bold, courageous.
Երեսաւորք ի սիրտ եւ ի պատրաստութիւն պատերազմի։ Ի մարտն երեսաւոր. (Խոր. ՟Ա. 12. 20։)
Զանձնագեղս եւ երեսաւորս. (Յհ. կթ.։)
bride's man, paranymph.
νυμφαγωγός, νυμφοστόλος pronubus. (որպէս թէ փեսաւոր. ) Փեսահրաւէր. փեսայածու (կամ փեսայաբեր). բարեկամ փեսայի. տարօղ փեսայի. առ հարսն, կամ հարսին առ փեսայ. գլխաւոր ի հարսանիս.
Ել փեսայն փեսաւիրօքն (յն. բարեկամօքն, եւ եղբարբքն հանդերձ). (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 39։)
Փեսաւէրքն պատրաստեսցեն զպատմուճանսն հարսանեաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Երգել զերգս օրհնութեան ընդ փեսաւէրսն. (Կոչ. ՟Ա։)
Չէ՛ մարթ ասէ փեսաւերաց պահել.. . Չէ մարթ փեսաւերացն ի պահս մտանել, մինչ ընդ նոսա իցէ փեսայն։ Զամենայն ինչ յովհաննէս իբրեւ զփեսաւէր այնպէս գործէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)
Բարեկամն եւ փեսաւէրն քո յովհաննէս. (Շար.։)
Էր ժամանակ ինչ հեռանալոյ փեսային, եւ փեսաւերին, եւ հարսնդ համբերեցեր։ Զփեսաւէրացն խանդաղատական արձակէր ձայն. (Խոր. ՟Գ. 68։ եւ Խոր. հռիփս.։)
Մաքուր օրիորդօք, եւ ընտրեալ փեսաւերօք. (Սկեւռ. ես.։)
Օրիորդք առձայնեալ փեսաւերացն՝ առաքելոց եւ մարգարէից։ Է՞ր չէ փեսայն ի խորանի, կամ փեսաւէրքն ի տաճարի. (Շ. տաղ. եւ Շ. եդես.։)
visible, apparent.
Զփառս եւ զմեծութիւն տեսաւորիս արհամարհեաց. (Սկեւռ. լմբ.։)
to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.
Յերից միութենէն մին ի մարմնի տեսաւորի։ Զիա՛րդ անտեսանելին տեսաւորեցաւ։ Մարմնովն տեսաւորեցաւ աշխարհի, այլ ոչ յատուկ աստուածութեամբ. (Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։ Ոսկիփոր.։)
Մորենի անկիզելի, յորում աստհուած տեսաւորեցաւ. (Սկեւռ. աղ.։)
Ոչ գիտաց զիրսն՝ վասն որոյ տեսաւորեցաւ նմա հրեշտակն տեառն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Ի շուք շնորհի՝ զարդու անմարմնոցն տեսաւորեցաւ։ Կայսերական դիմաց ահագին տեսաւորեցաւ. (Նար. մծբ.։)
Տեսաւորի հոգի եւ մարմին։ Յորժամ ինչ ըստ ինքեան տեսաւորի, ոչ է առնիչ։ Որով տեսակք եւ պատահմունք տեսաւորին։ Անձնաւըորութեամբ տեսաւորեալ։ Յատուկ անձնաւորութեամբ ոչ տեսաւորի, բակյց ի պետրոս եւ ի պօղոս եւ յայլոց մարդկան անձնաւորութեանն. (Դամասկ.։)
theory;
vision;
the eyes;
interview.
(Յապաշխարհելն դաւթի՝) մեծի խորհրդոյն տեսաւորութեան պահեցաւ ի նմա վիճակն եւ շնորհք անջնջելի. (Բրս. ապաշխ.։)
Ի հետակայում տեսաւորութեան (կամ տեսութեան) ուսցուք։ Պղատոնական տեսաւորութիւնք խորինք եւ դժուրաք. (Սահմ. ՟Ա։ Անյաղթ պորփ.։)
Որպէս մեծ է ոգի քան զմարմին, այսպէս մեծ է տեսաւորութիւն մտաց քանզմարմնոց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զհինգսն զգայութիւնս, զտեսաւորութիւն, զլուսաւորութիւն, եւ այլն։ Տեսաւորութեան՝ գոյնս, եւ ձայնս՝ լուսաւորութեան։ Զերկնային իմաստութիւնն տեսաւորութիւն կոչեաց. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։)
Մեծութիւն ահեղ, անատարակոյս տեսաւորութիւն։ Տեսաւորութիւն պայծառ եւ անապշելի. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Հ՟Ա։)
Մարգարէական իմն գոգցես տեսաւորութիւն. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Իսկ այս նիւթոյ տեսաւորութիւն խորինզ խորհրդոյ հրաշապէս ունի զթարգմանութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Տեսաւորութիւն առակիս այսպիսի է. (Մխ. առակ. ՟Խ՟Ը։)
of or belonging to prayers;
that prays to God.
obscurely, darkly, indistinctly, dimly.
Աղօտաբար սուղ ինչ առ աչս մատուցանէ զտեսաւորութիւնն։ Աղօտաբար զլոյսն ձգէ. (Եղիշ. մկրտ.։ Լմբ. պտրգ.։)
to make ashamed.
to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.
blood, kin;
— խաղողոյ, unpressed wine, must, wine;
արեամբ ներկել՝ շաղախել, to imbrue with blood, to spot with blood;
— հեղուլ, to shed blood, to kill, to wound;
— հանել, to bleed;
հոսումն արեան, hemorrhage;
կցորդ արեան, who sheds blood with another, consanguineous, of the same blood, related;
cf. Ապաժոյժ.
Հարազատութեան արեան զարմին եսաւայ։ ի յարենէ արքայից։ Ընտանի արեանն երջանկի. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.
Ոչ զայն ասիցէ, թէ պոռնիկ էր եսաւ, այլ որկորեայ եւ անժոյժ եւ աշխարհական. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Անտեսական.
Անտեսանելին, որ վասն մեր տեսաւ. (Ածազգ. ՟Բ։)
people, the multitude, the vulgar;
the mob;
assembly;
synagogue.
Զահի հարաւ յակոբ, եւ զատոյց զժողովուրդն՝ որ ընդ նմա էր։ Ասէ եսաւ. իսկ թողից առ քեզ ի ժողովուրդենէ աստի՝ որ հնդ իս են. (Ծն. ՟Լ՟Բ. 7։ ՟Լ՟Գ. 15։)
viper;
aspie, asp;
adder;
viper;
malicious.
Ունէր (եսաւ) բարս իժս. (Եփր. աւետար.։)
prince, sovereign, despot;
minister;
magistrate;
ruler, governor, chief, commander;
—աց —, — աշխարհի, the sovereign, the king;
prince, crown-prince, heir-apparent;
— զօրուն, general of the army;
—երգոց, cf. Դասապետ;
—ք, the authorities;
— լինել, to rule, to command, to be in power, in authority;
— առնել զոք, to give power to some one;
— էր իւրոց ախտից, he was master of himself, or his own master;
քում գլխոյդ չես —, you are not lord of your own life;
չէ —, he cannot, he is not authorised to;
cf. Թեկն.
Սոքա են իշխանք՝ որդիք եսաւայ։ Իշխան թեման, իշխան ովմար եւ այլն։ Առ իշխանս արքային բաբելազւոց։ Ոչինչ կրտսեր ես յիշխանս յուդայ։ Եւ գոյ դոցա իշխան. դարձի իւրաքանչիւր ոք ի տուն իւր։ Ի քէն ելցէ ինձ իշխան. եւ այլն։
to lodge, to take up ones abode, to stop, to reside, to dwell, to nestle.
որ ի սւրբ յայրն իջավանեալ տեսաւ. (Զքր. կթ.։)
to weep, to shed tears, to cry;
— դառնապէս, to weep bitterly, to shed bitter tears;
— վայրապար, զ— կեղծաւորիլ, to have tears at command;
— ի ծաղուէ, to cry with laughing;
— զմեղս իւր, to mourn for, or bewail one's sins;
— զոք or ի վերայ ուրուք, to weep, to bewail, to deplore some one;
cf. Լալիւն.
Ձայն բարձեալ մանկանն՝ լայր։ Ամբարձ զձայն իւր եսաւ, եւ ելաց։ Ելաց զնա հայրն իւր։ Լայի զժողովուրդս զայս։ Մի՛ լայք ի վերայ իմ։ Լալ լալիւն մեծ, կամ ի լալիւնմեծ. եւ այլն։ Զայսպիսի լուսաւոր կեանս յիսարութիւն լալ եւ սգալ. (Մանդ. ՟Է։)
hairless, bald;
soft.
cf. Խաբու.
Որդիք ունէր՝ երկու մանուկ, մինըն յիմար (եսաւ՝) միւսըն խաբուկ (յակոբ). (Շ. առակք.։)
some, a, an;
somewhat;
really, in effect;
մեծ — է ինձ, it is a great thing for me;
կամէի —, I could wish;
I would.
ընտրեալ արս իմն երեսաւորս։ Որ գրեթէ մարգարէուհի իմն վասն մանկանն կին գտանէր. (Յհ. կթ.։)
to send, to dispatch, to expedite;
անդրէն —, to send back, to return.
Առաքեաց յակոբ հրեշտակս յառաջ քան զինքն առ եսաւ։ Պատարագս առաքեաց եսաւայ եղբօր իւրում։ Առաքեաց առ նոսա բանս խաղաղութեամբ։ Առաքեաց առ նա հրովարտակս. եւ այլն։
to rejoice, to recreate, to delight, to divert, to drive away melancholy, to amuse, to give pleasure.
Արուեստականք արարածք հեշտացուցանեն եւ զուարճացուցանեն զտեսաւորութիւնն. (Փիլ. այլաբ.։)
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
soup, porridge, broth;
skimmed milk;
— ոսպնեայ, pottage of lentiles, lentile soup;
dish of pottage.
thick, bushy;
woolly, shaggy;
grave (accent);
flat.
to grow thick;
to become shaggy or hairy.
imagination;
pomp, show.
Զգայութիւն կոչեն, զոր տեսանէ ակն կամ լսէ ականջն. եւ երեւակութիւն՝ զայն, որ երեւումնն զինչ տեսաւ եւ կամ լուաւ զկայ առնու. (Տօնակ.։)
of fine colour, fine, graceful.
Զանձնագեղս եւ զերեսաւորս եւ զգունեայս. (Յհ. կթ.։)
cf. Գունեայ
Զանձնագեղս եւ զերեսաւորս եւ զգունեայս. (Յհ. կթ.։)
cf. Գունեայ
Զանձնագեղս եւ զերեսաւորս եւ զգունեայս. (Յհ. կթ.։)
that hates his brother.
Որով Կային եղբայրասպան գտաւ, եւ եսաւ եղբայրատեաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
heel;
sole of the foot.
Սպասեցես նորա գարշապարի։ Ձեռն նորա ունէր զգարշապարէ եսաւայ։ Գարշապար երիվարի։ Խոչ ի գարշապարս ձեր։ Զհետ գարշապարացն հօտից։ Կամէի պագանել զգարշապարս ոտից նորա.եւ այլն։
cf. Ըմբռնեմ.
Յակոբ զգարշապարն եսաւայ բռնեաց։ Աջոյ ձեռին մերոյ բռնօղ։ Հասանել եւ բռնել (այսինքն արգելուլ) զպատիժն. (Վրդն. ծն.։ Վրդն. ել.։ Վրդն. օր.։)
agate;
boat, skiff.
Իմաստունքն ասեն, թէ կայ ակն մի՝ որ ագաթէս կոչի. ի մի կողմանէն երեւի եօթն պատկեր կուսի գեղեցիկ, եւ ի միւս այլ կողմն պատկեր թագաւորի. (Տօմար.: (Տե՛ս եւ ի ծան. Թեսաւրոսի):)
back, again;
եկից — ենդհուպ, I shall return here immediately, I shall be hack presently.
Այսրէն ի մեզ նորոգեալ տեսաւ թագաւորութիւնն. (Յհ. կթ.։)
to offend, to shock;
to despise, to depreciate, to disparage;
to disapprove, to disallow, to refuse, to reject;
to blame, to find fault with.
of a different nature, bastard, spurious.
state of any thing without ornament, disfiguration, despoliation.
impatience;
intolerance;
incontinence, intemperance;
immoderation, violence.
carrying fire;
igneous;
ardent, fiery.
ՄԻ՛ մնասցէ կրակաբեր տանն եսաւայ. (Աբդ. ՟Ա. 18.) ի յն. ոմանք ընթեռնուն πυροφόρος . որ է անխտիր՝ կրակաբեր, կամ ցորենաբերծ, եբր. սարիտ, մնացորդ։
Ոչ եւս եղիցի կրակաբեր ի տան եսաւայ. (Եփր. աւետար.։)
form, figure, shape, cut, fashion, make;
aspect, look, appearance, air, deportment;
կերպս ի կերպս, in many shapes or forms;
in many ways, diverse;
կերպս ի կերպս լինել, to assume a borrowed shape or appearance, to be disguised, dissembled or concealed;
ի կերպս կերպս առնել, to transform into various shapes.
Մերոյին կերպիւ ի վերայ խաչին տեսաւ. (Խոսր.։)
female sex;
womanhood;
marriage, matrimony;
լինել ումեք կնութեան, to marry, to wed a husband;
առնուլ կնութեան ou ի —, to take to wife, to espouse, to take in marriage;
տալ ումեք զդուստր իւր կնութեան, to give one's daughter in marriage.
cf. Հեստիմ.
Հեստէին (կամ հեստ էին) ասէ սահակայ եւ հռեբեկայ կանայքն եսաւայ. իսկ ասորին չասէ՝ թէ հեստէին, այլ թէ չէին հաճոյ. (Կիւրղ. ծն.։)
twin-born, twin;
coeval, of the same age;
innate, inborn.
ի բաց գնասցէ ի ծննդակցէն (յակոբ յեսաւայ). (Փիլ. լին.։)
simple-minded, ingenuous, simple, artless, innocent;
good-natured, silly, simple, foolish;
faithful, attached, loyal, true, devoted.
mind, intellect, understanding;
sense, judgement, reason, intelligence;
thought, idea;
intention, design, project;
opinion;
advice, counsel;
meaning, intent;
maxim;
ըստ մտի, ըստ —ս, at one's will or pleasure;
according to one's fancy, liking, desire;
ըմբռնումն մտաց, apprehension, idea;
մարդկեղէն —ք, human reason;
հասարակաց —ք, good sense;
—ք անմտութեան, foolish thoughts;
—ք անարգութեան, reprobate sense;
—ք առակիս, the moral of the fable, or of the apologue;
ուղիղ մտօք, in good faith;
պարզ մտօք, frankly, sincerely, without artifice;
սրտի մտօք, with all one's heart;
ազնուական —ք, noble sentiment;
արդարակորով, խորախորհուրդ, վսեմ, հաստատուն or անյողդողդ, լուսաւորեալ, ընդարձակ, եռանդուն, սուր, թափանցող, արգասաւոր, հնարագիւտ —ք, upright, profound, elevated, firm, enlightened, vast, lively, sharp or piercing, penetrating, fertile, inventive wit, mind or intellect;
թեթեւ, անարգասաւոր, շփոթ, ցրուեալ, տկար —ք, frivolous or light, barren, confused, distracted, weak mind or intellect;
ունել ի մտի, to have the design or intention, to propose to oneself, to project;
ի —ս լինել, գալ, —ս ուսանել, to regain one's intellectual faculties, to be restored to one's senses, to awake;
դնել ի մտի, հաստատել ի —ս, to form a resolution, to take into one's head, to be determined, to resolve, to project, to propose, to presume, to imagine;
— դնել, to be attentive, to apply or devote oneself to, to observe, to regard, to consider with care, to think, to reflect;
ի —ս առնուլ, to understand, to comprehend, to perceive, to conceive, to know, to remark;
to study, to learn by heart;
զմտաւ or ընդ — ածել, to consider, to regard attentively, to meditate, to recollect, to imagine;
աշխատ առնել զ—ս, to fatigue the mind, to rack one's brains;
անկանել ի մտտաց, to be out of one's mind or senses, to lose one's senses, to be crazy;
անկանել or ելանել ի մտաց, to escape or slip from one's memory;
to forget;
—ս դնել, to admonish, to warn, to apprise of;
դնել ի մտի ուրուք, to suggest, to insinuate, to hint, to intimate, to entangle, to involve;
ընդ — մտանել, ըստ մտի լինել, to please, to gain one's affection or good will, to conciliate one's favour, to insinuate oneself in the good graces of, to win one's favour;
ընդ — տանել, to take offence at, to be offended, to take ill, to take a pique, to be nettled;
արկանել ի —ս, to suggest, to inspire;
տալ ի — առնուլ, to cause to understand;
փոխել զ—ս, շրջիլ ի մտաց, to think better of, to change or alter one's mind or intention;
ի չար կամ ի բարւոք —ս առնուլ, to take well or ill;
գերել զ—ս, to captivate one's understanding;
ընդ —ս անկանել ուրուք, to occur to mind, to enter the imagination or thoughts;
հանել ինչ ի մտաց ուրուք, to drive out of one's head, to persuade to the contrary;
—ս ունել, to be witty;
ասել ի մտաց, to say to oneself;
ընդ — արկանել, to think, to recollect, to conceive;
բարգաւաճել, կրթել զ—ս, to cultivate, to form the mind, to improve;
այսր անդր մաղել զ—ս, to distract the mind;
անխիղճ —ս ունել, to keep a clear conscience;
ի մտի պահել, to keep in memory;
բարձրանալ ի —ս իւր, to become proud, vain, puffed up;
— առնել, to listen to, to mind, to agree with;
ընդ —ս հարկանիլ, to occur, to come to mind or memory, to recollect;
առնել ի մտաց իւրոց, to do without intention, to do unintentionally;
առ ի —ս առնուլ, to understand allegorically;
իսկ առ ի —ս, and in mystic or allegorical sense;
բազումք ի —ս ունողաց, the generality of intelligent persons, most witty people;
ոչ ոք ի —ս ունողացն, one of good sense, no sensible person;
եդեալ էր ի մտի, he decided, he was resolved;
չառնում ինչ ի —, I understand nothing of it, I don't understand it, I am quite at a loss;
անմարթ է ի — առնուլ զայն, nothing can be known about it, it is impenetrable, it's marvelously obscure;
—ք իմ առ իս դարձան, my mind was restored;
եւ ոչ ի —ս անգամ անկեալ էր նորա, he never even dreamed of it;
խորհէի եւ ասէի ընդ —ս, I thought and said to myself;
յորմէ ի — առնուլ է, whence it follows that;
բազում անգամ եղեւ ինձ ի մտի, I was more than once tempted to, I several times intended to;
գայ ի —ս իմ, it has just come into my thoughts, mind or head;
ստէպ ի մտի իմում յեղյեղեմ զայն, I often repeated it to myself;
յաս են —ք բանիցս, this is the sense of the passage;
նա չառնու ինչ ի —, he understands nothing of it, he knows nothing about it, it is Chinese to him;
այսպէս եցոյց զչարութիւն մտաց իւրոց, thus he betrayed his malicious intention;
զմտաւ ածեմ, to think, to regard, to consider.
Մինչ չեւ իմ կատարեալ զխօսս ի մտի իմում։ Ասէր եսաւ ի մտի իւրում։ Ասէր ընդ միտս իւր։ Ասէ ընդ միտս իւր։ Խօսեցաւ ըստ մտաց կուսին։ Զարմացաւ ի միտս իւր յակոբ։ Հայիցիս ի նա մտօք։ Որ գիտեսդ զմիտս մարդկան։ Կուրացան միտք նոցա։ Գերեմք զամենայն միտս ի հնազանդութիւն քրիստոսի.եւ այլն։
son of a -.
Ամաղէկ հարճորդի է եղիփազու որդւոյ իսաւայ։ Ամաղեկայ հարճորդւոյն եսաւայ։ Ամաղեկացիք թոռունք եւ հարճորդիք նորուն (եսաւայ). (Մծբ. ՟Գ։ Վրդն. ել.։ Շ. բարձր.։)
paranymph, match-maker.
νυμφοστόλος qui sponsam ad sponsum deducit, vel alicui sponsam conciliat;
nuptiarum instructor. Որ ածէ զհարսն. առիթ. միջնորդ հարսանեաց կամ պսակի.. հարսնախոս. հարսնեղբայր. հարսնեակ. եւ Փեսաւէր.
bridesmaid;
paranymph.
Հարսնածու. մերձաւոր հարսին. հարսնքուր. եւ Փեսաւէր. արուսպէր.
cf. Հարսնածու.
(որ եւ ռմկ. հարսնքուր) νυμφεύτρια pronuba. Որպէս հարսնաւէր, եւ փեսաւէր. հարսնախօս. հարսնածու.
Պօղոս զդանդաղեցաւ զհարսնեղբարցն եւ զփեսաւիրացն (յն. մի բառ) բանս խօսել. մանաւանդ ոչ իսկ զհարսնեղբարց եւ զփեսաւիրաց, այլ զհոգեւորաց մարդոց. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
president of the wedding banquet;
bridesman, paranymph.
νυμφαγωγός sponsae dux, pronubus. Փեսաւէր կամ հարսնաւէր. հարսնածու. եւ Որ լինի առաջնորդ ի ճաշ հարսանեաց.
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
cf. Չորեքդիմի.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. (Շ. բարձր.։)
four-faced.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. (այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. Շ. բարձր.։)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
Իսահակ՝ առաջին էր յաբրահամէ. եւ երկրորդ՝ եսաւ. երրորդ՝ հռագուէլ. չորրորդ՝ զարէ. եւ զյոբաբ հինգերորդ թուեաց. (Իսիւք.։)