clearness, pureness, cleanness;
limpidity;
purity, candour, sincerity, ingenuousness.
καθαριότης, εἱλικρίνεια mundities, puritas, nitor, sinceritas, simplicitas, distinctio. Յստակն գոլ. մաքրութիւն. սրբութիւն. զտութիւն. պարզութիւն. պայծառութիւն.
connexion, harmony.
Դինարքոս յօդումն կոչեաց զանձն (այսինքն զհոգի)։ Յօդումն ասէր գոլ զանձն, ասելով՝ թէ նման է յօդման աղեաց, իսկ մարմին՝ քնարի։ Յօդմամբ իմն յառաջ գայ իրն. (Նիւս. բն.։)
liberal, generous, open-handed.
Ազատականութեան է յօժարատրականն գոլ յիրս գովելիս, եւ առատանալն ի ծախս պատշաճաւորս. (Արիստ. առաք.։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
Դաս ունի այբն նախկին գոլոյ, եւ ըստ նմանէքն եւ տեսակ զատելոյ յայլս զատուցեալ. (Մագ. քեր.։)
to be from the beginning;
to be pre-established;
predestined.
προεξίσταμαι ante sum, praeexisto. Նախուստ բնաւորիլ. ի բնէ գոլ, գտանիլ, ի սկզբանէ հաստատիլ. նախակարգիլ.
Որով (այսինքն յորում) ամենայն ճառ ամենայն գիտութեան գերագոյ անճառութեամբ նախաբնաւորեցաւ։ Ամենայն ազնիւ միատեսակապէս ըստ պատճառացն նախաբնաւորեցաւ ի յազնուէն յայնմանէ գոլ. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Նախագոյակ.
Աստուած նախագո՛յ է, եւ գոլն ամենեցունց ի նմանէ է. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Կանխագուշակ.
Կարապետ գոլով, եւ նախագուշակ գալստեան որդւոյն աստուծոյ։ Նախագուշակ հոգւով քո ասացեր ի ձեռն մարագրէին։ Ըստ նախագուշակ տեսողին։ Սաղմոսքս մի ըստ միոջէ խորհրդոյս զօրութեան են նախագուշակ. (Շար.։ Մաշտ.։ Յհ. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։)
first order or rank, preference, precedence, pre-eminence;
proposition, premises.
πρόταξις, πρότασις praepositio, praelatio եւ πρόθεσις propositio. Վերագոյնն գոլ ըստ տեղւոյ կամ ըստ պատուոյ.
antedate.
Ծանիցէ զնախաթիւ մասունս արկածիդ վերագրելոց։ Եւ ասի լոյս՝ իբր զնախաթիւ գոլ ստեղծուածոց. (Նար. ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)
known before;
prescient, knowing beforehand.
Սակս նախածան ինչ գոլոյ, կամ ըստ մերձաւոր ազգականութեան. (Նանայ.։)
created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.
Որպէս եսաւըն նախածին, բայց ըստ հոգւոյ գոլով վերջին. (Յիսուս որդի.։)
Ծնունդ գոլով նախածնին, եւ բնաւորապէս նորին ախտից հետեւեալ. (Սկեւռ. աղ.։)
primary instruction.
Պղատոն զուսմնականն ոչ կարծէ մասն գոլ իմաստասիրութեան, այլ՝ նախակրթութիւն ինչ, որպէս եւ քերթողականն. (Սահմ. ՟Ա։)
predisposition.
Ե՛ւ զկամակորն ի նախայօժարութենէ գործողին սովոր ես թողուլ, ի վեր քան զբան գոլով մարդարսէր. (Սարկ. աղ.։)
dying with envy, full of envy, envious, jealous;
— առնել, to move to envy, to provoke to jealousy, cf. Նախանձեցուցանեմ.
Նախանձաբեկ գոլով նոցին՝ առ փրկութեան հեթանոսին. (Յիսուս որդի.։)
zeal, emulation, rivalry;
enviousness, jealousy;
վատ —, paltry jealousy.
ζήλωσις, ζηλοτυπία zelotypia, aemulatio. Նախանձայոյզն գոլ. նախանձակոծութիւն. նախանձ բարի՝ կամ խիթալի կամ չար.
emulating, vying;
jealous, rival, emulous, full of emulation;
with emulation, wying with each other;
— ջանք, emulation, rivalry;
— կիրք, jealousy;
— լինել, գալ, to emulate, to vie with.
ἁντίζηλος aemulus, zelotypus. իտ. geloso. եւ ընդ բայի. ζηλοτύπως ἕχω per aemulationem facio, invideo. Ունօղ զնախանձ ընդդէմ այլոց. Նախանձայոյզ դէմ ընդդէմ. նախանձակից գոլով՝ դիմամարտութեամբ ընդ այլում.
worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.
Գիրք ելիցս նախապատիւ գոլ ասի առ հրէայսն քան զամենայն գիրս. (Նախ. ել.։)
cf. Նահապետ.
Մարդիկ գոլով մեր, եւ ի սկզբան ստեղծմանն մերոյ նախապետին կերպարանաւն գեղազանեալք. (Վրթ. քերթ.։)
predestination.
Յարացոյցս (կամ տեսակս) ասեմք գոլ, զորս ի յաստուած էացուցիչս եւ միեղէնս նախագոյացեալ սահման էիցս, զոր աստուածաբանութիւն նախասահմանութիւնս կոչէ. (Դիոն. ածայ.։)
Պօղոս սամոստացի խոստովանի (զբանն աստուած կամ զՔրիստոս) նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով (որպէս զայլ մարդիկս անգոյս), իսկ էութեամբ ի նազարեթէ ցուցեալ (այս ինքն ի կուսէ սկիզբն առեալ). այսպիսի է նորա ամբարշտութիւն. (Աթ. ՟Դ։)
created first.
Վասն գոլոյն ի նախաստեղծեալսն բնաւորականաց կրից. (Խոսրովիկ.։)
first martyrdom.
Նախավկայ գոլն.
foreknowledge, prescience.
ՆԱԽԱՏԵՂԵԱԿՈՒԹԻՒՆ լաւ եւս՝ ՆԱԽԱՏԵՂԵԿՈՒԹԻՒՆ. Յառաջագոյն տեղեակ եւ գիտակ գոլն. վաղագոյն հմտութիւն.
first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.
Նախնի բանն ճշմարիտ գոլով, իբրու՝ հաւասարութիւն զսիրելութիւն գործէ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
command, steering, working, piloting a vessel.
Ի ձեռն վարչութեան յիսնապետութեամբ եւ նաւապետութիւն պէսպէս գոլոգ մարդկան. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
profession of a sailor;
seamanship;
steering of a ship;
piloting;
navigation.
որ եւ ՆԱՒԱՍՏԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Նաւաստելն. նաւաստի գոլն. արհեստ նաւարկութեան. հմտութիւն նաւավարութեան. նաւապետութիւն. ղեկավարութիւն.
security, safety, surety, certitude;
quiet, tranquillity.
ՅԱՊԱՀՈՎՈՒԹԻՒՆ. ՅԱՊԱՀՈՎՈՒՄՆ. ἁσφάλεια securitas λῆξις cessatio. Ապահովն գոլ. ապահովանալն. անքոյթութիւն. խաղաղութիւն.
pre-existence.
ἁρχαιότης antiquitas. Յառաջնմէ գոլն. նախագոյութիւն. նախնութիւն.
advancement, progress, improvement, amelioration.
προκοπή profectus, progressus τὸ πρόσον, πρόαν, ἑπίδοσις incrementum. Յառաջադէմն գոլ. զարգացումն. յառաջատութիւն. աճումն. առաւելութիւն.
production, creation.
Ամենայն ինչ ի նա հաստատեցաւ. եւ գոլս այս՝ բոլորիցս յառաջածութիւն եւ գոյացութիւն. այսինքն գոյացուցիչ. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Յառաջասացեալ.
Հեռանալ յառաջասացեալ հայհոյութենէ։ Խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
predicted, foretold, prophesied.
Հեռանալ յառաջասացեալ հայհոյութենէ։ Խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
Ոչ նոցունց սպասաւորութեան կարօտ գոլով՝ արար զայն, այլ զի յառաջատեցին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.
ՅԱՌԱՋԱՏՈՒԹԻՒՆ ՅԱՌԱՋԱՏՈՒՄՆ, տման. ՅԱՌԱՋԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. προκοπή (որ է յառաջահատութիւն). processus, progressus, profectus, incrementum. Յառաջատելն. յառաջատու գոլն. յառաջադիմութիւն. զարգացումն. յառաջխաղացութիւն.
prescience.
Զյառաջգիտութեանն ոչ ըստ բնութեան ի նմա (յԱդամ) ասեմ գոլ նախատեսութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
Երկնից եւ երկրի Տէր գոլով՝ ասեմք մեզ յատուկ, առաւել գութ այնու ձգել. (Ներս. մոկ.։)
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
Միշտն յարագոլ ընդունողացն. (Պորփ.։)
Վասն յար գոլոյն ողջախոհացուցիչն բանի։ Հանապազորդ ամենայն ուրեք յա՛ր էր (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Յա՛ր ելում ժամանակիս (այսինքն ի ներկայիս). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to be near or present, to assist.
Միշտն յարագոլ ընդունողացն. (Պորփ.։)
Վասն յար գոլոյն ողջախոհացուցիչն բանի։ Հանապազորդ ամենայն ուրեք յա՛ր էր (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Յա՛ր ելում ժամանակիս (այսինքն ի ներկայիս). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
Անցեալն ունի զանազանակս չորս, յարաձգական, յարակայ, գերակատար, անորիշ. որոց բաղազանութիւնք են երեք. ներկային ընդ յարաձգին (զոր օրինակ գործեալ եմ), յարակային ընդ գերակատարին (զոր օրինակ գործեալ էի), անորոշին ընդ ապառնոյն (գործելոց գոլ)։ Յարակայի եզական, էկոփէի, եւ այլն. (այսինքն կոփեալ էր իմ, եւ այլն). (Թր. քեր.։)
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
Հանդէպ ասացելոցն բազմամասնագոյն ջրոցս յարակայեալ գոլով Պոնտոս. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Մշտնջենաւորութիւն.
Անփոխական յարակայութիւնք եւ սերտութիւնք։ Ի նմանէ եւ զկեալն եւ զգոլն եւ զյարակայութիւնն ունի. (եւ այլն. Դիոն. ածայ.։)
denomination;
affinity or resemblance of words, paronomasia.
ՅԱՐԱՆՈՒԱՆՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐԱՆՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. παρωνυμία denominatio παρώνυμον եւ συνώνυμον denominativum եւ univocum. Յարանունն գոլ. յարանուանելն, իլն. յորջորջումն. եւ Համանունութիւն.
cf. Յարառոցեմ.
Որք այլ տեսակ առնեն, եւ որք ներում զինչ էին գոլ յարառոցին. (Պորփ.։)
to assume together;
to employ, to make use of continually.
Որք այլ տեսակ առնեն, եւ որք ներում զինչ էին գոլ յարառոցին. (Պորփ.։)
example, model;
idea, design;
prototype;
paradigm.
Յաղագս յարացուցից։ Յարացոյց ասեմք գոլ, զոր աստուածաբանութիւնն (Սուրբ Գիրն) նախասահմանութիւնս կոչէ, եւ աստուածային եւ բարի կամս՝ էիցս որոշողականս եւ արարողականս. (Դիոն. ածայ.։)
resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ասի անսովոր առմամբ՝ եւ Յար գոլն. եւ Յարիլն, եւ Յարումն. յարակցութիւն. զօդ. յարմարութիւն. եւ Յարատեւութիւն. յարամնայութիւն.
to raise, to raise up, to cause to appear;
to erect, to set upright;
to awake, to wake up, to arouse;
to revive, to resuscitate, to bring to life again;
to stir up, to excite, to suscitate, to cause to revolt, to agitate, to move, to provoke;
to raise, to build, to elevate, to erect, to set up, to construct;
— զաւակ, to give sons or posterity;
զօր —, to raise troops, to make levies of soldiers;
— հողմ ի ծովու, to cause a wind to blow on the sea;
— վրէժխնդրութիւն, to take revenge or vengeance;
— բանս, to circulate false reports;
— զամբաստանութիւն, to accuse, to charge;
cf. Թշնամի.
Մի թէ մեռելո՞ց առնիցես սքանչելիս, կամ բժի՞շկք յարուցանիցեն։ Ես յարուցից զնա յաւուրն յետնում։ Զղազար կոչեաց եւեթ ի գերեզմանէն, եւ յարոյց զնա ի մեռելոց, եւ այլն։ Զիա՞րդ կարէ ասեն նման գոլ յարուցեալն ի մեռելոց՝ յարուցողին զնա ... Լուծէ՛ք զտաճարս զայս, եւ յերիս աւուրս յարուցից զսա. արդ յա՛յտ է որոց զգուշանանն, եթէ մարմնոյն յարուցելոյ՝ որդի ասի յարուցեալ ի մեռելոց. (Աթ. ՟Ա։)
addition, increase, overplus, surplus, accession, augmentation;
rest, residue;
— գրոց, մատենից, addition, supplement, appendix;
— չարեաց, redundant malice;
—ք որովայնի, excrement;
թափել զ—ս որովայնի, to ease oneself, to go to stool.
Որ նախ փոքր գոլով, եւ յաւելուած շնորհիւ գոյր (գայր) ի մեծութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
to add, to increase, to augment;
to join, to adjoin, to insert, to interpolate, to apply, to supply;
to reckon, to add up;
— խօսել, to repeat, to say again, to reply, to rejoin;
— ի զօրութիւն, to redouble one's strength;
— ոյժ ումեք, to sustain another's efforts;
— զինչս իւր, to increase one's wealth;
աւուրս յաւուրս —, to lengthen life;
— զվարձս ծառայի, to raise the wages of a domestic;
յաւել յիս զօրութիւն, it gave me new strength;
եւ յաւել ծնանել, and then brought forth;
ոչ եւս յաւելից անիծանել, will never curse again;
մի եւս յաւելուցուք տեսանել զերեսս իմ, see my face no more.
Ծով ասեն զուգեալ կայ՝ յաւելլոյ գետոց եւ ուխից, եւ ի պակասելոյ գոլորշոյն. (Շիր.։)
to augment, to be multiplied, to grow, to increase, to be enlarged;
to adhere to, to go over to, to add, to join, to incorporate;
մեռաւ եւ յաւելաւ յազգ իւր, he died and was gathered to his fathers;
cf. Հայր.
Ծով ասեն զուգեալ կայ՝ յաւելլոյ գետոց եւ ուխից, եւ ի պակասելոյ գոլորշոյն. (Շիր.։)
eternity;
perpetuity;
age;
life;
world;
—, —ս, always, perpetually, eternally;
—ենից, ի —ենից, ab eterno, from all eternity, since the world is world;
ի —ենից ոք ոչ լուաւ, such a thing was never heard of since the world began;
—ս —ենից, for ever and ever, to all ages, ever world without end, everlastingly, eternally;
հանդերձեալ —, future life;
— աշխարհի, duration of the world.
αἱών aevum, saeculum, aeternitas . Յաւէտ գոլն. մշտատեւութիւն. մշտնջենաւորութիւն՝ անսկիզբն եւ անվախճան, կամ սկսեալ անկատարած. եւ Երկար ժամանակ. դար մի հարիւր ամաց. կեանք, աշխարհ. (լծ. արաբ. էպէտէլ ապատ. յն. էօ՛ն, այի՛ օ՛ն. լտ. է՛վում, էդէ՛ռնում, սէ՛գուլում. եբր. այօլամ, էօլամ, լիյօլամ թ. ).
Պիտոյ է ե՛ւ զժամանակի ե՛ւ զյաւիտենի բնութիւն տեսանել. ի յէէն՝ յաւիտեան (ասի, ըստ յն. լեզուի)։ Յաւիտեան ի միշտ գոլոյն ասի. (Դիոն.։ եւ Մաքս.։)