worse, more wicked.
Վեհագոյնքն իշխեսցեն, եւ վատթարագոյնքն ընդիշխանութեամբ իցեն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Զի թէ ընդ այլսն կշռեսցին, վատթարագոյն գտանին. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 19։)
cf. Վատազգի.
Վատթարազգի (ասի առ մարդիկ), որ յաղքատ հարց, կամ վասն թշուառութեան, եւ կամ վասն հեզութեան։ Աղքա՞տ ասաց քեզ, եւ կամ թէ վատթարազգի, եւ անմիտ։ Իբր թէ քաջատոհմիկ ընդ վատթարազգւոյ բնակէ. (Առ որս. ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Խոր. ՟Բ. 60։)
to render worse, to cause to degenerate, to debase, to corrupt, to deteriorate, to alter;
to weaken, to abase, to undo, to defeat, to rout;
to insult, to defame, to dishonour;
to despise.
κακίζω vitupero. կր. ἤττων γίνομαι minor fio, ignavus fio, superor ὁνειδίζω exprobro τροπάω in fugam verto. Վատթար կացուցանել, եւ որպէս զվատթար թշնամանել. նկուն առնել. տկարացուցանել. յանպիտանութիւն դարձուցանել. յամօթ առնել. կորանօք ի բաց վանել. անարգել. ընդ վայր հարկանել. նախատել. խաղք ընել. սըմքեցնել. կր. նկուն լինել. խաղք ըլլալ. սըմքել.
laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.
Առանձինն կեայ անպիտան վասն վատութեան։ Ո՛րչափ չար է վատութիւն։ Տէրն զվատութիւն ընդ չարութեան լծեաց, ասելով. չա՛ր ծառայ եւ վատ։ Ոչ եթէ ի պատճառս վատութեան, եւ ո՛չ փախչելով յաշխատութենէն. (Բրս. հց.։)
Մեծապէս ընդ մարդկան վատութիւն զարմացեալ եմ. (Կոչ. ՟Է։)
tillage, ploughing, tilth, husbandry;
ploughed land;
culture;
use, employment;
down, below;
common;
—ս վարել, հարկանել, ցելուլ, կակղել, to plough, to furrow, to dig, to cultivate land;
ի — առնուլ, արկանել, to use, to make use of, to practise, to exercise;
ի — երկոց մտանել, to apply oneself to work, to labour;
ի — տալ, to lend, to loan.
Յառաքինութեան ընդունելութիւն եւ ի վար պիտոյտց՝ միոյ է պէտք, խորհրդոյ։ Զըստ քնոյն զանգործութիւն (աչաց) ոչ է ի մէջ առնլի. քանզի պակասեն եւ նուազեն վարքն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Մարգարէն զբերան գազանին յաղօթս ի վար առնուլ։ Վեցերեւակ, զոր ի վար առեալ բոլորեցուն արարիչն՝ գործեաց զաշխարհս։ (Բերք երկրի) ի կերակուրս հեշտ վայելչութեամբ ի վար առեալ լինի։ Ի հինգերորդում յեղեանակին (ձեռնարկութեան) առնուլ ի վար ի նմանէ (այսինքն առեալ լինել)։ Տու՛ր մեզ ի վար զքոյին ձայնդ. աղաչեա՛, զի մեք առ քեզ հաւասարութեամբ ապրեսցուք։ Միտքն երբեմն ի վար տուեալ զինքն զգայութեանցն՝ ընդ ամենեսին սովորեալ է շրջիլ. (Փիլ.։)
curtain;
veil;
պատուհանաց, մահճաց, window-curtain;
bed-curtain;
— դրան, door-curtain;
թատրոնի, —, drop-scene;
— մետաքսեայ, silken curtain;
— ծալածոյ, զսպանակաւոր, roller-blind, spring-blind;
ձգել զ—, to draw the curtain, to draw down the blind;
բանալ զ—, to open or to draw back the curtain;
փակել զ—, to shut the curtain;
—աւ խօսել, to speak under a pretext.
cf. Վարազաբար.
Խառն ընդ սասակութեան վարազի. եավուզ.
cf. Վարանք.
եւ ի սուրբ գիրս կից ընդ բայի. ՎԱՐԱՆ եւ ՎԱՐԱՆՔ. στενά angustiae ἑπήρεια molestia. եւ ի սուրբ գիրս կից ընդ բայի περικατάληπτος γίνομαι circumprehensus sum ἁθυμέω animum despondeo, consternor եւ ταπείνωσις humiliatio λέσχη futilis sermo. կամ λόχος եւ λοχεία insidiae եւ dolor puerperis. (լծ. որոնումն, եւ պարան, եւ վարակումն). Պաշարումն խորհրդոց ի դժուարութեանց. հոգ. տատամսութիւն. տարակուսանք. անձկութիւն. յոյզք. ծուփ. տագնապ. երկունք. շուարում, մտմտուք, յուսահատութիւն, ո՛ր դին դառնալը՝ ընելիքը չընելիքը չգիտնալը, չորս դին ջուր կտրիլը.
Վարան տկարութեան տաղտկայ ընդ հրաման հրամանատուի. (Սեբեր. ՟Գ։)
Լուծանէ զվարան (կամ զվարանս) տարակուսին։ Արժան է ի վարանս մտանել, ընդէ՞ր երկու գետքն պատեն. (Փիլ.։)
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
Ապստամբն վարանի հակառակ ընդ ճշմարտութեան. (Համամ առակ.։)
Նստի վարանեալ (կամ դարանեալ) ընդ մեծամեծս։ Վարանի (կամ դարանի) ի գաղտնիս։ Վարանի (կամ դարանի) յափշտակել զաղքատն. (Սղ. ՟Թ. 29. 30։)
nose-band;
snaffle;
muzzle.
Ունչս արար՝ անցոյց շրոշակ ընդ քիթս նորա եւ եդ վարապան ի ցռուկ նորա. (Եփր. ծն.։)
sagum, great coat;
cassock, brigandine, coat of mail, hauberk, hocqueton, cuirass.
Զգեցոյց սաւուղ դաւթի զվարապանակս իւր. եւ ած դաւիթ զսուսեր իւր ընդ մէջ ի վերայ վարապանակացն։ Մերկացաւ յովնաթան զլօդիկն՝ որ զիւրեւ, եւ ետ զայն դաւթի. եւ զվարապանակս իւր։ Եւ յովաբ զգեցեալ էր վարապանակս զրահից. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 38. 39։ ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)
to run, to gallop.
Յամենայն կողմանս վարգին, եւ ընդ հանուր արշաւին, եւ ընդ բնաւս սլանան։ Յորժամ ընդ հիւսիսի վարգին, չէ ինչ արգել՝ թէ ընդ հարաւ ոչ սուրայցեն. (Եզնիկ.)
rose-coloured, rosy, roseate.
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28. յն. այն ինչ արեւելք կամ ծագումն յաջորդէր։)
vartabed, doctor;
lecturer, professor;
master, preceptor;
school-master;
archimandrite;
— օրինաց, doctor of laws, cf. Օրէնսուսոյց;
— աստուածաբանութեան, doctor in divinity;
— բժշկութեան, doctor in physic;
cf. Թեկն;
cf. Օրէնսգէտ.
Վարդապետ, եկից եւ ես զկնի քո։ Վարդապետն ձեր։ Ոչ է աշակերտ առաւել քան զվարդապետ։ Նստէր ընդ վարդապետս։ Մարդարէք եւ վարդապետք։ Նախ զառաքեալս, երկրորդ զմարգարէս, երրորդ զվարդապետս.եւ այլն։
cf. Վարդապետարան.
school;
very erudite, learned, versed.
to be instructed, teached, to learn, to study.
school.
Եւ վայրենեացն (յանասնոց) եւ անձեռնընդելացն պատահեցին ոմանք ի վարդապետոցսա, զի գային ընտանացեալք. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Վարդապետաբար.
Եւ սոքա յառաջնոցն վեհից ընդունին միշտ զհոսումն իմաստութեան իբր յաղբերէ բղխեալ վարդապետօրէն. (Շ. հրեշտ.։)
rose-water.
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
Վարեսցին ի մարդկանէ ընդ խրում. յն. ի բաց բարձցին.
Վարեաց ցցովք ընդ որմնն. յն. կարեաց կամ հիւսեաց. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 14։)
Ցից վարեալ երկաթի ընդ ճակատն. (Խոր. ՟Ա. 12։)
Վարեցին չորս ցիցս միում միում ի նոցանէ։ Վարեցին քարինս ընդ գոգս նոցա, եւ ցրուեցին զաղիս նոցա. (Ագաթ.։)
Բարկութեամբ վարեալ՝ կործանեաց զիս։ Չարաչար բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Անօրէնութիւնք (վնասակար են), որոց վարին նովաւ։ Վարեսցուք արարածովքս զբաղեալք իբրեւ ի մանկութեան։ Որով (իմաստութեամբ) որք վարեցան՝ առ աստուած առաքեցին զբարեկամութիւն։ Ոչ բնակէ ի մարմնի վարեցելոյ (այսինքն վարեցելում) մեղօք։ ((Կամ ըստ Գէ.ես.))
Վարեսցուք համբերութեամբն յոբայ։ Տէրունականաւն վարեցի՛ր (կամ վարիջի՛ր) խրատով։ Հասարակաբար երկոքումբք տեսանեմք վարեցեալ զաստուած, երկայնութեամբն եւ վրէժխնդրութեամբն. (Իսիւք.։ Շ. ընդհանր.։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Գրով ինչ ոչ վարէին. Եւս. քր. ՟Ա։)
schools, institutions;
professors.
Լնոյր զերկիրն ծոփաց վանիւք, եւ դնէր վարժեար ընդ ամենայն երկիրն ծոփաց. (Բուզ. ՟Ե. 27։)
college, gymnasium;
grammar-school.
Աշակերտեալքն ցրուեալք են, եւ ոչ ժողովեալք ի վարժարանի։ Ու՞ր մեր վարժարանք ի թագաւորական պատրաստեալ հրամանաց։ Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներհուն բանի. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. թղթ. եւ Շ. վիպ.։)
to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.
ἁσκέω exerceo παιδεύω instituo, erudio, doceo, educo διαχειρόω , διαχειρίζω manuduco, rego, tracto. Վարժ եւ փորձ եւ կիրթ կացուցանել. մարզել. կրթել. հարհանգել. խրատել. դաստիարակել. փորձել. ընդելացուցանել. սանձել. վարժեցնել .... որպէս եւ պրս. վերզիտէն, է վարժիլ, սովորիլ.
Իբրեւ երիվար փափկերախ եւ հանդարտ ընդ ձեռամբ վարժողին հնազանդէր. (Անան. ի յովնան.)
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
Կրօնաւոր ... վարժի զառաքինութիւն ընդ եղբարս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Բխեցին ջուրք, եւ վարժեցան ընդ ամենայն կողմանս. իմա՛, ուսան սովորեցան ընթանալ. այլ լաւ եւս է ընթեռնուլ՝ վիժեցան, կամ շարժեցան։
cf. Վարժումն.
Վարժումն է ամենայն ինչ։ Խաղաղականաւս հրահանգ վարժմամբ յարդարի։ Կրթի՝ ընդ կենցաղօգուտն անցանելով վարժումն. (Պիտ.։)
exercise, practice, use;
instruction, culture, discipline, study.
Վարժումն է ամենայն ինչ։ Խաղաղականաւս հրահանգ վարժմամբ յարդարի։ Կրթի՝ ընդ կենցաղօգուտն անցանելով վարժումն. (Պիտ.։)
goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.
Ոչ ընդ արբանեակսն, այլ ընդ վարիչն պարտին զարմանալլ։ Ոմանք եւ հրեշտակս վարիչս եդին նոցա (այսինքն լուսաւորաց). (Եզնիկ.։)
Ձկնորսաց բախեցուցեալ զնաւս վարչօքն. յորմէ բախմանէ ընդոստուցեալ խլրտանայր արծիւն. (Մագ. ՟Լ՟Է։)
opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.
Որպէս եւ դու արժանի առնէիր վարկիւ։ Ոչ իբրու զարժանիս ի վարկէ։ Տարագրելի է եւ զվարկս զայնոսիկ՝ որք կարծեցին եւ այլն։ Զյաղագս ընդդիմակացն վարկս։ Ի վարկ էառ, եհարց զաւարաց գերութեան։ Վկայից բանք՝ քանունք են դատաւորաց. (իսկ սուտ վկայք) եւ զայնոսիկ՝ որ բուն տեարքն են վարկին, ընդ ինքեանս մեղանչել հաւանեցուցանեն. (Փիլ.։)
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
Որք այլազգ ունիցին, օտարս վարկիր եւ աստուծոյ եւ ընդհանրական եկեղեցւոյ. (Առ որս. ՟Ժ։)
Զնախնոյն պարտիս ինքեան վարկուցեալ։ Ամենայնիւ վարձս վարկուցեալ՝ ընդ նմին վասն նորին աղերսել. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Խ՟Ը։)
Անարժան զանձն վարկանելով։ Զթեթեւանալն դժուարինս վարկանին. (Շ. ընդհանր.։)
stipend, salary, hire, pay, wages;
emoluments, perquisities;
retribution, recompense, payment;
letting out on hire, hiring, renting;
—ք տան, rent, house-rent;
— բժշկի, physician's fees;
cf. Նաւ;
տուն ի —ու տալի, house to let;
—ս արկանել, դնել, to contract, to make an agreement, to agree;
ի —ու ունել, առնուլ, to rent, to farm, to hire;
to freight, to charter;
ի —ու տալ, to let on hire, to let out, to lease;
ի —ու ունել զտուն, to rent a house;
հատուցանել զ—ս տան, to pay house-rent;
տալ զարծաթ ի —ու, to put out money to interest;
արժանի է մշակն —ու իւրոյ, the labourer is worthy of his hire.
Ի վարձու կալայ զքեզ։ Ի վարձու կալան վասն քո զբաղաամ։ Ի վարձու ունել մշակս յայգի իւր։ Ոչ ոք կալաւ զմեզ ի վարձու, եւ այլն։ Ապա թէ ի վարձու առեալ իցէ (զանօթն, որ բեկաւ), ընդ վարձուց իւրոց եղիցի նմա. (Ել. ՟Ի՟Բ. 15։)
Ի պատերազմիկ նաւս՝ ընդ նաւապետսն ղեկավարք, եւ վա՛րձ նաւանստականն (թիավար). (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
to remunerate, to recompense, to reward, to requite.
μισθοδοτέω mercedem, stipendium, praemium do, vel persolvo. Վարձատուր՝ վարձահատոյց լինել. արովք վարձուց ճոխացուցանել. փոխարինել վարձս ընդ վաստակոց.
Վարձատրեա՛ բոլորեցունց զանանց եւ զերանելի բարութիւնս։ Մեծամեծս ընդ փոքուդ վարձատրեցից ձեզ ո՛վ սիրելիք իմ. (Պտրգ.։ Սիսիան.։)
remuneration, recompense, retribution, requital, reward.
μισθοδοσία mercedis solutio. Վարձատրելն, իլն. վարձահատութիւն. փոխարինութիւն ընդ վաստակոց. վարձք. պարգեւ.
hired, paid, mercenary;
renter, tenant, lessee;
journey-man, day-labourer.
Գնաց տուբի խնդրել վարձաւոր (կամ վարձուոր)։ Զազգատո՞հմ իմ խնդրես, թէ վարձաւոր (կամ, եթէ վարձուոր), որ երթայցէ ընդ որդւոյդ քում. (Տոբ. ՟Ե. 5. 16։)
net, netting;
snare.
Սփռեցից ի վերայ նորա զվարմ իմ, եւ ըմբռնեսցի ընդ պաշարմամբ իմով։ Իբրեւ զվարմ ձգեալ ի գլուխ գահաւանդի՝ զոր որսորդք յորս հաստատեցին։ Արկից ի վերայ նոցա զվարմ իմ, եւ իբրեւ զթռչունս երկնից իջուցից զնոսա։ Որոգայթս իբրեւ զվարմս հաւորսաց կանգնեցին. (Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 20։ Ովս. ՟Ե. 1։ է. 12։ Երեմ. ՟Ե. 26։)
onager, wild ass;
— խանչէ, the — brays.
pale, stake, pile;
peg, pin;
upright, erect, straight;
acute, sharp;
դատապարտել ի —, to sentence to be empaled;
հանել, վարսել ի —, to empale.
Ամենայն ցիցք սրահին պղինձք։ Զցիցս խորանին, եւ զցիցս սրահին։ Առ զցից խորանին, եւ բախեաց զցիցն ընդ ծամելիս նորա։ Մի՛ շարժեսցին ցիցք խորանի նորա։ Վարեսցես կամ վարսեսցես ցցովք ընդ որմն։ Կամ առնուցու ի նմանէ ցից մի՝ կախել զնմանէ անօթ ինչ։ Ցից լինիցի զգօտւոյ քումմէ, եւ փորեսցես նովաւ.եւ այլն։
to dissipate, to disperse;
to volatilize, to exhale, to evaporate, to vanish;
— զմիտս ուրուք, to distract, to divert from, to turn from or away;
— զոք յարտօսր, to excite a person's compassion, to move, to affect.
Ցնդելով ընդվայր (զլուր բանին). (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
to be dissipated, dispersed;
to be turned to vapour, to be evaporated, volatilized, exhaled;
tobe in one's dotage, to twaddle, to dote, to get heedless;
— յարտասուս, to melt in tears;
— մտօք, to be wrapt or absorbed in contemplation, to be absent in mind, inattentive.
Այլք յայլ ինչ յածմունս անկեալ ցնդին ժամանակաւ եւ իրօք։ Ապականին եւ ցնդին։ Յանհուն երկբայութիւնս անկեալ ցնդի։ Իբր ընդ վիմեղէն լերին պնդութեան բաղխեցեալ ցնդին։ Ի չափողէ զերծեալ ի ձեռանէ ոլեռն՝ գնդատեսակ գոլով՝ ցնդի. (Արծր. ՟Ա. 2։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։ Անյաղթ պորփ.։ Նար. ՟Լ՟Է։ Մխ. առակ.։)
Արտաքս հնչել (բարբառոյ), եւ ի յօգս ցնդել։ Տեսանեմ զմիտս ցնդեալ ընդ աշխարհ։ Ընդ երկրային ցանկութիւնս ցնդի։ Եւ ոչ յուրախութիւն ցնդէաք հոգւով. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Սարսափմամբ լնանիմ, եւ ցնդիմ ընդ արտասուս։ Ցնդիմ յարտասուս։ Գրիգորի յարտասուս ցնդեալ։ Երբեմն առանց ջանալոյ ընդ արտասուս ցնդիմք. (Ածաբ. կարկտ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Բ.։ Իգն.։)
dispersion, dissipation;
volatilization, exhalation, evaporation;
— գլխոյ, մտաց, inattention, distraction.
Ցան եւ ցիր ցնդմամբ սփռեալք ընդ երեսս երկրի. (Յհ. կթ.։)
belter.
(Հոգեղէնք) նիւթականաց ինչ ցնորից անընդունակ եղեալք. (Դիոն. երկն.։)
Ոչ տեսցես ընդ քուն զցնորս չարեաց։ Առ պղծութեան ցնորս զմեզ բռնադատէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ. ՟Ի՟Ա։)
Վասն ցնոր խօսից եւ ընդվայր բանից՝ զջերմութիւն եւ զսէրն ար առ Աստուած է՝ կորուսանեն եւ շիջուցանեն. (Վրք. հց. ձ։)
imaginary, fanciful, fantastic, illusory, chimerical, extravagant, air-built.
Զցնորական տօնն առնիցեն (ընդ հրէայս)։ Ցնորականօք վրիպեալք. (Սեբեր. ՟Է։ Թէոդոր. խչ.։)
to cause giddiness, to induce to idle fancy, vagaries, day dreams, to building castles in the air, to creating oneself illusions, to running after chimeras or vain show, to seduce, to infatuate, to craze, to drive mad.
cf. Ցնորեմ.
to be delirious, deranged or light-headed, to feel giddy, dizzy, to be crazy, to talk nonsense, to rave;
to be beside oneself, to wander, to run mad;
to create oneself illusions, to build castles in the air.
to gush forth, to spout out.
ՑՆՑՂԱՆԱՄ ՑՆՑՂԿԱՆԱՄ. Ցայտել իսր ընդ ցնցուղս կամ ցնցղուկս.
cf. Ցնցղանամ.
ՑՆՑՂԱՆԱՄ ՑՆՑՂԿԱՆԱՄ. Ցայտել իսր ընդ ցնցուղս կամ ցնցղուկս.
pipe, conduit, duct, tube;
watering-pot;
besprinkling;
dispersion.
Հարկանէ (ձայնն՝) ընդ երկու ցնցուղս ականջացն ի ներքս մտանել. (Եղիշ. յես.։)
Ցնորք համարին զմարմինն Քրիստոսի. եւ թէ իբրեւ ընդ ցնցուղ անց ընդ կոյսն։ Տիկս իմն կազմեն. եւ ապա երկուց փքոցն ի ցնցուղսն հողմաբերս, եւ անտի յամենայն փողսն տալ զփուքն ... Երկու փողակք տան եւ առնուն զօդն՝ իբրեւ ցնցղով իւիք սոսորդով ի բերանս։ Յորժամ ոլոռունք կաթինն պանրացեալ խնուցուն զցնցուխ ստեանն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ եւ Շ. մտթ.։ Սեբեր. ՟Է. ՃՃ.։)
as long as, during, whilst;
ցո՞րքան, until when ? how long ?
Ցո՛րքան ընդ իւրեանս ուիցին զփեսայն, ոչ է մարթ պահել. (Մրկ. ՟Բ. 19։)
cf. Ցուք.
Ձեղուն. յարկք. ծածկոյթ տան. մարդակ. ծածք. (ըստ յն. κέραμος . թ. քիրէմիտ. այն է կղմինտր՝ որ ծածկէ զտանիս. որպէս եւ լտ. tegula. լծ. ընդ թ. իբր թուզլա ).