to fish with nets, to take or catch in a net.
Ցանցեա՛ ի վհէն յաւիտենից (կարթիւ սիրոյդ) զգինս արեան իսկակցին քո։ Ցանցեա՛ շրջապետական աջովդ քո զհերատեալ հէգս յերամս քո սուրբ. (Բենիկ.։)
of the same tribe, family or race.
Բնութիւն զարուն առ էգն ած, եւ ո՛չ զերկաքանչիւրսն առ ցեղակիցսն. (Արիստ. աշխ.։)
male bird, cock.
ՎԱՐՈՒԺԱՆ եւ ՎԱՐՈՒԺԱՆԱԿ, ՎԱՐՈՒԺՆԱԿ. Արուն ի զոյգս հաւուց եւ թռչնոց, որ առաւել լինի հզօր եւ գիշատիչ. որպէս եւ էգն կոչի մարի, զի լինի մայր.
Զէգ տատրակէ այսպէս ասեն, թէ օտար ամուսնութիւն ոչ խնդրէ՝ ո՛չ ի կեանս իւրոյ վարուժանին, եւ ո՛չ ի մահու. (Վեցօր. ՟Ը։)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
ἁντίθεσις, ἁντιλογία disputatio, altercatio φιλονεικία contentio στάσις seditio. Վիճաբանելն. վէճ. վէգ. կագ, պնդելն. հակառակաբանութիւն. բանակռուութիւն.
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
διαλέγομαι dissero, discepto, disputo συζητέω (պ. սիդիզիտէն ). mutuo quaero, altercor, litigo προβάλλω propono, repono, oppono διακρίνω dijudico φιλονεικέω rixor, contendo. Վէճ եւ խնդիր յարուցանել. ի վէգ գալ. ի պայքար մտանել. հակառակիլ բանիւ. դիմախօսել. պնդել. հակաճառիլ.
cf. Փոթորկիմ.
Կայծակնահար առնէր զբաղումս, եւ զօրէն հրոյ ընդ եղէգն փոթորկայր. (Օրբել.։)
to whirl, to whirl round;
to rush on like a tempest, impetuously;
—կեալ, stormy, tempestuous;
impetuous.
Որպէս փոթորկեալ հողմ ուժգին։ Իբրեւ հողմավար փոթորկեալ յանկարծակի դիմէր գայր։ Փոթորկեալ որպէս խռիւ զգունդն անօրինաց ի փախուստ դարձուցանէին.. . Ընթացեալ՝ որպէս զհուր ընդ եղէգն անտառի փոթորկէին. (Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։)
cf. Փոխակերպեմ.
cf. ՓՈԽԱԿԵՐՊԵՄ. μετασχηματίζω . Զծերացեալ եղէգն փոխաձեւել առ դալարազգեաց ձեւս։ Զմարդկային նորա կերպարանս ի վատթարագոյն անասնոյ փոխաձեւ է։ Սուսերք սատակողին. . . մեղ փոխաձեւեալ ի խոփս եւ ի մանկաղս. (Ոսկ. յաւետիս.։ Սարկ. լուս։ Նար. ՟Ղ՟Բ։)
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
Հայրն ի ժամանակի յորում գնացեալ երթայր, ցոյց նա զփոխանակն իւր։ Յորդէգիրս առեալ ժառանգ իւր անձին փոխանակ կացուցանէ. (՟Բ. Մակ. Թ. 1. եւ ՟Ժ՟Դ. 26։)
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
Հայրն ի ժամանակի յորում գնացեալ երթայր, ցոյց նա զփոխանակն իւր։ Յորդէգիրս առեալ ժառանգ իւր անձին փոխանակ կացուցանէ. (՟Բ. Մակ. Թ. 1. եւ ՟Ժ՟Դ. 26։)
cf. Փոշեխառն.
Զօրացաւ մէգ փոշեզգած ի վերայ նոցա. (Ղեւոնդ.։)
backgammon, tricktrack.
Մարգարէ զարդարի՞, մարգարէ տապալի եւ յոգի (վէգ) խաղա՞յ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 18։)
ten;
ի — ամսոյն, on the tenth of the month;
— անգամ, ten times;
— —, by tens.
Նոյն է եւ յն. տէգա. լտ. տէչէմ. δέκα decem. սանս. տասան. պ. տէհ, տահ. Թիւ կատարեալ ըստ մատանց երկոցունց ձեռաց. երկիցս հինգ. տասը.
differential;
agitated, vacillating.
Զօրանայ ընդդէմ տարբերական խորհրդոց։ Ազատեսցին միտք ի տարբերական կրից։ Մէգ տարբերական։ Տարբերական զօրութիւն (խաչի որպէս տապանի) յայտնեալ փրկութիւն աշխարհի. (Անան. զղջ.։ Շ. թղթ.։ Բենիկ.։ Գանձ.։)
ink.
Եղէգն եւ սեւադեղն մեռեալ գործի են։ Եղեգանն եւ սեւադեղոյ, եւ այլն. (Սեբեր. ՟Գ։)
to strut, to stalk, to walk in a proud manner, with an air of ostentation or self complacency;
to bridle up, to give oneself airs, to carry one's head too high.
κομπάζω, δοξάζομαι glorior εὑψυχός εἱμι animosus vel magnanimus sum. որ եւ ՍԱՆՔԱԼ. Սէգ եւ սոնք երեւեցուցանել զանձն. պերճանալ. յոխորտալ. փքանալ. պարծիլ. նազիլ. շքեղ եւ ահաւոր երեւիլ. շնչել՝ փնչել.
Իբր զսէգն արդատ, որ սիգալովն աւերեաց զթումբս գետոց, եւ ցամաքեցոյց ի սիգալ իւրում զյորձանս ծովուց. (Ագաթ.։)
cf. Սիգապանծ.
Սէգ անձամբ.
haughty, ostentatious, stately.
Որ պանծայ սիգալով. սէգ. սիգանձն.
haughtiness, pomp, ostentation;
softness, effeminacy.
κόμπος jactatio, gloriatio, ostentatio, insolentia. Սէգ դոլն. սիդալն. պերճութիւն. սոնքութիւն. շքեղութիւն. խրոխտումն . հպարտութիւն.
peacock;
էգ —, peahen;
ձագ —ի, pea-chick;
— գոչէ, the peacock cries or screams;
նազել or սիգալ որպէս զ—, to plume oneself;
to boast.
cf. Ջրահեղձ.
Սրեցին երկայնագոյն եղէգն, եւ արկին ի ծածուկ ջրահեղ մարմինն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)
urine;
—ի աման, bladder, vesicle;
— մարմին, cf. Ջրահեղ՞՞՞անդամ.
Սրեցին երկայն դղէգն, եւ արկին ի ջրհեղ ծածուկ մարմին նորա. (Հ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)
ballista-stone;
ballista, catapult.
Արձակեաց զռըմբաքարսն, եւ զտաճարն քրիստոսի խախտեաց։ Աղօթիցն տէգք եւ ըռըմբաքարք. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
thicket;
pardon.
σαβέκ sabec. Բառ եբր. սապէգ. որ մեկնի՝ թաւ ոստալից, թուփ, կամ վանդակաձեւ. կամ ուղիղ, կանգուն, եւ կամ թողութիւն (որպէս լա՛մա սաբաք թանի. ընդէ՞ր թողեր զիս). Անուն անծանոթ տնկոյ.
double-edged axe, battle-axe;
cf. Սակր.
Լէգէոն սպարակիր հետեւակն՝ վահան ի ձեռն, սակուր զգոտւոյ։ Յանկարծօրէն կից ի վեր առնեալ զսակուրսն՝ զարկանէին թագաւորին պապայ. մին կշիռ զուլն հարկանէր սարկաւն, եւ միւսն եւս սակաւորն զաջ թաթ ձեռինն. (Բուզ. ՟Է. 32։)
edge, sharpness;
cf. Սար;
սատակել ի — սուսերի, to put to the edge of the sword.
Եկն առ զքաղաքն ի սու՛ր սայր սուսերի, եւ ի տէգ նիզակի. (յն. լոկ, տիգաբուռն, կամ նիզակաւ առեալ). (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 11։)
Ի մի սայր սուսերի եւ ի մի տէգ նիզակաց (յն. լոկ, նիզակաւ). (՟Գ. Մակ. ՟Ղ. 4։)
to be haughty, to grow proud;
to be harsh, cruel, cross-grained, waspish, shrewish.
Որ այսպէսն են հպարտութեամբ վիսացեալք։ Որք յոյժ վիսացեալ էին ամբարտաւանութեամբ։ Դուք վիսացեալք սատանայիւ, եւ սուրբ կոչէք զանձինս։ Վիսացեալք՝ բնաւ ակն ոչ ունէին մահու։ Ի փառս փութաս սէգ բարուք վիսացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։ Վրթ. քերթ.։ Վրդն. պտմ.։ Երզն. մտթ.։)
in distress, in pain, plagued, discomposed, suffering.
Հէգ եւ վշտատես երէ կոչէ. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
cf. Վսեր.
ՎՍԵՐ ՎՍԵՐԱԿԱՆ ՎՍԵՐԱՄԻՏ ՎՍԵՐԱՅԻՆ. Վէս եւ վատթար. վատշուէր. յանդուգն. յահուր. լիրբ դիմախօս. ամբարտաւան. հէգ. թշուառական. չար.
cf. Վսեր.
ՎՍԵՐ ՎՍԵՐԱԿԱՆ ՎՍԵՐԱՄԻՏ ՎՍԵՐԱՅԻՆ. Վէս եւ վատթար. վատշուէր. յանդուգն. յահուր. լիրբ դիմախօս. ամբարտաւան. հէգ. թշուառական. չար.
cf. Վսեր.
ՎՍԵՐ ՎՍԵՐԱԿԱՆ ՎՍԵՐԱՄԻՏ ՎՍԵՐԱՅԻՆ. Վէս եւ վատթար. վատշուէր. յանդուգն. յահուր. լիրբ դիմախօս. ամբարտաւան. հէգ. թշուառական. չար.
wearisome, tedious, tiresome, bothering, troublesome;
idle, cowardly, tedious to oneself;
cf. Տաղտկութիւն.
Էր այր սէգ, եւ յորս էրէոց նահատակ. իսկ առ ի պատերազմունս վատ եւ տաղտուկ։ Մի՛ յուսմանէ լինիր տաղտուկ. զի միեւ վայ տաս անձինդ յատուկ. (Խոր. ՟Բ. 50։)
to give, to present, to offer;
to concede, to grant, to bestow;
to provide, to furnish, to lend;
to give up, to deliver, to abandon, to expose;
to make, to render, to produce, to cause;
— զանձն, to apply to, to addict oneself to;
to give oneself up to, to abandon oneself;
— խօսել, to cause to speak;
— պատասխանի, to answer, to reply, to respond;
cf. Պատասխանի;
չ— դուլ եւ դադար, to give neither peace nor rest, to disturb continually;
— իշխանութիւն, to invest or intrust with authority;
վկայագիր, անցագիր —, to deliver a certificate, to grant a passport;
մրցանակ, վարձս —, to decree rewards, to award prizes or premiums;
— ածել, to cause to bring;
— գերեզմանի, to bury, to inter;
— ի բանտ, to put in jail or prison, to imprison;
ժողով —, to come together, to assemble, to reunite, to meet, to hold a meeting;
քարամբք —, to strike with stones;
տաց զքեզ յազգ մեծ, I will make of you a great nation;
տացէ քեզ տէր լինել, may you be!
չէ տուեալ ամենեցուն, it is not every one that can;
զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու, which I put in subjection to you;
ես ետու տանել զուլդ, I have sent the kid;
հօրն իւրում ետ տանել, he sent to his father;
տուր բերել ինձ փայտս մայրս, send me cedar wood;
ետ զանձն իւր երթալ, he went;
զլէգէոնս այսոցն՝ անդնդոց տայ, he sends the legions of devils into the pit;
զպատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանաց, they will suffer eternal punishment;
զմեզ ի կորուստ եւ յոչէութիւն տան, they load us with evil and annihilate us;
մի տայք մեռանել, do not leave to die.
lancer, pikeman, halberdier.
δορατοφόρος hastifer δεξιολάβος lancearius ζιβύνην κρατήσων zibinam tenens. Ունօղ՝ կրօղ զտէգ, որպէս եւ զսուին. ինզակաւոր.
growing, new (beard).
Տէգք մօրուացն բուսանիլ սկսեալ.
mistress, Mrs, dame, lady;
princess, queen, empress;
վիկտորիա տիկնանց —, Queen Victoria;
— մանկամարդ, young lady, miss, damsel;
— երկնից, queen of heaven, moon;
— վանաց, superioress, abbess.
Նոյն է եւ պրս. դէգին. ի մեզ ստուգաբանի տիրնկին. մեծ եւ տիրօղ կին. տիրուհի. κυρία, δέσποινα, ἁρχούσα , ἠγουμένη, βασίλισσα domina, hera, matrona, princeps femina, regina. Կին տանուտեառն, իշխանի, թագաւորի. տան տիկին. խաթուն, գատըն, սուլթան.
network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.
δίκτυον rete, reticulum. (որպէս գործի վանդելոյ՝ թակարդելոյ պատելոյ պաշարելոյ. լծ. եւ պ. պէնտ ). Ցանց. վարմ, ուռկան. եւ Ամենայն ուռկանաձեւ կամ կասկարայաձեւ կազմած երկաթի՝ կամ փայտեղէն, հիւսուած չուանեալ, կամ յապաւանդակէ, եւ ի տերեւոյ, յոստոց. եբր. սէպէգա, րէշթ. թ. շէպէգի, թօր, աղ.
evil-doing, wicked, malicious.
Բարեգործն արու է, եւ վատթարագործն էգ. (Վրդն. սղ.։)
to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.
Մէգ եւ մառախուղ ի մէջ խաշանաց իւրոց վատնելոց. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 12։)
beam-feathers.
πτερόν, πτέρνα ala, penna. Թեւք արծուոյ մեծամեծք. կամ ծայր փետրոյ թեւոց թռչնոց (թերեւս նման ստեւոյ վարազաց. կայ եւ պրս. բէրշէհի, թեւ, փետուր թեւոց աճեցեալ. եւ պէրժ, իբր պերճ, բարձ, բարձր. եւ շէհբէր, գանատ չելեկի, մեծ եղէգն թեւոյ).
knotty.
Վարակոտ եղէգն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
Transfiguration of our Lord.
Վարդավառ ասի, որ է՝ Արդ աւար, եւ կոչի Վարժարան. այլ վասն զի յոյնք զսա պայծառակերպութեան եւ պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք վարդավառ, նոյն եւ մի, զոր այս հրաշաձայնէ պայծառութիւն։ Էր երբեմն սովորութիւն ոմանց ի վարդավառի ցանել զմիմեամբք զվարդաջուր. իսկ յետոյ մնաց առ ռամիկս լոկ ջրացանութիւն. մինչեւ կոչել ոմանց եւ զտօնն Շատրուան։ Իսկ Մենինսքի գրէ, թէ կոչի ապրիզէգեան, որ է ասէ տօն հայոց, քաղդէացւոց, եւ պարսից, ջրացանութեամբ ի վերայ միմեանց՝ նաեւ վարդաջրով, ի ժգ թըրմախ ամսոյ, որ է չորրորդ օր գարնանային հասարակածի։
blooming as a rose.
Այն ինչ դեռ տէգ մուրուացն ի վերայ գեղեցկատեսիլ վարդափթիթ ծնօտիցն բուսանէր. (Փարպ.։)
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
Ետես զնոսա հողմակոծեալս ի վարել։ Գնասցեն նաւք քո վարեալք։ Վարեալ իբրեւ ասպարէզս քսան եւ հինգ կամ երեսուն։ Նաւք ի սաստիկ հողմոց վարին։ Մէգք վարեալք ի մրրկէ։ Վարէր ի դիւէն յանապատ.եւ այլն։
oats;
cf. Վարսակ.
Յաղագս եղեգան եւ սիզի եւ վարճողի։ Եղէգն եւ վարճող եւ հայֆայն։ Ոմանք զթրմղի ցօղուն ցանեն ի վերայ վարճոխուտ եւ հայֆայուտ տեղոյն, եւ չորացնէ զամէնն. (Վստկ. ՟Խ՟Գ։)
full of, or abounding in oats.
Յաղագս եղեգան եւ սիզի եւ վարճողի։ Եղէգն եւ վարճող եւ հայֆայն։ Ոմանք զթրմղի ցօղուն ցանեն ի վերայ վարճոխուտ եւ հայֆայուտ տեղոյն, եւ չորացնէ զամէնն. (Վստկ. ՟Խ՟Գ։)
cf. Ցօղուն.
Որպէս Ցօղուն. եղէգն ցորենոյ. ոճ. բերք.
to thrust down, to drive in, to fix, to plant, to set up, to erect, to raise.
Ձգեալ զտէգն՝ եհար զկուրծս նորա. (եւ ցցեալ՝ ի ներքս ոչ կարաց անցուցանել. Մամիկ.։)
Այն՝ որ ցցեաց զտէգն իւր ի քամակ զամբրեայ. (Եփր. օրին.։)
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
καλάμη (թ. գալէմ ). stipul, calamus βοτάνη (հյ. բոյս). herba, gramen. գրի եւ ՑՈՂՈՒՆ. Ձող եւ ծղոտ բուսոց. որ է եղէգն կամ բունն. որ եւ լինի յարդ. ասի եւ ոճ. օրան. խոզան. եւս եւ Յարդ. մղեղ. շիւղ.
Խոստանայ՝ զհրոյ գնացս վառեալ յեղէգն՝ ցօղուամբ սանձել։ Զհրոյ գնացս ի ցողուան դժուար է արգելուլ. (Նեղոս.։)
cf. Փաղփաղիմ.
Մինչ փաղփեալ լինէր տէգ մորուացն. (Ուռհ.) (այսինքն ի վեր երեւեալ)։