to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.
Ի սուր մտաբերեցին (ընդդէմ ունելեացն յիսուսի). (Իգն.։)
cf. Մտաբերեմ;
յանասուն —, to commit bestiality.
Քանի՞ցս անգամ մտաբերիկ եղէ յայն իրն, որ ընդ բնութեամբ մարդոյ ոչ բերի. (Պիտառ.։)
furred gown, pelisse;
sheepskin coat.
Եւ մաշկեկաւ մեռելութեան անցո՛ ընդ գետս այս երկրային. (Յիսուս որդի.։)
made of leather, of skin, membranous.
Աբրաամու ի մաշկեայ խորանին ընդունել զտէրի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եւ արար տէր աստուած ադամայ եւ կնոջ նորա հանդերձս մաշկեղէնս։ Գօտի մաշկեղէն ընդ մէջ իւր։ Ծածկեսցէ զնա մաշկեղէն նուարտանաւ կապունակաւ։ Յամենայն մաշկեղէն նիւթոյ։ Անօթ մաշկեղէն։ Ամենայն մաշկեղէն անօթոյ.եւ այլն։
cf. Մաշկեայ;
garment of skins;
գօտի —, leather girdle;
ոտք —ք, web-footed;
մարմին —, human skin;
mortal coil.
Աբրաամու ի մաշկեայ խորանին ընդունել զտէրի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եւ արար տէր աստուած ադամայ եւ կնոջ նորա հանդերձս մաշկեղէնս։ Գօտի մաշկեղէն ընդ մէջ իւր։ Ծածկեսցէ զնա մաշկեղէն նուարտանաւ կապունակաւ։ Յամենայն մաշկեղէն նիւթոյ։ Անօթ մաշկեղէն։ Ամենայն մաշկեղէն անօթոյ.եւ այլն։
cf. Մաշկեղէն.
Գօտի մաշկէ ընդ մէջ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
sharing in, participating;
— լինել, to partake of, to be a party concerned, to take a share.
Ի սկզբանէ սրբոցն մասնակից արա՛ զիս։ Հատանեն ընդ մէջն, եւ մասնակից առնեն անհաւատիցն. (Յհ. գառն. աղ. եւ Յհ. գառն. խր.։)
participation, share.
Անպիտան աստուծոյ եւ սրբոցն մասնակցութեան։ Թէ ընդ արդարսն մասնակցութեան, յորոց զրկեցայ. (Նար. ՟Թ. ՟Ի՟Դ։)
particular, special;
private.
Ի մասնաւորէն ընդհանուր ծանիցի. (Ճ. ՟Ա.։)
to communicate, to impart;
to distribute, to divide, to share;
to contribute, to give.
Ի ժամանակի գինւոյն ի գինւոյ անտի մասնաւորեցէ՛ք զբաժինն աստուծոյ. (Շ. ընդհ.։)
dam, female.
Յոմանց միջի յաղագս մատակաց ընդ միմեանց ոխակալութիւն եղեւ խռովութեամբ ... սատակել զնոյն ինքն իսկ զագարակին մատակսն, վասն որոյ եւ կռիւն իսկ էր. (Նիւս. ի սքանչ.։)
administration, management;
economy;
stewardship;
dispensation, distribution.
Գտէք զխորհուրդ մատակարարութեանն, որ եղեւն ի մարդիկ, թէ ո՞յր աղագաւ արար տէր. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
young, tender, new, fresh;
child, little child;
mortuary festival for the poor;
— հասակաւ, յաւուրց, very young;
ի — տիս, in infancy, at so tender an age;
որթ —, milk-fed calf.
Ի տօնսն տէրունականս՝ նաեւ յամենայն տօնս երեւելիս ըստ սովորութեան ոմանց՝ ընդունելութիւն եւ ճաշ դնեն աղքատաց. որ ըստ հայոց մատաղն է. (Մաշտ. ջահկ.։)
youth;
growing young again.
Վերամբարձ առեալ զոտիցն եւ զձեռացն՝ ընդ մէջ կտրէր զմատաղութիւն հասակի նորա. (Ղեւոնդ.։)
Մինչդեռ ժամանակն ի մատաղութեան է, արագ արագ ընդունի զուսումն վարդապետութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
writer, author, bibliographer;
book, writing;
cf. Մատենագրական;
ընտիր —, classic author;
յոռի —, sorry writer, scrawler, scribbler;
—ք, men of letters, the literati.
Ոչ ընդ ժամանակօք փակի, եւ ոչ ընդ մատենագիրս մտանէ. յն. ոչ ազգաբանի. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
to write or compose a book, to put down in writing;
to book, to register, to transcribe.
ՄԱՏԵՆԱԳՐԵՄ γράφω, ἁναγράφω, συγγράφω scribo, conscribo. որ եւ ՄԱՏԵԱՆԱԳՐԵԼ. Գրել ի մատենի կամ զմատեան. ի մատենի հարկանել. ընդ գրով արկանել. յիշատակագրել. արձանագրել. շարագրել. վիպագրել.
historical.
Այլոց մատենագիր գրոց՝ առաջին եւ երկրորդ թագաւորութեանն ընդ մի համար են։ Արդ մատենաւոր գիրք այս են. (Կոչ. ՟Դ։)
opuscule, short treatise, pamphlet, tract.
Գուգազ հանել յաշխարհէ աւելի քան զչափն եւ զհամար՝ զօրսն մատենիկ (կամ մատենի) գնդաւն ընդ առաջ նոցա. (Բուզ. ՟Գ. 5։)
pointing at, indicating with the finger;
— առնել, լինել, to point at, to addict, to indicate;
to betray;
to deride, to scoff, to ridicule, to quiz, to make a laughing-stock of.
Տարացուցիւ իբր մատնացոյց եղեալ մարգարէն խօսի ընդ բեթղահէմ. (Երզն. քեր.։)
cf. Մատնացոյց;
— նախատանօք, villainously, contumeliously, ignominiously.
Նոյն ընդ Մատնացոյց, որպէս մատամբ ցուցանօղ կամ ցուցեալ.
offering, presenting;
cf. Մատուցական.
Մի՛ լիցի ընդունելի մատուցանելեացն։ Ի մատուցանելեացն պատարագաց. (Ղեւտ. ՟Է. 18։ Մաղ. ՟Բ. 12։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Ինքն է՝ որ մատչի, եւ ինքն՝ որ մատուցանի (կամ նէ), եւ ինքն՝ որ ընդունի. (Հց. աթ. կիւրղ.։)
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
Յառաջ մատուցեալ՝ տային պատասխանի թագաւորին։ Թէ կարի շատ յառաջ մատուցեալ ծերացոյց։ Մատիր յառաջեա՛ց դու ընդդէմ սրոյն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է. ՟Ը։)
cup-bearer;
butler.
Արբո՛ եւ մեզ ի ջրոյն կենաց՝ հայցմամբ հոգւոյն մատռուակաց։ Ամենայն տիեզերաց մատռուակք եղեալ՝ արբուցին զծարաւիսն։ Առաքեաց զերկոտասանսն իւր ընդ ամենայն երկիր մատռուակս. (Ագաթ.։)
metretes or amphora (a liquid measure, the Roman about seven, the Attic about ten gallons).
Mede;
Median;
lord.
mossy ground, turf, grass, pasture, herbage, meadow, mead;
marl.
Որպէս ծաղկեալ մարգագետին՝ էր ճանապարհն անդընդային (յանցս կարմիր ծովու). (Յիսուս որդի.։)
cf. Մարգարէակիր.
Խառն ընդ մարգարէութեան կամ ոգւոյ մարգարէից.
Ասափ եւ իդիթովմ՝ մարգարէախառն որպէս ընդ դաւթին ասէին եւ նուագէին. (Եպիփ. սղ.։)
prophetess.
Դեբովրա մարգարէուհի։ Յաւուրս դեբովրայ մարգարէուհւոյ, որ ընդ բարակայ. (Շ. բարձր.։ Շիր. քրոն.։)
cf. Մարգարտաշար.
Յեռեալ կամ ընդելուզեալ մարգարտովք.
strung with pearls.
Ոսկեհուռ եւե մարգարտաշար ընդելուզեալ հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Յեռեալ ընդ ոսկւոյ ակամբք պատուական մարգարտաշար հիւսեմք. այսինքն իբրեւ զշարս մարգարտաց. (Շար.։)
hypostatically united with the human nature.
Խառնեալ՝ այսինքն միացեալ ընդ մարկութեան. զգեցեալ զբնութիւն մարդկային.
joists and beams of a house;
ceiling, roof.
Մտին ընդ ձեղուամբ մարդակաց իմոց։ Ծիծառն ի մարդակս արկանէ պարիսպ, ի ներքսն զբոյնսն շինէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 37։ եւ Փիլ. լիւս.։)
making war on man;
hostile to mankind.
Որ մարտնչի ընդ մարդյ.
to become man, incarnate, to take human flesh or nature.
Զիա՞րդ նախ քան զմարնանալն եւ զմարդանալ ասէք ընդունակ գոլ չարչարանաց եւ մահու. (Աթ. ՟Դ։)
philanthropic, humane, benevolent;
kind, obliging courteous, civil, gracious;
tender, compassionate, charitable.
Մարդասէր հոգին։ Հոգի մարդասէր։ Պարտ է արդարոյն լինել մարդասէր։ Ամենայն մարդասէր կամօք։ Կամս մարդասէրս ունիք։ Ի գութ սէր քաղցրութեան մարդասէր լինէր ընդ ամենայն տեղիս նոցա.եւ այլն։
hating mankind, misanthropic;
misanthrope, man-hater.
Մարդատեացքն (յն. հիւրատեացք), որ փակեն զդուրս ընդդէմ օտարաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Մարդացի.
ἁνθρωποπολίτος, ἁνθρωπαῖος . որ եւ ՄԱՐԴԱՑԻ. Հեգնական ձայնք կիւրղի ընդդէմ նեստորի, որ լոկ բնակիչ առդնէր զաստուած ի մարդում, որպէս նազովրեցի ասի վասն բնակելոյն ի նազարէթ. ուրեմն՝ ասէ կիւրեղ, ըստ քեզ,
to humanize, to civilize;
to familiarize, to tame.
Մարդ առնել (որպէս դնի ի յն). ընտանեցուցանել զանընդելս.
cf. Մարդկօրէն.
Մարդկաբար փութային։ Մի՛ նոքա մարդկաբար սատակեսցեն զնա։ Մարդկաբար ինչ ձայն հնչիցէ ընդ բերանն. (Մամբր.։ Եղիշ. ՟Գ։ Ոսկ. մտթ.։)
cf. Մարդկային.
Մի՛ զամենայն զմարդկական կարիսն ի միում շարի հարեալ՝ ընդ մի համարիցիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Մարդկօրէն.
Գիտելով մարդկապէս ընդ մեզ զմերն, եւ աստուածապէս գեր ի վերոյ քա զմեզ. (Արշ.։)
dignity, office or post of kislar-agasi.
Տան զնա ի ձեռս իշխանին մարդպետութեան, որում անուն իւր՝ հայր կոչէր։ Որ ունէր զպատիւն մեծի մարդպետութեանն՝ այր ներքինի։ Եւ էր մարդպետն հայր՝ այր չար, ելանէր շրջէր ընդ մարդպետութիւնն իւր. ապա եկն էջ հայր մարդպետ ի գաւառն տարոնոյ ընդ իւր գեօղսն տեսանել։ Այս գործակալութիւն եւ մարդպետութիւն, որում հայրն կոչէին, ներքինեաց գործ լեալ էր ի բնէ ժամանակաց ի թագաւորութեանն արշակունւոյ. (Բուզ. ՟Գ. 17. 18։ ՟Դ. 13։ ՟Ե. 7։)
cf. Մարզանոն.
ՄԱՐԶԱՆԳՈՇ կամ ՄԱՐԶԱՆՈՆ. cf. ՄԿՆԱԿԱՆՋ. քէքլիք օթու զոր Լեհ. նոյն համարի ընդ Մարեմայ խոտ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
pilosella, creeping mouse-ear.
ՄԱՐԶԱՆԳՈՇ կամ ՄԱՐԶԱՆՈՆ. cf. ՄԿՆԱԿԱՆՋ. զոր Լեհ. նոյն համարի ընդ Մարեմայ խոտ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
means;
possible;
— է, it is possible, it may he so;
it is fitting or proper.
δυνατός possibilis ἑνδεχόμενος contingens. որ եւ ՄԱՐԹԵԼԻ. Կարելի. հնարաւոր. եւ Ներընդունական.
ingenious.
Այն որ արուեստաւն ներգործէ, եւ այն՝ որ ընդունի զմարթական եւ զհանճարական զայս զներգործութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.
Իմաստասիրութիւն, եւ ամենայն առաքինի մարթանք հանճարոյ։ Ուստի՞ զառաքինի եւ զիմաստուն մարթանսդ ունիս։ Արուեստական գործ ոչ ինքնին լինել, այլ ի հանճարէ մարթանաց իմատուն գործն զկատարելութիւն ընդունիցին։ Արջք՝ որ ինչ միանգամ մանկավարժից սովորութիւն է՝ մարթանօք գիտութեանն զամենայն ինչ գործեն։ Ըստ արուեստի իմն մարթանաց հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. լիւս.։)
possible;
contingent;
proper, fitting.
δυνατός possibilis ἑνδεχόμενος contingens. Մարթ. կարելի. հնարաւոր, եւ ներընդունական.
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Զբնութիւն մարթես քննել. ոչ մարթես քննել։ Մարթեն բովանդակել։ Նմա հասու ոք զիա՞րդ մարթցէ լինել։ Բազմագոյն շնորհս ընդունել մարթասցես։ Զերկնաւոր արքայութիւնն ժառանգել մարթասցէ. (Կոչ. ստէպ։)
Որ ի չգոյէ անտի զգոյ ստեղծանել մարթաց, արդ զանկեալն յարուցանել ո՞չ մարթասցէ։ Ոչ եթէ որչափ եւ կամեցաւ, այլ որչափ մեք ընդունել մարթացաք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)