Entries' title containing ա : 10000 results

Անպիտութիւն, ութեան

s.

cf. Անպիտանութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Անպէտն գոլ. անպիտանութիւն.

Ոչ եթէ ի մարդկան ինչ դատապարտութենէ է այս անպիտութիւնս. (ՃՃ.։)


Անպղերգ

adj.

not lazy, diligent.

· Calfa


Անպղտոր

adj.

untroubled, unclouded, clear, pure.

· Calfa

NBHL (5)

Անպղտոր յստակութեամբ ձգտեցուցանէ զհայեցուածս. (Եղիշ. ՟Է։)

Անպղտոր ունին զտեսութիւն մտացն. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Ամենասուրբ աղօթիւք, անպղտոր մտօք. (Դիոն. ածայ.։)

Անպղտոր աղօթք, կամ խորհուրդ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։ Լմբ. պտրգ.։)

ἅθολος, ἁθόλωτος, ἁνεπιθόλωτος. non turbidus, non turbatus, limpidus, tranquillus. Ոչ պղտոր. ոչ պղտորեալ. յստակ. վճիտ. անխառն. եւ Հանդարտ. անխռով.


Անպողոտայ

adj.

pathless.

· Calfa

NBHL (2)

Անճանապարհ. անգնալի.

Ընդ լեռնակողմն, քարաժայռ անպողոտայ. (Յհ. կթ.։)


Ամպռոյգ

adj.

without a dower.

· Calfa


Անպսակ

adj.

without a crown.

· Calfa

NBHL (5)

Զհանապազորդ սովամահսն վասն նորա անպսա՞կ թողուցու. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)

ἁστεφάνωτος. coronae expers. Առանց պսակելոյ կամ պսակեալ գոլոյ. անվարձ.

Մի՛ գուցէ գնասցեն անպսակք. (Ածաբ. մակաբ.։)

Զի մի՛ անպսակ մնասցէ. (ՃՃ.։)

Գնացաք անպսակք, քանզի ոչ մարտեաք օրինօք. (Միսայ. խչ.։)


Անպտղաբեր

cf. Անպտուղ.

· Calfa

NBHL (5)

Անպտղաբեր աշխարհ, կամ երկիր, կամ ծառ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. այլաբ.։ Շ. մտթ.։ Սարկ. քհ.։)

Զքեզ արասցէ անպտղաբեր. (Շ. եդես.։)

(Աստուած) անպտղաբեր եւ ոչ մի հոգի ոչ արար բարւոյ. (Փիլ. այլաբ.։)

Եւ Արգելիչ պտղաբերութեան.

Սաստեցին հիւսիսային հողմոյն՝ սառնագործ եւ անպտղաբեր բանսարկուին. (Վրդն. երգ.։)


Անպտղաբերութիւն, ութեան

s.

infertility, unfruitfulness;
unprofitableness

· Calfa

NBHL (2)

Զանպտղաբերութիւնն ի քաջաբերութիւն փոխեսցէ. (Փիլ. յովն.։)

ἁγονία. sterilitas. Պակասութիւն պտղաբերութեան. անպտղութիւն.


Անպտղութիւն, ութեան

s.

cf. Անպտղաբերութիւն.

· Calfa

NBHL (7)

Հարի զձեզ անպտղութեամբ եւ խորշակաւ։ Ժողովէ ձեռօք իւրովք զանպտղութիւն. (Անգ. ՟Բ. 18։ Առակ. ՟Թ. 12։)

(Հուրն ի սոդոմ) զկենդանական զօրութիւնն ապականէր յանպտղութիւն ամենեւին։ (Սարրա ասէր ցաբրահամ) մի՛ եւ դու վայելեր յիմմէ անպտղութենէս. (Փիլ. իմաստն.։)

Անասնոցն՝ բնութեամբ է անպտղութիւնն, եւ նոցա ի կամաց. (Ոսկ. մտթ.։)

Սերմանեալ որոմունքն ի չարէն կորնչին անպտղութեամբ։ Ուլքն (օրինակք են) մեղաւորացն վասն անպտղութեան, եւ խեռական բարուցն. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. բարձր.։)

Ի մէջ ուռեացն անպտղութեան։ Այգէգործն երթայ հատանէ զանգործ անպտղութիւն ուռոյն. իմա՛ զանպտուղ ուռիս, եւ զուռս. (Լմբ. ատ.։) (Նանայ.։)

Զի՞ ժողովս զանպտղութիւն արծաթոյդ (այսինքն զվաշխն անշահ՝) առիթ յաւիտենական գեհենին. (Մանդ. ՟Զ։)

ἁφορία, ἁγονία. infertilitas, sterilitas. Չտալն զպտուղ. անպտուղն գոլ. անբերութիւն. նմանութեամբ՝ Ամլութիւն. անշահութիւն. եւ այլն. հասըլսըզլըգ, գըսըրլըգ.


Անպտուղ

adj. adv.

unprofitable, useless;
unfertile, unfruitful, barren;
un-profitably, uselessly.

· Calfa

NBHL (16)

ἅκαρπος, ἅγονος. infructuosus, sterilis. Որ ոչ տայ զպտուղ, կամ ուստի չքաղի պտուղ ինչ (իրօք կամ նմանութեամբ). եւ անշահ. մեյվեսիզ, հասըլսըզ.

Անպտուղ ծառ, կամ երկիր, աշխատութիւն, միտք, եւ այլն. (Յուդ. 12։ Երեմ. ՟Բ. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 14։ Տիտ. ՟Գ. 4։)

Ոչ դատարկս եւ անպտուղս զձեզ հաստատեսցեն. (՟Բ. Պետ. ՟Ա. 8։)

Անպտուղ թզենի, կամ անդաստան. (Շար.։ Նար. ՟Կ՟Դ։)

Զիա՞րդ բարի ծառ ոստս անպտուղս արձակեաց. (Կլիմաք.։)

Յայլոց տնկոց պտղաբերաց կամ յանպտղից. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)

Զանպտուղսն արդարութեան ցամաքեցուսցէ զփուշսն. (Ագաթ.։)

Մի՛ անպտուղ լիցի տեսականութիւն պատկերին. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Անպտուղք ի հաւատոց. (Մամբր.։)

Եւ Չառօղ զպտուղ կամ զօգուտ ինչ. ունայնաձեռն. դատարկ.

Մի՛ եղէց անպտուղ ի փոքր վաստակոյս։ Անպտուղ ի բազմերգութենէն լինիցիմ. (Նար. ՟Բ. եւ Նար. կ.։)

Ընդէ՞ր նստիս աստ՝ անպտուղ կալով։ Այնպիսին անպտուղ ելանէ ի կենացս յայսցանէ. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Ի՟Զ։)

որպէս ἅγονος. sterilis. Ամուլ. ստերջ. անծին.

Որք առնուցունզկանայս անպտուղս. (Կանոն.։)

Որք են անպտուղք, առնեն կանայս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Հեշտութեամբ անպտղով վարիցին. (ՃՃ.։)


Անջախջախ

adj.

that cannot break;
unbroken.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՋԱՂԽՋԱԽ կամ ԱՆՋԱԽՋԱԽ. Ոչ ջախջախեալ. անբեկանելի. անխորտակելի.

Ծղօտ մի եղեգան անջաղջախ պահեցար. (Անյաղթ բարձր.։)


Անջան

adj. adv.

careless, remiss, negligent;
easily.

· Calfa

NBHL (15)

Որ ոչ ջանայ. անփոյթ. անհոգ. գայրէթսիզ.

Անջանքն զիա՞րդ արդիւնարարք լինիցին. (Խոսր.։)

Անջան ի յիմանալոյ զզօրութիւնն. (Լմբ. սղ.։)

Ամենակար եւ անջան զօրութիւն. (Ագաթ.։)

Դիւրաւ եւ անջան պատերազմաւ առին. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Անվաստակ անջան պատրա՛ստ կերակուր. (Ձիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)

Անջան հեշտութիւն. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Լռութիւնն՝ անջան առաքինութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Մանուկ կրօնաւոր՝ որ ոչ է առ ոտս ծերոց, անջան որս է սատանայի. (Նեղոս.։)

Անջան է զնոսա մխիթարել, մեղացն ի միջոյ բառնալով. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ժ՟Ե։)

Անջան եւ անվաստակ կերակրել. (Եւագր. ՟Ի՟Ե։)

Ոչ եթող աստուած անջան համարձակել քաոզութեանն։ Որ այնպիսի անիրաւ հրամանաւ անջան տանէին ի սպանումն. (Ոսկ. ՟բ. կոր. եւ Ոսկ. մտթ.։)

Ոգւոց անջան խորհուրդք եւ իմաստութիւնք. (Կոչ. ՟Գ.) յն. ἁκατάγνωστος անստգիւտ. իբր այն՝ որ չտայ տանջանս խղճի մտաց։

ἁκινδύνως. sine periculo. Առանց ջանից եւ աշխատութեան. դիւրաւ. հեշտեաւ.

Որ ինչ լինի առանց շատ ջանից. ἁκίνδυνος, -ον, ἁταλαίπορος. liber a periculo. Անաշխատ. անվտանգ. դիւրին. հեշտին. զահմէթսիզ, գօլայ.


Անջատ

adj.

separated, divided, disjoint.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

(յետնաբար ի հլ.) «զատուած, բաժնւած» Վեցօր. Ոսկ. Կողոս. որից անջա-տանել կամ անջատել «բաժնել, զատել» ՍԳր. Ագաթ. անջատեցուցանել Եփր. թգ. անջատումն Ողբ. ա. 7. անանջատ Փիլ. տա-րանջատական Յհ. իմ. պաւլ. դիւրանջատա-կան ԱԲ։

ՆՀԲ յիշում է պրս. [arabic word] anjīdan «դուրս քաշել, մանրել, ածելիով կըտ-րատել», բայց մեր բառը մեկնում է հյ. համ կամ ըն մասնիկով+ զատ «ջոկ»։ ՓԲ հանում է ինչ որ ջատ «կից» բառից՝ ան բացասականով։ Հիւնք. պրս. էնճիյտէն բառից՝ որ ո՛չ ձևով և ո՛չ նը-շանակութեամբ նման է մեր բառին։ Թիրեաքեան, Արիահայ բառ. 39 պրս. էնճիյտէն-ից, իսկ էջ 159 պրս. [arabic word] ǰudā «զատ» բառից։

NBHL (8)

Նայեսցի ընդ ծիծառն անջատ եւ միանձն. (Վեցօր. ՟Ը։)

Չախորժէ ամուրի տեսանել զորդին իբրեւ անջատ ինչ ի մարմնոյ՝ անսատար (կամ անկատար) յորդէծնութենէն. (Ոսկ. կողոս.։)

Անջատ ի ճշմարիտ իրաւանց. (ՃՃ.։)

Բաղկացոյց ի միջի այնմ՝ որ անջատ է՝ ի սոցանէ, եւ այնմ որ ըստ մարմնոյ բարժանելի է. (Պղատ. տիմ.։)

Պատահմանց անջատից եւ անանջատից. (Յհ. կթ.։)

Կայ պրս. էնճիտէն, իբր պատառել.

Ջատնօղ, բաժանօղ։ (ի Հին բռ.)

(ի Համ կամ Ըն, Զատ) διηρήμενος, διαίρετος, ἁπεσπάσμενος, ἁπεσχίσμενος. divisus, amotus եւ այլն. Ի բաց զատեալ, որոշեալ, բաժանեալ. զատանելի. բաժանելի. հեռի. մեկուսի. այրը, մէֆրուգ.


Անջատեմ, եցի

va.

to separate, to detach, to disjoin, to disunite;
to uncouple.

· Calfa

NBHL (10)

Անջատ զմեզ ի բնակութենէ մարդկան. (Ագաթ.։)

Անջատաք (կամ անջատեցաք) մեք ի նոցանէ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 12։)

ԱՆՋԱՏԱՆԵՄ ԱՆՋԱՏԵՄ. διαιρέω. divido, χωρίζω, separo. Զատանել իսպառ. որոշել. բաժանել. մեկնել. զատել, բաժնել. այըրմագ.

Հեռացան անջատան նոքա ի տեառնէն երկնի եւ երկրի. (Եղիշ. խաչել.։)

Ոչ անջատաւ (կամ անջատացաւ). (Փիլ. լին.։)

Ոչ բանն անջատանի կամ անջատաւ երբէք յիւրմէ մարմնոյն։ Հոգին սուրբ անջատանի յանօրէն խորհրդոց. (Սարկ. հանգ.։) (գրի անդ եւ Անջատանայք՝ իբր Անջատանէք։)

Խորհուրդք թիւրք անջատեն յաստուծոյ. (Իմ. ՟Ա. 3։)

Անջատելոցն ի կաթանէ. (ես. ՟Ի՟Ը. 9։)

Անջատել զհոգի ի մարմնոյ։ Զաղտ եւ զժանգ ի բաց անջատեալ. (Սահմ. ՟Ը։ Կորիւն.։)

Քակեալք ի միմեանց անջատեցան. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ի՟Ե։)


Անջատումն, ման

s.

separation, disjunction.

· Calfa

NBHL (8)

Ութերեակն ամենայն ուստեք զհանգստութիւնն զեկուցանէ։ Զանջատուածսն զամենեսին՝ զոյգս ցուցանելով. (Փիլ. լին.։)

Մեր եւ նոցա խորհրդոցս ի միմեանց անջատութիւն (կամ անջրպետութիւն). (Լմբ. ատեն.։)

Բնական մահ է անջատումն հոգւոյ ի մարմնոյ. (Սահմ. ՟Ը։ Շար.։ Փիլ. իմաստն.։)

Ի վերայ մարմնոյ պատշաճի ախտ լինել եւ հատումն եւ անջատումն. (Կիւրղ. գանձ.։)

Ոչ անջատմամբ դիմաց կամ իմացմանց։ Զանջատման մտածութիւն պատճառելով. (Աթ. ՟Դ։)

Զուգութեան լրականին ըստ անջատմանց ամենեցուն։ Հեռաւորութեան անջատմունս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 49։ ՟Դ. 153։)

Յիշեաց երուսաղէմ զօր անջատման իւրոյ. (Ողբ. ՟Ա. 7.) յն. հերքման. ἁωσμός. expulsio.

ԱՆՋԱՏՈՒԱԾ ԱՆՋԱՏՈՒԹԻՒՆ ԱՆՋԱՏՈՒՄՆ διαίρεσις, διάζευξις, διακοπή. divisio, disjunctio, sectio. Անջատելն, իլն. զատումն. որոշումն. բաժանումն. բաժին. մասն.


Անջինջ

adj.

indelible;
slovenly.

· Calfa

NBHL (8)

Անջինջ տէրունական պատգամ։ Անջինջ արձակեալ է։ (Փիլ. իմաստն.։)

Անջինջ գրեցաւ կտակ. (Անյաղթ բարձր.։)

Անջինջ մատենիւք. (Պիտ.։)

Անջինջյիշատակ, կամ արձան. (Նար. յիշ.։ Սարգ. յկ. ՟Է։)

Առցէ զանջինջ որդեգրութիւնն աստուծոյ (ի մկրտութեան)։ Անջինջ անէծս կռէր ի վերայ տեղւոյն. (Եղիշ. ննջ. եւ Եղիշ. յես.։)

Ո՛չ ջինջ. անմաքուր. պղտոր.

Մեղաւոր հոգի է միտք անջինջ, որ վասն ծուլութեան անկեալ է ի սուրբ միաւորութենէ. (Եւագր. լ։)

ἁνεξάλειπτος. indelebilis. Որ ոչ ջնջի. անջնջելի. անջրելի. անեղծ. հաստատուն դրոշմեալ, արձանագրեալ.


Անջնջելի, լւոյ, լեաց

cf. Անջինջ.

· Calfa

NBHL (4)

Իբր արձանի անջնջականի. (Նար. ՟Խ՟Զ։)

Անջնջական յիշատակարան, կամ շնորհ, կամ կանոն. (Նար. ՟Հ՟Գ. եւ Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)

Անջնջելի կտակ. (Շ. բարձր.։)

Անջնջելի արիւն ի վերայ այնմ թագաւորութեանն հեղին. (Լաստ. ՟Ի՟Ե։)


Անջուր

adj.

without water, dry, arid, anhydrous.

· Calfa

NBHL (10)

ἅνυδρος. aqua carens, aridus, siccus. Ուր ոչ գոյ ջուր. որ եւ անջրդի. ծարաւուտ. սուսուզ.

Երկիր անապատ եւ անջուր։ Յանապատն անջուր։ Եղիցի անջուրն յաղտիւր։ Իբրեւ զերկիր անջուր։ Յերկիր անջուր. (Սղ. ՟Կ՟Թ. 3։ Երեմ. ՟Բ. 6։ ՟Ծ՟Ա. 43։ Ես. ՟Լ՟Ե. 7։ Ովս. ՟Բ. 3։ Յովէլ. ՟Բ. 20։)

Անջուր ջրհորաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 19։)

Յանկերակուր եւ յանջուր առապարի. (Տօնակ.։)

Զանջուրն անապատ արտասուաց գետօք առոգեալ. (Հ. կիլիկ.։)

Ծարաւի. չըմպող կամ չըմպելով զջուր.

Մի՛ այսօր անջուրք, եւ վաղիւ գինի խնդրեսցուք. (Ճ. ՟Ժ.։)

Զերիս յիսնակսն անհաց եւ անջուր կատարէր. (Վրդն. պտմ.։)

Անխառն ի ջրոյ. անապակ.

Եւ ոչ անջուրն՝ նուաղութիւն. (Լմբ. ատ.։)


Անջրդի, ջրդւոյ

cf. Անջուր.

· Calfa

NBHL (5)

Անջրդի իբրեւ զանապատ։ Յերկիր անջրդի։ Յանջրդի ճանապարհի։ Յանջրդի գբոյ։ Աղբերք անջրդիք։ Ամաք անջրդիք. եւ այլն։

Երկիր անջրդի բուսուցանէ փուշ եւ տատասկ այրելիս հրոյ. (Անան. զղջ.։)

իբր Անջրդի վայր.

Յանջրդի պաշտպանեաց զնա։ Բարկացուցին զբարձրեալն յանջրդի։ Որոց գնան յանջրդւոց։ Գնացին գետք ընդ անջրդիս. եւ այլն։

Որ փախչէին երեկ յանջրդւոյ յանձկութենէ. (Յոբ. լ. 3.) իմա՛, յանջուր նեղութենէ, այսինքն ի ծարաւոյ։


Անջրդին

cf. Անջուր.

· Calfa

NBHL (2)

Շրջի ընդ անջրդին տեղիս. (Մտթ. ՟Ժ՟Բ. 43։)

Յանապատին յերկրին յանջրդին. (Եզեկ. ՟Ժ՟Թ. 12։)


Անջրդութիւն, ութեան

s.

dryness, aridity.

· Calfa

NBHL (2)

Ցամաքութիւն. երկիր անջրդի.

Սովեալք եւ ծարաւեալք յանջրդութեան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Անջրելի, լւոյ, լեաց

adj.

indelible;
indissoluble;
incontestable.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ոչ ջրի. զոր ոչ լինի ջրել (կամ ջրով եղծանել). անջինջ. անջնջելի.

Անջրելի նամակ։ Մեղօքն անջրելեօք. (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ա։)

Անջրելի անեղին գթութիւնք։ Անջրելի քինու խնդրեալ լինէր մահուն վրէժխնդրութիւն. (Պիտ.։)


Անջրպետ, աց, ից

s.

intermedium, space, interval, interstice;
partition, boundary.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ի, ի-ա, ո հլ. «երկու բան իրա-րից բաժանող միջոցը» ՍԳր. Ոսկ. Եբր. Կոչ. Եզն. Վեցօր. «արգելք, խոչընդոտ», Եղիշ. Յհ. կթ. «տարբերութիւն, խտրութիւն», Սարգ «անջրպետող, բաժանող (իբր ած.)» Նար. «անջրպետուած, բաժանուած» Նար. Քեր. քերթ., որից անջրպետել ՍԳր. անջրպետու-թիւն ՍԳր. Սեբեր. Եւս. քր. Կոչ. Ոսկ. մ. ա. 15. անանջրպետ Շար. Նար. ևն։

ՀՀԲ անջատել բառից։ ՆՀԲ լծ. արաբ. ճէվպէթ «միջոց»։ Հիւնք. պրս. էնճիյր-ռէն «ծակել»։

NBHL (22)

Որպէս ի մէջ մասանց շինուածոց. Պատուարք երեք, եւ անջրպետք առ անջրպետոք երեքկին։ Անջրպետ ի մէջ որմոց տաճարին, զի մի՛ մերձենայցեն յորմն տաճարին։ Լայնութիւն որմոյն անջրպետի հինգ կանգուն։ Ընդդէմ անջրպետոյն. եւ այլն. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 4։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. եւ ՟Խ՟Բ։)

Բազում անջրպետից եւ պարսպաց պէտք են. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)

Եւ ի մէջ այլոց իրաց.

Անջրպետ ուրեմն էր խաւարն (ի ժամ խաչելութեան). (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

Երեկ (այսինքն երեկոյն) զմիջին անջրպետն հասեալ ընկալաւ, ոչ յանկումն տունջեան, եւ ոչ գիշերոյ սկիզբն. (Փիլ. լին.։)

Այլ ինչ էր անջրպետ ընդ մէջ երկոցուն (աստուծոյ, եւ հիւղեի). (Եզնիկ.։)

Զայն՝ որ ոչ է յայսմ աղօթից, այլ անջրպետաւ որոշեալ. (Ի գիրս խոսր.։)

Ոչ կարէ ճշգրտիւ նշմարել զխորաձորոցն անջրպետսն։ Ընկենու քար ընդ անջրպետսն պատենիցն։ Ընդ անջրպետս վիմաց ծովու. (Վեցօր. ՟Է։)

Արգել. խափան. էնկէլ.

Չար անջրպետ ի մէջ անկեալ. (Եզնիկ. ՟Գ։)

Ոչինչ անջրպետ ի մէջ արկեալ նախկի այցելութեանն. (Յհ. կթ.։)

Անջրպետ հզօր (մեղացն). (Նար. ՟Ի՟Է։)

Զոր միութիւն քրիստոնէից խրատեցաք հեթանոսաց ընդդէմ ցանկ արկանել, զայն միմեանց անջրպետ ձգեմք։ Անջրպետ ձգել զթշնամութիւնն։ Զխռովութիւնն անջրպետ սիրոյն ձգել։ Յայս զբաղանացս անջրպետ լինի նմա բազում անգամ սատանայ. (Լմբ. ատ.) եւ (Լմբ. պտրգ.) եւ (Լմբ. սղ.։)

որպէս Խտիր. որոշումն. տարբերութիւն. ֆարգ.

Անջրպետ ի մէջ կռոցն արկանելոյ վասն ասէ զմին։ Զսրբութիւնն առանձնակի հոգւոյն տալով, անջրպետ ի մէջ արկանելոյ է արարչական հոգւոյն եւ արարածի. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)

Որոշօղ. բաժանօղ. զատօղ. ընդ մէջ անկեալ.

Խրամատեալ զցանկն անջրպետ՝ սրոյ սրովբէին։ Ընդարձակ միջոցաւ յաւէտ անջրպետ նշուլիւքն ծածկի ի նոցունց. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)

Յօրինեցեր զխորանն անջրպետ քեզ ի բնակութիւն. (Գանձրն.։ (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։))

Եւ Որոշեալ, բաժանեալ, զատուցեալ.

(Աստուած առ ի մէնջ) յաւէտ անջրպետ, եւ յագիս մեր միշտ. (Նար. գանձ եկեղ.։)

Հայր եւ հոգի առընթերակաց, եւ ոչ անջրպետք. (Քեր. քերթ.։)

(լծ. արաբ. ճէվպէթ, միջոց) διάστημα, διοριζόν , θριγκός, μεταξύ. intervallum, distantia, disterminans septum, vallum, maeria, medium. Խտրոց. միջոց. պատուար. ցանկ. հեռաւորութիւն. անկեալ ինչ ընդ մէջ որպէս որոշիչ, բաժանիչ, հեռացուցիչ, արգելիչ. արա, պէօլմէ, արալըգ, եսնալըգ, մապէյն.


Անջրպետարան

s.

curtain of partition.

· Calfa

NBHL (2)

Գործի անջրպետօղ. անջրպետ.

Ընդարձակեցեր թշուառացելումս զառագաստն անջրպետարան։ Զվարագուրացն անջրպետարան. (Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)


Անջրպետեմ, եցի

va.

to separate, to cutoff, to shut out, to exclude.

· Calfa

NBHL (12)

Զատ յիրերաց անջրպետել զդիր մրգոցն. (Պիտ.։)

Անջրպետեա՛, հնարաւոր, զմահացու կրթութիւնս. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)

Անջրպետէ զսա ի բնաւիցս։ Զնախախնամութիւնդ անջրպետեցեր յինէն. (Լմբ. պտրգ.) եւ (Լմբ. սղ.։)

Առանց հյց. խնդրոյ.

Անջրպետեաց աստուած ի մէջ ջրոյն. եւ ի մէջ ջրոյն։ Անջրպետել կամէր ընդ նոսա եւ ընդ քաղաքն։ Անջրպետիցէ ձեզ վարագոյրն ի մէջ սրբութեանն, եւ ի մէջ սրբութեան սրբութեանցն։ Անջրպետել ի մէջ սրբութեանցն, եւ եւ ի մէջ պարսպացն յօրինուածոյ տաճարին։ Եւ ահա կառք հրեղէնք եւ երիվարք հրեղէնք, եւ անջրպետեցին ի մէջ երկոցունց. (Ծն. ՟Ա. 7։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 36։ Ել. ՟Ի՟Զ. 33։ Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 20։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 11։)

Ի ձեռս տեառն՝ որ անջրպետեն ընդ մեղաւորն եւ ընդ անմեղն, մատնեսցի. (Մեկն. մնաց.։)

որպէս Հեռանալ. բաժանիլ. որոշիլ. այրըլմագ.

Կացին ջուրքն անջրպետեալք. (Յես. ՟Գ. 16։)

Անջրպետել ոգւոյն յէին մտածութենէ՝ կատարելագոյն չարեաց է. (Փիլ. լին.։)

Յետ անջրպետելոյն (ղովտայ) ի հօրեղբօրէ անտի իւրմէ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա։)

Ընտանութեանն միաւորութիւն անջրպետեցաւ։ Պատրուակ քօղոյ բանիս անջրպետեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)

διαστέλλω, διαχωρίζω, διορίζω. discerno, distinguo, separo, distermino. Անջրպետաւ որոշել. խտրոցաւ բաժանել. զատանել. հեռացուցանել. արգելուլ. պէօլմէք. այըրմագ. կամ Անջրպետ ի մէջ արկանել եւ անկանիլ. որոշումն դնել եւ լինել. արա էթմէք, արայա կիրմէք. հյց. խնդրով.


Անջրպետութիւն, ութեան

s.

space, interval;
separation, partition.

· Calfa

NBHL (11)

Անջրպետութիւն ետ տանն։ Առ ի զլոյսն տալոյ անջրպետութեան ձողոյն. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 6։ Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 12։)

Անջրպետութիւնք վերնայարկ բնակութեանցն. (Աթ. ի ստեփ.։)

διάστημα. եւ այլն. Նոյն ընդ ԱՆՋՐՊԵՏ. որպէս Խտրոց. միջոց. հեռաւորութիւն. բաժանումն.

Ելանեմն անջրպետութիւն ցուցանէ, եւ առաքեմն՝ չանջրպետութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)

Վարագուրին անջրպետութիւն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Սա արկ լիր անջրպետութեան, որ ընդ քաղաքն եւ ընդ մեհեանն։ Սակաւաւոր ժամանակի անջրպետութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ի մէջ որդւոյ եւ հօր եւ ո՛չ մի ինչ անջրպետութիւն ի ներքս մտանէ. (Կոչ. ՟Է։)

Որպէս Խտիր. տարբերութին. զանազանութիւն. որոշումն. այլեւայլութիւն.

Տեսանե՞ս զանջրպետութիւնն ի մէջ քրիստոսի եւ յովհաննու, մերձեալ, եւ յոյժ հեռագոյն. (Եղիշ. մկրտ.։)

Չէ իսկ հաւասար մարդկեղէն ողորմութիւնն եւ աստուածական, այլ որչափ ընդ չարութիւն եւ ընդ բարութիւն ինչ ի միջի իցէ, նոյնչափ ընդ սա եւ ընդ նա անջրպետութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Մեծագոյն իմն անջրպետութիւն ի միջի դնէ ընդ մարմնական եւ ախտաւոր ծնունդն, եւ ընդ հոգեւրոն եւ անախտն։ Անջրպետութիւն բազում տեսակի յայսոսիկ, եւ զանազանութիւն անբաւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ. եւ Սարգ. յուդ. յռջբ։)


Անսահման, ի

adj.

infinite, unbounded;
interminable;
unlimited;
indefinite;
incomprehensible.

· Calfa

NBHL (17)

Ամփոփեցար անսահման։ Որքանութիւն անսահման։ Թէպէտեւ ոչ անժամանակք ըստ անսահմանին։ Անսահման թագաւորութիւն։ Անսահման՝ ներքնային խորոց։ Անսահմանդ քո հրամանի. (Նար.։)

Անսահմանն յէութեան՝ սահմանելեացս էացուցիչ. (Շար.։)

Մշտնջենաւորութիւնն անսահման. (Յճխ. ՟Ա։)

Ի յանսահման ծովէն հօր գթութեանց. (Շար.։)

Լայնաբար ասի զայլոց իրաց՝ իբ Առաւելեալ յոյժ յոյժ. անչափ. անթիւ. անորոշ. տարօրէն. ելեալ ըստ չափ օրինաւոր, եւ այլն. նիհայէթսիզ, հատտէն դաշրա, գըյաստան էֆզուն.

Անսահման բնութիւն տերրեղէն արարածոց. (Ագաթ.։)

Անսահման բիւուց քանքարաց հատուցանօղ։ Ըստ անսահման գովութեան. (Նար.։)

Ի վերայ անսահման ծփանաց ալեացն անդնդոց. (Կոչ. ՟Թ։)

Անսահման ժամանակաւ աղօթել միշտ. (Շար.։)

Լուսնոտն՝ անսահման առ ըմռբնումն, այլ ըստ նորոյ կամ հնոյ լուսնին. (Շ. մտթ.։)

Այդ անսահման յիրս լիցի դատաստանի. (Մխ. դտ.։)

Անսահման շուայտութեան եւ արբեցութեան ընդարձակութիւն. (Պիտ.։)

Զի մի՛ զհետ գնացեալ անսահմանբարւոյն կարծեաց՝ հաղորդ չարեաց լիցուք. (Իգն.։)

Քարոզեցին յեղյեղելով զանսահման գործս նոցա. (ՃՃ.։)

Անսահման կին ասի, որ չէ պսակեալ ըստ օրինաց։ (Մխ. դտ.)

cf. անսահմանաբար.

ἅπειρος, ἁπέραντος, ἁπεράτωτος , ἁόριστος, ἁπεριόριστος. infinitus, termino carens, indeterminatus, in immensum extensus. Ոյր չիք սահման. անեզրական. անվախճան. անբաւելի. անբովանդակելի. անպարագիր. անվայրափակ. անսահմանելի. անթարգմանելի։ Տիրապէս ասի զաստուծոյ եւ զաստուածայնոց.


Անսահմանաւոր

cf. Անսահման.

· Calfa


Անսահմանելի, լւոյ

cf. Անսահման.

· Calfa

NBHL (1)

Անսահմանելի բարձրութիւն, կամ տեսիլ։ Իմաստութեամբ անսահմանելեաւ։ Զանսահմանելիդ միշտ թախանձեսցէ։ Բերումն պարանոցի անսահմանելւոյն. (Նար.։)


Անսահմանաբար

adv.

without limit;
indefinitely;
indeterminately.

· Calfa

NBHL (8)

Սա հովուեսցէ զմեզ անփոփոխ եւ անսահման ի յաւիտենից մինչեւ յաւիտեան. (Նար. խչ.։)

Որ խիստ եւ բարկացօղ է անսահման։ Անսահման ունի զբարկանալն. (Լմբ. առակ.։)

ԱՆՍԱՀՄԱՆ. ԱՆՍԱՀՄԱՆԱԲԱՐ. ἁορίστως, ἁπεριορίστως. indefinite, infinite, incircumscripte. Իբրեւ անսահման՝ ըստ կրկին նշ. առանց սահմանի. անչափութեամբ. անորոշակի. եւ Արտօրէն.

Թէ ոք անսահման խօսէր, որպէս զբազմախօս արգելուին զնա արտաքոյ վանիցն. (Կլիմաք.։)

Անսահմանաբար յարեան հեղեղք ցանկութեան. (Սկեւռ. աղ.։)

Անսահմանաբար յամենայն ժամու առնել. (Գր. հր.։)

Ոչ անսահմանաբար ասէ մարգարէն (զմսուր), այլ զմսուրն ասէ՝ յօդիւս. եւ այլն. (Պրպմ. ձ։)

Ոչ առ նա միայն զբանն ձգէր եւ ասէր, այլ անսահմանաբար, եթէ ոք ոչ ծնցի վերստին, այսինքն եթէ՛ դու, կամ ո՛վ եւ իցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)


Անսաղարթաբեր

adj.

leafless, dead.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ոչ բերէ սաղարթս. չորացեալ. անդալար. չոր.

Յանսաղարթաբեր արմատ փայտին. (Շար.։)


Անսամ, ացի, սա՛

vn.

to listen, to obey, to give ear to, to acquiesce, to yield, to consent, to submit;
չ-, to turn a deaf ear, to refuse consent, to disobey.

· Calfa

NBHL (41)

Եւ անսացից, ես ընկալայց. (Ես. ՟Խ՟Զ. 4։)

Սոցին հանգոյն եւ յայլ գիրս պէսպէս ոճով ասի.

Որով կարողն է անսալ եւ չանսալ հրամանացն։ Արժանաւոր մեծաց վարձուց լինիցի, եթէ անսայցէ աստուծոյ. այլ զի եւ չանսալոյն իշխանութիւն ունիցի. (Եզնիկ.)

Մի՛ անսայք անմիտ բանից. (Փարպ.։)

Եթէ ասնայցես, աղերսեմ։ Քահանայապետին բարբառոյ անսաց. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Ա։)

Անսայ (այսինքն յանձն առնու) եւ զվարելն եւս ի հոգւոյն, եւ մարտ ապտերազմի տալ ընդ թշնամւոյն։ Բարութեանց պատճառք հաւանելեացն, զոր օրինակ չարեաց պատճառաք նոյն է չանսալեացն. այսինքն չանսացողաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13. 23։)

Անսա՛, եւ պատմեցից քեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 16։)

Կամ որպէս προσέχω (յորմէ Պռօսխօմէն). Ուշ ունել. ունկն դնել զգուշութեամբ. attendo, obtempero. (Օր. ՟Ա. 45։ Առակ. ՟Ա. 25։ Յով. ՟Ի՟Է. 6։ Ես. ՟Լ՟Բ. 4։ Երեմ. ՟Է. 24։ ՟Ի՟Ե. 4։ Գծ. ՟Ա. 19։ ՟Բ. 7։ ՟Ժ՟Զ. 14. եւ այլն։)

Կամ որպէս πείθομαι. Հաւանիլ. ընդունել. յանձն առնուլ. (Գծ. ՟Ի՟Ա. 14։ ՟Ի՟Գ. 21։ ՟Ի՟Է. 11։ Յկ. ՟Գ. 3։)

ἁνίημι. dimitto, remitto, indulgeo. Ներել. զիջանիլ. թոյլ առնել. թողացուցանել. տեղի տալ. թող տալ, աչք խփել. գօյ վէրմէք, մազուր պույուրմագ.

Ոչ եւս անսացից նոցա. (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 6։)

Եթէ իցէ՞ լուիցեն, եւ անսայցեն. (Եզեկ. ՟Գ. 11։)

Որոց եւ ոչ ա ժամանակ մի անսացաք հնազանդութեանն. (Գաղ. ՟Բ. 5։)

Երկայնմտութեամբ ներէ, թողու, անսայ. (Ագաթ.։)

Ընդ միշտ անսալոյն՝ ներող. (Նար. ՟Խ՟Թ։)

Սքանչացի՛ր ընդ քրիստոսի անսալ եւ ներելն. (Նանայ.։)

Հանդարտել. տանել. ժոյժ ունել. համբերել. սոպր էթմէք.

Միթէ մի՞շտ լռիցեմ, եւ անսայցեմ։ Ի վերայ ամենայնի այսորիկ անսաս տէր, ե՛ լռեցեր. (Ես. ՟Խ՟Բ. 14։ ՟Կ՟Դ. 12։)

Եւ ոչ բարբառոյ բանից ձեռոց անսացից. (Յոբ. ՟Զ. 26։)

Գութ մարդասիրին աստուծոյ ոչ անսաց միշտ յայսպիսի մնալ մեզ վտանգս. (Խոսր.։)

Ո՞րպէս լռեսցես, զիա՞րդ իսկ անսայցես. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)

Թշնամանեմք զնա. իսկ նա անսայ, ոչ զայրանայ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Որ ընկերին անսասցէ՝ առնե զմեղս, եթէ պարտակա՞ն իցէ մեղացն ... Պիղատոս անսացեալ մատնչացն՝ մեղս ընդունէր. (Բրս. հց.։)

Մորենի դիւրայրեաց է, եւ վաղ անսայ հրոյ. (Կիւրղ. ել.։)

Երկայնամտել. յարատեւել. երկայնմտութեամբ սպասել. կալ մնալ. տիտիկ ընել, համբերել, սպասել, կենալ.

Ոչ անսացին խորհրդոց նորա. (Սղ. ՟Ճ՟Ե. 13։)

Ի լռել իմում անսասցեն ինձ. (Իմ. ՟Ը. 12։)

Անսացէ՛ք աստ այլ սակաւ աւուրս եւս. (Վրք. հց. ձ։)

Ոչ անսալ՝ ուր ժողովեալն են։ Բժշկութեան անսալ. (Բրս.։ հց։)

Անսային դիպող ժամանակի. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ժ՟Գ.։)

Պսակն քո պատրաստեալ է. հրեշտակք անսան քեզ (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Թ.։)

Անսային գտանել ժամանակ դիպող. (Հ. կիլիկ.։)

Անսալ ունիմ, մինչեւ լցցի բեռամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Աճման մարմնոյն անսայ։ Անսայ եւ իսրայէլական ազգին, զի ինքնակամ դիմեսցեն. (Ագաթ.։)

Ի սեբաստացւոց քաղաքին անսայր՝ հաւաքել զնիւթ վարդապետութեան. (Խոր. ՟Բ. 77։)

Համբերելով անսացեալ, մինչեւ ի մտանել հակառակորդացն. (Պիտ.։)

Ներէ, եւ անսայ ապաշխարութեան. (Խոսր.։)

Նոյնպէս իմա՛ եւ հյց. խնդրով.

Զայն անսայր։ Մնալով պետրոսի, նմա զայսոսիկ անսաց. այսինքն ընծայեաց կամ եթող նմա զպատիւ. (Նանայ.։)

Ինքն իսկ անսայր քահանայութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 5.) իմա՛, ակնկալեալ մնայր. յն. խորհէր կամ կամէր։

ἁκούω, ὐπακούω, πείθομαι , πειθαρχέω. audio, obedio, pareo, obtempero. Հանդարտ ոգւովն ունկն դնել, կամ Յանձն առնուլ զլուեալ բանն հեզութեամբ եւ հլութեամբ. հնազանդիլ. հպատակիլ. լսել բանի. ունկնդիր լինել. մռել, մտիկ ընել. տինկլէմէք. իդաաթ էթմէք.. (տե՛ս Ծն. ՟Լ՟Թ. 10։ Օր. ՟Ժ՟Ը. 14։ Դատ. ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 25։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 11։ Իմ. ՟Ը. 12։ Երեմ. ՟Ի՟Թ. 8։ ՟Լ՟Բ. 33։ ՟Լ՟Զ. 25։ ՟Լ՟Բ. 15։ Գծ. ՟Զ. 7։ Յայտ. ՟Ժ՟Թ. 10։)


Անսայթաք

adj.

that is not slippery;
that does not stumble;
firm, sure;
infallible.

· Calfa

NBHL (7)

Անսայթաք գնալ. (Լմբ. սղ.։)

Ուր չիք սայթաքել. անգայթ. առանց գթելոյ, եւ առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, անխափան. անվրէպ. գայմազ. մուգարէէր.

Գաւազան անսայթաք առնէ զգնացօղն. (Տօնակ.։)

Նահանջելոյս անսայթաք վերընթացութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)

Անսայթաք պողոտայ. (Ճ. ՟Բ.։)

Յայնմ հետէ անսայթաք հարկեաց տրայիանոսի. (Խոր. ՟Բ. 52։)

Անսայթաք ծառայել. (Մաշտ.։)


Անսայթաքելի

cf. Անսայթաք.

· Calfa

NBHL (5)

ԱՆՍԱՅԹԱՔԱԿԱՆ ԱՆՍԱՅԹԱՔԵԼԻ. cf. անսայթաք.

Անսայթաքկան գնացք. (Նար. խչ.։)

Անսայթաքելի ճանապարհ. (Լմբ. սղ.։)

Անսայթաքելի ոտիցն հետովք։ Անսայթաքելի խօսողութիւն։ Անսայթաքելի քարոզչիս. (Նար. առաք. եւ Նար. ՟Ժ՟Ը. եւ Նար. յիշ.։)

Ընդ քեզ բեւեռել անսայթաքելի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)


Անսանձ

adj.

without bridle, without reins;
unbridled, unrestrained;
unruly, ungovernable.

· Calfa

NBHL (5)

Արտաքուստ անսան կացոյց զձեզ սուր. (Ածաբ. կարկտ.։)

Ի վերայ անսանձ բերանոց դուրս դնել. (Փիլ. իմաստն.։)

Զանսանձ լեզուսն. (Սարգ. յկ. ՟Է։)

Զրկեալ ի սանէ. անզաւակ. ուստի ԱՆՍԱՆ ԿԱՑՈՒՑԱՆԵԼ՝ է Անզաւակել. ἁτεκνόω. liberis orbo.

ἁχάλινος. infrenis, effrenis. Ոյր չիք սանձ. անկապ. արձակ. անարգել. անդուռն. զապթսըզ, նամազպուդ.


Անսասան

adj.

unshaken, immovable, firm.

· Calfa

NBHL (4)

Անսասան վիմիդ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Անսասան մնացի յաստուածպաշտութիւն. (Վրդն. սղ.։)

ἁσάλευτος. inconcussus, immotus. Որ ոչ սասանի. անյողդողդ. անշարժ. անդրդուելի. սարսըլմազ, մուգարրէր.

ἁσαλεύτως. constanter. Առանց սասանելոյ.


Անսասանելի

cf. Անսասան.

· Calfa

NBHL (8)

Իբր Անսասան.

Հաւատարիմ բանն, եւ անսասանելի՛ հոգւոյն օրէնք. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)

Շինեաց զկաթողիկէ սուրբ անսասանելի հաստատութեամբ. (Շ. իմ. եղանակ.։)

Անսասանելի հաստատութիւն, կամ ուղղութիւն։ Հիմամբ անսասանելեաւ։ Անսասանելի շաղկապք սիրոյ. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Հ՟Ե. Նար. առաք.։)

Անսասանելի եւ հաստատուն յուսոյն մերոյ. (Շար.։)

Իբր Անսասան.

Կա՛ց դու անսասանելի ի քում հաստատութեանդ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Հաստատեաց զաշխարհս ի հաւատս անսասանելի. (Շար. (որ լինի եւ մակդիր հաւատոց։))


Անսաստ

adj.

ungovernable, unruly, disobedient, obstinate, incorrigible.

· Calfa

NBHL (4)

Իբր Անանսացօղ. հեստ յանսալոյ, կամ անամոքելի սաստիւ. անհանդարտ. անհնազանդ. ըմբոստ. խեռ. ստահակ, կամ անսանձ. ապարասան. զապթսըզ, իդաաթսըզ.

Անսաստ ալիք ծովու. յն. վայրենի. (Յուդ. 13։)

Սաստեալ գազանին իբր շան՝ ցածուցանէ յանսաստ գազանութենէն. (Եզնիկ.։)

Իբրեւ զձի տրմուղ՝ անսաստ է (կամ անսաստէ). (ՃՃ.։)


Անսաստելի

cf. Անսաստ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. անսաստ.

Արտաքոյ անյագ սահմանին հանէ զմեզ (բանս) յանսաստելի անդունդս արշաւանաց իւրոց. (Վեցօր. ՟Զ։)


Անսաստեմ, եցի

vn.

to disobey, to resist, to be refractory.

· Calfa

NBHL (6)

Անսաստեցէք ելէք ի լեառն։ Անսաստեալ ելին ի գլուխ լերինն. (Օր. ՟Ա. 43։ Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 44։)

παραβαίνω, παρακούω. transgredior, praevaricor, ngligo, non obtempero. Չանսալ. հեստել. ըմբոստանալ. ի բաց ոստնուլ կամ վազել. ստունգանել. միւդիւ օլմամագ.

Անսաստել ումեք աստուծոյ՝ չար է. (Եզնիկ.։)

Անսաստեցաք ի բանիցն։ Միթէ անսաստեա՞ց քրիստոսի հրամանացն անօթն ընտիր. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։ եւ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)

Ոչ զի անսաստիցեմ տեառն հրամանաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)

Յանսաստել բանին (ի մտաց) առանց զգուշութեան կորուսաք զպատմութիւնն. (Վեցօր. ՟Ը։)


Անսաստութիւն, ութեան

s.

disobedience, contumacy, obstinacy.

· Calfa

NBHL (5)

Առ իմաստուն բժիշկ ոգւոցն՝ անսաստութիւն հիւանդին։ Զախտն՝ որ յանսաստութենէն իցէ, եւ զառողջութիւնն՝ որ ի հնազանդութենէն լինի։ Յանսաստութիւն անկանիլ՝ կրթելովն զընդդէմսն ասել նորա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 21։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)

Ոչ յարարչէն, այլ յանսաստութենէ ստունգանողին։ Անսաստութիւնն եւեթ՝ որ արտաքոյ աստուծոյ կամացն գործիցի, պատճառ չարեաց իմանալի է. (Եզնիկ.։)

Գնացիւք անսաստութեան. (Նար. ՟Ի՟Ա։)

Յանսաստութենէ եղեւ գնալն, եւ ի կամակոր մտաց. (Ոսկ. փիլեմ.։)

ἁπόνοια, ἁταξία, ἁπροσεξία. arrogantia, inobsequentia, negligentia. Հեստութիւն. չանսալն. ըմբոստութիւն. ապարասանութիւն. անհնազանդութիւն. իդաաթսըզլըգ, ինատ.


Անսեղան

adj.

without having a table for eating.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ չիք սեղան կամ կերակուր պատրաստեալ.

Տեսանել զանսեղանն. զգունոյն դեղնութիւնն, զփաշերութիւնն. (Ոսկ. յանդամալոյծն.։)


Անսեր

adj.

steril.

· Calfa

NBHL (4)

ἅγονος. prole carens, sterilis. Ոյր չիք սերունդ կամ ծնունդ. անսերմն. անզաւակ. գըսըր.

(Սարրա) անպտուղ եւ անսեր եւ ամուլ ելով։ Անսեր եւ անծնունդ ի բարի թեւակոխութեանց։ Անսերք եւ անսերմանք յիմաստասիրութենէ։ Անբանիցն ոգիք աղբիւր մտաց ոչ ունելով՝ ի խորհրդոյ են անսերք. (Փիլ.։)

Անհարազատ, օտար.

Մի՛ զայլ ընդ այլոյ փոխադրել անսեր եւ անքատակ բացատրութեամբ. (Երզն. քեր.։)


Անսերմն

adj.

without seed;
unfruitful, barren.

· Calfa

NBHL (13)

ԱՆՍԵՐՄՆ որ եւ ԱՆՍԵՐՄ. ἅγονος. non generans, sterilis. Անսեր. անծնունդ.

Մի՛ եղիցի անսերմն (կամ անսերմ) եւ ամուլ յերկրի քում. (Ել. ՟Ի՟Գ. 26։)

Մի՛ եղիցի կին ամուլ, եւ այր անսերմն։ Զարս՝ որ անսերմն էին, աբրահամաւ քաջալերէր. (Եփր. ել. եւ Եփր. համաբ.։)

Զի որ անմարմին ոք է, նա եւ անսերմն է։ (Ջորիք) անսերմն եւ անծնունդք են. (Եզնիկ.։)

Իմաստունն՝ անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, բազմաբեղուն ի սկզբնականէն (յիմաստութենէն աստուծոյ). (Փիլ. լին.։)

ἅσπαρτος. non satus, non seminatus. Ոչ սերմանեալ. ոչ ցանեալ. ուր չիցէ արկեալ սերմն. էքինմէմիշ.

Այգի անսերմն. (Խոսր.։)

Անսերմն արգանդ. (ՃՃ.։)

Փութայ կակղել, եւ զանսերմանսն սերմանել. (Պիտ.։)

Եւ Որ ինչ լինի առանց սերման, կամ որոյ չիք սերմն.

Անսերմն յղութիւն, կամ ծնունդ. (Շար.։ Ծառ անսերմն. Վստկ. ՟Ծ՟Դ։)

Առանց սերմանելոյ.

Անսերմն, եւ առանց վարելոյ ամենայն ինչ բուսանէր. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Անսերմնաւոր

cf. Անսերմն.

· Calfa

NBHL (2)

Առանց սերման յղացեալ, ծնեալ.

Ետ զմարմին իւր զերկնաւոր (այսինքն զաստուածային), զկուսածին անսերմնաւոր. (Շար.։)


Անսէր

adj.

without love, — affection;
cold, unfeeling.

· Calfa

NBHL (5)

Իղձք անսէր. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)

Ուր չիք սէր. անբաժ ի սիրոյ.

Բազումք են ցնորեալ, անսէր, ապուշ. (Կանոն.։)

Յիշատակէ զանանձուկ եւ զանսէր ժամանակն (գեհենին). (Ոսկ. յանդամալոյծն.։)

Ցուրտ հմութիւն անսէր եւ անհաղորդ եւ անգութ կենաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)


Անսին

adj.

without nourishment.

· Calfa

NBHL (2)

(իբր Անսուն). Անսնունդ, անաճ. անբարգաւաճ. հասըլսըզ.

Զորս ի դէպ է անսին խոստովանել զնոսա ծնունդս. (Յհ. իմ. ատ. ՟Է։)


Անսիրելի, լւոյ, լեաց

adj.

who has neither lovers nor friends;
antipathetic.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Այն՝ ոյր չգուցէ սիրելի ոք կամ բարեկամ.

Անբարեկամք եւ անսիրելիք են յաշխարհի. (Պիտ.։)


Անսիրելութիւն, ութեան

s.

want of love or affection;
antipathy.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՍԻՐԵԼՈՒԹԻՒՆ ԱՆՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. Պակասութիւն սիրելութեան կամ սիրոյ. չունելն զսէր կամ զբարեկամութիւն, կամ զյօժարութիւն.

Առ հինսն հայաստանեայց լեալ անսիրելութիւն իմաստութեան. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Ոչ վասն անսիրութեան ինչ չառնում ինչ ի ձէնջ՝ ասէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)


Անսիրութիւն, ութեան

s.

cf. Անսիրելութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՍԻՐԵԼՈՒԹԻՒՆ ԱՆՍԻՐՈՒԹԻՒՆ. Պակասութիւն սիրելութեան կամ սիրոյ. չունելն զսէր կամ զբարեկամութիւն, կամ զյօժարութիւն.

Առ հինսն հայաստանեայց լեալ անսիրելութիւն իմաստութեան. (Խոր. ՟Ա. 2։)

Ոչ վասն անսիրութեան ինչ չառնում ինչ ի ձէնջ՝ ասէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Մեսիմ, եցայ

vn.

to be introduced or brought in, to be adopted.

· Calfa

NBHL (2)

ἄπτω attingo. Յարիլ. շփիլ. միջամուխ լինել. հասանել. դպչիլ, պլըշտըկիլ.

Եւ ո՞ւր է՝ զի չէ ախտն այն (խեղկատակութեան). արդ եւ յեկեղեցի եւս եմուտ, եւ ի գիրս եւս մեսեցաւ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)


Մեստիմ, եցայ

vn.

to be fortified or strengthened by, to be consolidated.

· Calfa

NBHL (3)

Իբր Հաստիլ ամրութեամբ. հաստատուն կամ հաստաբեստ գտանիլ.

Էին պատրաստեալք յառաջագոյն մեստեալ մահիճք երկաթիք յառաջահոգութեամբ, զի մի՛ անհնարին ծանրութեամբ փղացն բակցի. (Փիլ. լիւս.։)

Մեստեալ կազմեալ։


Մերժիմ, եցայ

vn.

to be driven out, expelled or rejected;
to abstain from, to forbear;
to depart, to leave, to absent oneself, to retire.

· Calfa

NBHL (4)

Երազն մերժեցաւ ի նմանէ, այս է մոռացաւ. (Աթ. ՟Թ։)

Մի՛ մերժեսցին ի սրտէ քումմէ զամենայն աւուրս կենաց քոց։ Ոչ մերժեցան ի նոցանէն (ի մեղաց)։ Բայց դու մերժեսջի՛ր յայնպիսեացն.եւ այլն։

Խորշեցան մերժեցան, եւ ի բաց փախեան ի նմանէ. (Եղիշ. ՟Գ։ (Ուստի Մերժ, եւ Մերձ՝ հակակայք են։))

ἁφίσταμαι absto, absisto, desisto, recedo եւ այլն. Ի բաց կալ, հեռանալ. խորշիլ.


Մերժումն, ման

s.

expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.

· Calfa

NBHL (5)

Ողբայր զհրէիցն զմերժումն, եւ զկորուստ ազգին աբրահամու. (Իսիւք.։)

Մեղաւորին ոչ եղեւ երբէք որոշումն եւ մերժումն. (Լմբ. պտրգ.։)

Ողբային զմերժումն ի վարդապետութենէ սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)

Ի շարժմանց ոմանք դղրդեցուցանեն ըստ միոյ մերժման, զոր կոչեմք վանօղք։ Ի ծով՝ կոհակացն ի վերընթացութիւնքն՝ երբեմն ընդդիմահարութիւն ունելով, եւ երբեմն մերժումն միայն. (Արիստ. աշխ.։)

ἕξωσμα expulsio πρόωσις actus propellendi, protrudendi եւ այլն. Մերժելն, եւ մերժիլն. վանումն. ի բաց մղումն. տարագրութիւն. հեռացումն.


Մխիմ, եցայ

vn.

to be driven, plunged into, to penetrate, to enter;
to meddle, to get in;
to begin, to commence, to undertake;
— բարկութեամբ, to be seized with rage, to be enraged.

· Calfa


Մխլճիմ, եցայ

vn.

cf. Մխրճիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիցին ամենայն որ ծածկին յաւազան մկրտութեանն՝ մխլճել ի ջուրսն. (ՃՃ.։)


Մխուն

adj.

cf. Մուխ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ՄԽԱԾ, եւ ՄՈՒԽ. ջրած.

Զսլաքս նետիցն ի պէտս զքեզ կարեվէր խոցելոյ՝ այրմամբ եւ ջրով մխեալ. (զի այս է այրեցելովքն մխուն լինել. Լմբ. սղ.։)


Մծղնէութիւն, ութեան

s.

incest;
lechery, lewdness, lust.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ ոք ի մծղնէութեան գտցի։ Ապա թէ ինքն եւս ընդ ընտանիսն ի մծղնէութիւն գտցի. (Կանոն.։)

cf. ՄԾՂՆԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. լծ. եւ յն. լտ. μίξις mixtio. ըստ որում խառնակութիւն.


Մկնսոխ

s. bot. daffodil, daffadown-dilly.

· Calfa

NBHL (4)

ՄԿՆԱՍՈԽ կամ ՄԿԸՆՍՈԽ. Սոխ կամ պրաս վայրի. ա՛յլ է եւ մանրիկ սոխն. ռմկ. կէլինճիկ.

Ա՛րկ զմզմկնասոխն ի քացախն։ Օշինդրի շարապն, կամ մկնասոխին։ Մկներն գան եւ սատակին (ի սեաւ խարբաբէ). այլ եւ մկնասոխն այնպէս արա՛, եւ օգտէ։ Յաղագս մկնասոխին գինի շինելոյ. ա՛ռ մկնասոխ ի լեռնէն. եւ թէ չգտնուի, ի պաղճաներէն ա՛ռ. քանզի մկնասոխ փռասային ասեն. (Վստկ. ՟Ը. ՟Ճ՟Ժ. ՟Հ՟Ճ՟Թ։)

Իսկ ի Բժշկարանի գրի.

Մկնասոխ կամ մկնսոխ. եունսէլ. օնսուլ։


Մկրտիմ, եցայ

vn.

to receive baptism, to be baptized;
to wash, to bathe or cleanse oneself;
— արեամբ, to be martyrized.

· Calfa


Մկրտութիւն, ութեան

s.

baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.

· Calfa

NBHL (13)

Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց եւ պղնձեաց եւ մահճաց։ Մկրտութեանցն վարդապետութեանցն վարդապետութեան։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք, եւ պէսպէս մկրտութեամբք.եւ այլն։

Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց եւ պղնձեաց եւ մահճաց։ Մկրտութեանցն վարդապետութեանցն վարդապետութեան։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք, եւ պէսպէս մկրտութեամբք.եւ այլն։

Մկրտութիւն յովհաննու յապաշխարութիւն.

Տեսեալ զբազումս եկեալս ի մկրտութիւն իւր։ Մկրտութիւնն յովհաննու ուստի՞ էր.եւ այլն։

Սուրբ խորհուրդ քրիստոսական մկրտութեան. որ եւ ասի ԼՈՒՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ, ԿՆԻՔ.

Մի հաւատք, մի մկրտութիւն։ Թաղեցաք ընդ նմին օրինակի կեցուսցէ մկրտութիւնն.եւ այլն։

Ընդունէր ի նոցանէ զսուրբ մկրտութիւնն։ Մկրտութիւնս այս լիցի ինձ ի լուացումն մեղաց իմոց. (Եղիշ. ՟Ը։)

Կոչեմք մկրտութիւն (յն. վաբդիսմա ), իբրեւ ընդ նմին թաղեալք ի ջուրն զմեղսն. եւ լուացումն (յն. լուդրօն ) իբրեւ զմկրտութիւն (յն. է՛գբլիսին ). (Ածաբ. ի մկրտ.։)

Եւ որպէս Մարտիրոսութիւն կամ չարչարանք.

Մկրտութիւն մի ունիմ մկրտել (իլ)։ Կարէ՞ք ըմպել զբաժակն՝ զոր ես մկրտելոցն եմ, մկրտել.եւ այլն։

Մկրտութեամբ արեան ընդ քեզ մկրտեցան. (Շար.։)

Զի եւ մարտիրոսութիւն ինքնին գիտէ մկրտութիւն անուանիլ. (Կոչ. ՟Գ։)

βαπτισμός baptismus βάπτισμα baptisma. Մկրտելն, իլն. մխումն ի ջուր, լուացումն ջրով։ Երբեմն որպէս արտաքին լուացումն ըստ խտրանաց հրէից, կամ ջրացանութիւն.


Մձութիւն, ութեան

s.

darkness, spot, dirt.

· Calfa

NBHL (1)

Զմձութիւն ծխոյն ի սպիտակութիւն շուշանի շրջեցեր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Մղեղեմ, եցի

va.

to levigate, to pulverize, to reduce into powder;
to burn to ashes.

· Calfa

NBHL (3)

Զհեթանոսական բոյսն՝ մղեղել, եւ արտաքս ընկենուլ։ Անցեալ ի բաց գնաց մղեղեալ եւ լուծեալ. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. ատ.։)

Ցուցանեն զնախնեացն մեռելոց զապականութիւն, որոց հրովն մղեղեցան նշխարքն. (Նիւս. կազմ.։)

ἁποτέφρω in cinerem, fumum, vel ad nihilum redigo. Ի մղեղ լուծանել. յաճիւն եւ ի մոխիր դարձուցանել. ցնդել իբրեւ զծուխ.


Մղիմ, եցայ

vn.

to be urged on or driven to;
մղեցաւ մարտն այգուն, the battle was fought or took place in the morning.

· Calfa


Մղձկեմ, եցի

va. fig.

to choke, to stifle, to suffocate, to strangle;
to pain, to grieve, to vex, to torment.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդէ՞ր խեղդես, եւ մղձկես զեղբայրն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

ἅγχω ago ἁποπνίγω praefoco. Հեղձուցանել. ի նեղ արկանել՝ որպէս խեղդելով. նեղել յոյժ.


Մղձկիմ, եցայ

vn.

to choke, to be suffocating;
to be violently affected with spite, envy, grief or rage.

· Calfa

NBHL (7)

Հեղձնում եւ մղձկիմ (դժկամութեամբ կամ ցասմամբ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 10։)

Առաւել մղձկէին. (զի լաւ համարէին զմեռանել առաւել քան զյամելն յօտար աշխարհին. Բուզ. ՟Դ. 20։)

Առ մղձկել սրտին չգիտէր՝ թէ յո՛ թափեսցէ զթոյնս դառնութեան. (Եղիշ. ՟Ը.)

Առ մղձեալ սրտին։ Զմղձկեալ սրտին թոյնսն։

Մղձկեալ սրտիս։ Ի սիրտ մղձկեալ. (Նար. խ. ՟Կ՟Բ։)

Յորմէ հեղձեալք մղձկէին (նախանձու). (Իգն.։)

ἁποπνίγομαι suffocor, valde angor. Հեղձամղձուկ լինել. հեղձնուլ. խեղդիլ սրտի, կամ փղձկիլ մաղձիւ. նեղիլ եւ պղտորիլ սրտի դառնութեամբ. խեղդուիլ.


Մղձկուտ

adj.

suffocating, stifling, oppressive, sultry.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ինչ տայ մղձկիլ. խեղդիչ. անմասն ի շնչառութենէ. խեղդղդօղ.

Հասուցին զբարձրութիւնն յողձուտ եւ ի մղձկուտ յօդն. որպէս ասէ, ուր ոչ կարեն ընթանալ թռչունք. (Վրդն. ծն.։)

Անցուցանել ընդ կենսաբեր օդդ՝ ելանել ի մղձկուտ ի վնասաբեր կայանս աստեղաց. (Պտմ. վր.։)


Մղուտ

adj.

foggy, misty, cloudy, caliginous.

· Calfa

NBHL (2)

Միգապատ. բալուտ, մշուշ, մո՛ւթ. (լծ. հյ. աղօտ. կամ մղեղուտ. թ. պուլութ )

Ի մղուտ օդոյն մոլորեցան արքն. (Պտմ. առ լեհ.։)


Մմկիմ, եցայ

vn.

to soil, dirt or pollute oneself.

· Calfa

NBHL (3)

Դարձեալ ինքն իգանայր այլոց, եւ այսպէս մմկեալ թաւալեալ էր. (Բուզ. ՟Դ. 44։)

Արիւնք ի վերայ արեանց մմկեալ խառնակեցան. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)

ՄՄԿԻԼ. μίνυμι admisceor, commisceor. Խառնակիլ. շաղիլ. շաղախիլ. գիջանալ. մեղկանալ.


Մնշեմ, եցի

va.

to press, to bruise, to squeeze, to express.

· Calfa

NBHL (2)

Ճնշել, ճմլել. շաղել. թրել. շփել, եւ զանգել. ճմրել, շաղուել.

Զպահելոյ սերմունքն գինով մնշէ՛ եւ պահէ՛։ Յառաջ ջրովն զսերմն մնշեն։ Խօսողի (հաւու) արեամբ մնշէ՛, եւ ցանէ. (Վստկ. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Ը. ՟Ճ՟Ժ՟Ա։)


Մնչիւն

s.

cooing;
wail, groan, cry.

· Calfa

NBHL (3)

Տեսեալ ճըչեմ առ թշնամին, նուաղ ձայնիւ որպէս մընչիւն. (Յիսուս որդի.։)

Լսել զմնչիւնիւն խոցելոցն, զմնչիւն վիրաւորելոցն. (Եղիշ. ՟Զ։)

Գազանաբար մնչիւն արձակել. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)


Մնջիկ

cf. Մնջուկ.

· Calfa

NBHL (4)

ՄՆՋԻԿ ՄՆՋՈՒԿ. Լռիկ որպէս զմունջ. անձայն անշշունջ. կամ միայնակ, առանձինն.

Յարուցեալ երթայր առ նոսա միայնիկ մնջիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ողորմեալ աստուծոյ՝ աբրահամու, որ միայն մնջուկ խնդրէր զնա. (Իրեն. ՟Ե. առ Լեհ.։)

Մնջուկ, միայնուկ. որպէս ռմկ. միակուկ։


Մնջուկ

adv.

without noise, silently, softly, gently, noiselessly.

· Calfa

NBHL (4)

ՄՆՋԻԿ ՄՆՋՈՒԿ. Լռիկ որպէս զմունջ. անձայն անշշունջ. կամ միայնակ, առանձինն.

Յարուցեալ երթայր առ նոսա միայնիկ մնջիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ողորմեալ աստուծոյ՝ աբրահամու, որ միայն մնջուկ խնդրէր զնա. (Իրեն. ՟Ե. առ Լեհ.։)

Մնջուկ, միայնուկ. որպէս ռմկ. միակուկ։


Մոգեմ, եցի

va.

to practise or profess magic, to exercise the magic art, to bewitch, to enchant;
— զուշ եւ զուրուշ, to cast a spell upon;
to delight, to charm, to fascinate.

· Calfa

NBHL (5)

Այր ոմն սիմոն ... մոգէ՛ր, եւ ապշեցուցանէր զազգն սամարացւոց. (Գծ. ՟Ը. 9։)

Որպէս բարեյուսուն այն, եւ սիմոն գեթացին, որք մոգէին, եւ ապշեցուցանէին զտեսողսն. (Զքր. կթ.։)

Առեալ ծովային բազէ՝ զսա մոգեաց նեքտանեբոս. (Պտմ. աղեքս.։)

Ի պատիրս արկանել, զուշ եւ զուրուշ մոգել. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Զ։)

եւ ն. μαγεύω artes magicas calleo, vel exerceo. Մոգութիւն առնել, եւ կախարդել.


Մոգութիւն, ութեան

s.

profession of a sorcerer;
magic art, demonology, witchcraft, charm.

· Calfa

NBHL (5)

Հայէին ի նա վասն բազում ժամանակց մոգութեամբքն ապշեցուցանելոյ զնոսա. (Գծ. ՟Ը. 11։)

Մոգութիւն է մակակոչութիւն բարեգործ (կարծեցեալ) դիւաց՝ առ ի բարւոյ իմիք հաստատութիւն. իսկ կախարդութիւն է մակակոչութիւն դիւաց չարագործաց. (Նոննոս.։)

Ընդաճէր զմոգութիւն եւ զքաղդէութիւն։ Գրեալ զօրէնս մոգութեան գահ եւ պատիւ չտայք. (Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ.։)

Մոգութիւն եւ սհանութիւն գործէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

μαγεία magia. Մոգական արուեստ. սուտ գուշակութիւն. հմայք. եւ դեն մոգուց. կրակապաշտութիւն. եւ Դիւթութիւն. կախարդութիւն. յն. մաղի՛ա. լտ. մաճի՛ա. թ. մէճիւսիյէթ


Մոգպետ, աց

s.

grand magician, archmagician, chief of wizards or magicians.

· Calfa

NBHL (2)

Զմեծ ոմն իշխան մոգպետ կացուցանէր ի վերայ նոցա։ Զբազումս ի մոգուց, եւ զբազմագոյնս ի մոգպետաց։ Հրաման ետու մոգացն եւ մոգպետացն. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ. եւ այլն։ Փարպ.։)

իբր ἁρχιμάγος praefectus sive magister magorum. որ եւ ՄՈՎՊԵՏ. պ. մուպէտ. Պետ եւ գլուխ մոգուց. քրմապետ. վարդապետ մոգութեան կամ մոգուց.


Մոթխոթեմ

vn.

to repeat, to say over again, to inculcate, to impress deeply on the mind of youth.

· Calfa

NBHL (2)

ՄՈԹԽՈԹԵԼ. Որպէս ռմկ. խոթմթել. Մղել խթելով. յորդորել. յառաջվարել.

Մտերիմ վարդապետք՝ աշակերտացն հարկ առնեն զյիշատակսն՝ մոթխոթելով զնոսա առ ի հաստատութիւն այնոցիկ, զոր լուանն։ (Փիլ. լին. ՟Դ. 106։)


Մոլեգնիմ, եցայ

vn.

to be furious, to get into a rage, to fly into a passion, to be mad with rage;
to be beside oneself, to go mad, to become deranged, to fall into extasy.

· Calfa

NBHL (6)

Դեւ գոյ ի նմա, եւ մոլեգնի. (Յհ. ՟Ժ. 20։)

Թշնամիք ճշմարտութեանն այնչափ մոլեգնեցան, (մինչեւ) ասել, եթէ այսպէս գիտեմք զնա, որպէս եւ ինքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)

Անդ մոլեգնեալ՝ այր իւրաքանչիւր սուր ի կող ընկերի իւրոյ ձգելով. (Խոր. ՟Ա. 9։)

Ամեհաբար մոլեգնեալ լինէր. (Եփր. համաբ.։)

Համարէին՝ թէ մոլեգնեալ իցէ. (Մրկ. ՟Գ. 21։)

ՄՈԼԵԳՆԻԼ. ἑξίσταμαι obstupefio. Ապշիլ. արտաքոյ իւր լինել. մարգարէանալ.


Մոլեգնոտ, աց

adj.

cf. Մոլեգին.

· Calfa

NBHL (6)

Մոլեգնոտ եւ ժխտող ազգին հրէից։ Նմանեալ ես մոլեգնոտի։ Հանդերձ սորմական մոլեգնոտ աբեղայիւ. (Նանայ.։ Ճ. ՟Գ.։ Արծր. ՟Ա. 14։)

Մոլեգնոտս զնոսա համարիմք։ Որպէս ի վերայ մոլեգնոտացն եւ ափշեցելոցն։ Ո՞ւմ հաւանել արժան է, պօղոսի՞, թէ մոլեգնոտացն՝ որ արհամարհեն զգիրս սուրբս. (Կանոն.։ Նիւս. բն.։ Խոսր.։)

Մոլեգնոտաց են ձախողակի այդոքիկ ընտրութիւնքեւ կարծիք. (Սարկ. հանգ.։)

Մոլեգնոտ տռփանօք տենչայր առթել ինքեան. (Խոր. հռիփս.։)

Եւ այս արիոսի մոլեգնոտ ամբարտաւանութեանն են բաջաղանք։ Չարափառացն, եւ արիոսի մոլեգնոտ անուանն. (Լմբ. հանգ.։)

cf. ՄՈԼԵԳԻՆ. (ըստ ամենայն առման). μανιώδης, μεμηνώς furiosus, furens, insanus. խեւցած, կատղած.


Մոլեգնութիւն, ութեան

s.

cf. Մոլեգնուցք.

· Calfa

NBHL (4)

Ցնորումն. կատաղութիւն. որ եւ ասի Մոլութիւն, եւ Մոլորութիւն.

Դժնդակագո՛յն՝ մոլեգնութիւն կատաղութեան խորհրդոյ՝ մոլեգնութեան բնական (այսինքն քան զբնականն). (Փիլ. տեսական.։)

Մոլեգնութիւն անաստուած. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)

Առ ի յոյժ ցանկականի մոլեգնութեան. (Խոր. ՟Ա. 14։)


Մոլեգնուցք

s.

frenzy, fury, madness, rage, mania, wildness, transport;
delirium eroticum, violent passion.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ՄՈԼՈՒՑՔ. Իբր Մոլեգնութիւն, կամ մոլեգնոյթք. կտղուցք. կտղուցք.

Վկայեն մոլեգնուցք կնոջն (ի յովսէփ). (Կիւրղ. ծն.։)


Մոլեխինդ

s.

hemlock.

· Calfa

NBHL (1)

ՄՈԼԵԽԻՆԴ կամ ՄՈԼԷԽԻՆԴ. cf. ՄՈԼԱԽԻՆԴ։


Մոլեմ, եցի

va.

to drive mad.

· Calfa

NBHL (2)

Մոլեցուցանել. ցնորեցուցանել. տալ մոլիլ, եւ վայրենանալ կամ յիմարիլ. խելքը հանել, խելքը տանել, խենդեցնել.

Վտանգէ զիս որովայն իմ, յորժամ լնում զնա. մոլէ եւ կիզէ զմարմին իմ։ Զձեզ մոլեն դեւք առ նոսա (ի պաշտել զարեգակն եւ զհուր). (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ը։)


Մոլի, լւոյ, լեաց

adj.

raving, furious, frenetic, maniac, mad;
vicious, petulant, passionate;
great, excessive.

· Calfa

NBHL (10)

Զի՞ եկն առ քեզ մոլին այն. (՟Դ. Թագ. ՟Թ. 11։)

Կուրի եւ մոլւոյ կարծիս։ Գործ մոլեաց. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 34։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)

Իբր անյագ պաճարի, եւ անարգել մոլւոյ. (Փիլ. լին.։)

Խրատեաց ասելով ի բաց կալ քեզ ի մոլւոյդ հայհոյութենէ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)

Ո՛վ մոլի եւ կատաղեալ հրէայք. (Զքր. կթ.։)

Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Ո՛չ այնչափ չարչարին մոլիքն ի դիւաց, որպէս բարկացողն. (Մանդ. ՟Ժ՟Բ։)

Լո՛յծ զիս ի մոլի մեղաց իմոց. (Մանդ. ՟Ժ՟Բ։)

Տեսե՞ր զջերմ գութն, տեսե՞ր զմոլի եւ զանյագ սէրն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)

ἑπίληπτος, μαινόμενος, μανικός , μανιωδέστατος furiosus, insanus, furens եւ այլն. որ եւ ՄՈԼԵԳԻՆ, ՄՈԼԵԳՆՈՏ, ՄՈԼԵԿԱՆ. (ոք, կամ ինչ). Կատաղի. խելացնոր. բախած. յիմար. այսահար. եւ Բո՛ւռն. սաստիկ. կատղած, խեւ.


Մոլորեմ, եցի

vn.

cf. Մոլորիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Էին մոլորեալք ... մոլորեցին ի ճշմարտութենէ. (Ոսկ. ես.։)


Մոլորիմ, եցայ

vn.

to go out of one's way, to ramble, to rove, to wander, to stray, to go astray, to lose oneself, to be bewildered, to err, to fail;
to fall into error, to be deceived, seduced, perverted;
cf. Մոլիմ.

· Calfa

NBHL (7)

πλανοῦμαι erro, digredior, seducor, vagor ἁποπλανοῦμαι aberro, vagor. Ոլորելով կամ ոլորտանալով իմն՝ արտաքոյ ելանել ուղիղ ճանապարհի, իրօք կամ նմանութեամբ. խոտորիլ. շեղիլ. թիւրիլ. ստերիւրիլ. սխալել. խաբիլ. պատրիլ. եւ Թափառիլ. ընդ վայր յածիլ. տատանիլ. դանդաչել.

Երթեալ մոլորեալ շրջէր յանապատի։ Մոլորեալ ի դաշտին։ Եզին թշնամւոյ քո, կամ իշոյ նորա մոլորելոյ։ Մոլորեսցին իբրեւ զարբեալ։ Գինւով մոլորեալ են։ Մոլորեցան վասն ցքւոյ։ Միշտ մոլորեալ են սրտիւք։ Մոլորեցան յինէն զհետ խորհրդոցն իւրեանց։ Ի մոլորել տանն իսրայէլի յինէն։ Մոլորեցայք յանապատի։ Մոլորեցայ ես որպէս զոչխար կորուսեալ։ Մոլորիցի մի ի նոցանէ ... խնդրիցէ զմոլորեալն.եւ այլն։

Մոլորեցան, զի այն ինքն է յիմարութիւն. (Ես. ՟Ի՟Ը. 7։)

Եթէ ոք խելագարութեամբ մոլորեալ իցէ, ոչ շրջեսցի յայտնապէս ի քաղաքին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)

Ձեւանայր մոլութիւն. իսկ պաղամիդէս յանդիմանէր զայն ոչ գոլ մոլորեալ. (Նոննոս.։)

ՄՈԼՈՐԵԱԼ ելոյ, ոց. cf. ՄՈԼՈՐԻՄ։ Անսովոր ոճով ըստ յն. դնի եւ որպէս Մոլորակ.

Աստեղաց, որ կոչին մոլորեալ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 30։)


Մոլորեցուցիչ, չի, չաց

s.

seducer, suborner, perverter, deceiver, corrupter.

· Calfa

NBHL (5)

Յիշեցաք, զի մոլորեցուցիչն այն ասէր։ Բազում մոլորեցուցիչք ելին յաշխարհս։ Նա է մոլորեցուցիչ եւ նեռն. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 63։ ՟Բ. Յհ. 7։)

Բարձայն ամենայն գայթագղութիւնք, որք միանգամ մոլորեցուցիչք էին մարդկան. եւ ի ներքս եմուտ ճշմարիտ աստուածածանօթութիւն. (Շ. բարձր.։)

Շրջանակք աստեղաց, որ կոչին մոլորեցուցիչք (որպէս թէ զընթացս իւրեանց)։ Ընդ աստեղսն չմոլորեցուցիչքն կոչին, հանապազորդ զնացս ունին, եւ այլն։ Վեցօր. (՟Ա. ՟Զ։ եւ Շիր.։)

πλάνος seductor, plnis. Այն՝ որ մոլորեցուցանէ. cf. ՄՈԼԱՐ.

ՄՈԼՈՐԵՑՈՒՑԻՉ. Անսովոր ոճով՝ որպէս Մոլորական կամ մոլորեալ աստղ. մոլորակ. πλανήτης, πλανώμενος errans.


Մոլութիւն, ութեան

s.

fury, rage, mania, frenzy, madness, folly;
violent passion;
transport, enthusiasm;
*vice, bad habit.

· Calfa

NBHL (8)

Ոչ հայեցաւ նա ի նանրութիւն, եւ ոչ ի մոլութիւն սուտ. (Սղ. ՟Լ՟Թ. 5։)

Իսկ փղապետն յանհնարին մոլութիւն (կամ մոլորութիւն) զգազանսն վառեալ պատրաստեր. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 25։)

Ձեւանայր մոլութիւն, եւ լծեալ էշ եւ արջառ՝ իբր թէ արօրադրել ձեւով մոլութեան։ Յաղագս հերակլի մոլութեանն։ Հասուցանէ նմա մոլութիւն, եւ նա մոլեալ՝ սպան զզաւակսն. (Նոննոս.։)

Ողջախոհ իմն մոլութեամբ՝ առ այսոքիկ վառեալք բերին. (Սահմ. ՟Ա։)

Գեղեցիկ եւ չափաւոր մոլութեամբ (կամ մոլորութեամբ) յայսոսիկ մոլեալ եւ զակատեալ. (Խոր. ՟Ա. 1։)

Մոլութեամբ ամենաբաղձ կերակրոց. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)

Ի յետին դարս՝ մանաւանդ յետ գրոցն առաքինութեանց եւ մոլութեանց՝ սովորութիւն կալաւ Մոլութիւն ասլ իբր Ունակութիւն ախտաւոր, կամ աղտ եւ ախտ հոգւոյ. ըստ լտ. վի՛քիում vitium. որ ըստ յն. եւ հյ. ասի առաւել, չարութիւն, թերութիւն, թիւրութիւն, եւ այլն

μανία, τὸ μανιῶδες insania, furor. Մոլի գոլն. մոլիլն. մոլեգնութիւն. կատաղութիւն. յիմարութիւն, անյագ բերումն. սաստկութիւն կրից՝ ցասման, սիրոյ. տարփումն. տռփումն. ... եւ այլն.


Մոլուցք

cf. Մոլեգնուցք.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրեանց աղտեղութեանցն պարար՝ առ մոլուցս անհնարին ցանկութեանց. (Ոսկ. ես.։)


Մոխրեմ, եցի

va.

to reduce to ashes.

· Calfa

NBHL (6)

Զնահապետացն մոխրեցից զարմատսն. (Կեչառ. աղեքս.։)

Այրեցին զոսկերս թագաւորացն եդովմայեցւոց ի մոխրել. այսինքն զմոխրիլ. յն. ցմոխիր. (Ամովս. ՟Բ. 1։)

Եթէ քար մի տեսանիցես (ի սոդոմ), մոխրեալ գտանես. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Ը։)

Եւ մեր տեսեալ միայն զկրակն առանց մարդոյ մոխրեալ, առաք զմոխիրն՝ հեղաք ի բաց. (Փարպ.։)

Իբրեւ օձն առաջին ամենայն թշնամիք նոցա մոխրին, եւ ընդ մոխիր գնան. (Վրդն. սղ.։)

եւ կր. իբր ձ. κονιάω, τεφρίζω verto, sive vergo in cinerem, pulverem. Ի մոխիր դարձուցանել. եւ Ի մոխիր կամ յաճիւն դառնալ.


Մողոշիկ, շկաց

cf. Մոխրագոյն;
cf. Ձի.

· Calfa


Մոմնեմ, եցի

va.

to wax, to cere, to spread over or coat with wax.

· Calfa

NBHL (2)

Մոմով պատել կամ օծանել. մոմոտել մուշամպայի պէս.

Զմորթն հանեալ մոմնեալ իբրեւ զպարկ. (Կոչ. ՟Զ. (ի յն. լոկ, իբրեւ զպարկ։))


*Մոմշոր

cf. Մոմազօծ՞՞՞կտաւ.

· Calfa


Մոշենի, նւոյ

s. bot. tamarisk, myrica.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքոյ պարսպին ի պրակս մոշենեաց արարի ինձ դադարս. (Պտմ. վր.։)


Մորենի, նւոյ

s.

brier, bramble;
blackthorn, pyracantha.

· Calfa

NBHL (4)

եւ ի բառս Գաղիանոսի գրի.

Առիւծ մորենի (կամ մորմորենի). ... որ է դժնիկ.

Երեւեցաւ նմա հրեշտակ տեառն բոցով հրոյ ի միջոյ մորենւոյ. եւ տեսանէր՝ զի մորենին վառեալ էր հրով, եւ ոչ այրէր մորենին։ Երեւեցելոյն ի մորենւոջն։ Փոխանակ ցորենոյ բուսցի եղիճ, եւ փոխանակ գարւոյ՝ մորենի։ եւ այլն։

լծ. յն. μορέα morus. մանաւանդ ἠ βάτος rubus, sentis. ռմկ. մորմենի. Թուփ փշուտ ի ցանկս այգեաց՝ որպէս վայրի թթենի, եւ պտուղ նորա մանր՝ թուխ կամ մօռ գունով. ասէ՝ որ յիշի ի սուրբ Գիրս,


Մորթեղէն, ղինի, նաց

adj.

leathern, leather.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ինչ է ի մորթոյ կազմեալ. մորթէ, կաշիէ.

Սռնապանօք եւ բարձապանօք մորթեղինօք. (Պտմ. աղեքս.։)

Պատմուճան մորթեղէն. որ եւ մաշկեղէն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 53։)

Մորթեղէն տապանակ. (իբր մորթապատ. Արշ.։)


Մորթեմ, եցի

va.

to flay, to skin, to deprive of one's skin;
to cut the throat, to butcher, to slaughter;
to kill, to slay.

· Calfa

NBHL (8)

Կախել զնա, եւ ի գլխոյն մինչեւ ի լանջսն մորթել. (Ճ. ՟Բ.։)

Մորթեսցեն զողջակէզն։ Զմորթ նոցա մորթեսցեն, կամ մորթեցին ի նոցանէն. (Ղեւտ. ՟Զ. 1։ Միք. ՟Բ. 8։ ՟Գ. 8։)

Փչելով այնպէս կենդանւոյն մորթեցին զսուրբսն զերեսին ի ներքուստ ի վեր մինչ ի ստինսն. (Ագաթ.։)

ἑκδέρω pellem detraho, excorio. Զմորթն զերծուլ՝ հանել՝ քերթել. մորթին հանել.

Զայլոց զգլուխս ի ճակատէն մինչեւ ի մորուսն մորթէին. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)

Զկէսս չարաչար մորթէին, եւ սպանանէին. (Եփր. վկ. արեւ.։)

Մանի, զոր ինքեանք մորթեցին (որպէս տիկ հանելով). (Եզնիկ.։)

ՄՈՐԹԵԼ. ռմկ. ոճով, իբր Խողխողել. զենուլ. ըստ յն. չարաչար սպանանել. ἁποκτείνω interficio


Մորթի, թւոյ

cf. Մորթ.

· Calfa

NBHL (5)

Իբր ռմկ. ոճճվ. այսինքն Մորթ.

Զմորթին տիկ հանեալ. (Գանձ.։)

Առ զմորթիքն՝ ձեաց ի գետին. եւ տարածեաց ի մորթացն զկտաւն. (Հ. յնվր. ՟Ժ՟Դ.։)

Ի թաղկեալ մորթւոջ. (Փիլ. լիւս.։)

Մորթեօք այծենեօք. (Արշ. (որ մարթի նշանակել եւ մորթեղինօք։))


Մորթիկ

s.

sheepskin mat.

· Calfa

NBHL (2)

Փոքր եւ անշուք մորթ.

Մորթիկ մի փոքր ի ներքոյ նորա ի տախտի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Մորմ, ոյ

s. bot. night-shade, banewort;
strychnine, strychnia.

· Calfa

NBHL (5)

Եւս եւ Պտուղ մորենւոյ. զի գրի դարձեալ ի Բժշկարանի.

Մորմ. մազահ. պէօկիւրթլէն եէմիշի. լտ. ռու՛պում, է պտուղ մորենւոյ. իսկ արաբ. ռուպահ, է շանխաղող։

Առ մի յերկուց հայի ասելն ի Հին բռ.

Քակոնիջ. մորմոյ պտուղ։ (Իսկ Ստեփ. լեհ. իմանայ զմորմ որպէս մողէզ փոքրիկ։)

ՄՈՐՄ եւ ՄՈՐՄՈՅ ՊՏՈՒՂ. στρύχνος solanum. իտ. solano, morello. Թուփ եւ խոտ, եւ պտուղ նոցին մանրահատ եւ մանրողկոյզ՝ սեաւ կամ կարմիր անուտելի. շանխաղող, շնխաղող ...։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)