fond of images;
idolatrous;
amateur of pictures.
· Calfa
Զի զպատկերագործսն եւ զպատկերասէրսն եւ զպատկերապաշտսն՝ յիւր պատկեր աստուածութեանն հնազանդեցուսցէ. (Ագաթ.։)
cause, author;
occasion, matter;
principle, origin;
reason, subject, motive;
fault, offence, misdeed, crime;
pretext, excuse, subterfuge;
—աւ, ի —ս, on account of, for the sake of, for, because of, out of regard for;
under pretence of;
ի —ս քո, for your sake, for you;
— տալ, to give occasion to;
—ս առնուլ, to take as a pretext, to pretend, to allege;
— լինել, to be the cause or author of;
to dissemble;
—ս ի մէջ ածել, to allege, plead, urge or adduce reasons;
բառնալ զ—ս, to take away the motive or grounds;
պատճառել —ս մեղաց, to seek excuses for sins;
առանց իրաւա ցի —ի, without a real motive, causelessly, groundlessly, unreasonably.
· Calfa
caused, occasioned;
created, done, made;
guilty, culpable.
· Calfa
Նախախնամութիւն աստուածպետութեանն յամենայն պատճառաւորացս է օրհնաբանելի. (Դիոն. ածայ. ստէպ։)
to cause, to do, to occasion, to make, to produce;
to pretend, to seek pretexts, to take as an excuse, to allege;
to dissemble, to feint;
— զանգիտութիւն, to play the simpleton.
· Calfa
Որ զբազմաստուածեան պաշտամունսն մուծին, վկայեն եւ պատճառեն այսպէս. (Եզնիկ.։)
history;
narration, recital, account;
tale;
explanation, exposition;
— վարուց, biography;
cf. Կենսագրութիւն;
— արտաքնոց, profane history;
— սուրբ գրոց, Sacred History;
գիրք or յիշատակք պատմութեանց, Stromatum;
կարգել զ—, cf. Պատմագրեմ;
ի — արկանել, cf. Պատմեմ.
· Calfa
Պատասխանի, թէ վասն է՞ր ասես զիս բարի. եւ պատմութիւն բանին։ Յանդիմանութիւն անուսումնութեան է ասացեալդ, եւ ո՜չ աստուածաբանութեան պատմութիւն։ Ըստ պատմութեան յեղանակի (այսինքն բացատրական եղանակաւ)։ Պատմութիւն ուղիղ հաւատոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
suitableness, congruity, conformity;
decorum, decency;
relation, analogy, proportion, symmetry.
· Calfa
Առնէ նաւակատիս՝ աստուածային գոգցես պատշաճողութեամբ. (Յհ. կթ.։)
honouring, bearing respect;
honorary.
· Calfa
Զմեծ պատիւ եւ զմարդասիրութիւն ցուցանէ նոցա աստուած, եւ նոքա զպատուադիրն անարգեցին. (Ոսկ. հռ. ՟Ղ։)
Եթէ ծառայքն աստուծոյ այսպիսի պատուադիրք են, ո՞րքան եւս առաւել աստուած գիտէ պատուել զպատուադիրս իւր. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
honourable, respectable, estimable, venerable;
precious, rare, excellent, exquisite;
noble;
հայր —, Reverend Father;
—ք, noblemen, nobility, principal persons;
առ — ս ունել զոք, to hold or have in honour;
— ամենայն ժողովրդեան, respected by all people.
· Calfa
Բանն տեառն պատուական էր յաւուրսն յայնոսիկ։ Պատուականն՝ անօսր եւ չքնաղ. զի ոչ ստէպ պատասխանի առնէր աստուած. (Կիւրղ. թագ.։)
equal in honour or rank.
· Calfa
ὀμότιμος eodem honore gaudens, qui paris est conditionis, aequalis. Յաստուածայինս՝ է որպէս համապատիւ. փառակից.
to covet, to be ambitious of, to seek glory, fame or distinction;
to make it a point of honour to, to treat generously or honourably, to oblige;
to honour, to glorify;
to compliment.
· Calfa
Պատուասիրեն բիւրաբեղուն բանիւք գովեստից զսկզբնալոյսն կենացն գոյից։ Զաստուած հանդերձ հրեշտակօք ընկալան եւ պատուասիրեցին, (Նար. կուս.։ Շ. ընդհանր.։)
graft, graff;
inoculation, vaccination, cow-pox;
insertion, addition;
conjunction, union;
թարախ —ի, pus, vaccine matter;
—իւ որդի, adoptive son;
—իւ հայր, putative, adoptive father.
· Calfa
Մտցէ ձայնդ այդ աստուածաարարեալ ընդ պատուաստ յօդիցս շաղկապութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to engraft, to graft;
to inoculate, to vaccinate;
to insert, to interpolate;
to annex, to join, to reunite, to attack.
· Calfa
Դու՝ որ ձիթենի վայրենի էիր, պատուաստեցար ի նոսա։ Ասիցես, ոստքն փշրեցան, զի ես պատուաստեցայց։ Կարօղ է աստուած միւսանգամ պատուաստել զնոսա. (եւ այլն. Հռ. ՟Ծ՟Ա. 17 = 20։)
bulwark, rampart, bastion, barrier, epaulment, beam, rafter;
ceiling;
— լինել հայրենեաց, to be a bulwark of one's country.
· Calfa
Խնամեալք եւ հանգուցեալք ընդ հովանեաւ պաշտպանութեան ամուր պատուարի սուրբ աստուածածնիգ։ Պատուար պճնայօրէն ... պատուար հրապարփակ, եւ այլն. (Նար. կուս.։)
to honour, to render honour and respect, to respect, to esteem, to venerate, to revere, to glorify, to favour;
— զախտն, to caress, to cherish, to flatter, to humour the passions;
յառաջ —, to esteem most, to prefer.
· Calfa
Պատուեա՛ զհայր քո եւ զմայր քո։ Պատուեա՛ զտէր ի քոց արդար վաստակոց։ Որ պահէ զտէր իւր, պատուեսցի։ Պատուեցէք զիմաստութիւն։ Զայնը ժամու զմեռեալ մարդն՝ այժմ իբրեւ աստուած պատուեաց.եւ այլն։
Եթէ մարդիկ յորժամ պատուին՝ փոխանակ պատուեն, ո՛րչափ եւս առաւել աստուած՝ որ առանց պատուելոյ իսկ զայն առնէ. (Ոսկ. եփես.։)
honouring.
· Calfa
Յղեաց զնա յագարակ իւր՝ արածել զխոզս. վասն զի այսպէս պատուեն դեւք զպատուիչս իւրեանց։ Պատուիչքն կարիցեն մերձենալ առ աստուած. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. ես.։)
Բարւոք էր պատիւն, այլ ոչինչ արժանի ըստ պատուիրանին՝ պատուըչացն պատիւն. քանզի ոչ եթէ ըստ իւրում արժանաւորութեանն խնդրէ աստուած պարգեւս ի մարդկանէ, այլ բաւականի պատուողացն. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
commandment, precept, law, command, order;
անցանել զ—օք, to transgress, to violate, to break, to infringe;
—աւ հրամայել, to order expressly.
· Calfa
Մինչեւ յե՞րբ ոչ կամիք լսել պատուիրանաց իմոց եւ օրինակաց։ Մի անցանիցէ զպատուիրանօքս։ Հասից ի պատուիրանս նորա։ Զպատուիրանօք նորա ոչ անցից։ դու պատուիրեցեր զպատուիրանս քո։ Պատուիրան նոր տամ ձեզ։ Ըստ պատուիրանաց եւ վարդապետութեան մարդկան, եւ այլն։ Առաջին պատուիրան՝ եւ պատուիրանացն տէրունագոյն՝ պատուել զաստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
commanding, ordering, disposing.
· Calfa
Դնօղ կամացն կան պահեալ ընդ հրամանաւ պատուիրանադին։ Գիտելով (բանսարկուին) զաստուած պատուիրանադիր, եւ զադամ պատուիրեալ. (Ագաթ.։)
observer of precepts;
fulfilling what is prescribed.
· Calfa
Զպատուիրանապահսն անմահացուսցէ յիւր աստուածութիւնն. (Ագաթ.։)
observance, fulfillment of a commandment or order.
· Calfa
Ի լռել մարդոյն զպատուիրանապահութիւն՝ լռէր եւ աստուած զբարեգործութիւն։ Ի լռելն պատուիրանապահութեանն՝ լռէր եւ աստուածագործ հրաշքն. (Մամբր.։)
Այ պատուիրանապահութեամբն զնախանձելի զաստուածատուր իմաստութիւն պահեալ. (Ագաթ.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to charge, to prescribe;
to recommend.
· Calfa
Պատուիրեաց տէր աստուած ադամայ։ Որպէս պատուիրեաց աստուած նոյի։ Դու պատուիրեցեր զպատուիրանս քո։ Գիտէի՝ եթէ պատուիրեսցէ որդւոյ իւոց եւ տան իւոյ յետ իւր՝ պահել զճանապարհս տեառն։ Պատուիրեաց աբիմելէք ամենայնժողովրդեան իւրում։ Պատմեաց Դաւթի զամենայն ինչ՝ զոր պատուիրեաց նմա յովաբ։ Արքայ պատուիրեաց ամենայն յուդայ։ Պատուիրեաց նոցա, զի մի՛ ինչ բարձցեն ի պանապարհ, կամ զի մի՛ ումեք ասիցեն։ Պատուիրեաց նմա՝ մի՛ ումէք ասել։ Պատուիրեցին՝ ամենեւին մի՛ խօսիլ.եւ այլն։
Ընդէ՞ր ասէ, արար նոյզամենայն զոր ինչ միանգամ պատուիրեաց նմա տէր աստուած. Ոչ կամի հրամայել նմա առաւել քան պատուիրել. քանզի հրամայեն տեարք ծառայից. իսկ պատուիրեն սիրելիք բարեկամաց, եւ մանավանդ՝ աւանդք՝ փոքունց։
prepared, ready, disposed, in condition;
active, quick;
at hand, near at hand, disposable;
warily, softly, slowly;
— առնել, to prepare;
— լինել, to prepare oneself;
to be disposed;
to be prompt or resolute;
ի —ի ունել, to hold in readiness;
to stand in readiness, to be ready;
— կալ, cf. Պատկառ կամ.
· Calfa
Եւ դու լուիցես յերկնից ի պատրաստ բնակութենէ քումմէ։ Եւ էինկութք պատրաստ հնձելոյ։ Ես ի տանջանս պատրաստ եմ։ Պատրաստ է սիրտ իմ առ քեզ աստուած։ Լե՛ր պատրաստ առ վաղիւ։ Կացջիք պատրաստք ամենեքին։ Պատուէր տայր՝ կալ նոցա պատրաստ յիրս ամենայն։ Լերու՛ք կամ եղերուք պատրաստք։ Պատրաստքն մտին. (Եւն։)
to prepare, to make or get ready, to put in condition;
to provide with, to dispose, to put in order, to fit, to dress;
— բանս ի բերան ուրուք, to prompt, to suggest.
· Calfa
Ես պատրաստեցի տու եւ տեղի ուղտոյցդ։ Զեն զենլիս, եւ պատրաստեա՛։ պատրաստեցին զպատարագսն։ Որոգայթ պատրաստեցին ոտից իմոց։ Ի նմա պատրաստել զանօթս մահու։ Որ պատասխանի տայ բանս դիմադարձութեան, պատրաստէ անձին իւում բանս հեռանալ։ Պատրաստեա՛ յելս զգործս քո։ Դու պատրաստեցեր զուղղութիւն։ Պատրաստեցեք զէնս։ պատրաստեաց զտիեզերս իմ առ իւրով։ Դիւրեալ եւ պատրաստեալ են ճանապարհք աստուածապաշտաց։ Պատրեաստեալք իբրեւ զհուր ի պատերազմ։ որպէս ոք զի պատրաստիցի առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերաց։ Գունդ գործէին, մարտի պատրաստէին. (յն. ձեռնարկէին). եւ այլն։
to deceive, to cheat, to seduce, to dupe, to defraud, to circumvent, to surprise;
to abuse.
· Calfa
իսկ աստուած զօրութիւն ետ, որ պատրեալն էր՝ կոխել եւ մանրել զպատրողն. (Իսիւք.։)
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
· Calfa
Աշխարհ է բաղկացութիւն յերկնէ եւ յերկրէ, եւ որ ի մէջ սոցուն պար առեալ են զմիմեանց բնութիւնք։ Եթերն զայսոսիկ աստուածայինս պար առեալ լինի մարմինս։ Ներքին ծով՝ պար առնու ի ծոց իւր զգաւառս մեծագոյնայ։ Միագունդ պարառեալ՝ զնեհակացն միաբանութիւն ընդ միմեանս խառնէ. (Արիստ.)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
· Calfa
Ոչ յեղեալ շփոթին կամ պարաբառնան զմիմնեանս (աստուածութիւնն եւ մարդկութիւն քրիստոսի)։ Ոչ շփոթեալ պարաբարձաւ բնութեանց՝ սահման. (Ժող. շիրակ.։)
circumjacent;
circumstance;
particular, detail;
turn, revolution;
—ց ամօք, for many or long years.
· Calfa
Բազում խաղաղական պարագայց ամօք ամեցունն աստուած շնորհեսցէ մեզ։ Ո՛ղջ լեր ի տէր, ո՛վ քրիստոսասէր եւ բարեպաշտ, պարագայց ամօք, եւ խաղաղասէր մտօք հովուելով զիշխանութիւնս հռովմայեցւոց։ Ո՛ղջ լեր յարքունական տէրութեանդ պարագայց ամօք. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։ Վրք. ոսկ.։ Գր. տղ. առ ման. կայսր.։)
turn, revolution, period.
· Calfa
Մի ըստ որոշեցեալ եւ ըստ սահմանեալս ժամանակաց պարագայութիւնս կարծեսցես զաստուածութիւն առնել ինչ։ Ամենեցուն կատարելոց ըստ այնմ ժամանակաց եւ ամտնակաց որոշելով պարագայութեամբք։ Քսանեւ հինգերեակք ըստ լուսնոյ պարագայութիւնք են. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Վերշարժիլ ըստ պատահմանցն պարագայութեան ի պաշտօն աստուածայնոյ փառացն. (Յհ. կթ.։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
· Calfa
Ոչ ամենայն աստուածայինքն ընդ մերով գիտութեամբ պարագրի։ Ըստ միոյ մասին պարագրել. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
Ո՛չ կարէ պարագրիլ. եւ արգելել աստուած ընդ տեղեաւ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Անտանելին ի համայնից՝ բովանդակիչ բնութեանց բոլորից՝ պարագրի այսօր մարդասիրապէս յորովայնի անարատ կուսին։ Որ զանտես յէից զլոյսդ անտանելի՝ պարագրեալ մարմնով ծածկեցեր։ Այսօր զպարագրեալն մարմնով ցուցեր զաստուածութեան քո զփառս աշակերտաց քոց տէր. (Շար.։)
Որ էր անարգրելի բանն աստուած՝՝ պարտադրելի մարմնով իջանէ ի յորդանան. (Ճ. ՟Գ.։ Զքր. կթ.։)
Սրբազան աստուածաբանքն զգերագոյ եւ անկերպ էութիւն յոլովակի ամենայն ուրեք հրեղէն պարագրեն. (Դիոն. երկն.։)
Երեւելին յառաքեալս պետրոս ասաց առ իսրաէլ, եթէ տէր զնա եւ քրիստոս աստուած արար. միթէ մե՞ք պարագրեցաք զձայնս զայս. (Աթ. ՟Ը։)
circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.
· Calfa
Ի տեղւոջն իմացեալն ոչ է արտաքոյ պարագրութեան։ Ոչ տեղեօք եւ պարագրութեամբք զաստուածային եւ զգերազարդն բերէ բնութիւն։ Տեղական իմն պարագրութեամբ բարգձաձել զանմարմին բնութիւնն. (Պրպմ. ՟Ի՟Է. եւ լ։ Նիւս. կազմ. ՟Ծ՟Գ։)
to fill completely.
· Calfa
Աստուածագիտութեանն բուրումն զերկնախոհիցն պարալնու անուշահոտութեամբ զիմաստս։ Ի գիրկս կուսին՝ աստուածացեալ մարմնովն, եւ զսրովբէական կառսն պարալնու՝ մարմնացեալ աստուածութեամբն. (Խոր. վրդվռ.։)
to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.
· Calfa
Պարածածկէին զդէմս իւրեանց յահէ փառաց աստուածորդւոյն։ Մարմինն պարածածկեալ էր զանիմանալի աստուածութիւնն իւր։ Պարածածկէ զշաւիղս երթալոյ իւրոյ յերջանիկ աշակերտացն՝ ամպօք շրջապատել. (Զքր. կթ.։)
partner, fellow-dancer;
of the same company.
· Calfa
Եւ զաստուածս ասացաք՝ ողորմելով՝ մեր պարակիցս. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
· Calfa
Ճեպելով յայնժամ ի ձեռն քնոյ առ ի կերակրումն հալական զօրութեանն, եւ զամենայն զբնութիւնն առ ինքն պարապեցուցանելոյ։ Ոչինչ աշխարհական իրաց պարապեցուցանիցեմք զմիտս, որք միանգամ ցանկանայցեմք յաստուած մերձենալ. (Նիւս. կազմ.։)
to fatten;
— զերկիր, to manure;
— զոք սնոտի յուսով, to feed or entertain one with hopes, to beguile, to lull, to fool one with fair promises, to take to a fool's paradise;
— զաչս, to feast, charm or delight the eyes.
· Calfa
Արբուցանել եւ պարարել զշայեկան երկիրն բանիւն կենաց։ Յուշլիցի քեզ աստուածեղեն խրատն՝ որով զքեզ պարարեցի. (Յճխ. ՟Ծ՟Ա։ Ագաթ.։)
condescending, complaisant, obliging;
— լինել ումեք, to be complaisant, very kind to, to do the obliging, to comply with the whims of, to oblige, to satisfy.
· Calfa
Որ սիրէ զաստուած եւ կամի սիրել ի նմանէ, կամակատար (անձին) անհնար է լինել. (Համամ առակ.։)
will, wish.
· Calfa
Այսպէս կամելութեան բանն աստուած կրել զայսորիկ ի մարմինն իւր. (Խոսրովիկ.։)
willing, desirous.
· Calfa
Բարեաց կամեցօղ է աստուած։ Կամեցօղ բարեաց՝ տէր կամարար. (Եզնիկ.։ Ժմ.։)
cf. Կամելութիւն.
· Calfa
(Նորոգութեան մերոյ) կամեցողութիւնն՝ աստուածութեանն միայնոյ. (Աթ. ՟Դ։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
· Calfa
Յօրէնս տեառն են կամք նորա։ Կեանք են ի կամաց նորա։ Տէր ի կամս քո (այսինքն կամօք կամ ի կամիլդ քո) ետուր գեղոյ իմոյ զօրութիւն։ Առնել զկամս քո աստուած իմ կամեցայ։ Զկամս երկիւղածաց իւրոց առնէ տէր։ Առնէր ըստ կամաց իւրոց։ Արասցէ ըստ կամս իւր։ Զկամս շրթանց նորա ոչ արգելեր ի նմանէ։ Ընդ կամս բերանոյ իմոյ հաճեաց տէր։ Ամենայն կամօք խնդրեցին զնա։ Կամօք իմովք կամ իւրովք. (յն. կամաւորապէս։) Անձրեւ կամաց (այսինքն յօժարակամ)։ Եղիցիք դուք ինձ երկիր կամաց. այսինքն կամեցեալ, ցանկալի. եւ այլն։
Առ իւր աստուածային կամացն լրումն յարմարէր զմարդկային կամացն յարձակումն. (Խոսրովիկ.։)
to drop, to flow by drops, to fall drop by drop, to trickle;
to leak, to run out;
to stream, to flow.
· Calfa
spark;
cf. Կարկեհան.
· Calfa
Նշոյլ եւ կայծ ինչ աստուածային շնորհացն. (Բրսղ. մրկ.։)
lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.
· Calfa
Կայծակն կենդանութեան, կամ աստուածապաշտութեան, բանին, լուսոյ. (եւ այլն. Փիլ. լին.։ Վրդն. ել.։ Խոր.։ Նար.։)
emperor, caesar;
Վեհափառ —ն, His Imperial Majesty.
· Calfa
Աստուած կայսր ի վերայ ամենայն սրբոց, այս է թագաւորաց թագաւոր. ուստի եւ կայսերական ասի ըստ Նար. նաեւ աստուածականն։
womanish, feminine.
· Calfa
Պնդութիւնն (գոտւոյ) մի՛ ի վեր քան զքաշսն. (վասն կանանցեկան է. Բրս. առ աստուածաբ.։)
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
· Calfa
Մարդոյս կազմութիւն կանգուն գոլով՝ ի վեր միշտ զհայելն գուշակէ առ աստուած։ Ծառայն փութայ զամենայն աւուր ծառայութիւն ի կանգուն ունել. այսինքն ուղիղ եւ անպակաս վճարել. (Խոսր.։)
foreknowing, pre-scient;
diviner, foreboder;
prognosticator.
· Calfa
Միայն ինքն (աստուած) կանխագէտ է հանդերձելոց։ Թոյլ ետ անձնիչխանին (դիւին) ընդ անձնիշխանին (մարդոյ) ոգորել. ոչ նա կանխագէտ, եւ սա ոչ կանխագէտ. (Եզնիկ.։)
foresight, precaution;
prevision.
· Calfa
Որպէս զիարդ ճանաչէ աստուածային կանխատեսութիւն։ Առ որս կամաւ եւ ըստ կանխաըեսութեան խորհրդոյ յայնոսիկ խոնարհէր տէրն. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.
· Calfa
Կանխեցէ՛ք, եւ ծաներուք, զի ես եմ աստուած. յն. ըստ ոմանց է, պարապել եւ ըստ այլոց՝ հոգալ, փութալ։
priority, anteriority;
anticipation.
· Calfa
Զոր ասացեալ են վասն կանխութեան աստուածութեան փրկչին (յն. նախագոյութեան, կամ գոլոյն ի սկզբանէ։) Վասն կանխութեան հրէիցն (գրեաց յովսեպոս, այսինքն հնութեան, նախնեաց) (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։ ՟Գ. 9։)
Օրէնք եւ մարգարէք զկանխութիւն աստուածային խորհրդեանն բարբառին. (Տօնակ.։)