beryl;
crystal.
· Calfa
Ակն նորա իբրեւ զակն բիւրեղ. հեբրայեցի, իբրեւ զտեսիլ մարգարիտ. (Եփր. ել.։)
nest;
niche;
dwelling, lodging;
—ս դնել՝ կառուցանել, to nestle, to make one's nest;
հանել ի բունոյ, to take out of the nest.
· Calfa
Նախ բանջար կոչի բոյսն, ապա դալարի, ապա խոտ. ապա յազգին յորջորջի կոչումն՝ ցորեան կամ գարի։ Արմատ տայ ի վայր, եւ բոյս ի վեր. (Վրդն. ծն.։)
aromatics, perfume, fragrance;
drugs, groceries.
· Calfa
Լինի ի ճենաց աշխարհին՝ գարիճենիկ ... բուիճենիկ, եւ կասիմոն. (Խոր. աշխարհ. (տպ. բունիճենիկ)։)
cf. Բանդագուշիմ.
· Calfa
ԳԱԳԱՇԻՄ ληρέω deliro, nugor գրի եւ ԳԱՐԳԱՇԻԼ. Ցնորիլ. բանդագուշել. աղճատիլ. կակազել իբր զառամեալ. խանգարիլ ուշոյ. պիհուտէ սէօյլէմէք, հէրզէ եէմէք.
of barley, that is made of barley.
· Calfa
κρίθινος Hordaceus Որոյ նիւթն է գարի. գարիէ. արփատան, կէվի, կէվին.
orgeat, beer;
հանել, յօրինել զ—, to brew, to make beer.
· Calfa
ԳԱՐԵՋՈՒՐ կամ ԳԱՐԷՋՈՒՐ. Ջուր գարւոյ. գարիի ջուր. արփա սույու, կէվապ.
slit, rent, stain, mark
· Calfa
Իբրեւ զմարգարիտս պատուականս, որ ոչ ունի գեզութիւն բաժանման իւրոյ ճաճանչաւոր լուսոյն. (Ագաթ.։)
cf. Գեզ.
· Calfa
Իբրեւ զմարգարիտս պատուականս, որ ոչ ունի գեզութիւն բաժանման իւրոյ ճաճանչաւոր լուսոյն. (Ագաթ.։)
to become handsome.
· Calfa
Ոսկին ինքն ըստ ինքեան գեղեցիկ է եւ վայելուչ. իսկ յեռեալ ընդ մարգարիտս կիտուածս արծաթոյ՝ եւ՛ս գեղեցկանայ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
having two points or fingers, forked;
cf. Երկժանի;
երկմտանի երաժշտաց, cf. Ձայնգիւտ.
· Calfa
Արարեալ փայտատ երկմատենի, եւ այնու խարխարեալ յուզեն զթանձրահող հովտացն, սերմանելով ի նա ցորեան եւ գարի. (Եղիշ. երէց.։)
cf. Երկմատենի.
· Calfa
Արարեալ փայտատ երկմատենի, եւ այնու խարխարեալ յուզեն զթանձրահող հովտացն, սերմանելով ի նա ցորեան եւ գարի. (Եղիշ. երէց.։)
and;
also, likewise;
-..., -..., both..., and;
— ոչ, neither, no, nor;
ոչ մին եւ ոչ միւսն, neither;
neither one nor the other;
— երիտասարդք — ծերք, both young and old;
— այլն, et caetera, and so on;
— այն զի, — այս զի, the more so;
— արդ, now, then;
—եթ, only, solely;
conj. adv. — եւս, also, more, over, still, moreover, likewise;
— զի, — քանզի, since, because.
· Calfa
adj. s. septenary;
week.
· Calfa
Ասեն՝ թէ տարով մի յառաջ լուսինն բոլորի եւ մնայ նախ քան զքրիստոսի գալն. եւ խանգարի տոմարն, վերադիրն երեսուն լինի, եւ եօթներրեակն եօթն. (Վրդն. սղ.։)
cf. Գաղտակուր.
· Calfa
Ընկալարուք ի գաղտակրայ մարգարիտս պատուականս. (կամ զմարգարիտս գեղեցիկ) (Սարգ. յուդ.) գ. եւ յիշատ. ի համառօտն։
to confound, to confuse, to perplex;
to make noise, to alarm, to rouse up.
· Calfa
Թէ ի խնդրալոյն ժամն լաս, ժխորես սիրոյ եղբօրն. կա՛մ ընթերցի՛ր, ժխտես, եւ կամ իմա, յաղաչես, եւ խանգարիչ լինիս։ (Լմբ. ժղ.)
self-produced, natural;
that produces naturally.
· Calfa
լինի ի նմա բամբակ անբաւ, եւ գարի ինքնաբոյս. (Խոր. աշխարհ.։)
that has a headache;
dizzy, giddy;
whose hrains are disordered, mad;
— թմբրութիւն, dizziness.
· Calfa
Խանգարեալ գլխով. (եւ Խանգարիչ գլխոյ.)
precious stone, gem, diamond;
a precious thing;
**** —, false stone, paste;
****** -**, facet.
· Calfa
Կայծ եւ կանաչ յասպիս գաւհարի։ Գաւհար մեծագին, մարգարիտ անդին. (Գանձ.։)
cap, bonnet;
calix, flower-cup;
inventor, author;
— լինել, to invent;
—աւ, exactly, surely, precisely.
· Calfa
Առակեցաւ նա ի գանձ եւ ի մարգարիտ, եւ մեք գտակք նորա ըստ կամաց արարչին մերոյ զուարճանամք ի նա. (Եփր. համաբ.։)
drachm;
coin, money;
penny;
—ովք վճարել, to pay ready cash — հատանել, հարկանել, կոփել, գրել զ—, to coin, to make money.
· Calfa
Դրամն վեց դանգ է, եւ դանգն՝ ժբ գարի. (Անան. չափ եւ կշռ.։)
ruinous, corruptive, destructive, noxious.
· Calfa
Որ ինչ եղծումն գործէ. վնասակար. աւերիչ. խանգարիչ. ապականիչ.
triple, of three strings (of pearls).
· Calfa
Զկրտսեր մարգարիտն երեքտակեան (կամ երեքտակէն) վարսակալ ածել. (Խոր. ՟Բ. 7։ յորմէ եւ Ասողիկ. ՟Ա. 6. ունի Երեքտակեան։)
cf. Երեքտակեան.
· Calfa
Զկրտսեր մարգարիտն երեքտակեան (կամ երեքտակէն) վարսակալ ածել. (Խոր. ՟Բ. 7։ յորմէ եւ Ասողիկ. ՟Ա. 6. ունի Երեքտակեան։)
to go, to march, to repair, to follow a road;
— առ հարս՝ զճանապարհ ամենայն երկրի, to sleep with one's fathers, to die;
— զիւրովին, to kill ones self;
— զիւիք, to give ones self up to, to apply ones self;
— զջրոյ, to go to fetch water;
to make water;
— հետի or հետիտս, to go on foot, to walk;
— հետի յօչ կամս, նեղութեամբ or դժուարաւ, to trudge along;
— հեծեալ ի ձի, to go on horseback, to ride;
— կառօք, to go or ride in a carriage;
— սուրհանդակաւ, to travel post;
— չոգեմուղ կառօք, երկաթուղեաւ, to go or travel by rail;
— (ելանել) ի կարիս որովայնի, to go to the water-closet, to stool, to the privy;
երթայ (դիմէ) ի կոտուստ իւր, he hastens to his ruin;
այս ճանապարհ երթայ ի ..., this road leads to ...;
զհետ, զկնի —, to follow;
փախստեայ —, to flee, to take to flight;
յագարի —, to be sacked or plundered;
ի գլուխ —, to finish, to come to an end;
յերդումն —, to swear, to take oath;
զուլամբ — ձիոյ, to trip, to fall headlong as a horse;
երթ ի բաց, ե՛րթ յետս իմ, begone, go away, get you gone, get away, or off with you, be off;
ե՛րթ խաղաղութեամբ, part in peace! Adieu! ողջ երթ, երթ ողջամբ, adieu! God be with you! luck be with you!
· Calfa
Queen;
church;
moon.
· Calfa
Սապէս եւ թագուհեացն յառագաստին մարգարիտ (ճապաղել). (Խոր. ՟Բ. 47։)
to fade, to wither, to decay;
to be tarnished.
· Calfa
μαραίνομαι marceo, marcesco, flaccesco, contabesco, exaresco Թարշամիլ. նուաղիլ, շիջանիլ՝ եւ որպէս թէ մեռանել ծաղկանց եւ բուսոց. գունաթափ, ուժաթափ, եւ ուշաթափ լինել. խամրիլ. հաշիլ մաշիլ. ապականիլ, խանգարիլ. թոռմիլ, թօշնիլ, մարիլ.
to overturn, to cast down, to fling or throw down;
to spill;
to empty, to exhaust;
to take away, to take by force, to possess one's self of;
to cast off;
to disengage, to deliver, to release, to relieve;
թափել զատամն, to extract, to pull out, to draw a tooth;
թափել զդրունս, to unhinge the doors;
բեւեռովք զբեւեռ թափել, one nail drives out another (new things or persons make old ones forgotten);
cf. Բեւեռ;
թափել կապուտ, աւար բազում, զկապուտ սաստիկ, to make a great booty, to pillage, to sack;
թափել զոք յիմեքէ, to despoil, to deprive of;
թափել զոգի ուրուք, to harass, to hold in suspense;
թափել զքուն, to rouse one's self, to awaken;
թափել զգինի, to get sober again, to sleep off drunkenness or debauch, cf. Աթափեմ, cf. Զգաստանամ;
թափել զոք ի ձեռաց ուրուք, to save one from the hands of another, to liberate, to rescue;
թափել զբարկութիւն յումեքէ, to free from the effects of another's resentment, to pardon;
թափել ի բաց զոգի, to die, to perish;
թափել զցասումն, զոխս ի վերայ ուրուք, to vent one's anger, to wreak one's vengeance;
թափել զթոյնս յոք, to give vent to one's angry passions;
թափել զմաղձն, to discharge ones bile, to vent one's spleen;
ածել —, to add, to subjoin;
to conclude;
թափել զտունն, to remove, to change habitation, to empty a house of its furniture;
թափել զսուր իւր յոք, to draw the sword against, to brandish the sword;
թափել զբաժակ, to drink off the cup to its dregs;
to drink up;
թափել զանձն, to escape, to disengage one's self, to get rid off, to abscond, cf. Նուաստանամ;
to humiliate, to abase, to lower one's self to;
թափել զինքն ի գրաստէն, to dismount, to leap from horseback;
թափել զինչս, to spend, to dissipate, to waste, to squander;
թափել զոյժ եւ զզօրութիւն, to make great efforts, to employ all one's energy, to do any thing in the world;
to strive with all one's heart, to sharpen one's tools, to prepare one's self;
թափել ի լծոյ, to throw off the yoke;
թափել զոք ի կենաց, to deprive of life, to massacre;
թափել ի միմեանց (զարս ի կռուի), to separate the combatants;
թափել զբանն յումեքէ, to interrupt a discourse;
թափեաց նաւն զբեռն, the ship is unloaded.
· Calfa
ԹԱՓԻԼ Ի ԽԵԼԱՑ, կամ Ի ՄՏԱՑ. Խելագարիլ.
recital, discourse, narration, dialogue.
· Calfa
Ասէ (Մարգարիոս) ցկին իւր զրուցատրութեամբ՛ի բարբառ հայերէն. (Ճ. ՟Ա. եւստրատ.։)
valour, vigour.
· Calfa
Խանգարիչն Իսրայէլի տզօր եւ կնատ զօրեղութեամբն նկրտի խափանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
talkative, loquacious, garrulous, prating.
· Calfa
Լեզուագարիցն առ ի պապանծեցուցանել զաւելաբանութիւնս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
too great a freedom of speech, flippancy of tongue, the being too free with one's tongue, prate, prattle, loquacity.
· Calfa
γλωσσαλγία (իբր լեզուացաւութիւն) linguae prurigo φλυαρία nugacitas, loquacitas, verba frivola Լեզուագարիլն. զրախօսութիւն. շաղփաղփութիւն. բանդագուշանք. յիմարաբանութիւն. լեզուին տալը.
to have a glib or flippant tongue, to have the gift of the gab.
· Calfa
Լեզուագարիլ. շաղփաղփել. բարբաջել.
flax;
linen;
linen-cloth or cotton-cloth;
linen-garment;
linen.
· Calfa
Կտաւն եւ գարի։ Ասր եւ կտաւ։ Ընդ խրձամբք կտաւոյ. (Ել. ՟Թ. 31։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 53։ Առակ. ՟Լ՟Ա. 13։)
cf. Հոգեկորոյս.
· Calfa
ՈԳԵԿՈՐՈՅՍ կամ ՈԳԷԿՈՐՈՅՍ. ψυχοφθόρος corruptor vel perditor animarum. Հոգեկորոյս. կորուսիչ, կամ ըստ յն. ապականիչ՝ խանգարիչ հոգւոյ.
pea;
chick peas;
grain;
globule;
wood-worm, beetle;
— —, drop by drop;
պատիճ կամ կեղեւ ոլեռան, peascod, peashel;
նմանք են միմեանց իբր հատք ոլոռանց, they are as like as two peas.
· Calfa
Վայրենի ցորեան եւ գարի, եւ ոսպն, եւ ոլոռն, եւ կնճիթ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ցորեան եւ գարի, ոլոռն եւ ոսպն։ Ոսպն եւ ոլոռն, եւ կորեակ եւ հաճար. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 28։ Եզեկ. ՟Դ. 9։)
some, certain, some one, one;
այր —, a man;
կին — անուն մարգարիտա, a woman named Margaret;
ոմն քաղցեալ եւ ոմն արբեալ, one is dying of hunger while another is drunk;
ոմանք մեծատունք եւ ոմանք աղքատք, some are rich and others poor;
ցրուեցան ոմն յայս եւ ոմն յայն կոյս, they are scattered here and there;
զոմանս տեսի անցանել ընդ գետն, ոմանք ի լուղ, եւ ոմանք ի նաւակի, I saw several crossing the river, some swimming, others in a boat.
· Calfa
lentile;
freckles.
· Calfa
Հացն նորա էր ոսպն եւ գարի։ Ոսպն բռամբ առեալ էարկ յեփ։ Ի վերայ սակաւ ոսպան. (Վրք. հց. ՟Ե։)
vain-glory, vanity;
heterodoxy, heresy.
· Calfa
Մի՛ տգեղութիւն անմաքրութեան նորափառութեան խաւարեցուսցէ զպայծառ մարգարիտն աստուածխօսութեան. կամ է սնափառութիւն, եւ կամ այլափառութիւն ի վարդապետութեան։
to measure;
to examine, to ponder, to weigh;
to judge, to conjecture;
to reward, to return like for like;
to versify, to make verses;
չափեաց նմա վեց չափովն գարի, he gave him six measures of barley.
· Calfa
to become mad, to play the fool, to commit folly;
to rage, to be in a fury, to be mad for, to eagerly long for, to fall madly in love, to be desperately in love, to be agitated by violent transports for, to love to distraction, to dote upon;
to be wanton, lustful;
— ի կանայս, to woo, to court, to rave, to be in love to extremity.
· Calfa
ՇԱՄԲՇԻՄ կամ ՇԱՄՇԻՄ. μαίνομαι, εὑηθίζομαι insanio, furo, ineptio, stulte ago. Ցնորիլ. յիմարիլ. անմտանալ. խելագարիլ. մոլեգնիլ. կատաղիլ եւ Մոլիլ տռփանօք. խենդենալ, խելքը թռցնիլ, կատղիլ, եւ շփանալ, խեղեփնալ. տէլիրմէք, չըլտըրմագ, գուտուրմագ.
dog-headed;
doghead;
Anubis, cynocephalus;
cynocephalus, baboon, monkey;
dog's-head.
· Calfa
Էր այր մի շանագլուխ (յազգէ սկիւթացւոց), որոյ անուն էր մարգարիտ (եւ կոչեցաւ քրիստափոր). (Ճ. ՟Բ.։)
to speak correctly or properly.
· Calfa
Զդաստակերտն՝ զոր շինեաց յանուն իւր մշակ կողմնապետն արամայ, անուանէին հինք աշխարհին մաժաք, որպէս ոչ կարելով ուղղախօսել։ Կոչիւր աւագ այր. զայս ոչ կարելով ուղղախօսել յունաց եւ ասորւոց՝ կոչեցին աբգարիոս. (Խոր. ՟Բ. 13. 25։)
the inner side;
bottom;
earth;
root;
յ— բերդին, under the castle walls;
յ— լերին, at the foot of the mountain;
ընդ — տանել զոք, to drag a person along the ground;
ընդ — տանել զլերինս, to raze the mountains to the ground, to level with the earth;
բրել զ—ս այգւոյ, պատառել զ—ս որթոյ, to dig about the roots of vines.
· Calfa
Մարգարիտն ո՞չ գաղտակուրն ծնեալ, ո՞չ իբրեւ ունջ (կամ ունչ) ձեւով յառաջ եկեալ երեւի. (Եպիփ. աւետար.։)
to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.
· Calfa
plain, flat, even, level;
polished, smooth;
uniform, alike, equal;
unitedly;
evenly, plainly;
— հաւասար, on a level with, even with;
— եւ ուղիղ հասակ, fine-shaped, of a fine stature or figure;
— առնել, to level, to smooth;
to facilitate;
եղիցին առապարքն ի — ճանապարհս, the rough places shall be made smooth.
· Calfa
Ընդ ռնգունսն հոսեալ, հնչէր հարթ երկրի։ Որ եւ մկան հարթ եւ ճագարի եւ այլն. (Մագ. ՟Կ՟Թ. ՟Հ՟Բ։)
a hundred, centenary;
centuple;
by hundreds, in great numbers;
centurion.
· Calfa
Տայր պտուղ, է՛ր որ հարիւրաւոր։ Եգիտ հարիւրաւոր զգարին. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 8։ Ծն. ՟Ի՟Զ. 12։)
marriage, wedding;
wedlock;
ածել հարսնութեան, to marry, to wed, to espouse;
գնալ ումեք ի հարսնութեան, to be married.
· Calfa
Տեղայր մարգարիտ ի հարսնութեան սաթինկանն։ Այսոքիկ յաւուրս հարսնութեան վայելեն. (Խոր. ՟Բ. 47։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)