proud, haughty, stiff, high, arrogant, vain, conceited;
presumptuous;
—ս, haughtily, proudly, highly.
• , ի հլ. «հպարտ, մեծա-միտ» ՍԳր. Ոսկ. Եբր. որից ամբարտաւանու-թիւն ՍԳր. ամբարտաւանական Ոսկ. Ես. ամ-բարտաւանիլ ՍԳր. կամ ամբարտաւանանալ Ոսկ. ա. կոր. ամբարտաւանատեաց Գ. մկ. զ. 8. անամբարտաւան էր ընդ Եղբ. 39. գրուած ամպարտաւանիլ Եփր. աւետ. 326,
• -Պհ. *anbārtavān ձևից, որ ծագում է նոյն an-bār-«լցնել» արմատից՝ որից և ամ-բար, ամբարել, ամբարտակ. ամբարտաւանը նշանակում է բուն «լցեալ, լի հպարտու-թեամբ», ինչպես և պրս. [arabic word] anbārda «լցուած, հպարտութեամբ փքուած, հպարտ» (ըստ JRAs 1894, 443). մասնիկի համար հմմտ. ահլ. xustavān= խոստովան, astuvan «վստահելի, հաւատարիմ» = զնդ. āstavana «խոստովանող»։-Հիւբշ. 178։
• Մատթ. եւագր. 130 աւան բառից։ ՆՀԲ ամբարձեալն... արտևանամբք։ Նոյնպէս և ՋԲ։ Հիւնք. Արտաւան յատուկ անունից Հիւբշ. 178, ծան. 3 կարծում է նաև ամ-պարտ-ա-վան, իբր պարտ արմատից, որից և հպարտ։ Թիրեաքեան, Կարնա-մակ, ծան. 35 ամբարտակ բառի հետ։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Կր. ամբարտավան. Մշ. Ոզմ. ամպարտավան, Շմ. ամբարդավան, Սչ. ամբ'արդավան, Երև. անբարտա՛վան, Մրղ. Սլմ. Վն. ամպառտավան, Խրբ. Ննխ. ամփար-դավան, Սեբ. ամբ'արդըվան, Ասլ. ամփարդը-վա՛ն, Պլ. Ռ. ամփըռդավան. Ակն. անփարդա-վան, Տիգ. mմփmրդmվmն. Ննխ. նաև ամ-բարդըգվան (ժողովրդական ստուգաբանու-թեամբ պարտկուիլ բայից).-տարբեր իմաստ են ստացել Դվ. «շատ մեծ, վիթխարի» (Ինչ ամբարտաւան տուն է). Եւդ. «կօշտ, ան-կիրթ». թրքախօս հայերից Ատն. ամբըրդա-վան «շատակեր» (Արևելք 1888, նոյ. 8-9)։-Հճ. ունի անբ'այդավոն ձևով։
Ի կորնչել սկայիցն ամբարտաւանից։ Որ ամբարտաւան էր աչօք։ Կարծօղն եւ արհամարհօղն այր ամբարտաւան է։ Ցրուեաց զամբարտաւանս մտօք սրտից իւրեանց. եւ այլն։
Իբր ամբարտաւանական.
Ծնունդ չար՝ ամբարտաւան աչս ունի։ Աչք ամբարտաւանի խոնարհեսցին։ Սկսաւ բեկանել ի հպարտ եւ յամբարտաւան խստութենէ անտի. (Առակ. ՟Լ. 13։ Ես. ՟Ե. 15։ ՟Բ. Մակ. ՟Թ. 11։)
Հնազանդեցուցանէր զամբարտաւան եւ զբիրտ ապստամբութիւն նոցա։ Զամբարտաւան կամս կամեցուցեալ իւր. (Յհ. կթ.։)
Ամբարտաւան ախտ. (Լմբ. սղ.։)
Գրեցեր ինձ թուղթ ամբարտաւան։ Գեղեցկութիւն ամբարտաւան ստացեալ ունէր. (Պմփ. աղ։)
Որ առ ի քէն մարմնովն ընկէց զամբարտաւանն յաթոռոյ. (Շար.։ Որպէս եւ զայլոց ասի.)
Նմանեալ ամբարտաւանին առաջնոյ. եւ այլն։
ԱՄԲԱՐՏԱՒԱՆՍ. Բանս կամ խորհուրդս ամբարտաւանութեան. եւ ամբարտաւանութեամբ. ὐπεροχή, ὐπέρογκα. superbia, superba, praetumida
Մի՛ խօսիք զամբարտաւանս։ Ի վերայ Աստուծոյն աստուծոց խօսեսցի ամբարտաւանս. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 3։ Դան. ՟Ժ՟Ա. 36։)
Բերանք նոցա զամբարտաւանս բարբառին. (Յուդ. 16։)
Մի՛ ամբարտաւանս ինչ խորհեսցուք. (Ոսկ. եբր.։)
Ամբարտաւանս եւ բարձրայօնս փքայր. (Յհ. կթ.։)
haughty, proud.
Ուր կայցէ ամբարտաւանութիւն, կամ նշան հպարտութեան։
Ոչ այնպիսի ինչ զԱստուած բարկացուցանէ, որպէս եւ ամբարտաւանականն միտք. (Ոսկ. ես.։ եւ Ճ. ՟Ա.։)
that hates the proud.
μίσυβρις. odio habens superbiam, alienus ab insolentia Ատեցօղ ամբարտաւանութեան եւ ամբարտաւանից. հպարտութենէ զզուած.
Ամբարտաւանատեաց, բարեսէր, ողորմած. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 8։)
to be proud, haughty, presumptuous.
pride, haughtiness, arrogance, presumptuousness.
Յամբարտաւանութենէ կորուստ եւ խռովութիւն յոյժ։ Ամբարտաւանութիւն ատելեաց քոց վերասցի հանապազ։ Զի՞նչ շահ եղեւ մեզ հպարտութիւնն. եւ զի՞նչ մեծութիւն ամբարտաւանութեանն իցէ մեզ նպաստաւոր։ Սկիզբն մեղաց ամբարտաւանութիւն։ Ատելի է առաջի Տեառն եւ մարդկան ամբարտաւանութիւն. (ըստ հին Սիրաքայ)։ Ամբարտաւանութիւն զայր նկուն առնէ, իսկ զխոնարհս փառաւոր առնէ Տէր։ Բարձրացեալքն ամբարտաւանութեամբ՝ խորտակեսցին։ Պարծիք յամբարտաւանութեան ձերում։ Ամբարտաւանութիւն աստի կենացս. եւ այլն։
Խոնարհութեամբ կռփեցին զամբարտաւանութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ամբարտաւանութիւն կործանող։ Ախտ ամբարտաւանութեանն միշտ զանձն արդար համարի. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
humility.
Արբենաս, ամբարտաւանանաս, եւ ասես սուրբ լինել. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Միթէ ամբարտաւանացա՞ւ (փալկոն) Աստուածն մեր. (Ճ. ՟Բ. (կամ ամբարտաւանեցաւ. Ճ. ՟Ա.։))
Խոնարհեցուցեր զանձն քո, եւ ասացեր, թէ ամբարտաւանեցի։ Մի՛ ամբարտաւանէք, այլ ընդ խոնարհս զիջանիցիք։ Բարձրացաւ սիրտ նորա, եւ ոգի նորա զօրացաւ յամբարտաւանել։ Կամեցան հպարտանալ, ամբարտաւանել։ Յամբարտաւանիլ (կամ նել) ամբարշտին՝ այրի աղքատն. եւ այլն։
Ի բաց ոստուցեալ՝ վայրենապէս ամբարտաւանէ։ Ի սակաւուն տըւչութիւն դոյզն փառաւորիլ ոչ ամբարտաւանիս։ Ամբարտաւանեցայ փոշիս շնչաւոր. (Նար.։)
Ամբարտաւանեցուցանել ջանաս յինէն զժողովուրդսդ. (Ճ. ՟Բ. որ ի Ճ. ՟Ա.) գրի ԱՊՍՏԱՄԲԵԼ։
to humble, to abase, to subject;
to bring down, to lower, to abate, to depress;
to bow or bend down, to incline;
— զունկն, to lend an ear to, to listen to;
— զանձն, to humble oneself;
to do penance, to mortify oneself, to fast;
— զամբարտաւանութիւն ուրուք, to lower, to abase, to bring down the pride of;
— զաստուած առ մարդիկ, to move God to compassion, to implore divine mercy;
Աստուած խոնարհեցուցանէ զամբարտաւանս, God humbles the proud.
Խոնարհեցուցեր զանձն, եւ ասացեր՝ թէ ամբարտաւանեցի։ Են որք խոնարհեցուցանեն զանձինս, եւ լի են մեծութեամբ բազմաւ։ Որ ցուցանէ զանձն, բարձրասցի. (Խոնարհեցոյց զանձն՝ լեալ հնազանդ. եւ այլն։)
to be humble;
to lower oneself, to descend;
to yield, to acquiesce;
to lean, to bend downwards;
to decline;
— յամբարտաւանութենէ, to descend from one's haughtiness, to have the pride of one's countenance humbled;
յերկիր —, to prostrate oneself;
— առաջի Աստուծոյ, to bow before God;
— անկանիլ երեսաց, to go downcast, to be dejected;
— յիջեւան ուրուք, to deign to dwell in;
— յալիս, to grow old;
—հի օրն, the daylight fades, the day wanes or is going down;
յոտն եկաց յերեսացն խոնարհելոց, he rose from his prostrate attitude;
to be conjugated.
Խոնարհեցան փառք նոցա։ Աչք ամբարտաւանից ցեցին։ Որ բարձրացուցանէ զանձն, խոնարհեսցի.եւ այլն։
horn;
huntsmans horn, French horn;
vessel or cup made of horn;
salient angle;
power, force;
glory, honour, praise;
* cupping-glass;
carob-bean;
retort;
— խողովակաւոր, tubulated -;
— ածել cf. Եղջերցեմ;
to puff one's self up with pride;
to threaten, to menace;
— ամբառնալ, բարձացուցանել զ—ս, համբառնալ ի բարձունս զ—ս, բարձրանալ եղջեր ամբարտաւանութեան, to lift up the horns, to become insolent, arrogant, proud, tyrannical;
to raise one's crest, to rebel;
փշրել զ—, խորտակել զ— ամբարտաւանութեան, to break the horns, to humble, to humiliate, to break down, to lower the pride;
— փրկութեան իմոյ, horn of my salvation;
reliance, support, strength, prop;
բարձր եղիցի — արդարոյ, the just small shall lift up his head;
the righteous shall be exalted.
Ոչ ետուն բարձրանալ եղջերն ամբարտաւանութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 48։)
Սկսաւ եղջիւր ածել ամբարտաւանութեամբ. (Եղիշ. ՟Ա։)
to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.
Յենուցու ի ձեռս իմ։ Սպառազէնն՝ յորոյ արքայ յենոյր ի ձեռն (կամ ի ձեռս) նորա։ Եղեր գաւազան եղեգնեայ, յենուին ի քեզ։ Ի ցուպն եղեգնեայ յենուցու։ Զննեցից զսիւնս, եւ յեցայց ի նոսա ... յեցաւ ի նոսա, ի մին աջով իւրով, եւ ի միւսն ձախով իւրով։ Փայտ կենաց է, որ յենուն ի նա իբրեւ ի Տէր հաստատութեամբ։ Յեցեալ (կամ յենու գայ) եղբօրորդի իւր։ Յեցեալ ես յօրէնսն։ Ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան յեցեալ։ Յեցեալ ի ծերութիւն (յն. վիճակեալ)։ Եկեալ յեցեալ (յօտարաց յազգն իսրայէլի).եւ այլն։
proud, haughty, presumptuous, arrogant.
• , ի հլ. «ամբարտաւան, հը-պարտ, բարձրամիտ» ՍԳր. որից ամբարհա-ւանիլ Ա. կոր. ժգ. 4. Ագաթ. Եփր. մն. 490. ամբարհաւանութիւն Իմ. ժէ. 7. Ոսկ. ամբար-հաւաճումն Կոչ. գրուած է նաև ամպարհաւաճ, ամբարահաւաճ Անկ. գիրք հին. կտ. Ա. էջ 12Ո։-Կառծելով ինչ որ հաւաճ արմատից կազմուել է նաև ուղիղհաւաճ «ուղղադաւան, ուղղահաւատ» Յհ. կթ։-Ամբարհաւան, ամ-բարտաւան, հպարտ և սնափառ հոմանիշնե-րի տարբերութեան վրայ խօսում են Մտթ. եւագր. էջ 130 և Տաթև. ամ. 244։
• Հներից Լծ. նար. մեկնում է «ոչ (=ան-) բարին հաճեայ»։ Մտթ. եւառը. 130 «ան-բարի հաճութիւն»։ ՀՀԲ ամբարտաւան և ամբարձեալ բառերից։ ՆՀԲ «ամբարձեալ մտօք, հաւան և հաճ ընդ ինքն», ՋԲ «որ ոնդ ամբառնալն հաճի»։ Բագրատունի, Քեր. զարգաց. էջ 652 և Պատկ. Изслыд 18 հաւան=յծ. հաւախ։ Թիրեաբեան, Կարնամակ, ծան. 35 ամբարտակ բառի հետ։
ԱՄԲԱՐՀԱՒԱՃ կամ ԱՄՊԱՐՀԱՒԱՃ. Բարձրամիտ, որ ամբարձեալ մտօք՝ հաւան եւ հաճ է ընդ ինքն. ամբարտաւան եւ փառասէր, փքացեալ. անձնահաճ. անձնացոյց. սէգ. սնափառ. եւ գեղապանծ, այս ինքն պանծացեալ ընդ գեղ իւր. ինքը իրեն հաւնօղ, հպարտ. քիւսթահ. միւթեքէպպիր. մազրուր. հաթտինի պիլմէյէն. ὤρα. venustas իբր iactans de venustate,. τετυφώμενος. inflatus, σοβαρός (լծ. սոպռ. եւ լտ. severus ), իբր fastosus, magnificus,. ὐπερφίαλος superbus, arrogans, insolens
imperious, haughty, insolent, proud, arrogant, boastful, supercilious, braggart;
haughtiness, pride, arrogance;
—, խրոխտաբար, haughtily, proudly, in a bold manner.
• (ո հլ. ըստ ԱԲ. բայց չկայ վկայու-թիւն) «հպարտութիւն, համարձակութիւն» Պիտ. Նիւս. կազմ. «գոռոց, հպարտ. ամ-բարտաւան» Պիտ. Կղնկտ. որից խրոխ-տանաւ Եւս. պտմ. զ. 8, էջ 5. խրոխտիլ Սեբեր. Եւս. պտմ. 624. խրոխտումն Եւս. պտմ. դիւախրոխտ Յհ. կթ. ձիախրոխտ Յհ. կթ. խրոխտաձայն Նար. գրուած է նաև խո-բոխտ, խորոխտել Ոսկ. մ. ա. էջ 198։
γαῦρος superbus, ferox ἁλαζών arrogans. Յանձնապաստան. սէգ եւ սոնք, գոռ, գոռոզ. մեծաբան. յոխորտ. ամբարտաւան. ամբարհաւաճ. յանդուգն, եւ յանդգնական. ահարկու. համարձակ. անարգել. անվեհեր. վստահ. պանծաձօղ, եւ պանծալն. աթըփ թութուճու, հիւճիւմլիւ, ֆօրթաճը, մաղրուր, քիւսթախ, խօտպին, սէրպէսթ, էօրֆլիւ, ճիւրաէթլի.
arrogant, proud, haughty, imperious, insolent;
tyrant.
• , ի, ի-ա հլ. «խրոխտ, հպարտ. 2. բռնակալ. 3. սատանայ. 4. թագաւոր, կայսր» Փիլ. Պիտ. Խոր. հռիփս. Յհ. իմ. ատ. Նար.. որից՝ գոռոզութիւն «ամբարտաւանութիւն» Ես. ժդ. 25. «բռնակալութիւն» Փիլ. Պղատ. օրին. Պորփ., գոռոզանալ Փարպ. Եղիշ. Կիւրղ. ղկ., գոռոզաբար Ոսկ. մ. բ. 23. Կիւրղ. ղկ., գոռոզասաստ Ուխտ. հտ. Բ. էջ 51։
ԳՈՌՈԶ. ՟ա. Բուռն. խրոխտ. բռնաւորական. ամբարտաւանական.
imperious, high, haughty, supercilious, arrogant, proud, superb;
— առ հանդերձ, fond of dress, smart, spruce, dandy;
— առնուլ, cf. Սիգամ.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «հպարտ, ամբարտաւան, խը-րոխտ» Բ. մկ. է. 9. Վեցօր. 163. Ագաթ. «այր իգացող» Եւագր. 245, Իրեն. հերձ. 94 176 (Վարդանեան ՀԱ 1910, 305, բայց ունի արդէն Բառ. երեմ. էջ 285). որից սէգ աո-նուլ «սիգալով ճեմել» Նար. տաղ. սիգալ «հպարտանալ, պարծիլ» Առակ. լ. 31. Սիր 4. 10. Ոսկ. բ. Կոր. Ագաթ. «իգանալ, կնա-տիլ, զեղխիլ» Ոսկ. մ. բ. 24. սիգութիւն «իգացում, կնատութիւն» Փիլ. 277-8. Կա-նոն. 46. սիգանք Ոսկ. մ. գ. 13. սիգաքայլ Արծր. գրուած ունինք նաև սեգ, սեգութիւն։ Նոր բառ է սիգանազ։
ἁλάστωρ, γαῦρος superbus, jactabundus եւ gloriosus, magnificus. (յորմէ Սիգալ. լծ. եւ սոնք. շուք. շքեղ). Ամբարտաւան. խրոխտ. եւ սնապարծ. աղաջուր. պերճ. գեղապանծ.
Այ սէգ, հպարտ եւ ամբարտաւան. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 9։)
rootedly, radically;
— խլել, to pull up by the roots, to eradicate, to displant, to grub up;
— խլումն, eradication.
Արմատաքին տակակտոր խլէ զծառն։ Արմատաքին խլեալ զամբարտաւանութիւնս ի մտաց լսողացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա 1. 15։)
cf. Աւետաւորեմ.
Զամբարտաւանուեւեան գալուստն աւետէ սնափառութիւն, (Նեղոս) իմա՛ ըստ յն. ոճոյ՝ զեկուցանէ։
clock;
գագացել —ի, crowing of a cock.
Աքաղաղն որ սիգայն ի մէջ մարեաց։ Ամբարտաւանութիւն եւ ի վերայ այլոց չարեաց ձգի՝ զօրէն աքաղաղոց. (Համամ առակ.։)
Ըստ նմանութեան աքաղաղոց ամբարձեալ զպարանոց իւրեանց ամբարտաւանութեամբ. (իսիւք։)
to raise, to raise up, to take up, to heighten, to lift up.
Վերանալ ի պատիւ. զարգանալ. եւ ձեռներէց լինել մեծանալ. ամբարտաւանիլ. փքանալ.
to rise, to get up, to go up, to ascend.
Վերանալ ի պատիւ. զարգանալ. եւ ձեռներէց լինել մեծանալ. ամբարտաւանիլ. փքանալ.
presumptuous, ness, haughtiness, pride, arrogance.
Դաւող ամպարհաւաճութիւն։ Ամպարհաւաճութիւն եւ բազում այլոց չարեաց գործա՛կ է։ Մի՛ բարձրասցի փքացեալ յամպարհաւաճութենէ։ Մի՛ գուցէ թագաւոր ոք զգեղջուկ արհամարհեսցէ՝ լցեալ ամբարտաւանութեամբ եւ ամպարհաւաճութեամբ. (Փիլ.։)
inebriety, drunkenness.
Սկսաւ ներքինին խօսել բանս հպարտս եւ ամբարտաւանս յարբելաց. (Բուզ. ՟Դ 18։)
silver-smith;
silver.
Ամբարտաւանէր գործովն եւս ի վերայ արծաթագործաց. (Մխ. առակ.։)
anger, wrath, ire, indignation, passion;
harshness;
disgrace;
զիջանել, ցածնուլ, դառնալ ի բարկութենէ, to be appeased, to allay one's anger;
թափել զ—, to give vent to one's anger;
— or հրացան —, thunder-bolt;
սրտմտիլ բարկութեամբ, to rage, to get into a passion;
— սրտմտութեան, սրտմտութիւն բարկութեան, furry, ire, wrath.
Արմատ բարկութեան՝ ամբարտաւանութիւն. քանզի բարկութեան պատճառք՝ թշնամանք եւ անարգանք լինին. (Շ. մտթ.։)
high, elevated;
sublime, eminent, great, excellent;
հոսել ի բարձուէ, to fling, to throw from above;
ի ձայն բարձր, — ձայնի, ձայնիւ բարձու, aloud, loudly;
— առնել, to elevate, to raise on high, to magnify, to exalt, cf. Բարձրացուցանեմ, cf. Վերացուցանեմ, cf. Համբառնամ, cf. Օրհնեմ;
— լինիմ, to be elevated, glorified, cf. Բարձրանամ, cf. Փառաւորեմ;
ճանաչել զբարձունս, to know sublime or profound things;
սեղան —, splendid, sumptuous dinner, banquet;
ի բարձուէ, from above;
— ոճ, elevated style;
— քանդակ, relief, basso-rilievo.
ԲԱՐՁՐ. որպէս Պերճ. պչ. պէրծ. Գերագոյն, վեհ, վսեմ, պանծալի, յաղթօղ, հզօր, երեւելի, մեծանուն, շքեղ, պատուական. եւս եւ Ամբարտաւան.
Բարձր քան զամենայն թագաւորս երկրի։ Բա՛րձր է ի վերայ ամենայն ազգաց տէր։ Բա՛րձր է տէր, զխոնարհս տեսանէ, եւ զբարձունս ի հեռաստանէ ճանաչէ։ Աչք տեառն բարձունք են։ Որ առաջի մարդկան բա՛րձր է, պիղծ է առաջի Աստուծոյ։ Հզօր ձեռամբ, եւ բարձր բազկաւ։ Զձեռն հզօր, եւ զբազուկ բարձր։ Զտունս զայս զբարձր. (այսինքն շքեղ)։ Գնացին ի բարձր պարանոց (այսինքն ամբարտաւանութեամբ)։
Անկցին բարձունքն սրով. այսինքն ամբարտաւանքն. (Ես. ՟Ժ. 34։)
proud, lofty, arrogant, presumptuous.
ὐψόφρων, ὐψηλόφρων altum et elatum habens animum որ եւ ԲԱՐՁՐԱՍԻՐՏ, ՄԵԾԱՄԻՏ. Ամբարտաւան. փքացեալ. յոխորտ. մենծսիրտ, հպարտ.
to be proud of, to be selfcon-ceited.
ԲԱՐՁՐԱՄՏԵՄ ԲԱՐՁՐԱՄՏԻՄ. ὐψηλοφρονέω alta sum mente, animo sum elato, superbio Ամբարտաւանիլ, մեծամտիլ, փքանալ, հպարտանալ.
cf. Բարձրամտեմ.
ԲԱՐՁՐԱՄՏԵՄ ԲԱՐՁՐԱՄՏԻՄ. ὐψηλοφρονέω alta sum mente, animo sum elato, superbio Ամբարտաւանիլ, մեծամտիլ, փքանալ, հպարտանալ.
presumption, pride, arrogance, haughtiness.
ἕπαρσις elatio, tumor, superbia Ամբարտաւանութիւն, փքացումն, մեծամտութիւն, գոռոզութիւն, հպարտութիւն.
Ոչ գիտէի զնորա սրտին բարձրամտութիւն, եւ զամբարտաւանութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
lofty, proud, supercilious, haughty.
Բարձր՝ յօնիւք, այսինքն ամբարտաւան՝ աչօք. ամբարհաւաճ, սնապարծ.
Բարձրայօն պարծանօք. այսինքն ամբարտաւանական. (Ճ. ՟Բ.։)
Իբր Ամբարտաւանութեամբ.
Ամբարտաւանս եւ բարձրայօնս փքայր. (Յհ. կթ.։)
to rise, to ascend, to re-ascend, to surmount, to exceed, to surpass;
to increase, to grow;
to be proud, to pride one's self;
բարձրացեալ, cf. Բարձր, cf. Բարձրաբերձ, cf. Փառաւոր, cf. Յաղթական.
ԲԱՐՁՐԱՆԱԼ. որպէս Բարձրամտիլ, ամբարտաւանիլ, գառազանալ, մեծամտիլ.
Առ զզօրութիւն բարձրացեալ բլրոյն քո։ Խոնարհեցուցանեմ զփայտ (այսինքն ծառ) բարձրացեալ։ Կործանեսցին պարիսպք քո բարձրացեալք։ Մայրից բարձրացելոց, բլրոց բարձրացելոց, պարսպաց բարձրացելոց։ Օր տեառն զօրութեանց ի վերայ ամենայն հպարտից եւ ամբարտաւանից, եւ ի վերայ ամենայն բարձրացելոց եւ վերացելոց.եւ այլն։
puffed up, arrogant, proud;
— շրջիլ, to be puffed up, to be proud of, to bridle up.
ὐψαύχην elatam cervicem habens կամ բայիւ, ὐψαυχενέω cervicem extollo որ եւ ԲԱՐՁՐԱՊԱՐԱՆՈՑ ասի, եւ ԲԱՐՁՐԱՎԻԶ. Իբր Ամբարտաւան, գոռոզ.
to be puffed up, to be proud of, to bridle up, to assume airs of importance.
Բարձրազվեալ ամբարտաւանի եղկելին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Բարձրավզանամ.
Բարձրազվեալ ամբարտաւանի եղկելին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
pride, haughtiness, arrogance.
ἁπονία arrogantia եւ այլն. որ եւ ԲԱՐՁՐԱՊԱՐԱՆՈՑՈՒԹԻՒՆ. Ամբարտաւանութիւն. ամբարհաւաճութիւն. գոռոզութիւն. փքացումն. հպարտութիւն.
Զմայր չարեացն զամբարտաւանութիւն եւ զբարձրավզութիւն ունէր արմատացեալ յոգւոջն ... Զբարձրազվութիւնն ասեմ եւ զամբարհաւաճութիւնն. (Ոսկ. ղկ.։)
to nestle, to make ones nest;
to place one's self.
Ամբարտաւանութիւնն բունեալ ի հոգի ուրուք։ Զի մի՛ երբեք բունեալ ի մեզ զօրէն իժի վնասեսցէ զհոգիս մեր. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Բունեմ.
Ամբարտաւանութիւնն բունեալ ի հոգի ուրուք։ Զի մի՛ երբեք բունեալ ի մեզ զօրէն իժի վնասեսցէ զհոգիս մեր. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
scrutinizing, very inquisitive.
Միայնակեաց խոնարհ ոչ բազմաքնին լինի յանճառս. իսկ ամբարտաւանն բազմաքնին (լինի) յանդգնութիւն։ Մի՛ բազմաքննին լինիր վասն սորա։ Նմանեմ այնոցիկ՝ որք վասն հողմոյ կշռովք բազմաքննին լինիցին. (Կլիմաք.։)
joyful, cheerful;
without sorrow.
Յարդարն յիսուս դատաւորն յարիլ յանամբարտաւանն եւ անտրտումն. (մագ. ՟Դ։)
insolence, effrontery, impudence, licentiousness.
ἁφηνιασμός, τὸ ἑξήνιον, αὑθάδεια , ἁπόνοια. frenorum excussio, pervicacia, arrogantia. որ եւ ԱՊԵՐԱՍԱՆՈՒԹԻՒՆ. Անսանձութիւն. ըմբոստութիւն. յանդգնութիւն. անսաստութիւն. ստամբակութիւն. ամբարտաւանութիւն. ինքնագլխութիւն, հպարտութիւն.
Զհպարտութիւն ամբարտաւանութեանն քակէ, եւ զապարասանութիւնսն կորզէ։ Փառքն այն ոչ յապարասանութիւն վերացուցանէ. (Ոսկ. յհ.։)
to take away, to remove, to carry off, to displace;
to retrench;
to derogate, to suppress, to withdraw;
to cause to cease, to destroy, to dispel, to efface, to extinguish, to stifle;
to take away, to ravish, to take, to steal, to rob;
to lift up, to raise;
to bear, to support, to sustain;
— ի վերայ, to put, to put on, to load;
— ի հաշուէ, to discount, to deduct, to abate;
— զօրէնս, to repeal a law, to cancel, to annul;
— զխոչս, to clear, to extricate;
— զցանկն, to unbar;
— զմանուկն յարգանդէ, to deliver a woman;
— թողուլ, բարձի թողի առնել, to abandon, to forsake entirely, cf. Մերժեմ, cf. Լքանեմ;
—ի լուծ կշռոց, to weigh;
— զգլուխ, to behead, cf. Գլխատեմ;
աղաղակ կական՝ կառաչ՝ ձայն՝ ճիչ —, to scream, to cry out;
to weep;
— ի միջոյ, to carry away, to stroy, to annul;
— զամենայն դժուարութիւն, to take away all difficulty;
— զկեանս ուրուք, to take away the life of some one, to kill, to murder;
բաղոք —, to appeal, to invoke, to lament;
— զցաւս, to support pain;
— ուստեք, to go away, to depart;
— զթիւ, to subtract;
— արձակել, to dismiss;
բարձեալ բերել, to carry;
to be carried or brought;
to liken, to compare;
to be taken away;
to be destroyed;
to be estinguished;
բարձիր եւ անկիր ի ծով, be thou removed and cast into the sea;
— մտաց հպարտութեամբ, to be proud of;
արք արգարք բառնիմ, the just perish;
Դամասկոս բարձցի ի քաղաքաց, Damascus will soon be no longer a city;
բարձաւ ուխան, the pact is broken;
— ի կենաց, to die;
նմա բարձին զխանչն, they put on him the cross.
to hollow, to excavate;
to fathom;
to withhold, to retain;
to purloin, to steal, to rob, to embezzle;
to peculate.
Խորէ զիւր արդարութիւնն ամբարտաւանութեամբ. (Ոսկ. ղկ.։)
hardness of heart, obduracy;
pertinacity, obstinacy;
impenitency.
Մի՛ նախանձիր ընդ փարաւոնի խստասրտութիւնն։ Յինքնահաճոյ ամբարտաւանութենէ ծնանի խստասրտութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
madness, craziness, insanity, lunaoy.
Ո՞ր խելագարութիւն քան զամբարտաւանութիւնս զայս մեծիցէ։ Խելագարութիւն մտաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 17։)
froward, wilful, stubborn, perverse, rebellious, refractory;
currish, surly, bitter;
rancour, hatred, spite, envy;
— հայել, to look surlily;
—իւ լինել, to be enraged or furious with.
Մի ինչ առնէր հակառակութեամբ, խեռիւ, եւ ամբարտաւանութեամբ. (Վրք. հց. ՟Ա։)
low;
humble, submissive, respectful;
lower, inferior, mean, base, low;
feeble, weak;
—, ի —, low;
down down below;
downwards;
from top to bottom;
at the foot of beneath, below, underneath;
below, lower, under;
— առնել, to humble;
— լինել, to be humble or meek, to humble one's self;
to be humbled;
զերեսս ի — արկանել, to be sulky or sullen;
— սրտիւք, lowly in heart;
աչք ի —, with downcast eyes.
ԽՈՆԱՐՀ. որպէս հակակայ ամբարտաւանի կամ հպարտի. Ունակ առաքինութեան խոնարհութեն. որ վարի որպէս նուաստ եկ յետնեալ ոք. ցածուն եւ հլու. նուաստացեալ կամաւ, կամ նուաստ յաչս անձին.
Ուսարու՛ք յինէն, զի հեզ եմ եւ խոնարհ սրտիւ։ Ես յո՛ հանգեաց, եթէ ոչ ի հեզս եւ ի խոնարհս։ Տէր ամբարտաւանից հակառակ կայ, տայ շնորհս խոնարհաց։ Զխոնարհս փառաւոր առնէ տէր։ Ընդ խոնարհս զիջանիցիք.եւ այլն։
inferior;
lower;
below.
Ամբարտաւանիցա ... եւ խոնարհագունիցն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
humble, meek, modest.
Խոնարհամիտն յամբարտաւանութենէն զատուցեալ է. (Նիւս. երգ.։)
cf. Իմացութիւն;
— առնել տալ, cf. Իմացուցանեմ.
Իմացք ամբարտաւանութեան, եւ հոգի անհաւատ. (Մաշկ.։)
cf. Լեռնանամ.
որպէս բոց՝ զի կիզու զլեառնացեալսն ամբարտաւանութեամբն. (Արշ.։)
to become a mountain;
to rise like a mountain, to rise aloft, to elevate, to tower.
հարթէ եւ զլեռնացեալ թագաւորութիւն սատանայի։ Զի զլեռնացեալ ամբարտաւանութիւնն սատանայի խոնարհեսցուցէ։ Ի ճակատ ելանէ լեռնացեալ ամբարտաւանութեամբ. (Իգն.։ Շ. թղթ.։ Արիստակ.։)
cf. Թեւաթափ.
Նենգաւոր աղուեսուն, եւ թեւատեալ ամբարտաւան թռչնոյն սատանայի. (Վրդն. աւետար.։)
to be puffed up, proud, swollen with pride.
Ոչ ամբարտաւանութեամբ ի վերայ (կամ ի վեր) խանչացեալ. (Նիւս. երգ.։)
roaring, bellow-ing;
hraying;
grunting.
Յանդիմանելով զամբարտաւանից խանչումն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
cf. Խանչիւն;
inflation, distension;
swelling, puffing up, pride;
inclination, propensity.
Յանդիմանելով զամբարտաւանից խանչումն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
rustling, murmur.
Խարշափ տերեւոյ զարհուրեցուցանէ զամբարտաւանն. (Վրք. հց. ՟Ժ. ըստ հին թարգ.)
self-admiring, self-conceited, self-pleasing, presumptuous, arrogant;
capricious, whimsical;
affected.
αὑτάρεσκος sibi nimis placens. Անձնահաճ. անձամբ անձին հաճոյ. ինքնահաւան. ամբարտաւան. իրէն հասնօղ.