act of breathing, respiration, animation, vitality;
sensuality.
Շնչաւորն գոլ՝ ըստ ամենայն առման. շնչաւորիլն. կենդանութիւն, եւ մարմնասիրութիւն. անբանութիւն.
wind-pipe, trachea, throttle;
lung.
Կրկին գոլով սորա՝ զմինն ըստ շնչափողիցն ի թոքն հասոյց, եւ զմիւսն առ շնչափողօքն յորովայնն. (Պղատ. տիմ.։)
cavillous, captious, sophistical.
Մեծ անիրաւանք գոլ շնչորսականս այս ձեռնարկանք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
vapour, exhalation;
breath;
cf. Ընդունարան.
ἁτμός, -μή, -μίς vapor, halitus, exhalatio. (լծ. սիք. յն. փսիքի՛ ). որ եւ ՇՈԳՈԼԻ, ԳՈԼՈՐՇԻ. Խոնաւ հիւթ իբր ոգի կամ սիւք ամենայն իրաց՝ ջերմութեամբ հրոյ եւ արեւու եւ շնչոյ վերացեալ յօդս եւ ցնդեալ. որ լինի նիւթ ամպոց. գոլոշտիք.
breath, puff;
wind, breeze;
respiration;
spirit, soul, life;
"միով շնչով, unanimously, with one accord;
— կլանել, առնուլ, to breathe, to take breath, to recover one's breath, to respire, cf. Ոգի առնուլ;
to repose, to rest, to take a little breath or respite;
— առնուլ լիաբերան, to breathe freely;
to draw a long breath;
հատանիլ շնչոյ, to lose breath;
ի վախճանին հասանել, to be near to one's last breath;
ի մի — կլանել, to swallow in one gulp, at a draught;
ամենայն — կենդանի, all that has life;
every living soul;
ց— վախճանին, to one's last gasp;
մինչեւ ի վերջին —ն, to the last moment;
ի յետին —ն հասեալ է, he is at his last breath, in the pangs of death;
ցյետին — կենաց իմոց, to the last moment of my life;
— վախճանին չեւ էր հասեալ, he had not yet yielded his last breath;
ընդ վախճանել շնչոյն, while expiring;
ի — հողմոյ գեղածփեալ, at the mercy of the winds;
cf. Ընդ աղօտ;
cf. Ժահահոտ."
ասացաք զճշմարիտն եւ զկատարեալ շունչն՝ զմարդկայինն գոլ. եւ եթէ այլ ինչ է՝ որ ունի կենաց օրինակ, պիտակաբար իմն վարելով սովորութեամբ շնչաւոր ասեմք. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Դիւրագայթ.
Մարդկայինս բնութիւն դիւրամէտ եւ շուտասաղապ, երագասխալ եւ հեշտապատիր գոլով. (Խոսր.։)
cf. Արագութիւն.
ՇՈՒՏՈՒԹԻՒՆ որ գրի եւ ՇՈՅՏՈՒԹԻՒՆ. Վրք. հց. ձ։ Շոյտ գոլն. փութաջան ծառայութիւն. արագութիւն.
anileness, anility, old age of woman.
γῆρας senectus, senium. Պառաւն գոլ. պառաւիլն.
meeting;
cf. Պատահ;
destiny;
պատահմամբ, ըստ պատահման, accidentally, fortuitously, casually, incidentally, by chance;
պատահմունք ի դէպ ելանէին նմա, chance, good fortune aided him;
անցեալ էր —, it was no longer time.
Պատահումն է՝ որ լինի եւ բացալինի՝ առանց ենթակային ապականութեան։ Քնելն՝ անջատական պատահումն է. իսկ սեաւն գոլ՝ անանջատաբար ագռաւու եւ եթովպացւոյ՝ պատահեաց։ Սեռն նախկին է քան ըզտեսակսըն. իսկ պատահմունքն քան զտեսակսըն յետոյ։ Պատահմունք ի վերայ անհատիցն նախապետաբար ենթակային. եւ այլն. (Պորփ.։)
the giving or receiving in hostage;
cf. Պատանդ.
ὄμηρον, ὀμηρεία . Պատանդ գոլն. գրաւումն. պատանդ.
rapacity.
Պատառող՝ գիշատողն գոլ.
cf. Պատար.
Պատարուն գոլով ծայրագունիւ իմաստութեամբ. (Շ. հրեշտ.։)
convenience, fitness, decency;
opportunity, seasonableness, fitness of time, of circumstances;
chance;
չկորուսանել զ—, not to lose the opportunity;
յօգուտ ի կիր արկանել զ—, to profit by the occasion, to avail oneself of the opportunity;
կորուսանել զ—, not to seize the opportunity, to let the occasion pass, to let slip the opportunity.
ἑπιτηδείοτης aptitudo, capavitas, opportunitas, expeditum esse. եւ այլն. Պատեհ գոլն. պատշաճողութիւն. արժանաւորութիւն. եւ Դիպուած. եւ Դէպք՝ մանաւանդ աջողակք. յարմարութիւն
Նուիրագործութեանց առ ի յընդունելութիւն պատեհութիւն ... զօրէն հրոյ նմա զմիաւորեալսն՝ ըստ իւրեանց առ աստուածանալն պատեհութեան։ ... Ըստ իւրաքանչիւր պատեհութիւն։ Ըստ աստուածընկալ պատեհութեան հուպ գոլոյն. (Դիոն.։)
fond of war, delighting in war, warrior, belligerent, warlike.
Աշոտ քաջասիրտ եւ պատերազմասէր գոլով։ Այր հզօր եւ պատերազմասէր. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ։)
penality.
Իբր Պատժապարտութիւն. արժանաւորն գոլ պատժոյ.
culpability;
condemnation.
Պատժապարտն գոլ. յանցաւորութիւն. դատապարտութիւն.
atrocious, delighting to torment.
Դիոնեսիոս (բռնաւորն՝) խստագոյն գոլով եւ պատժասէր. (Նոննոս.։)
conformity, resemblance likeness.
Պատկերակիցն գոլ. կերպարանկցութիւն.
accomplice in the cause.
συναίτιος . Գործակից ի պատճառ գոլն.
Ոչ պատճառակիցք, այլ պատճառք գոլ. (Պղատ. տիմ.։)
to render convenient, to make fit, to adapt, to adjust, to suit, to apply;
to proportion;
to appropriate.
Ի սուրբ կոյսն մարիամ գոլով (այսինքն գալով) բանին՝ ընդ նմին ի ներքս եկն եւ հոգին, եւ բանն հոգւովն ստեղծ եւ պատշաճեցոյց ինքեան մարմին. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
cf. Պատշաճեմ.
Ի սուրբ կոյսն մարիամ գոլով (այսինքն գալով) բանին՝ ընդ նմին ի ներքս եկն եւ հոգին, եւ բանն հոգւովն ստեղծ եւ պատշաճեցոյց ինքեան մարմին. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)
honouring, bearing respect;
honorary.
Զսրբոցն միմեանց պատուադիր լինել՝ բարւոք գոլ եւ գովելի յոյժ՝ քարոզելով. (Սարկ. պատկ.։)
most honourable;
most precious.
Զայսպէս կեալն, եւ ոչ զգոլն միայն մարդկան՝ պատուականագոյն վարկանելով. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Հոգւոյ զմարմին պատուականագոյն ասէ գոլ բանս այս՝ ստելով. զի ոչինչ է երկրածին՝ երկնայնոյն պատուականագոյն. (անդ. ՟Է։)
high value, elevated price;
excellence, pre-eminence, rarity;
nobleness.
τιμιότης honorabilitas, pretiositas. Պատուականն գոլ. լաւութիւն պիտուականութիւն, աղեկութիւն.
equal in honour or rank.
Հաւատոց մասն ... պատուակից գոլով սիրոյ եւ յուսոյ. (Նար. ՟Ծ։)
parity of rank;
participation in the same honour or glory.
ὀμοτιμία honoris aequalitas, par dignitas. Պատուակիցն գոլ՝ ըստ ամենայն առման.
dignity, nobility;
honour, respect.
պատուաւորն գոլ. իշխանութիւն. մեծութիւն.
cf. Պատուհասագոյն.
Եւ է գործ բարկացողին՝ գոլն տանջանական եւ պատուհասական։ Է առաքինութեան յատուկ՝ ոչ տանջանական գոլն եւ ոչ պատուհասական, այլ հանդարտ եւ հեշտական եւ ներողական. (Արիստ. առաք.։)
punisher, avenger.
Յաղագս պատուհասչաց։ Պատուհասիչ ոմն։ Զպատուհասիչս ոմանս։ պարտ է ամենայն պատուհասչաց՝ սքանչելիս ըստ ամենայն առաքինութենե գոլ. (Պղատ. օրին. ՟Ծ՟Դ։)
promptly, readily, eagerly, with great alacrity.
ἐτοίμως parate, expedite, prompte. Պատրաստ գոլով. անյապաղ. յոժարութեամբ.
preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.
ἐτοιμασία, παρασκευή (որ եւ ուրբաթ) κατασκευή, ἁποσκευή praeparatio. promptitudo παράθεσις appositio ὐπόστασις subsistentia σκεῖος vas, apparatus եւ այլն. Պատրաստ գոլն. յօժարութիւն.
patriarchate, patriarchship, patriarchy.
πατριαρχία patriarchatus. պատրիարգն գոլ, եւ իշխանութիւն պատրիարի. հայրապետութիւն.
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
Զոր (զդափնի) առեալ ապողոնի՝ նուաւ առնթեր եռոտանւոյն պար եկեալ լինի։ Որպէս ի սարդենի մահակէ պար գոլով (յն. գալով) երգէին զհոմերական քերթուածսն։ Պար գալով Ապողոնի, ՟Եւն. (Նոննսո։ Մագ. ՟Ծ՟Ա։ Եւ Երզն քեր։)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
Ամենայն պարաբարձիցելոց այլոցն՝ որք միանգամ պատահարկ են, պարաբարձցի ի մարդոյն տէրն սմա գոլ. սապէս եւ հաւուն պարաբարձցի թեւաւորն գոլ. (Արիստ. առինչ. ՟Ղ։)
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
Չնաշխարհիկ գոլով աճմամբ մարդկութեան, պարագայց լրութեամբ թիւ երեսնամեայ. (Շ. տաղ.։)
turn, revolution, period.
Դու գոլով իսկ արհեստականագոյն քան զդեդաղոս՝ շրջանակի պարագյութիւն տալով սոցա. (Պղատ. եւթիփռոն.։)
comprehensive;
— հոլով, circumlative case.
Արիութեանց պարառական, նախնեաց քաջացըն գոլ նման. (Շ. առ ապիրատ.։) (Իսկ ըստ արդի քերականաց՝ Պարառական հոլով ասի, որպէս նշանակիչ շուրջ գոլոյ զիւիք)։
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
Զբոլորն՝ մասն՝ միակի գիծ ուղղակի զբոլորն պարառէ զուղղանկիւնեացն։ Անպարտական գոլով, եւ ի բոլորեցունց պարառեալ խորհրդով։ Յառասանիցն պարառելոց իւրաքանչիւր ոք խզտեալ զօրէն սղոցի։ Մակացութիւն զբոլորն պարառէ զենթակայ եւ զարհեստ։ Մակացութիւն վազ ուրեմն պարառեաց զբոլորն տրամախոհութիւն. (Մագ. ՟Գ. ՟Ծ՟Բ. ՟Ի՟Զ. ՟Հ։)
Բանաւոր (այսինքն բանավար) ասեն զմարդ ըստ առաջնում եօթներեկնի (ամաց), յորժամ ահա բաւական է մեկնիչ գոլ սովորականաց անուանց եւ բայից, որք զբանականաց ունակութիւնն պարառեցին. (Փիլ. այլաբ.) (գրեալ էր՝ պարարեցին)։
fat;
corpulence, stoutness;
manure;
sap;
oiliness;
produce, abundance, riches.
λίπασμα, πιότης, τὸ πίον pinguedo πάχος crassitudo στέαρ adeps. Պարարտ գոլն. եւ իրք պարարտք. գիրութիւն.
cf. Տուգան;
damage, loss, disadvantage, prejudice, injury, wrong;
տուժիւք անձին, at one's expense;
փոխարինել տուժիցն, to indemnify, to recompense.
Մահ գոլ (ասէին) զտոյժս երկրպագուացն քրիստոսի. (Բրս. գորդ.։)
cf. Տուկատ.
Կապելով ի գնդակ որթոյն. քանզի այս ուղէշ տուկատ գոլով եւ նուրբ, սակայն պիրկ եւ անխզելի. (Տօնակ.։)
sour, rough, sharp, acerb, hard, tart, astringent, acrid, pungent;
— գինի, racy or brisk wine.
Այնոքիկ խոշորագոյն գոլով՝ տըտիպ անուանին. (Պղատ. տիմ.։)
Որ առ լեզուովն են տտիպ տեսակաւն. եւ որչափ ջերմացուցիչքն են՝ կծուք կոչեցան, եղբարք գոլով. (անդ։)
sour taste, acidity, acrity, pungency, acerbity, harshness.
Տտիպն գոլ. թթուութիւն իմն անախորժ՝ զսպիչ կամ կծկիչ լեզուի, ո՛չ թթու կամ կծու, այլ կսկծեցուցիչ. որպէս ի տհաս միրգս եւ ի կեղեւս։ (Բժշկարան.։)
to dispose.
Յորոյ հիման մեք հաստատեալ, անշարժապէս գոլ տրամադրեալ։ Զյիշատակն աստուծոյ ի միտս մեր տրամադրեսցուք. (Երզն. մտթ. (իբրու հաստատել)։)
dispositio;
class of verbs.
Մի տեսակ որակութեան՝ ունակութիւն եւ տրամադրութիւն ասասցին. եւ տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն գոլ։ Տրամադրութիւնք ասին, որք են դիւրաշարժ եւ արագափոփոխք. հի՛կէն, ջերմութիւն եւ ցրտութիւն, հիւանդութիւն եւ առողջութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)
inexperience.
ἁπειρία imperitia. Տրմուղ եւ անփորձն գոլ. անվարժութիւն.
cf. Տրոհումն.
Կա՛մ ի մինն ասելով՝ խառնակութիւն գոլ դիմացն, եւ կամ յերիցն տրոհումն՝ ուրոյնութիւն ել կամացն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
division;
abduction;
diaeresis;
sorting, choice.
Կա՛մ ի մինն ասելով՝ խառնակութիւն գոլ դիմացն, եւ կամ յերիցն տրոհումն՝ ուրոյնութիւն ել կամացն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
sadly, sorrowfully.
Տրտմութեամբ. տրտում գոլով, տրտմելով, եւ Տրտմական.
fond of sadness, melancholy, pensive.
Զտրտմասէրն եւ զողբասէր խելապատկին, որ ի տրտմութենէ գոլոշրիքն են, լնուցուն. (Բրս. գոհ.։)