւ զթռչունսն ոչ յօշեաց (յն. բաժանել). եւ այլն։
envy, jealousy;
rancour, hatred;
emulation, rivalry;
zeal, fervour, warmth;
տիրասէր —, attachment, affection;
zeal;
առ —ու, enviously, invidiously;
— կրել յումեքէ, to be envied;
—ու մաշիլ, to pine away with envy, to be eaten up with;
ի —բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
ի — բարկութեան բրդիլ, to burst with envy;
առնուլ, բերել, ի — բերիլ, մտանել, to envy, to be envious of, to grow jealous, to bear envy, cf. Նախանձեմ;
to rival, to vie with;
— արկանել յոք, ի — ածել զոք, to fill with jealousy or envy, cf. Նախանձեցուցանեմ;
to move, excite or provoke to emulation;
ի — գրգռել զոք, to arouse the jealousy of, to create envy;
խնդրել զ—, to revenge, to take vengeance;
վառիլ —ու ընդ, to become jealous;
ի — վառիլ ընդ ումեք, to be jealous of;
— դնել, to emulate, to rival;
ի — նմանութեան ուրուք կրթիլ, to emulate a person, to desire to imitate him;
— առաքինութեան դնել ընդ ումեք, to desire to emulate a person's virtues;
— առնել, to fascinate, to charm, to bewitch, to cast a spell on;
ո՜ անմիտ գաղատացիք, ո՞ — արար զձեզ, o foolish Galatians, who hath bewitched you?.
Նախանձու բանսարկուին եմուտ մահ յաշխարհ։ Եւ ոչ նախանձու մաշեալ գնացից ընդ նմա։ Առ նախանձու մատնեցին զնա։ Ուստի լինի նախանձ, հեռ։ Զնախանձ եւ զամենայն չարախօսութիւն, եւ այլն։
Որ նախանձ ընդ անմեղին բերիցէ։ Ընդ իւրեանց ընկերս ցանկ նախանձ բերէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ ՟Գ. 8։)
Բարւոք է նախանձ դնել ընդ միայնակեացս եգիպտոսի. (Աթ. անտ.)
Հասանիցէ ի վերայ առն նորա ոգի նախանձու, եւ նախանձ բերիցէ ընդ կնոջ իւրում։ Ի նախանձ մտանիցէ ընդ կնոջ իւրում. (Թուոց. ՟Ե. 14. 30։)
slaughter, carnage, blood;
great loss, prejudice, waste;
—րս արեան գործել, to slaughter;
—րս գործեցին դժնդակս ընդդեմ թշնամեաց, they made a dreadful slaughter of the enemy.
Ոչ սակաւ ինչ գործէր նախճիրս ընդդէմ նորա. (Յհ. կթ.։)
letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.
Մի՛ բերցես ընդ առաջ զնամակ պարտուցս։ Նամակ ընտրութեան՝ բանիւք բարդացեալ. (Նար. ՟Հ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)
to hold or stretch out or forth;
to push or drive in, to cause to enter or penetrate, to fix in;
— զաչս or զակն, to look at fixedly, to rivet one's gaze on, to gaze earnestly on, to have the eyes fastened upon;
— զգլուխն ընդ պատուհանն, to face, to come to the window, to look out, to present oneself, to appear;
— զձեռս, to stretch forth one's hand.
Եղբօրորդին իմ յառեաց զձեռն իւր ընդ ծաւոյն (կամ ձգեաց ընդ պատուհանն). (Երգ. ՟Ե. 4։)
to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.
Արի՛ շրջեա՛ց ընդ երկիրդ։ Արի՛ք ելէք։ Այժմ յարեայց ասէ տէր։ Սոքա խափանեցան, եւ անկան, մեք յարեաք եւ ուղիղ եղաք։ Յարեան ամենայն կոչնականք։ Յառնէ յընթրեաց անտի.եւ այլն։
Եթէ յարիցէ՞ ի նա պատուէրն, եւ ընդելանիցի՞ ընդ նմա. (Եփր.) ծն. իմա՛ ելանիցէ, եւ կամ ընթերցի՛ր՝ յարիցի։
Յարեաւ Աբրաամ ընդ առաւօտն։ Յարուցեալ ի վաղիւ անդր։ Եւ եղեւ ի յառնելն նորա գիշերի։ Յորժամ ննջիցես, յորժամ յարիցես։ Արի՛ք եւ շինեցէ՛ք։ Այժմ յարեայց ասէ Տէր։ Արի՛ Տէր, եւ փրկեա՛ զիս Աստուած իմ (որ եւ ասի, զարթի՛ր տէր) եւ այլն։
Քրիստոս յարեաւ, ընդ նմա յարի՛ք (կամ ընդ նմայ արիք), աւետիս. (Շ. տաղ. (ուր պահի յ, զի մի՛ նոյն ձայնաւոր կրկնեսցի, ընդ նմա արի՛ք)։)
roof;
ceiling;
story;
roof-tree, roof, home, house;
shelter, refuge, cover;
— բնակութեան, abode, dwelling;
ընդ —աւ, under shelter, under cover, in security, secure or sheltered from;
— ի վիմի, tomb, sepulchre;
բառնալ զ—ն, to unroof.
Մտին ընդ յարկաւ գերանաց իմոց։ Ընդ յարկաւ իմով մտանիցես։ Յարկք ամպարշտի ոչ եւս իցեն։ Անօրէնութիւն ի յարկի քում մի՛ ագցի։ Կաշկանդեալք ընդ յարկօք։ Չափեաց զյարկս կամարին։ Կամարքն եւ յարկքն։ Յարկք տաճարին։ Յարկք արդարոց.եւ այլն։
assault, attack;
aggression, invasion;
առնուլ —կմամբ, to storm, to carry by storm;
յինքն ընդունել զ— ուրուք, to sustain an assault, to resist an attack.
Իսկ ես աշդահակ խտրոց ընդ մէջ անկեալ, եւ յիս զայնպիսի եղեալ յարձակումն ընկալայ. (Խոր. ՟Ա. 25։)
to set, to mount, to enchase, to stud;
to fit in, to mortise;
to connect, to join, to link, to concatenate, to tie, to attach;
to insert, to interpolate, to intercalate;
to compose, to weave, to entwine;
— մարգարիտս, to string pearls;
— ընդ պատուհանն, to loll out of window;
— առ եղբայր իւր, to visit one's brother, to pay him a visit.
περιθέω, περιτίθημι, ἁρτέω , συνάπτω circumpono, apto, connecto, suspendo, appendo եւ այլն. (լծ. յարել, յիրել, յերիւրել) Շարայարել. յարմարել. յարագրել. ընդելուզանել. ագուցանել. զօդել. անցուցանել զիմն ընդ ծակ, կամ զծակեալն ընդ այլ ինչ. շարել, կցել, հագցընել, փակցընել. միացընել, անցընել, կպցնել.
Յե՛ռ զնոսա ընդ մատունս քո։ Ոսկի խնձոր ընդ սարդիոն յեռեալ։ Յարմարումն (կամ ձեւ) բարձից քոց նմանութիւն ուլանց յեռելոց. (Առակ. ՟Է. 3։ ՟Ի՟Ե. 11։ Երգ. ՟Է. 1։)
Ո՞չ յեռի ընդ միմեանս զԱստուածխօսութիւնն եւ զտնտեսութիւնն. (Սեբեր. ՟Զ։)
Զառաքինութեանցն պատուիրանս յեռու ընդ միմեանս. (Լծ. ածաբ.։)
Զի մի՛ բան ընդ բան յեռլով յաղագս նոցունց երկայնաբանել թուիցիմք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Յեռաւ ընդ պատուհանն, եւ ետես. (Ճ. ՟Բ.։)
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
ashes;
օր մոխրոց, Ash-Wednesday;
փոխարկումն ի —, incineration;
— լինել, to burn or reduce to ashes;
ի — եւ յաճիւն դարձուցանել, to incinerate, to reduce to ashes;
to lay in ashes, to waste or desolate;
ապաշխարել մոխրով, to do penance;
հուր ծածկեալ ընդ մոխրով, fire lies under the ice;
there is fire lurking under the ashes;
cf. Թաւալիմ.
Հող եմ եւ մոխիր։ Ուր զմոխիրն հեղուցուն։ Դիպեսցին պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ։ Նստաւ ի վերայ մոխրոյ։ Խորգով եւ մոխրով։ Փոխանակ մոխրոյն օծումն ուրախութեան։ Բերին մոխիր, եւ ցանեցին ընդ ամենայն մեհեանն։ Այրեաց զնոսա, եւ արկ զմոխիր նոցա ի բեթել. ցանեաց զմոխիրն նոցա ի գերեզմանս։ Առէ՛ք դուք լի ձեռօք ձերովք մոխիր հնոցի ... առին զմոխիր հնոցին, եւ ցանեաց զայն մովսէս ընդ երկինս։ Մոխիր լինի մարմինն։ Մոխիր է սիրտ նորա. եւ այլն։