inclined to transgress, delighting in sin, wicked, criminal.
Մեղսասէր սատանայ, կամ իշխան աշխարհիս. մարդիկ, երիտասարդք։ Մեղսասիրացն անձինք. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Թ։ Փիլ. սամփս.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Շ. ընդհ.։)
mellifluent, mellifluous, sweet.
Որ յառաջ հեղու զգետս վարդապետութեանց մեղրահոս (յհ. ոսկեբ). (Ժմ. յն.։)
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
Ո՛վ որ վասն մեր մեղս եղեր, զի մեք լեցուքվասն քո արդարութիւն աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
single combat, duel, monomachy;
wrestling.
Եօթն մարդոցն՝ որ ի մենամարտութեանն ի զօրուէն վրաց մեռան. (Ասող. ՟Գ. 31։)
Այլեւ մենամարտութեամբն իբրեւ զմարդ մրցեալ ընդ հայրապետին (նահապետին յակոբայ). (Կամրջ.։)
to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.
θνήσκω, ἁποθνήσκω morior τελευτάω vitam finio, decedo, defungor νεκρόομαι emorior, demorior. պ. միռ. միւռտէն. լտ. մօ՛ռիօր. դաղմ. մռու. Մահանալ. անշնչանալ. վախճանիլ. փոխիլ յաստեացս. ննջել արդարոց ի տէր. եւ Սատակիլ անբանից կամ չարաց. կոտորիլ. եւ Ապականիլ. մեռնիլ, անցնիլ, հոգի տալ՝ փչել.
Մեռանել զմեղացն մահ։ Կելով կեցցէ զարդար կեանսն, եւ մի՛ մեռցի զմեղացն մահ. (Յճխ. ՟Բ. ՟Ժ՟Է։)
dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.
ՄԵՌԵԱԼ. որպէս θνησιμαῖον morticinum. Մեռելոտի. գէշ կենդանեաց, կամ մարդոյ.
necromancer.
Դիւր որ հարցանէ եւ կարդայ զմեռեալս. ըստ յն. մեռելահմայ. νεκρόμαντις, νεκυόμαντις.
breathing, mortal.
Անցաւոր եւ մահկանացու թագաւորք՝ մեռելաշունչ մարդոց տիրեալ։ Տիրել ի վերայ մեռելաշունչ մարդկան. (Զքր. կթ.։)
mortification.
to be introduced or brought in, to be adopted.
Եւ ո՞ւր է՝ զի չէ ախտն այն (խեղկատակութեան). արդ եւ յեկեղեցի եւս եմուտ, եւ ի գիրս եւս մեսեցաւ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
of our form or nature, human, incarnate.
ՄԵՐԱԿԵՐՊ ՄԵՐԱԿԵՐՊԱՐԱՆ ՄԵՐԱԿԵՐՊԱՑԵԱԼ. Որ է ըստ մերում կերպի եւ կերպարանի. մարդակերպ, մարդկային, եւ մարդացեալ.
incarnation.
our;
ours;
—ս ազգի, to our nation;
զ—ս սիրեմք, we love our own;
ի մերայնո՞ց իցես, are you one of ours?.
Մերային (այսինքն մարդկային) կերպիւ ի վերայ խաչին տեսաւ. (Խոսր.։)
of our nature, human.
Որ ինչ է մերմէ նիւթոյ. հողանիւթեայ. մարդկային.
cf. Մերասեր.
ՄԵՐԱՍԵՌ ՄԵՐԱՍԵՐ. Որ է ի մերմէ սեռէ կամ սերնդենէ՝ մասնաւորէ կամ հանրականէ. այսինքն մերազնեայ, եւ մարդկային.
Հաճոյք գտան մերասերքս (մարդիկ)։ Զմերասեր մարմնոյն արեգակնափայլ լուսազարդեալ զդէմսն. (Նար. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. մծբ.։)
of our nation, national;
of our nature, our;
— բնութիւն, humanity;
—ք, our conationals, fellow-countrymen, compatriots;
mankind, the human race.
ՄԵՐԱՍԵՌ ՄԵՐԱՍԵՐ. Որ է ի մերմէ սեռէ կամ սերնդենէ՝ մասնաւորէ կամ հանրականէ. այսինքն մերազնեայ, եւ մարդկային.
Հաճոյք գտան մերասերքս (մարդիկ)։ Զմերասեր մարմնոյն արեգակնափայլ լուսազարդեալ զդէմսն. (Նար. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. մծբ.։)
expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.
Ողբային զմերժումն ի վարդապետութենէ սրբոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
bare-headed;
frankly, boldly, freely.
Յայտ յանդիման մերկագլուխ պատմեցէ՛ք։ Մերկագլուխ ազատադէս առանց պաճուճանաց զարդարութիւնս (կամ զճշմարտութիւնն) ցուցանէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
cf. Մերկամարտիկ.
Ծառ, զոր ի հանդիսի մերկամարտից ցցեալ զարդարեն. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.
Մերկասցի զպատմուճանն իւր։ Մերկացարո՛ւք զպատմուճանս փառաց ձերոց, եւ զզարդ քո ի քէն։ Մերկացաւ ի տան իւրում։ Զի մի՛ մերկասցին առականք քո։ Մերկանայր զպատրուակն.եւ այլն։
the second month of the ancient Armenian calendar.
Երկրորդ ամիս հայոց զկնի Նաւասարդի. ըստ շարժական տոմարի այլեւայլ ամսոց հռովմայեցւոց ի դէպ եկեալ յայլեւայլ դարս. (Ագաթ.։ Արծր. եւ այլն։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
Ցրուեցից զձեզ ընդ ամենայն ազգս, զոր օրինակ հոսի հոսչաւ։ Իբրեւ զփոշի հոսեալ ի կալոյ։ Իբրեւ զունգ յարդի հոսեալ յերեսաց հողմոյ։ Հոսեսցէ զնոսա յայնկոյս գետոյն։ Հոսեցից զնոսա ընդ գաւառս։ Մանրեսցէ եւ հոսեսցէ զամենայն թագաւորութիւնս։ Զչորրորդ մասն հոսեսցես հողմոյ։ Որպէս փոշի՝ զոր հոսէ հողմ ի վերայ երեսաց երկրի.եւ այլն։
Հոսէր ընկենոյր բարդս բարդս ի մէջ զօրացն։ Զաշտարակն վերուստ ի վայր փլուզեալ հոսեաց. (Ագաթ.։)
Բազում մարդիկ ի վայր հոսեցին. (Եղիշ. խրատ.։)
shedding, pouring out;
scattering, spreading;
dispersing;
winnowing-fan.
Տապարաւ բանին, հոսչաւ արդար դատաստանին. (Երզն. լս.։)
to extend or spread a shade over, to shade.
Հովանացոյց (կամ հովանեցոյց) զամպս ի վերայ անբաւ մարդկան. (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 23։)
belvedere, terrace, kiosk, turret;
baldaquin, cover;
blind;
parasol or umbrella;
—, տուն —, summer-residence.
σκιάδιον umbella, umbraculum σκέπη tegmen συσκιάζων umbrans. Գործի եւ շինուած՝ որ հովանի լինի ընդ իւրեւ եղելոցն. ծածկոյթ եւ զարդ հովանաւոր կամ ստուերարկու.
pastoral, pastorly, shepherdly;
— գաւազան, shepherd's crook;
crosier;
— թուղթ, կոնդակ, pastoral letter;
— կեանք, կենցաղ, pastoral life;
— մախաղ, շուն, shepherd's bag, scrip;
shepherd's dog.
Գաւազանիս խորհուրդ ... նախ հովուական, եւ ապա վարդապետական. (Շ. բարձր.։)
shepherd's dwelling.
garden of odoriferous flowers;
perfumery.
Իսկ շուրջ զմարդկութեամբն՝ ծաղկոցաց եւ հոտարանաց կազմութիւն. (Խոր. ՟Բ. 39. կամ 42։)
sweet-smelling, sweet-scented, odoriferous, fragrant.
Որպէս ի փշոյ վարդ հոտեւան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to render stinking, fetid;
to rot, to putrefy, to stink.
Տէ՛ր, արդ հոտեալ իցէ, քանզի չորեքօրեայ է. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 39։)
near, nigh, close, adjacent;
near, close to, by, by the side of;
—, ընդ —, — ընդ, — առ —, ի հպոյ, near, close, at hand;
by and by, shortly, soon, very soon, in a short time;
— լինել, երթալ, մատչել, to be near, to approach, to draw near, to go or come near to, or towards, to go closer to;
to touch.
Զի՞նչ արդեօք արասցէ, յորժամ եւ դիցուք առաջի նոցա զայս հուպ առ հուպ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Հպատակութիւն.
Ոչ ըստ միոյ յեղանակի առնէ զմարդկան հպատականս։ Պիտանի հպատականացն հանդիպին յետ լինելոյն. (Նիւս. բն.։)
Վայել է՝ որոց զմարդկան զհպատականս են ընձեռեալք. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Հպատակիմ.
Ոչ ողոքէին զոք, եւ ոչ հպատակէին ումեք (մարդելուզութեամբ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
proud, arrogant, haughty, lofty, lordly, overbearing, imperious, supercilious, vain.
Զամենայն հպարտս խոնարհեցո՛։ Ի վերայ ամենայն հպարտից եւ ամբարտաւանից։ Ես ի վերայ քո՝ ի վերայ հպարտիդ։ Խիստն եւ յանդուգն եւ հպարտն ժանդ կոչին։ Մարդիկ անձնասէրք, հպարտք, ամբարտաւանք։ Ա՛յ սէգ, հպարտ եւ ամբարտաւան.եւ այլն։
pride, arrogance, haughtiness, vain-glory, superciliousness;
cf. Իջանեմ.
Բարձից ի նոցանէ զհպարտութիւն պարծանաց նոցա։ Արս արդարակորովս, որ ատիցեն զհպարտութիւն։ Խորտակեցից զհպարտութիւն ամբարտաւանութեանց ձերոց։ Կոխան լիցի պսակն հպարտութեան։ Հպարտութիւնք, ամբարտաւանութիւնք, խռովութիւնք։ Զհպարտութիւն զամենայն ի բա՛ց ընկեսցուք.եւ այլն։
Որ զհպարտութեան թեւս հարթել մեզ վարդապետեաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
proximity, vicinity, neighbourhood;
touch;
intimacy;
habit.
Ծննդոցն՝ բնութեամբ գութ ի ծնողացն բնաւորեցաւ, եւ յայտ առնէ զայս եւ անբանիցն հպաւորութիւն, կամ մարդկան առ յառաջին հասակէն առ մարսն կամքն. իմա՛ սովորական ունակութիւն, կամ ունելութիւն առ մարսն։
to approach.
Յաստուած հպեցուցանեն մարդ, եւ ծառայ թուակից առնեն տեառն. (Աթ. ՟Բ։)
Զորս մարմնոյ ի՛ւր են, ի վերայ մարմնոյ էութեան հպեցուցանեն ոմանք։ Ստել քեզ հոգւոյն սրբոյ ... ապա հպեցուցանէ առ այսոսիկ զոչն ստեցեր մարդկան, այլ՝ աստուծոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
to approach;
to touch, to handle.
Հպեցա՞ւ արդեօք փարաւոն ի սառա. (Կիւրղ. ծն.։)
exaggeration or affectation in dress or ornament, ridiculous medley, dandyism, finery, spruceness, puerile ornament, bibs and tuckers;
affectation, affected ways, mincing air, simpering.
πολυτέλεια, βλακεία, φαντασία sumptuositas, mollities, immaginatio. որ եւ ՀՏՊՏԱՆՔ. Աւելորդ եւ խենէշ զարդ. սեթեւեթանք. պչրանք. տղայական եւ կանացի պաճուճանք կամ ցնոցք.
to deck, to trim or bedizen oneself out, to spruce up, dress or adorn oneself in a studied or affected manner.
(լծ. ծպտիլ. թ. թէպտիլ օլմագ ) Այլափոխիլ օտար զարդուք. պաճուճիլ. պճնիլ. եւ Խենեշանալ միմոսաբար։
to make famous, to trumpet, to sound the fame of, to praise, to exalt;
to publish, to divulge, to make public, to noise or rumour abroad;
to chant, to celebrate, to solemnize.
Սարկաւագն զվարդապետութիւն քարոզութեամբն հռչակեցուցանելով. (Լմբ. պտրգ.։)
giant.
Զմարդ յաղթանդամ՝ հսկայ անուանեն. (Եզնիկ.։)
cf. Հսկութիւն.
Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
watch, vigil;
vigil, eve of a feast.
Տքնական հսկութեամբ։ Հսկութեան վարդապետ։ Միթէ հսկութեա՞մբ. (ՃՃ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
cf. Հպտանք;
harlequinade, buffoonery.
Նոյն ընդ Հպտանք. խենէշ զարդք. պչրանք. պճնութիւն. կցկցումն, եւ սեթեւեթ բանից. եւ ցնորք. կեղծաւորութիւն կամ միմոսութիւն.
Ի հտպտանսն եւ ի զարդարանսն, եւ յայլ ամենայն պչրանսն. (անդ։)
to arm or furnish with fire;
to inflame, to kindle.
Ի նմանութիւն լուսոյ փայլման հրազինեաց անկիզելի զաշակերտսն։ Հրազինել զընտրեալ զդասս առաքելոցն։ Աստուածազարդ հրազինեաց զսուրբ զառաքեալսն. (Շար.։)
cf. Հրաժարումն.
renouncing, giving up, resignation, renunciation, abdication;
dismission;
departure from this life, decease, death;
monastic life;
—ումն յանձնէ, ի կամաց անձին, resignation, self-denial, thorough self-forgetfulness, abnegation.
instruction, tuition, education, discipline, teaching;
knowledge, information;
regulations;
system, rules;
diet, regimen, low diet;
—ք զինուորութեան, military discipline;
—ք զինուորաց, military exercises;
evolutions;
ի —ս կրթութեան վարժել զզօրս, to exercise, to drill soldiers;
—ք մարմնոյ, bodily exercises.
Խաղաղականաւս հրահանգ վարժմամբ յարդարին. (Պիտ.։)