Definitions containing the research զօր : 3226 results

Չարանախանձ

adj.

extremely envious;
vying in evil.

· Calfa

NBHL (1)

Չարանախանձ խաւարն ի ներքս մտեալ՝ զչարութիւնն գործեաց։ Ապստամբ զօրութիւնքն եւ չարանախանձքն. (Ածաբ. մկրտ. եւ Ածաբ. կիպր.։)


Չարասէր

adj.

inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանութիւն առեալ չարասէր սպասաւորացն։ Դու խաւարային ես եւ չարասէր։ Չարասէր մոգպետն։ Առաւել զարմանային չարասէրքն։ Չարասէրն սատանայ իբրեւ զօրավար ի մէջ նոցա երեւէր. (Եղիշ. ՟Բ։)


Չարութիւն, ութեան

s.

wickedness, evil, malice, malignity, perversity, iniquity, perfidy;
չարութեամբ, wickedly, maliciously, malignantly.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ես անցից, եւ մի՛ դու անցանիցես չարութեամբ։ Առ չարութեան եհան զնոսա՝ կոտորել զնոսա։ Վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ։ Բերան քո յաճախէր զչարութիւն։ Զի՞ պարծի ի չարութեան հզօր։ Չարութիւն է ի բնակութեան նոցա եւ ի մէջ նոցա, եւ այլն։


Չձեռնհաս

adj.

incapable, impotent, powerless.

· Calfa

NBHL (1)

Անձեռնհաս. անբաւական. անզօր։ (Ագաթ.։)


Չմեղ

adj.

innocent, harmless.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենազօր հրամանաւ ի հակառակիցն սիաբանեալ, ի պատճառս առ ի չըմեղ բնութեանն. (Գանձ.։)


Չնաշխարհիկ

adj. s.

celestial, divine, superhuman, supernatural;
excellent, extraordinary, matchless, rare, singular;
phoenix.

· Calfa

NBHL (1)

Որ պահեցին զբանս խրատուն քրիստոսի, ստացան զչնաշխարհիկ զօրութիւն, եւ զխոր զիմաստութիւնն քրիստոսի ի միտ առին. (Համամ առակ.։)


Չորանամ, ացայ

vn.

to dry, to become dry;
to wither, to dessicate;
to dry up.

· Calfa

NBHL (1)

Չորացաւ որպէս խեցւոյ զօրութիւն իմ։ Ծաղկեսցին ... թարշամեսցին, չորասցին։ Ոսկերք իմ որպէս խռիւ չորացան (յն. փխրեցան, կամ այրեցան)։ Չորացան ոսկերք մեր. (Սաղ. ՟Ի՟Ա. 16։ ՟Ձ՟Թ. 6։ -ճա. 4։ Եզեկ. ՟Լ՟Է. 11։)


Շամբշիմ, եցայ

vn.

to become mad, to play the fool, to commit folly;
to rage, to be in a fury, to be mad for, to eagerly long for, to fall madly in love, to be desperately in love, to be agitated by violent transports for, to love to distraction, to dote upon;
to be wanton, lustful;
— ի կանայս, to woo, to court, to rave, to be in love to extremity.

· Calfa

NBHL (2)

Խելագարեալք են, եւ զօրէն շամբշելոցն խօսին. (Խոսր.։)

Զօրէն շամբշելոցն (կամ շամշելոցն), որք զինքանս խոցոտեն։ Մի՛ անմտասցուք զօրէն շամբշելոց. (Սարգ. յկ. ՟Գ. ՟Զ։)


Շամբուշ

adj. fig.

foolish, mad;
extravagant, absurd;
carried away by passion, furious, maniac, mad for, dotingly fond of, lovestricken;
lewd, libidinous.

· Calfa

NBHL (1)

Շամբուշ առնել մանաւանդ զհեշտութեացն զօրութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Շամրիտ

s. adj. cf. Շամրտացի.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում եւս զօրս ի շամրտացւոց ժողովէր. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 10։)


Շատանամ, ացայ

vn.

to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.

· Calfa

NBHL (1)

Զեղից ձեզ զօրհնութիւն իմ ինչեւ ի շատանալ։ Ունիմք կերակուր եւ հանդերձս, եւ այնու շատասցուք։ Եւ ոչ այսոքիք շատացեալ.եւ այլն։


Շատոյժ

adj.

very strong, robust.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ ռմկ. որպէս Ուժեղ. զօրաւոր. տոկուն.


Շար, ից

s.

string, file, line, range, row, rank, order, long string, concatenation, chain, series, suite, train;
multitude, great number;
composition;
—ք մարգարտաց, string of pearls;
ոսկի —, gold chain;
—ք լերանց, mountain-chain;
— ճանճից, swarm or lot of flies;
— մրջմանց, swarm of ants;
anthill;
— շանց, pack, number of dogs;
— ազգաբանութեան, genealogy;
ի —ի հարկանել, to register, to record, to set or write down;
ի —ի արկանել, to string, to range, to rank;
ի — արկեալ թուել, to enumerate, to number, to count;
ի միում —ի հարեալ ընդ մի համարել, to be enumerated in the same series;
յանտեղեաց —ին է այս, it is very far from the purpose.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞րպիսի պսակ ունի նա յինքեան պարծանաց, եւ կամ ո՞րպիսի զօրաւոր ոսկեղէն շարս զգեցաւ. (Տօնակ.։)


Շարադրութիւն, ութեան

s. gr.

combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ զհետ շարադրութեան եւ գեղեցկութեան բառից գնալտով, այլ զօրաւորս բարբառել. (Ոսկ. գծ.։)


Շարակալու

adj.

unitive.

· Calfa

NBHL (1)

Միաւորական իմն եւ շարակալու զօրութիւն իմասցուք (զսէրն). (Դիոն. ածայ.։)


Շարամանեմ, եցի

va.

to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.

· Calfa

NBHL (2)

Շարամանեաց ընդ բնաւորականսն զանձնականսն ... ընդ անձնականին շարամանեցաւ անձնականն։ Շարամանի ընդ ճառեցելոյն անճառելին։ Շարամանեալ եւ խառնեալ էին բնութիւնքն աստուածութեանն եւ մարդկութեանն։ Շարամանեալ է յաննմանից բնութիւնս, ի հոգւոյ ասեմ եւ ի մարմնոյ։ Բանական մտացս երեք զօրութիւն ընդ միմեանս շարամանեալ (որոյ է օրինակ առասանն). (Նիւս.։ Զքր. կթ.։ Պրպմ.։ Լմբ. ժղ.։)

Մի՛ շարամանեսցիս ընդ կենցաղոյս իրս, որպէս զի զօրավարին հաճոյասցիս. (Բրս. հայեաց.։)


Շարամանութիւն, ութեան

s.

entwining, interweaving.

· Calfa

NBHL (1)

Ողբերգական շարամանութեամբ յարամանել նորագոյն բանս։ Ի բանաստեղծութիւնս հզօր գոլով, եւ պերճ եւ պաճոյճ շարամանութեամբ. (Մագ. ՟Զ. եւ Մագ. մանուչ.։)


Շարժ, ից

s.

movement, motion;
earthquake.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ գոյր յիս զօրութիւն, եւ ոչ շարժ մի ոտին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Շարժական, ի, աց

adj.

moveable;
cf. Շարժուն.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այս ի վերայ շարժականաց է միայնից՝ զօրութիւնս, եւ նա եւ ի վերայ անշարժից. (Պերիարմ.։)


Շէն, շինից

s. adj.

inhabited place;
village, hamlet;
inhabitation;
edifice;
peopled, inhabited;
in good state, prosperous;
fertile, fruitful;
happy, gay;
ոչ միայն —ս, այլեւ յանշէնս, not only in inhabited but also in desert places;
եւ որ —ն մնասցէ, and that which shall not be destroyed.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խորհուրդ մտանէին վասն զօրաց, զի զաշխարհն շէ՛ն կալցին. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 16։)


Շիշ, շշի, շշից

s.

glass bottle, bottle, phial;
alabaster vase;
խցել զ—, to cork;
to put the stopper on;
բանալ զ—, to draw the cork, to uncork;
to take the stopper out of.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լանջաց ի վերւոյս՝ յետկոյս յողնեալք, զօրէն այնոցիկ՝ որոց լարքն ցաւեն, եւ շիշք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 24։)


Շիջանիմ, ջայ, ջիր

vn. fig.

to go out, to be extinguished or quenched;
to be dimmed, obscure;
to pass away, to cease, to be buried in oblivion;
to cool, to grow cool, to be quenched, to become extinct;
to die peaceably.

· Calfa

NBHL (1)

Շիջանել զօրութեան. յն. յամօթ լինել։


Շլացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to blind;
to blunt;
to dim, to dull, to deaden;
— զաչս, to dazzle the eyes;
բարեբաղդութիւն —նէ զմեծատունս, prosperity spoils the rich.

· Calfa

NBHL (2)

Շլացոյց զզօրսն ասորւոց. (Նախ. ՟դ. թագ.։)

Եթէ ոչ երեւի քեզ զօրութիւն գրոց, ընդէ՞ր շլացուցանես դու զաչս քո աշխատութեամբ ընթերցուածոց. (Եփր. համաբ.։)


Ուղեկցեմ, եցի

vn.

to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղեկցեալ է ստուեր՝ մարմնոյ, եւ նշոյլք՝ զօրութեան հրոյ. (Վեցօր. ՟Ա։)


Ուղէշ, աց, ից

s.

branch, bough;
shoot, slip;
—ք եղջերուաց, tiers of the horns of deer;
յապաւել զ—ս, to prune, to lop, to trim off the superfluous branches.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենեքին զնմանէ կախեալ լինին իբրեւ զծառոցն ուղէշքն ի նմանէ ի դուրս բուսեալք։ Աթոռ նորա էր ընդ հովանեաւ, զոր ի դդմենւոյն ուղէշքն պատէին։ Եղջերուացն եղջիւրք՝ առատագոյն ուղէշք այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս. (Փիլ.։)


Ուղխ, ից

s.

mountain stream, torrent, flood;
ravine;
—ք հոսանաց, հեղեղաց, torrents;
—ք փափկութեան, river of pleasures;
—ք արեան, a river of blood;
իջին յաչացն —ք արտասուաց, he shed a flood of tears.

· Calfa

NBHL (1)

Գետն՝ ձմեռնական ուխիւքն զայրացեալ։ Եւ ոչ ուխք զգետն ստուարացուցին՝ արբմամբ (անթիւ զօրաց)։ Զարեանցն պատրաստէ յարուցանել ուխս. (Նիւս. սքանչ.։ Խոր. ՟Բ. 12։ Պիտ.։)


Ուղղագնաց

adj. fig.

walking upright;
walking in uprightness, full of rectitude, virtuous.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն ետես տեսական զօրութեամբն ո՛չ ուղղագնաց առ բարին զկամսն. (Նիւս. կազմ.։)


Ուղղագրութիւն, ութեան

s. gr.

correction, rectification;
orthography.

· Calfa

NBHL (1)

Երկուցեալ թերեւս ոչ զբնաւ զօրել նոցա ուղղագրութիւն (գործոց քոց). (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)


Ուղղակի

adj. adv.

right;
rightly, directly;
correctly.

· Calfa

NBHL (1)

Զնա եւ ո՛չ գէթ ճանաչել զիրին զօրութիւն ասացից. եւ յո՛յժ ուղղակի. վասն զի յանձն չարարուեստ՝ իմաստութիւն ոչ մտանէ. իսկ առ պատրաստականս բարւոյն, զուղղակի դարձեալ (ասեմ), զկնի փորձ արկանելոյ՝ ուրախ առնէ պտղովն. (Սարկ. ուսմ.։)


Ուղղանկիւն

s.

orthogon, rectangle.

· Calfa

NBHL (1)

Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)


Ուղղանկիւնի, նւոյ

adj.

orthogonal, rightangled, rectangular.

· Calfa

NBHL (1)

Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)


Ունակական, ի, աց

adj.

habitual;
habituated, inured;
innate, inborn.

· Calfa

NBHL (1)

Բազումս ունի զօրութիւնս, ունակական, տնկական, բնական, ընդմտածական. (Փիլ. այլաբ.։)


Ունակութիւն, ութեան

s.

cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.

· Calfa

NBHL (1)

ἔξις, σχέσις habitus, habitudo, adfectus, status, tenor եւ այլն. Ունելութիւն հաստատուն ի բնէ կամ ստացմամբ եւ սովորութեամբ. վիճակ՝ ձիրք՝ եւ զօրութիւն անյողդողդ. կալումն կամ ընդունակութիւն. cf. ՈՅՆ՝ ՈՅՆՔ, cf. ՈՒՆՔ.


Ունկնդրութիւն, ութեան

s.

listening;
audience;
auscultation;
obedience.

· Calfa

NBHL (1)

Ապա եթէ մինչ յունկնդրութեան էր, հիւանդութիւն հասցէ, տացեն զօրէնս (այսինքն զսուրբ խորհուրդս)։ Մինչդեռ ի դրունս ունկնդրութեան կացցէ. (Կանոն.։)


Ուշ, ոյ, ի

s. adj. adv.

memory, remembrance;
attention;
intelligence, mind, sentiment, sense, instinct;
late;
cf. Յուշիկ;
— եւ ուրուշ, the senses;
— ի կուրծ, attentively, carefully, heedfully;
—ի —ով, with great attention, most attentively, more at leisure, diligently, carefully;
— առնել, առնուլ, ունել, դնել, to pay attention, to be attentive, to have in view, not to lose sight of;
to apply oneself to;
to mind, to take care, to be heedful or cautious, to take good heed, to be on one's guard;
to tend to, to aim at, to seek, to try, to endeavour, to strive;
յ— ածել, առնել, արկանել, to recall to mind, to remember, to remind;
cf. Յիշեցուցանեմ;
յ— գալ, լինել, զ—ով գալ, to bear in mind, to recollect, to call to mind, to remember;
յ—ի ունել, կապել, to preserve in one's memory, to have recollection of, never to forget;
— ի կուրծս առնել, to think, to meditate, to conceive or imagine the design of;
— ի կուրծս արկանել, to take a thing for serious, in earnest;
զ— եւ զուրուշ գրաւել, cf. Մոգեմ;
ընդոստուցանել զ—, to excite the attention;
— ունել յոք, to follow with the eyes;
յ— բերել, cf. Յիշեմ;
յ—ի բերել, to revive, to cause a person recover his breath, to quicken, to rouse;
— ունել, to wait;
բառնել յ—ոյ մտաց, to cause to forget, to put out of one's head;
պրծանիլ յ—ոյ յիշատակաց, to be forgotten;
յ— լինի ինձ, ինձ յ— անկանի, I do remember;
— ի կուրծս անկաւ գրել, the idea struck him to write, he conceived the idea of writing;
— ի կուրծս քաջալերէին զմիմեանս, they incessantly encouraged one another;
չէ ի յ— մտաց, he does not remember;
նմա ընդ յ—ի կապեալ, calling to his memory, reminding him;
— կալ, attention !.

· Calfa

NBHL (1)

Յուշ առնէր զօրականացն։ Յուշ եւս առնէր նոցա։ Յուշ առնէր նմա զամենայն բանս ատենին։ (Եղիշ.։)


Ուշաբերեմ, եցի

va.

to recall to mind, to remember, to remind of;
to cause to recover from a swoon, to cause one to come to again.

· Calfa

NBHL (1)

ներգործական բայ չէզոքական բայ ՈՒՇԱԲԵՐԵՄ ՈՒՇԱԲԵՐԻՄ եցայ. ձ. μνημονεύω recordor եւ φρονήσιν ἕχω, ἁναπνεύω resipisco, respiro. Յուշ բերել զմոռացեալն. յիշել. որոճել. ի միտ առնուլ. եւ Ի միտս՝ յինքն՝ յուշ գալ. անձին զգալ. զգաստանալ. խելաբերիլ. հանդարտիլ. զօրանալ.


Ուշեղ, աց

adj.

of good memory;
intelligent;
արտաշէս —, Artaxerxes Mnemon.

· Calfa


Ուռճանամ, ացայ

vn.

to be vigorous, rank, flourishing;
fig to be in a thriving or prosperous condition;
to be full, brimful;
to abound, to redound.

· Calfa

NBHL (1)

καταπλήρομαι, καταπλήθομαι impleor, expleor եւ այլն. Ուռթանալ. յուռթանալ. յուռթի կամ յորդ լինել. լիանալ. լի գտանիլ. ճոխանալ. պերճանալ. զօրանալ. զուարճանալ.


Որովայն, ից

s.

belly, paunch;
womb, uterus, matrix;
պտուղ —ի, fruit of the womb, child;
հերձումն —ի, gastrotomy;
կարան —ի, gastroraphy;
կերակուր —ի, belly-timber;
յագուրդ —ի, bellyful;
ծառայ —ի, gastrolater, fond of one's belly, dainty;
կաղ յ—է մօր իւրոյ, born-lame, lame from the womb;
խճողել զ—, to cram or stuff one's belly or guts, to glut oneself;
գնալ ի վերայ —ի, to go upon its belly, to crawl along;
անկանել ի վերայ —ի, to fall down flat on the face;
աստուածացուցանել զ—ն, to make a god of the belly;
որոց աստուած —ն իւրեանց, whose God is their belly;
ցաւէ — իմ, my stomach aches.

· Calfa


Որոտ

s. adj.

thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.

· Calfa

NBHL (1)

Որոտն՝ հոգին, որ ետ զաւետարանն՝ պատմել զմեծասքանչ զօրութիւն աստուծոյ. (Մխ. երեմ.։)


Որոտամ, ացի

vn.

to thunder, to rumble, to roar;
to detonate;
—ացող կազ, explosive gas.

· Calfa

NBHL (1)

Տէր ել յերկինս, եւ որոտաց։ Որոտաց տէր մեծաւ բարբառով ի վերայ այլազգեաց։ Տէր յերկնից որոտաց։ Որոտայցէ ձայնիւ բարձրութեան իւրոյ։ Որոտասցէ հզօրն սքանչելի բարբառով իւրով։ Եթէ բարբա՞ռ հանգոյն նմա որոտայցես.եւ այլն։


Որոտումն, ման

s.

thunder;
cf. Թնդիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Զզօրութիւն որոտման նորա ո՞ գիտէ։ Շարժմամբ եւ որոտմամբ եւ մեծաձայն բարբառով։ Եգ նոցա անուանս բաներեգէս, որ է որդիք որոտման. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 16։ Ես. ՟Ի՟Թ. 6։ Մրկ. ՟Գ. 17։)

Իմաստութիւն ոչ լռէ. եւ եթէ լռէ, մեծամեծ որոտումն առնէ, եւ զօրութիւն կատարեալ ի լռութեանն. (Համամ առակ.։)


Որպէս

adv. int.

as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՜րպէս սիրելի են յարկք քո, տէր զօրութեանց. (Սղ. ՟Ձ՟Գ. 1։)


Որպիսութիւն, ութեան

s.

quality, condition, state.

· Calfa

NBHL (1)

Տեղեկանայր ի քաղաքացւոց անտի զորպիսութիւն զօրացն հայոց, եթէ քանի՛ք, եւ եթէ ո՞յք իցեն զօրագլուխք. (Ղեւոնդ.։)


Որջանամ, ացայ

vn. fig.

to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Ծածկաբար ի նմա որջացաւ մահուն զօրութիւն։ Ի բնութեան տիրապէս որջացեալ մահն՝ այնուհետեւ մահկանացու զնա գործէր. (Նանայ.։)


Որքան

cf. Որչափ.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛րքան է զօրութիւն քո, արա՛. (կամ ո՛րչափ ի կարի քում իցէ, գործեսջի՛ր) (Ժղ. ՟Թ. 10։)


Որքանիցս անգամ

sn.

how many times.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛րքան մովսէս համբառնայր զձեռն իւր, զօրանայր իսրայէլ. եւ որքանիցս անգամ ժողովէր զձեռն իւր, զօրանայր ամաղէկ. (Դամասկ.։)


Որքանութիւն, ութեան

s.

quantity.

· Calfa

NBHL (1)

Համարէի զորքանութիւն (ծովու նախ քան զտեսանելն) լինել զօրէն լճաց ինչ. (Պիտ.։)


Ութաշտիճանեայ

adj.

having eight steps or stairs;
of eight degrees or orders.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ են ութ աշտիճանք, կամ դասակարգութիւնք. (որպէս թուեն ոմանք ի հրեշտակս, ի բաց առեալ զանունն Զօրութիւնք՝ որպէս հասարակ անուն ամենայն երկնային զօրաց)


Ուժատու, աց

adj.

strengthening, fortifying, corroborating.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյժ տուօղ. որ տայ զզօրութիւն.

Ո՛վ խաչ զօրաւոր, ուժատու, կենսատու. (Ճ. ՟Բ.։)