to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
· Calfa
Պարագրեա՛ զմեզ յիրաւունս քո, պահեա՛ զմեզ զօրութեամբդ քո. (Ճշ. ձ։)
neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.
· Calfa
Զուլենիսն ագոյց ի վերայ մերկապարանոցի նորա։ Լուծցես զլուծ նորա պարանոցէ քումմէ։ Անկաւ ի վերայ պարանոց նորա եւ համբուրեաց զնա։ Արկ մարգրակոցկի ի պարանոց նորա։ Զմանկունսն պարանոցէ մարցն կախէին։ Եթէ դու՞ յանգուցի ձիոյ զօրութիւն, եւ զգեցուցեր զրահ ընդ պարանոցաւ նորա. (Եւն։)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
· Calfa
Եկեսցէ յորժամ եւ պարապեսցէ (իմա՛ զօրութեամբն՝ ի գործոց). (՟Ա. Կոր. ՟Ծ՟Զ. 12։)
Ոչ զօրեցին եւ պարապեցան գալ ի ժողովն. (Փոտ. առ զքր.։)
պարապիլ զօր հանապազ յաղօթս կամ աղօթից։ Որ ունիցի մերձաւոր զքրիստոս, եւ պարապի ի նա։ Ողբ սովորութիւն է որդեակ, զի ի նմա պարապել պարտ է բազում ժամանակս. (Վրք. հց. ստէպ։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
· Calfa
Ճեպելով յայնժամ ի ձեռն քնոյ առ ի կերակրումն հալական զօրութեանն, եւ զամենայն զբնութիւնն առ ինքն պարապեցուցանելոյ։ Ոչինչ աշխարհական իրաց պարապեցուցանիցեմք զմիտս, որք միանգամ ցանկանայցեմք յաստուած մերձենալ. (Նիւս. կազմ.։)
Աղմուկ խռովութեան լեալ ի թագաւորութեանն փիլիպպոսի՝ ոչ կարաց ի հռոմայեցւոց դնդաց պարտպեցուցանել՝ առ ի զօրավիգն լինել խոսրովում. (Խոր. ՟Գ. 69։)
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
· Calfa
Զբոլորն՝ մասն՝ միակի գիծ ուղղակի զբոլորն պարառէ զուղղանկիւնեացն։ Անպարտական գոլով, եւ ի բոլորեցունց պարառեալ խորհրդով։ Յառասանիցն պարառելոց իւրաքանչիւր ոք խզտեալ զօրէն սղոցի։ Մակացութիւն զբոլորն պարառէ զենթակայ եւ զարհեստ։ Մակացութիւն վազ ուրեմն պարառեաց զբոլորն տրամախոհութիւն. (Մագ. ՟Գ. ՟Ծ՟Բ. ՟Ի՟Զ. ՟Հ։)
to fatten;
— զերկիր, to manure;
— զոք սնոտի յուսով, to feed or entertain one with hopes, to beguile, to lull, to fool one with fair promises, to take to a fool's paradise;
— զաչս, to feast, charm or delight the eyes.
· Calfa
Ախտքն ժամանակօքն պարարեալ՝ հզօրագոյն եղեւ. (Իսիւք.։)
to act according to ones entire will, pleasure or caprice.
· Calfa
Որոյ կամակարօղ հրամանին ոչ ոք դիմակալել զօրէր. (Թէոդոր. մայրագ.։)
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
· Calfa
Կամակարութեամբ եւ ծուլութեամբ անարգել զօրէմս. (Յհ. իմ. ատ.։)
vault, arch, arcade;
porch, portico;
girdle, belt;
soundwave;
— սրոյ, baldric, sword-belt;
— յաղթութեան, triumphal arch;
կապուտակային —, the arch, vault or canopy of heaven, the vaulted sky.
· Calfa
(Նաւահանգիստն) զօրէն առ միմեանս. (Պիտ.։)
to will, to intend, to mean;
— ընդ, to like, to wish, to please;
to be pleased with.
· Calfa
Կամին զխաղաղութիւն։ Կամի զկեանս։ Զպատուիրանս նորա նա կամի յոյժ։ Զողորմութիւն կամիմ։ Ոչ կամիմ զմահ ամպարշտին։ Ոչ կամեցաւ զօրհնութիւն։ Որպէս կամեցար՝ եւ արարեր։ Զօրս կամէր՝ հարկանէր, զորս կամէր՝ սպանանէր։ Կամելով կամէր տէր եղծանել զնոսա։ Միթէ կամելո՞վ կամիցիմ զմահ մեղաւորին։ Կամիմ, սրբեա՛ց։ Եղիցի քեզ՝ որպէս եւ կամիս։ Կամեա՛ց տէր փրկել զիս։ Կամիմք նշան ինչ տեսանել ի քէն։ Զի՞նչ կամիս։ Զի՞նչ կամիք՝ զի արարից ձեզ.եւ այլն։
flail, roller to thrash corn or beat out grain.
· Calfa
Որպէս կամն զի ի վերայ ցորենոյ անցանէ, այնպէս հրեշտակնէ որ առակեալ է ի կամն, կասու։ Ոչ կամունս ածէ՛ ի վերայ, այլ գաւազան։ Անիւ գունդն է սայլի. եւ զսղոցաձեւն այլ թարգմանքն սրաբերան ասեն. զոր սովոր են այնպէս առնել զկամն, եւ այնու կասուլ զօրան. (Գէ. ես.։)
Արօր կազմել, եւ լուծս յօրինել. եւ սայլս եւ կամունս (յն. մի բառ), զօրանն կտրել եւ կասուլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
cf. Կամն.
· Calfa
Որպէս կամն զի ի վերայ ցորենոյ անցանէ, այնպէս հրեշտակնէ որ առակեալ է ի կամն, կասու։ Ոչ կամունս ածէ՛ ի վերայ, այլ գաւազան։ Անիւ գունդն է սայլի. եւ զսղոցաձեւն այլ թարգմանքն սրաբերան ասեն. զոր սովոր են այնպէս առնել զկամն, եւ այնու կասուլ զօրան. (Գէ. ես.։)
Արօր կազմել, եւ լուծս յօրինել. եւ սայլս եւ կամունս (յն. մի բառ), զօրանն կտրել եւ կասուլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
to bridge over;
to join or communicate with by a bridge.
· Calfa
Հասանէր ի գետն արածանի. եւ զնա կամրջեալ կամարօք, հրամայեաց զօրացն անցանել. (Պտմ. աղեքս.։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
· Calfa
Յօրէնս տեառն են կամք նորա։ Կեանք են ի կամաց նորա։ Տէր ի կամս քո (այսինքն կամօք կամ ի կամիլդ քո) ետուր գեղոյ իմոյ զօրութիւն։ Առնել զկամս քո աստուած իմ կամեցայ։ Զկամս երկիւղածաց իւրոց առնէ տէր։ Առնէր ըստ կամաց իւրոց։ Արասցէ ըստ կամս իւր։ Զկամս շրթանց նորա ոչ արգելեր ի նմանէ։ Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեաց տէր։ Ամենայն կամօք խնդրեցին զնա։ Կամօք իմովք կամ իւրովք. (յն. կամաւորապէս։) Անձրեւ կամաց (այսինքն յօժարակամ)։ Եղիցիք դուք ինձ երկիր կամաց. այսինքն կամեցեալ, ցանկալի. եւ այլն։
posture, position, standing still;
stage, pause, rest, stop, halt;
dwelling, lodge, seat;
situation, state;
conduct, customs;
being, substance
existing, existent;
զ— առնուլ, to stop, to pause, to halt, to rest, to cease;
կալ յուղիղ —ի, to remain in uprightness;
ոչ լինիցի — թաթից ոտից քոց, neither shall the sole of thy foot have rest;
կաց ի —ի քում, stand upright !
· Calfa
Ոչ ունիմք բնաւ զկայ ի ժամանակս կենացս, այլ յընթացս եմք հանապազ։ Զկայ առեալ մեռոնն անուշահոտ յարժանաւոր անօթն՝ ելից զստեփաննոս շնորհիւ եւ զօրութեամբ. (Լմբ. սղ.։)
imperial.
· Calfa
Կայսերական զարդ, կամ պատկեր, ոսկի շար, զօրք, ձեռադիր, հրաման եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Նար.։ Յհ. կթ.։)
to rejoice, to exult, to leap, to frisk or skip for joy, to romp, to sport, to frolic, to play, to be all alive.
· Calfa
to raise, to lift up, to re-instate, to re-establish;
to raise up, to erect, to set up, to found, to build, to rebuild, to construct.
· Calfa
Կանգնել զտաճար, կամ զաթոռ, զթագաւորութիւն. զբան իւր, կամ զբանս ուխտին, զանուն եղբօր իւրոյ ի մէջ իսրայէլի։ Հանճարով կանգնի տուն։ Ոչ եթէ բազում զօրօք յաղթութիւնն կանգնի. եւ այլն։
the raising up;
re-establishment, building, erection, construction;
restoring, reviving;
resurrection.
· Calfa
Մկրտութիւն զօրութիւն է յարութեանն. իսկ արդ ի կանգնութեան նորա յաւուր՝ զյարութեան շնորհս ընկալցուք. (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Կանգնութիւն.
· Calfa
Մկրտութիւն զօրութիւն է յարութեանն. իսկ արդ ի կանգնութեան նորա յաւուր՝ զյարութեան շնորհս ընկալցուք. (Սեբեր. ՟Ժ։)
foreknowing, pre-scient;
diviner, foreboder;
prognosticator.
· Calfa
Կանխագէտ իմաստութիւն աստոծոյ։ Կանխագէտ տնտեսութիւն վերնոյն։ Կանխագէտ զօրութիւն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Նիւս. կազմ.։)
already, before, previously, formerly, antecedently.
· Calfa
Կանխագոյն են աւետիքն ծառայութեան քան զմտանել նոցա։ Կանխագոյն է քան զօրէնս չորեքհարիւր երեսուն ամաւ. (Մծբ. ՟Բ։)
foreknown, foreseen, predicted;
— գիտութիւն cf. Կանխագիտութիւն.
· Calfa
Զկանխածանօթ գիտութեանն (քրիստոսի) ուսանէին զզօրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8. յն. զկանխագիտութեանն։)
rule, regulation;
order, method, law, ordinance, precept, statute, regimen;
model, example;
canon;
հանրական —, as a general rule;
ըստ —ի, according to rule;
strictly, regularly;
ըստ —աց, canonically;
— լինել, to serve as a rule or precept;
պահել, լուծանել զ—, to keep, to break the rules or regulations;
— երից, rule of three, proportion.
· Calfa
Հոմերոս կանոնս դնելով եւ օրէնս՝ ուսոյց։ Յարմարական կանոնաւ զօրէն ամուսնութեան փութացան կազմել։ Զաշխարհավար կանոն անյեղ եւ հաստատուն պահեսցէ։ այս կանոնաւ փորձեցան տնտեսավարել զաշխարհ։ Զոր եւ վեհն իսկ ի սկսմանէ աշխարհի օրինադրեաց կանոն. (Պիտ.։)
to bind, to tie fast, to bind tightly, to lash together.
· Calfa
Զամուսնութիւն նախանձայոյզ առն կաշկանդեաց առ վաւաշ ունչս գիտութեան։ Կաշկանդեալ զօրէն երկաթապինդ լինէր կապանօք. (Պիտ.։)
strong, sturdy, robust, athletic, muscular, brawny.
· Calfa
Այր կաշմբուռն զօրաւոր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ἁλκήεις robustus, fortis, strenuus. որ եւ ԿԱՐՇՆԵՂ. Կարծր եւ բուռն. կորովի. ուժեղակ. հզօր.
to clear away any obstacles;
to break a treaty, to repudiate obligations.
· Calfa
Զօրավարն քան զամենայն զօրսն ելեւել առնէր, կապակոտոր լինէր, չմնայր հաւանութեան, մինչեւ զօրքն պարսից եկեսցեն. (Բուզ. ՟Դ. 20։)
leaded.
· Calfa
Աշտարակ բարձրաբերձ՝ զօրաւոր վիմօք կապարայօդ հիւսմամբ շարադրեալ. (Արծր. ՟Ե. 2։)
piece of tag, shred, strip, scrap, cutting of linen or cloth.
· Calfa
Կոստանդիանոս հրամայեաց զօրացն զյաղթող նշանն քրիստոսի դրոշմել ի վերայ կապերտակի. (Շիր. քրոն.։)
cf. Կապերտակ.
· Calfa
Կոստանդիանոս հրամայեաց զօրացն զյաղթող նշանն քրիստոսի դրոշմել ի վերայ կապերտակի. (Շիր. քրոն.։)
s. bot. lovage.
· Calfa
ԿԱՊՆԴԵՂ որ եւ կոչի ՔԵՂՈՅ ՍԵՐՄՆ. ՔԱՇՄ. Խոտ եւ արմատ կծու ախորժ՝ օգտակար ստամոքաց, իբր համազօր պղպեղի մանանխոյ. ... ըստ Մենինսքեայ որպէս լտ. ligusticum, siler montanum, կամ cunilago եւ այլն. (Բժշկարան.։)
skull, cranium, head;
ընդ — հանել, to cut off the head, to behead, to decapitate.
· Calfa
Հանին (կամ հարին) զկառափունսն, եւ ընկեցին ի պարսպէն ի մեջ զօրացն. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 16։ Որպէս թէ հարկանիցէ ոք զկառափն մարդոյ. Ես. ՟Կ՟Զ. 3. յն. հարկանօղ զայր (իբր գլխատօղ)։)
to construct, to build, to found, to erect, to set up, to raise, to edify;
to establish, to fix;
to place, to put;
to fasten, to attach;
to thicken;
— զաչս յիմն, to fix eyes on, to gaze at, to stare at.
· Calfa
Ջուրք զօրէն պարսպաց կառուցեալ եղեն. յն. մածեալ պնդեալ կամ պաղեալ կացին. (Փիլ. տեսական.։)
to stop, to detain, to withhold, to keep in, to prevent, to hinder, to hold back, to interrupt.
· Calfa
Կասեցուցանելով զմարմնոյս զօրութիւն. (Պիտ.։)
Կասեցուցանել ի պատուոյն, կամ յարիական զօրութենէ, կամ ի հանդիսից բարեպաշտութեան. (Նանայ.։ Ղեւոնդ.։ Սարգ.։)
malt-liquor, beer;
— սեղանոյ, table-beer;
— ընտիր, ale;
զօրաւոր or սեաւ —, porter;
— յոռի, swipes.
· Calfa
gridiron;
trivet, tripod;
խորովել՝ եփել ի վերայ —ի, to broil, to grill, to cook upon the gridiron;
միս ի —է, broiled meat.
· Calfa
Ոչ ոք ի զօրականաց արկ զմեզ ի խարոյկ, եւ կացոյց ի վերայ կասկարայից. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
to thrash corn;
to triturate, to pound, to bruise, to grind.
· Calfa
Կասոյր ի կալն ցորեան։ Կա՛ս զնոսա, եւ մանրեսցե՛ս զժողովուրդս բազումս։ Որ կասուն, յուսով վայելել։ Կասեսցես զլերինս։ Կասեսցեն զամուր ամուր քաղաքս ձեր։ Իբրեւ զօրան վականակ կասցի. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 20։ Միք. ՟Դ. 13։ ՟Ա. Կոր. ՟Թ. 10։ Ես. ՟Խ՟Ա. 15։ Երեմ. ՟Է. 17։ ՟Ծ՟Ա. 33։)
Ոչ թէ նոքա կասեցին անձին ուժով, այլ զօրութիւնն աստուծոյ մանրեաց եւ փշրեաց. (Լմբ. միք.։)
ԿԱՍՈՒՄ որ եւ Կասեմ, եցի, եա՛. ἁλοάω trituro. Կամնել. մանրել զորայս, զօրանն, զցողունս ցորենոյ կամնասայլիւ. ջարդել. ջախել.
fury, impetuosity, rage, ferocity, frenzy, madness;
— հողմոց, wild rage, the fury of the winds;
— շան, rage, canine madness.
· Calfa
perfection, integrity;
crowning, perfecting;
completion, accomplishment, consummation;
martyrdom;
consecration;
initiation;
—դ or քո —, your Holiness.
· Calfa
Որպէս ի մոմի զօրութեամբ են ամենայն կնիք. իսկ կատարելութեամբ մի միայն ի ներքս անդ տպաւորեալ է. (Փիլ. այլաբ.։)
entelechia
· Calfa
(Հոգին է) կատարունութիւն առաջին՝ մարմնոյ բնաւորականի։ Նիւթն զօրութիւն, իսկ տեսակն կատարունութիւն։ Առաջին կատարունութիւն կոչէ զտեսակն, եւ երկրորդ զներգործութիւնն. (Նիւս. բն.։)
fore-runner, precursor;
out-rider;
guide;
precursory.
· Calfa
Առաքեցեր կարապետս զօրու քոյ զպիծակն. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 8։)
moveables, furniture, baggage, equipage;
implements, utensils;
wealth, riches, money;
goods & chattels;
գիր —սւոյ, inventory;
հարեալ ի —սւոջ, covetous, miserly, niggardly.
· Calfa
Գաղտ յեղիշայէ գնաց զհետ զօրականին, եւ առ կարասի. (Կիւրղ. թագ.։)