equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
· Calfa
Ոմանք զօրութիւնք հոմանունք (կամ հոմանուանք) են. (Պերիարմ.։)
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
· Calfa
ἕκκλητος, περιβόητος, ἑπαινετός inclytus, celebris, laudatus. (ի բառէս Խոյ, խոյկ, կամ հոյ, կամ հոյն. նմանութեամբ զօրաւոր եւ ահաւոր յատկութեանց) իբր Հրաշակերտ եւ ահեղ, մեծամուր, հռչակաւոր. փառաւոր. երեւելի. ականաւոր. շքեղ. գովելի. մեծանուն. անուանի (շինուած, կամ գործ, կամ անձն)
to render equal, to equal;
to equalize, to level, to make even, level or smooth, to equal, to compare;
to counterbalance;
to communicate, to make a sharer or partaker.
· Calfa
Գրեթէ անմարմին զօրութեանցն հաւասարեցուցանէ. (Պիտ.։)
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
· Calfa
Ի զօրութեանցն (սքանչելեաց) հաւատարիմ առնէ՝ գիտել թէ նա իցէ. (Իգն.։)
faithful, believing;
faithful, loyal;
trusted;
believer;
ճշմարիտ —քն, the true believers.
· Calfa
heathenishly;
pagan.
· Calfa
Ոչ ի զօրագլուս հեթանոսօրէնս, եւ ի ճակատայարդարս կռապաշտականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
to mount, to ride;
— ի կառս, ի ձի, to mount or enter a carriage or vehicle;
to ride, to mount on horseback;
— ի նաւ, to go on shipboard, to embark;
անհամետ —, to ride bare-back;
յորս —, to go a hunting or shooting;
զհետ —, to chase, to give chase to, to persecute, to set off in pursuit of, to pursue;
յաւար —, to plunder, to pillage, to sack;
ապրեցաւ հեծեալ ձիով, he fled on horseback;
cf. Կառք.
· Calfa
Կազմեա՛ ինձ էշ, եւ հեծայց ի նա։ Հեծաւ յէու, եւ գնաց։ Հեծան իւրաքանչիւր ի ջորւոջ իւրում։ Զերիվարն՝ յորում արքայ հեծանէր։ Հեծեալք յերիվարս։ Հեծանէին յերեսուն եւ երկու յովանակս։ Զփարաւոն՝ որ զհետ հեծանէր ժողովրդեան քո բազում զօրօք՝ կառօք եւ երիվարօք. յն. զհետ մտանէր կամ պնդէր. (եւ այլն։)
Ստացեալ երիվարս երագեն նոցա հեծանելովն։ Եւ թագաւորքն հեծեալ (իբր յեցեալ) ի զօրութիւն իշխանութեանն՝ չարչարէին զնոսա. (Լմբ. ժղ.։) cf. ՀԵԾԵԱՄ։
mounted;
horseman, rider;
horse-soldier, trooper;
versifier;
—ք, cavalry, horse.
· Calfa
Առաքէ զօր բազում հեծելովք. (Յհ. կթ.։)
cavalry.
· Calfa
Գունդ հեծելոց. հեծելազօր.
Հեծելագունդ զօրն. (Ասող. ՟Գ. 14. եւ 23։)
master of the horse.
· Calfa
Ձեռնադրելով զզօրավարսն իսկ, եւ զհեծելապետսն։ Հեծելապետաց կարգաւորութիւն լինիցի. (անդ։)
to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.
· Calfa
Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.
· Calfa
Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
cf. Հետեւակախումբ.
· Calfa
ՀԵՏԵՒԱԿԱԳՈՒՆԴ ՀԵՏԵՒԱԿԱԶՕՐ. Գունդ հետեւակ զօրաց. հետեւակ զօր. եւ Հետեւակ.
Գունդ կազմեալ հետեւակազօրքն։ Հետեւակազօրօք արանց մարակաց. (Արծր. ՟Գ. 12։ Պիտ.։)
Ամենայն այր պատերազմի, եւ ամենայն հետեւակազօր պատերազմողացն. (Յուդթ. ՟Է. 2։)
Ի թիկունս լինել գնդին հետեւակազօր մարտակցացն. (Արծր. ՟Գ. 4։)
foot-fight.
· Calfa
πεζομαχία pugna pedestris seu terrestris. Մարտն հետեւակ զօրաց կամ զօրօք.
triviality, vulgarity.
· Calfa
Զյաղթօղ թագաւորս այլազգեացն կառօք եւ երիվարօք առաջի հետեւակութեան ձեր կորացոյց. իմա՛, հետեւակ զօրաց, կամ խոնարհութեան։
cf. Հետեւիմ.
· Calfa
Բարեխառնութեան եւ վատախառնութեան մարմնոյն հետեւանան զօրութիւնք։ Կարելի հետեւանայ հարկաւորին, եւ այլն. (Անյաղթ ստորոգ. եւ Անյաղթ պերիարմ.։)
going on foot;
—, ի —, on foot, afoot;
— ընթանալ, to run or hasten on foot.
· Calfa
cf. Ձախողակ.
· Calfa
Հակառակին զօրու պատերազմողի, յոր ի ձախողն, եւ այլն. (Սկեւռ. լմբ.։)
cf. Ձգիչ.
· Calfa
Առակէ ի խմոր յաղագս ձգողական զօրութեանն։ Աղանդք օտարոտիք յոյժ ձգողական զօրութիւնս ունին. (Երզն. մտթ.։)
ceiling;
— նաւաց, deck of a ship;
— գահուց, canopy;
— կառաց, roof of a coach;
— բերանոյ, palate;
— գլխոյ, skull, cranium.
· Calfa
Երկին զօրէն ձեղուան։ Իմաստագործ ձեղուանցն բարձրութեամբ լայնացեալ. (Նիւս. կազմ.։ Պիսիդ.։)
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
· Calfa
Ձեռնադրել զզօրավարսն եւ զհեծելապետսն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
to surrender, to give in.
· Calfa
Տեսեալ զբռնութիւն զօրութեան նոցա՝ ձեռնատու եղեն եւ յաւելան ի զօրս նոցա. (Ղեւոնդ.։)
enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.
· Calfa
Զոմանս ձեռներէց զօրութեամբ հարստահարեալ։ Ձեռներէց համարձակութեամբ. (Յհ. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։)
to draw back one's hands, to withdraw from, to abandon, to forsake entirely;
to extend one's empire, to conquer, to dominate;
— յամենայնէ, to abandon all, to throw the helve after the hatchet;
to venture the saddle after loosing the horse.
· Calfa
Ձեռնթափ լինել ի զօրացն հայոց զօրու եւ զինու. (Եղիշ. ՟Գ։)
lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.
· Calfa
ՁԵՌՆԿԱԼՈՒ կամ ՁԵՌԸՆԿԱԼՈՒ. ἁντιλαμβανόμενος , ἁντιστηρίζων apprehensor, susceptor, auxiliator, confirmans. Որ կալեալ ունի զձեռանէ այլոյ. ձեռնտու. օգնական. զօրավիգն. պաշտպան. ձեռքէն կամ ձեռք բռնօղ, թեւ թիկունք.
aid, succour, assistance.
· Calfa
Առ ձեռնկալութիւն պատրաստ. Ընդ ձեռնկալութեանն՝ զօրավար։ Բազմերախտիս ձեռնկալութեան խնամողօրէնն պաշտպանութեան։ Գիշերայնոյն արհաւրաց ձեռնկալութիւն ձիթոյ. (Նար.։)
able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.
· Calfa
ՁԵՌՆՀԱՍ ԼԻՆԵԼ. ἱσχεῖν valere εὑπορέω abundo եւ այլն. Կարել. կարօղ լինել. զօրել. բաւել. ձեռքը հասնիլ, ձեռքէն գալ.
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
· Calfa
Տկարութիւն եւ զօրութիւն ձեռնտու լեալ միմեանց՝ գովելի են։
form, shape, figure;
formula, form;
mould, model;
plan, design;
dress, costume, apparel, garb;
attitude, deportment, bearing, carriage;
countenance, look, demeanour;
figure;
ի — ժառանգաւորի, in the garb of a clergyman, in clerical attire;
ի — սոսկական, in private clothes;
պարզ or անպաճոյճ, ազնուական ունել —ս, to have simple, noble, gentlemanly or ladylike manners;
— տալ, to give a shape to;
առնուլ զ— կրօնաւորական, to become a monk;
զայս — օրինակի, in this way, thus, so;
գրեաց — բանից օրինակ զայս, he wrote a letter thus conceived, or in these terms;
ի — առակաց, allegorically.
· Calfa
Ունի զզօրութիւն եւ զձեւ կերպարանաց տէրունական բանից։ Ձեւ բանիցս մարմնականք են. (Իգն.։)
horse-breeder.
· Calfa
Պայծառ ձիաբոյծքն, զօրավարքն, իշխանքն, գոռոզքն. (Բրս. հայեաց.։)
adv. adj. caracoling, wheeling about;
*horse-dancer.
· Calfa
Այլ զօրքն սկսան ձիախաղաց անդր ժողովիլ. (Զենոբ.։)
of or belonging to horses;
horseman, rider;
sand-piper.
· Calfa
Ձիական պատերազմաւ, կամ զօրութեամբ. (Պիտ.։)
Ձիական զօրութեամբ մարտնչիցի. (Նիւս. երգ.։)
Ձիական եւ նաւական զօրութիւն։ Զկառս եւ զձիական զօրսն. (Փիլ. իմաստն.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Նչ. եզեկ.։)
Ձիական զօրաց ձիօք յաղթեալք. (Վրդն. երգ.։)
combat on horseback, cavalry fight.
· Calfa
Եւ ոչ ի ձիամարտութեան ոք յաղթիցէ, եթէ ոչ ձիական զօրութեամբ հակառակ մարտնչիցի. (Նիւս. երգ.։)
fighting on horseback.
· Calfa
Ձիամարտիկ զօրութիւն. (Իգն.։ որ եւ ասի ՁԻԱԿԱՆ ԶՕՐՈՒԹԻՒՆ։)
shooting, act of shooting;
texture;
stretched, well tight;
extended, vast;
long, prolix;
long, a long while or time;
ի — արկանել, to prolong, to protract, to lengthen;
to flag, to droop;
— դնել, to bend the bow;
— արշաւել or զհետ մտանել, to run or pursue far;
ամիսս —ս, for months together.
· Calfa
wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.
· Calfa
Աւուրք ձմերանի էին։ Զգաստանալ նախ քան զօր մահու եւ հասարակաց ձմերանին. (Արծր. ՟Ե. 2։ Նախ. ժող.։)
egg;
— լողակաց, eggs, spawn, roe;
—ի միջուկ, դեղնուց —ոյ, yolk of an egg;
սպիտակուց —ոյ, white of an egg;
— բոյնկալ, nest egg;
— վաղահաս, rath -;
— հնացեալ, stale -;
— անծնունդ, փուտ, addled, rotten -;
խեճեպ —ոյ, egg-shell;
միզն —ոյ, the membrane of an -;
թերխորով —, boiled eggs;
պինդ —, hard -;
— ի տապակի, poached eggs;
fried-s;
— ածել, արկանել, ծրդել, to lay eggs;
ի —ս նստել, տածել զ—ս, to hatch, to sit on, to brood on.
· Calfa
Ձու՝ զօրութեամբ միայն է հաւ, եւ ոչ ներգործութեամբ. (Պրոկղ. շղկպ.։)
intrenchment;
encampment;
camp;
army;
— ածել, գործել, to intrench, to throw up intrenchments, to pitch a camp.
· Calfa
ՂԱԿԻՇ. գրի եւ ԼԱԿԻՇ. եւ ՂԱՇԻԿ. Գունդ զօրաց. եւ Ճակատ. բանակ. ճամբար. եւ Պատնէշ բանակետեղ. որպէս պ. լէշքէր, եւ լէշքէրկեան.
attention, application, care, heed, heedfulness.
· Calfa
Յայսմ վայրի ե՛ղբարք մտադրութեամբ վաստակեսցուք, զօրէն առաքինի մշակաց ի խոր հերկեսցուք. (Եղիշ. մատն. տն.։)
witty, very intelligent, ingenious, lively.
· Calfa
Հարուստ՝ այսինքն զօրաւոր կամ ճոխ մտօք. կորովամիտ. մտացի. հանճարեղ. իմաստուն. գիտնաւոր.
to comprehend, to conceive, to understand.
· Calfa
Եւ այս առ այժմ բաւականասցի մտառ ուսումնական անձանց. (Արծր. ՟Դ. 11։ (ուր զօրութեամբ գոգցես կրկնի վանկդ՝ ու։))
intellectual, spiritual;
mental, ideal.
· Calfa
Մտաւորական ներգործութիւն՝ կամ զօրութիւն։ Մտաւորականին երկու հատածք են։ Ուսումն մտաւորական։ Գիտութիւն՝ գործական եւ մտաւորական. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. երգ.։ Փիլ. ել.։ Նեղոս.։ Եւագր.։)
Առ քեզ համբառնամք աչս իբր ծառայ առ տէր։ Ի մռայլ մտաւորական կուրութեան գնացի։ Մտաւորական զօրութիւն իմաստից։ Մտաւորական շարժմունք. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նար. ՟Կ՟Գ։ Շ. հրեշտ.։ Գր. հր.։)
intelligence, good sense, judgment.
· Calfa
Մտաւորութեանցն զօրութիւնք. (Եւագր.։)