introduction.
· Calfa
Ի ձեռն այսորիկ (բարեպաշտութեան) մեղաց թողութիւն, յաստուծոյ բաշխեալ լինի, եւ մահու յաղթութիւն, եւ յարքայութիւնն երկնից մուծումն խնդրողաց զնա. (Աթ. ՟Ը։)
human;
humanly, as a man, according to human nature.
· Calfa
Եղեւ այր բարեպաշտ ոզիա, բայց յետոյ կրեաց ինչ մարդկօրէնս՝ ի բարեփառութենէն յաղթահարեալ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Հզօրագոյնս.
· Calfa
Բո՛ւռն հար հզօրապէս որ առ աստուածն զբարեպաշտութենէ. (Աթ. ՟Ը։)
fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.
· Calfa
Կացցէ առաջի մարմնասիրացն խորհրդոց՝ բարեպաշտութիւն. իմա՛ ըստ յն. ընդդէմ մարմնասէր խորհրդոց. (Ածաբ. աղք.։)
paternal;
patrimonial;
— ստացուացք, patrimony, inheritance.
· Calfa
Հայրենական խնամք, առաքինութիւնք, փառք, բարեպաշտութիւն, բարետոհմութիւն, գթութիւն, կրօնք, չաստուածք, կռապաշտութիւն. (Յճխ. ՟Ժ։ Դիոն. երկն.։ Խոր. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 79։ Բրսղ. մրկ.։ Պրպմ.։ Կիւրղ. գանձ. եւ ղկ։ Ագաթ.։ Ճ. ՟Բ.։)
feast, public rejoicing;
procession, solemnity, religious ceremony;
pomp, show, display, gala, exhibition, parade, state;
scene, spectacle, show;
arena;
proof, argument, demonstration;
declaration, witness, testimony, evidence;
trial, experience, essay;
exercise, practice;
audit, examination, inspection, investigation;
deed, fact, act;
effects;
fight, assault, combat;
care, diligence;
bravery, great deeds;
account;
review (journal);
—դիսիւ, pompously, solemnly;
համաշխարհական —, exhibition;
— թաղման, burial, funeral obsequies;
— զօրաց, review, muster;
— յաղթանակի, triumphal rejoicings;
— թատրոնական, theatre, spectacle, play;
— առաքինութեան, brilliant action;
— լաւութեանց, shining qualities;
ի — մարտից, among combats;
— առնել, to pass in review, to make a diligent investigation, to examine;
to make a show or display of, to show off, to display, to expose to view, to put or set forth;
to turn to account, to improve;
to exercise, to practise;
— առնել զօրաց, ի —դիսի անցուցանել զզօրս, to review, to muster, to pass in review;
— համարոյ առնել, to examine, to register, to make a numbering or enumeration of;
— առնել քաջութեան, to prove, to signalize one's valour, to signalize oneself by prowess, gallantry, bravery;
— առնել զօրութեան, to use or exert one's power;
— առնել պերճութեան, գիտութեան, to make a show of one's science;
— առնել ի մաստութեան իւրոյ, to display one's wisdom;
— առնել հանճարոյ, to heighten, to set off, to enhance, to give zest to one's parts or talent, to show one's wit, to play the sprightly, ingenious or witty;
ի — ածել, to exhibit, to expose to view, to display, to show off;
to represent, to play, to act;
ի — անցանել, to compete, to rival, to vie with;
to appear;
ի — մտանել, to enter the lists;
to be ranked among;
ի — մատուցանել, to put to the trial, to the test, to prove;
զ— առնուլ, to examine, to prove, to know by experience.
· Calfa
Որ ի հանդէս քո ճգնութեան։ Հանդիսիւք պատուիրանապահութեան։ Բազում հանդէսք համբերութեան պիտոյ են մեզ։ Կրօնաւորական հանդիսիւ փորձէ որպէս զոսկի ի բովս։ Ի հանդէս ճգանց։ Հանդէսք առաքինութեանց։ Ի հանդիսից բարեպաշտութեան։ Սուրբ եւ արդար վաստակոց հանդէսք.եւ այլն։
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
· Calfa
Հանդիսանալ ի բարի վարս, կամ ի բարեպաշտութեան վարս, ի պահել զպատուիրանս, կամ ի կեանս կենցաղօգուտս. ի բոլոր բարեկարգութիւնս կամ յոչ ախորժելիսն աստուծոյ, կամ ի տեսութիւն բանիս։ Հանդիսացայց ըստ կարուղութեան իմում։ Հանդիսացայց օրինակաւ իւիք յայտնի կացուցանել. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Նչ. եզեկ.։ Առ որս.։ Սարգ.։)
that bears the yoke;
obedient, submissive.
· Calfa
Սուրբեւ ամբիծ. ի տղայութենէն լծաբարձ, եւ բարեպաշտ. (ՃՃ.։)
hearing, audition;
audience;
news, account, report, relation;
hearsay, rumour;
renown, fame;
discourse, sermon;
obedience;
noise that wakes or rouses;
sound, voice, cry;
Աստուած ամենայնիւ լուր է, the ail-hearing God;
լուր չարեաց, bad news, ill news;
լուր առնել, to warn, to avert;
to acquaint;
to announce;
զխուլս ի լուր առնել;
to cause the deaf to hear;
լուր լինել;
to be heard;
to be announced;
լուր դնել;
to listen;
to hear;
լուր լինել առ ոք, to come to one's knowledge;
ելանել լրոյ ուրուք, to spread one's fame;
լուր ի ականջաց լսել, to hear with one's own ears;
ի լրոյ, by hear-say, by current report;
— ! listen ! — օր, workday.
· Calfa
Ընդ լուրն խռովէին։ Ծանր թուի քեզ լուրնոցա բարեպաշտութեանն (Շ. մտթ.։ Լմբ. ատ.։)
aggregation.
· Calfa
Ի սահմանս մնացեալ բարեպաշտութեան ի միաւորութեան եւ ի թուակցութեան (երրորդութեան). (Ածաբ. ի կիպր.։)
to grow fainthearted, to be dispirited, to grow weak, to abate, to slacken, to be loosened, relaxed;
to decrease.
· Calfa
Թուլացեալ յամենայն բարեպաշտութենէ. (Խոր. ՟Գ. 11։)
to order, to set in order or to rights, to regulate, to arrange, to array, to dispose.
· Calfa
Կարգաւորել ուղղափառութեամբ, կամ բարեպաշտութեամբ. կամ ըստ բախտի. կամ անարժանութեամբ. (Շար.։ Շ. վիպ.։ Ոսկ. յհ.։)
religion, faith;
religious order, monastic life;
law, right, custom, usage;
manners conduct, life;
sect;
— աստուածպաշտութեան, the true faith.
· Calfa
to play or act the hypocrite, to feign, to dissemble, to counterfeit, to simulate, to pretend to, to affect, to look demure, to assume a borrowed air, to counterfeit another;
կեղծաւորեալ բարեպաշտ, false devotee, canting rascal, bigot, hypocrite.
· Calfa
hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.
· Calfa
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
· Calfa
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
· Calfa
Բազում խաղաղական պարագայց ամօք ամեցունն աստուած շնորհեսցէ մեզ։ Ո՛ղջ լեր ի տէր, ո՛վ քրիստոսասէր եւ բարեպաշտ, պարագայց ամօք, եւ խաղաղասէր մտօք հովուելով զիշխանութիւնս հռովմայեցւոց։ Ո՛ղջ լեր յարքունական տէրութեանդ պարագայց ամօք. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։ Վրք. ոսկ.։ Գր. տղ. առ ման. կայսր.։)
cf. Պարապութիւն ;
scholium, commentary;
— առնուլ, to take time or leisure.
· Calfa
Պարապումն առեալ քո բարեպաշտութեանդ (միտ դնել գրոց). (Լմբ. առ լեւոն.։)
chorus-singer;
chorister;
dancing, appertaining to dancing;
surrounded, encircled.
· Calfa
Կատարած մտացն եւ բառիցն եւ պարաւորոցն (եսսեանց՝) բարեպաշտութիւն. (Փիլ. տեսական.։)
to stop, to detain, to withhold, to keep in, to prevent, to hinder, to hold back, to interrupt.
· Calfa
Կասեցուցանել ի պատուոյն, կամ յարիական զօրութենէ, կամ ի հանդիսից բարեպաշտութեան. (Նանայ.։ Ղեւոնդ.։ Սարգ.։)
devout, pious, religious.
· Calfa
εὑσεβής pius δυσδαιμονέστερος nimis religiosus. Սիրօղ զպաշտօն Աստուծոյ ճշմարտի, կամ չաստուծոյ. կրօնասէր. բարեպաշտ, արդեամբք կամ անուամբ. ջերմեռանդ. սօֆու.
modest or decent discourse.
· Calfa
Պարկեշտաբանութիւն տիեզերական եւ պարծանս սրբոց եկեղեցեաց ասասցէ ոք զբարեպաշտ եւ զաստուածասէր թագուհիսդ. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
· Calfa
Աստ յուդա սաստէ (մարեմայ) ի դեմս պարկեշտութեան . իմա՛ ըստ յն. բարեպաշտութիւն. Որպէս թէ բարի առնել աղքատաց։
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
· Calfa
Յայտնագոյն բարեպաշտութեանն ապացոյցք են, զորս պարունակենն տէրունական գիրքն. (Փիլ. իմաստն.։)
kind, race, species;
sex;
cream;
— գինեմրրոյ, cream of tartar;
gender;
գեղեցիկ —, the fair sex, womankind;
գալ ի ծնունդեւ ի —, to increase and multiply.
· Calfa
Զբարեպաշտիցն սեր պատուեաց պատահեալն անդ բախտ։ Զայլ եւ այլ սերս ի թռչնոցն որսացեալ բազայիւք. (Արիստ. աշխ. Փարպ.։)
false, improper, abusive, adventitious, extrinsic;
degenerate, bastard;
note, letter, bill, card;
— ի պարտուց, innocent, guiltless, faultless.
· Calfa
Որ իմաստասիրելն առանց պիտակ օտարութեան է գիտուն, եւ աննենգ եւ մաքուր բարեպաշտութեան վերակացու է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to be idle, to neglect.
· Calfa
Մի պղերգասցին ի բարեպաշտութեան ճգնացն. (Յճխ. ՟Ծ՟Թ։)
to muddy, to disturb, to make turbid, to mix, to mingle;
to thicken;
to disturb, to discompose, to cause trouble, to perplex, to confound, to perturb.
· Calfa
Այլանդակ եւ հայհոյիչ շարադրութեամբ զբարեպաշտաց պղտորես զլսելիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to be crowned, rewarded.
· Calfa
Պարտ եւ արժան է պսակաւորիլ թագաւորի բարեպաշտութեամբ. (Վահր. յայտն.։)
full of or loaded with fruits, rich, fertile, prolific.
· Calfa
Վարք աստուածահաճոյ կենաց հանդերձ բարեպաշտութեամբ պտղալից զարդարտին. (Կանոն.։)
to render fruitful, to fecundate, to fertilize.
· Calfa
Որով նշանակէ զանպտուղ հեթանոսաց պտղաւէտեալ բարեպաշտութեանն զհաւատ. (Մամբր.։)
multitude, crowd, quantity;
company of mourners or weepers;
repeated bursts of weeping, wailing.
· Calfa
Մկրտութիւն՝ վախճանելոց աջողակ պատան, քան զշիրիմ՝ մեծ վայելչականագոյն, քան զջայլին պար՝ բարեպաշտագոյն. (Ածաբ. մկրտ.։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
· Calfa
Մշակել ի ջանս բարեպաշտութեան։ Առ այս՝ ջան ի մտի կայցէ վերակացուին։ Որ ինչ իմաստութեան ջանք, փոյթ յանձին կալան։ Ոչինչ մնայ յիմ (կամ յիմմէ) ջանից՝ պատմել քեզ զամենայն. (Յճխ. ՟Ղ. ՟Ի՟Գ։ Խոր. ՟Ա. 1։ ՟Բ. 3։)
admirably, delightfully, astonishingly, marvelously, wonderfully, divinely, excellently, pre-eminently, to admiration;
by a miracle, miraculously, prodigiously.
· Calfa
Սքանչելապէս զբարեպաշտութիւնն ասաց։ Աստուածաբանէ սքանչելապէս յաղագս քրիստոսի։ Բարւոք եւ սքանչելապէս եդեալ սահման խրատուն։ Սքանչելապէս մղեաց զպատերազմունսն։ Սքանչելապէս ընկրկեաց զնա։ Սքանչելապէս համարձակեցար։ Պօղիկարպոս սքանչելապէս վկայեաց։ Սքանչելապէս նշանաւորք եղեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 53։ Մաքս. ի դիոն.։ Սեբեր. ՟Թ։ Խոր. ՟Բ. 84։ Իսիւք.։ Նար. կուս.։ Ճ. ՟Գ.։ Եւս. պտմ. ՟Ա. 1։)
fond of martyrs.
· Calfa
Մարութայ բարեպաշտօն եւ վկայասէր. (Ճ. ՟Բ.) այն է սուրբն մարութաս հաւաքօղ անբաւ նշխարաց սրբոց, եւ նախկին հաւաքիչ վկայաբանութեանց յասորիս։
to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.
· Calfa
Այսպէս վշտացոյց զանձն իւր։ Զեղբայրն վշտացուցի վշտիւ մեծաւ՝ արտաքսելով զնա ի տանէ։ Տես ո՛րքան անտանելի սգով վշտացուցեր զբարեպաշտսն զայնոսիկ զգերի ծնօղքն քո. ապա եւ քեզ պարտ է վշտանալ նեղութեամբ մեծաւ. (Վրք. հց.։)
true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.
· Calfa
Հակառակն ստոյ. (որպէս թէ՝ յար եւ նման ըստ ոգելոյն. լծ. եւ յստակ, եւ շիտակ. կամ ըստ եբր. արաբ. սատըգ, որ է արդար) որպէս յն. ἁληθής, ἁληθινός verus, certus ἁσφαλής securus σαφής manifestus εὑσεβής pius. ճշմարիտ. հաւաստի. անշուշտ, անսուտ. աներկբայ. ճիշդ. անվրէպ. հաւատարիմ. հարազատ. անխարդախ. արդար. բարեպաշտ. մանաւանդ՝ Ճշմարիտ եւ արդարադատն աստուած.
of fine aspect, well-shaped, good looking.
· Calfa
Թագաւորն Գագիկ հանդերձ վայելչադիտակ եւ բարեպաշտօն եղբարբն Գուրգենաւ. (Յհ. կթ.։)
bit, curb, bridle, rein, snaffle;
check, curb;
— զօրութենաչափ, dynamometrical brake, friction-brake;
—ս դնել, to put a check upon, to curb, to put a term to;
—ս արկանել, cf. Սանձեմ.
· Calfa
Երասանակեա զնա բարեպաշտութեամբք սանձօք. (Մաշկ.։)
to be instructed, teached, to learn, to study.
· Calfa
Զհրահանգս առ ի նոցանէ վարդապետիմք բարեպաշտութեան. (Սարկ. պատկ.։)
accustomed, used to, inured, trained;
customary, usual, habitual, wont;
familiar;
— լինել, to be accustomed or used to;
որպէս — էր, as he was wont to, as he was in the habit of.
· Calfa
Ի բարեպաշտելն կարողաց եւ սովորից. (Սարկ. հանգ.։)
fit, proper, suitable, decent, convenient;
accident, case, incident, hazard, chance;
ի — լինել, to suit, to be proper or fit;
ի — ժամանակի, in due time;
— լինել, to chance, to happen, to fall out accidentally;
ի — գալ՝ ելանել՝ պատահել, to agree, to suit, to be convenient;
to succeed, to happen;
ի — է, it is hecoming, necessary;
— է, it is possible;
— թուիլ, to appear suitable;
եթէ — տացէ, if by chance;
— եղեւ ընձ, it has happened to me;
— եղեւ ի միում աւուրց, it happened one day;
towards, with respect to, in the place where;
to the side of;
— եւ —, very suitable;
properly;
—ու —, fixedly, attentively;
— նկատել, to look at with surprise or astonishment.
· Calfa
Զննեսցէ զտեղին, եւ զժամանակ դէպ։ Դէպ անուն։ Դեղ ախտի դէպ։ Դէպ ինչ անցք բարեպաշտ օրինակաց. (Փիլ.։)
to rejoice, to be merry, delighted, glad;
greeting;
— ընդ ումեք, to rejoice with;
բազում — ասել, to wish good morning, good bye;
խնդա՛, rejoice! good morning, good day;
adieu, God be with you.
· Calfa
Բազում խնդալ ասացեալ ընկերութեանն կարծեցելում։ Անապակաւ առլցեալք զբարեպաշտութեանն փափաքումն, բազում խնդալ ասացեալ այլոց իրացն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to shew, to indicate, to designate, to point out;
to cause to be seen or known, to expose, to declare, to represent;
to demonstrate, to proof;
— զանձն թէ աստուած, to pretend to be a god.
· Calfa
Առաջին զվկայիցն ցուցանէ բանս, եւ ապա զամենայն բարեպաշտաց։ Չէ բաւական ասէ փախչելն միայն ի չարեաց, այլեւ գործս բարեաց ցուցանել։ Ցուցէ՛ք ոչ լոկ ապաշխարութիւն, այլեւ պտղովն հանդերձ. (Շ. մտթ.։ Իսկ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7. ցուցանելի ասի իբր ցունցանօղ։)
to flee, to run away, to escape, to get away, to evade, to elude, to avoid.
· Calfa
Մի՛ միայն փախչիր, այլեւ զչար ժողովարանն բարեպաշտութեամբ քակեա՛. (Կլիմաք.։)
to sweeten, to render, sweet;
to edulcorate;
to soften, to temper, to calm, to allay.
· Calfa
Ապաքէն ի նոյն քաղցրացուցեր ինձ եւ քեզ կերակուր։ Ոչ նուիրեցին տեառն գինի, եւ ոչ քաղցրացուցին նմա։ Ցանկութիւնք բարեպաշտաց քաղցրացուցանեն զոգիս։ Քաղցրացուցանէին (նուագելով) զօրհնութիւն. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 12։ Ովս. ՟Թ. 4։ Առակ. ՟Ժ՟Գ. 19։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 9։ յորմէ եւ Խոսր.։)
brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.
· Calfa
Սկիզբն լաւ եւ քաջ ամենայն էիցն՝ Աստուած է, եւ առ առաքինութեանց՝ բարեպաշտութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
probity, integrity, honesty;
fortune, good fortune.
· Calfa
Զքաջաբարութիւն՝ պատուեցին՝ (առաքինիք)։ Աստուածոյ հաճոյ եղեւ. քաջաբարութեան երեւելի յանդիմանութիւն։ Վասն արդարութեան եւ այլ եւս քաջաբարութեան։ Զառն զքաջաբարութիւնն եւ զբարեպաշտութիւն Աստուած արժանի արար ցուցանել։ Քան զքաջաբարութիւն ոչ ինչ է ընտանեգոյն այնոցիկ, որ զրբարի խորհուրդսն առաջի արկեալ է. (Փիլ.։)
cf. Փափաք;
կատարել, լցուցանել զ—, to content, to satisfy;
որով ի — ածէ զնոսա, with which he excited desire in their hearts.
· Calfa
· Calfa
Ի տարացուցէդ հրեշտակաց եւ մարդկան։ Եղեւ մարդ՝ առնելով զինքն տարացոյց բոլոր առաքինութեան։ Ի մարդկեղէնն տարացուցաց զաստուածեղէնսն բարեպաշտութեամբ իմասցուք. (Աթ.։)