cf. Լուսագնաց.
Լուսաշաւիղ ճանապարհ առ աստուած հնազանդութիւն. (Յհ. իմ. յիշ. կանոն.)
Զլուշաւիղ թողեալ ճանապարհ՝ հետեւեցան կուրաշաւիղ գնացիւք. (Մագ. ՟Ա. ՟Կ՟Ե։)
cf. Լուսատեսակ.
Բանն լուսատեսիլ՝ նախ խոհականաւն խոկոյ, եւ ապա գործէ զխոկացեալն. (Տօնակ.։)
clear, bright, brilliant;
luminaries, stars;
apostles, prophets, doctors;
— առնել, cf. Լուսաւորեմ.
Լուսաւոր պսակք, կամ ականք. կամ պայծառութիւն, վառումն. կամ զգեստ, ճանապարհ, վարդպետութիւն, արդարութիւն, պատուիրան, վարք, միտք, խորհուրդ, բան. (Յճխ.։ Զենոբ.։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ նար։ Մագ. եւ այլն։)
light, brightness, glare, splendour;
illumination.
ԼՈՒՍԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. դարձ ի խաւարէ կռապաշտութեան ի լոյս աստուածագիտութեան. եւ Հոգեւորապէս լուսաւորիլն ի ներքուստ.
shining with light, resplendent, glittering, refulgent, dazzling.
λαμπρός lucidus, fulgens, praeclarus σαφέστερος apertior, clarior. Լուսով կամ որպէս զլոյս փայլեալ. լուսապայծառ. շողշողեալ. պայծառ. մաքուր. յստակ. պարզ. յայտնի.
cf. Լուսաթոյր.
Ունօղ երանգ լուսոյ, զպայծառութիւն իմա՛. լուսապայծառ. լուսերփն. լուսանկար. լուսաներկ. լուսատեսակ. լուսափայլ. կարմիր եւ սպիտակափայլ.
moon, the planet, or the luminary of the night;
moon, month;
ծագումն լուսնի, moon-rise;
լոյս լուսնի, moon-shine, moonlight;
շող լուսնի, moon-beam;
նոր, ամսագլուխ լուսին, new moon;
կարակնաձեւ, ուռճալիր լուսին, full moon;
աճեցուն, նուազուն, լուսալիր լուսին, crescent, waning, harvest moon;
կարմրորակ լուսին, red moon, April moon;
փուլ լուսնի, the waning of the moon;
cf. Քառորդ;
եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ լնուլ, not even the moon ceases to wax and wane;
եւ էր գիշեր պայծառափայլ լուսնի, it was a beautiful moon-lit night, the moon shone bright;
լուսին ձիոց, horse-shoe;
տեսիլ լուսնի, phase;
ընթացք լուսնի, lunation, the lunar course.
Ազատեաց զմեզ ի շաբաթապահն կրօնից, յամսագլուխն լուսնոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
moonlight, moon-shine;
moon-light night;
ի լուսնակի, by moon-light, in the moon-light.
Որք ի լուսնակի ննջեն, խոնաւութիւն լինի ի գլուխս նոցա. եւ զմիս դալար թէ ի լուսնակի կախիցես, հոտի եւ ապականի. (Շիր.։)
cf. Լուսնակ.
Որք ի լուսնակի ննջեն, խոնաւութիւն լինի ի գլուխս նոցա. եւ զմիս դալար թէ ի լուսնակի կախիցես, հոտի եւ ապականի. (Շիր.։)
cf. Լուսնոտ.
Թէպէտեւ լուսնահար ոք իցէ, ցոյց նմա զօրինակ պահոցն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
to scold, to reproach, to abuse, to imprecate.
Բանս յանդիմանութեան, եւ լուտացօղ ապառում խռովութիւն ի վերայ արքայորդւոյն ածէի. (Յհ. կթ.։)
earth-worm;
sea-weed, sea-grass.
Ծնանելոյ ի նմանէ որդն, եւ կամ լպրծուկ ինչ. (Մխ. ապար.։)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
cf. Լպիրծ.
Լպրծոտ, ողորկատեսիլ, ապակատարազ։ զօրէն վիմի լպրծոտ՝ ոտից անհաստատելի։ Լպրծոտ՝ լակոնացի եւ արաբացի վիմաց. (Մագ. ՟Ի. ՟Ի՟Բ. լ.)
tacitly, by implication;
secretly, in secret;
silently, without bustle, in a private manner.
Ապա լռելեայն սկսանէին տալ։ Լռելեայն կապակցէր դաշանց երդմամբ. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.
(քահանայութեան) ապա լռեսցէ։ Քահանայ վաթսնամեայ ի պատարագէ լռեսցէ. (Կանոն.։)
Եթէ տղայք լռեն զօրհնաբանումն, քարինքդ աղաղակեսցեն։ Ի լռել մարդոյն զպատուիրանապահութիւնն, լռէր եւ աստուած զբարեգործութիւն։ Յաղագս նախահօրն պատուիրանազանցութիւնն, լռէր եւ աստուած զյանցանացն թողութիւն. (Մամբր.։)
silence, secrecy;
taciturnity;
calm, quiet, tranquillity;
պատուել զ—, to preserve silence;
լուծանել, աղմկել զ—, to break silence;
նստել ի լռութեան, to live in tranquillity, to lead a peaceful life;
ընդ լռութեամբ անցանել, to pass over silently;
ի խոր լռութեան գիշերոյ, in the deep silence of night;
եթէ խօսքն է արծաթի՝ —ն է ոսկի, words are silver, silence is gold;
— ! silence ! hush !
Լռութիւն երկնաւորին բերանով զնա պապանցեսցուցէ. (Նար. ՟Կ՟Ղ։)
Զոր օրինակ հաւ խօսի ի լռութեան գիշերի, նոյնպէս եւ յովհաննէս ի լռութեան յանապատի։ Սկիզբն էր օրինացն լռութեան. (Շ. մտթ.։)
to whiten, to render white, to bleach.
ԼՍՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԼՍՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λευκαίνω albescere facio. տալ լսնանալ. փոխել ի սպիտակութիւն անշուք եւ տգեղ. ապականել.
Արար զորթ իմ յապականութիւն ... եւ լսնեցոյց զուռս նորա. (Յովէլ. ՟Ա. 7։)
cf. Լսնացուցանեմ.
ԼՍՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԼՍՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λευκαίνω albescere facio. տալ լսնանալ. փոխել ի սպիտակութիւն անշուք եւ տգեղ. ապականել.
Արար զորթ իմ յապականութիւն ... եւ լսնեցոյց զուռս նորա. (Յովէլ. ՟Ա. 7։)
hearing, audition;
obedience, docility.
Պտղաբերի ի լսողութենէն, յերկիւղէ, եւ ի պատու իրանապահութենէն. (Լմբ. ժղ.։)
very or most impudent.
impudence, impertinence, insolence, shamelessness, arrogance, cynism;
ի — դարձուցանել, to render insolent.
Ցուցանէր զնոցա լրբութիւնն։ Որ ին հրապարակաւ յանդիմանին մեղք՝ ի լրբութիւն դարձուցանեն յանցաւորն։ Կինն քանանացի լրբէր զբարւոք լրբութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 40։ Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ. 27։)
cf. Լրութիւն
Լրմամբ ուռկանի (ձկամբք)։ Լրմամբ ձկանցն ի յուռկանին. Զուռկան աւետարանին արկեալ յաշխարհիս ի բազմապատիկ լրումն առաւելուլ զբեղմնաւորութիւն։ Առ ի լրումն կարօտութեան. (Պիտ.։)
to leave, to abandon, to desert, to forsake, to quit, to give up;
to disable;
to dismantle;
to discourage, to dishearten.
(լծ. լտ. լինքուօ, լիքուի). λείπω, παραλύω linquo, derelinquo, dejicio, rejicio, negligo. Ի բաց կամ ի վայր թողուլ. ընկնուլ յերեսաց. ի բաց արձակել՝ լուծանելքակել՝ մերժել յիւրմէ. տարագրել. անտես կամ ապախտ առնել. Երեսի վրայ թողուլ.
Կորիւնք առիւծու լքին զմիմեանս։ Լքի զտուն իմ, թողի զժառանգութիւն իմ։ Լքանել զձեզ անապատ։ Ձայն դստեր սիոնի մեղկասցի, եւ լքէ զձեռս իւր.եւ այլն։
to weaken, to enfeeble;
to dispirit, to discourage, to dismay, to drive to despair.
Ի փախուստ դարձաւ ... Զի տէր լքոյց զնա։ Լքոյց զնոսա զարհուրեցուցեալ։ Լքոյց զիս, եւ արար յապականութիւն։ Լքուցանէին զձեռս ժողովրդեանն։ Ոտք քո ընթանան, եւ լքուսցեն զքեզ. եւ այլն։ Զհետ մտեալ կամի զքեզ լքեցուցանել. (Եղիշ. ՟Գ։)
selfhood, individuality, personality;
essence, nature, property.
Որպէս զթագաւորն՝ որ հանուր աշխարհին տիրելով զօրութեամբ, սակայն ինքնութեամբ գտանի միայն յարքունի ապարանսն։ Ոչ եւ ինքնութիւն փառանց յամենայն տեղիս. (Լմբ. պտրգ.։)
autonomous, independent;
capricious, fanciful;
capriciously.
ինօնօրէն անձնահաճ կամապաշտութիւն. (Շ. ընդհ.։)
wild ass.
Սոքա (ցիռք) անձին երամակս եղեալ, առաջնորդութեամբ իշայրոյն յանապատս արօտական եղեալ՝ ոչ անկանին ընդ ձեռամբ. (Վանակ. յոբ.։)
wild ass, onager.
Խոզ վայրենի եղեր, եւ իշավայր անապատի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
cf. Իշավայր.
Խոզ վայրենի եղեր, եւ իշավայր անապատի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
donkey-driver;
goad, spur, stimulus for asses.
Էշ զճանապարհ՝ ընդ որ միանգամ անցանէ, այլ ոչ մոռանայ. եւ դէպ լինի զի իշաւարն մոռանայ, նա իբրեւ տեղեակ զուղղորդն տանի. (Վեցօր. ՟Ը։)
sovoreign, imperial;
seigneurial, of or belonging to a baron;
magisterial;
absolute;
lordly;
noble;
ruling, in power, in authority;
—ն տունջեան, — գիշերոյ, the sun;
the moon, the stars.
Իշխանականն ապականեալ էր ... իսկ որ ընդ իշխանութեամբ էին. տակաւին առողջ էին մտօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)
joint ruler, joint sovereign;
partner in dignity, colleague.
Միտքսիշխանական հոգւոյ եւ մարմնոյ, այլ ոչ իշխանակից եւ համապատիւ. (Առ որս. ՟Թ։)
sovereignty, principality, lordship;
authority, faculty;
empire, dynasty, sway, rule, dominion, domination;
abselute power;
dignity;
right, privilege;
government, command, power, jurisdiction;
free will, liberty;
licence, exclusive permission;
place, post;
diocese;
—ք, principalities (tho third order in the celestial hierarchy);
հոգեւոր՝ ժամանակաւոր, spiritual and temporal power;
առաւելազանց —, too much authority;
յ— հասանել, to rise to dignities;
to get into office, or power;
տալ ումեք զամենայն —, to empower, to give carte-blanche, or full powers to;
լինել ընդ իշխանութեամբ ուրուք, to be in the power of some one, or dependent on some one;
այս ի վեր քան գիմս է —, that is beyond my power, that surpasses my capacity.
Կամ ἁξία dignitas. Պատիւ. արժանապատուութիւն.
to descend;
to fall;
to decline;
to sink;
to settle, to subside;
to light, to sit down;
to empty itself;
to lodge, to stop at, to sojourn;
cf. Սերիմ;
ի ծառայութիւն —, to lower one's self to servitude, to become a servant;
յաղքատութիւն —, to impoverish one's self, to become poor;
— ի նաւէ, ի կառաց, յերիվարէ, to disembark, to go ashore, to land;
to alight, to get out of a carriage;
to dismount or alight, to get off, to get down from a horse;
— ի գերեզման՝ իհող մահու, to descend into the grave, to be buried;
— յօթեւան ուրեք, to put up at an hotel;
— ի հպարտութենէն, to humiliate one's self;
to relent, to soften, to become calmed, appeased;
ի թիկունս —, to go to the rescue, to succour;
— ի հանդէս մարտի, to come to blows, to fight;
— գետոց ի ծով, to discharge, to fall into, to disembogue, to disgorge, to empty itself, to overflow;
արտասուք զծնօտիւք իջանեն, the tears fell down his (or her) rosy cheeks;
էջ մրրիկ հողմոյ ի ծովակն, a storm broke over the lake.
Իջին անձրեւք։ Վտակք ջուրց իջին յաչաց իմոց։ Իջանել հրոյն զհինգ քաղաքաւ։ Ետես զհոգին աստուծոյ իբրեւ զաղաւնի՝ զի իջանէր ի վերայ նորա։ Իջանէր իբրեւ զաղաւնի յերկնից, եւ հանգչէր ի վերայ նորա։ Ընդ ճանապարհ՝ որ իջանէ յերուսաղէմէ ի գազայ։ Իջանել անօթ ինչ իբրեւ կտաւոյ մեծի։ Աստուածք նմանեալ մարդկան իջին առ մեզ։ Արիք իջէք առ այրն։ Ի՛ջէք անդր։ Ամենայն տուրք բարիք ... ի վերուստ են իջեալ առ ի հօրէն լուսոյ. եւ այլն։
inn, hotel, lodging;
—ս առնել, to take lodgings, to lodge;
—ս տալ, to lodge, to receive into one's hotel, to accomodate with lodgings, to harbour;
to entertain.
Յաղագս իջավանին եղեւ խռովութիւն։ Ճանապարհի իջավանս՝ եղեւ նորայն վախճան. (Խոր. ՟Գ. 39։ Յհ. կթ.։)
essence, reality, substance, truth;
essential, real, effective, true;
besides, moreover;
but, still, yet;
in fact, really;
even;
as for, as to;
զիսկն գիտել, զիսկն ասել, to be thorougly acquainted with;
to tell the simple truth;
to exhaust a subject;
մեզէն — լուաք, we ourselves have heard;
ինձ — գլխովին, to me;
to myself;
բնաւ — ոչ, not at all;
բնաւ — զի՞ լսէք նմա, why do you listen to him ? չէ եւ չէ —, by no means, in no way whatever;
յայտ —է, it is palpable, evident, clear;
— ես, for me, as for me;
— վասն, as for;
— եւ —, in a moment, soon, speedily, immediately, instantly, directly, forthwith;
truly, in effect, really.
Եւ կամ οὗν ergo, արդ. այլ արդ. իսկ արդ. ապա. ուրեմն. հապա, անանկ է նէ.
ԻՍԿ ԵԹԵ. շ. εἱ οὗν si ergo. արդ եթէ. այլ եթէ. ապա թէ. եւ եթէ.
Իսկ եթէ այս այսպէս է, ապա, եւ այլն. (Պիտ.։)
ԻսԿ թէ ոք ասասցէ։ Իսկ թէ զոք յաղքատաց, եւ այլն. (Շ. թղթ.։ Լմբ. սղ.։) հապա թէ, թէ որ։ Կամ որպէս, Այլ թէ. բայց. սակայն. ամմա.
walking, or flying with a graceful motion;
seeking after the truth.
Իսկաճեմ աղաւնի օդատար, նոր նոյեան տապանն է քոյդ դադար. (Տաղ.։)
to speak truth;
to plead;
to practise law.
Ոչ ապաքէն եւ առաքեալ այսուօրինօք իրաւաբանէ զառաջնորդացն հարկաւոր պարտիս դարմանատրութեան. (Խոսր.։)
to effect, to put in execution, to do.
Իսկ ապա եւ ոչ խորհել պիտեսցի, եւ ոչ իրաւորել. (Պերիարմ. ՟Ժ։)
one another, each other;
reciprocally;
չեն յ— նման, they are not like, they do not resemble each other;
շաղկապէ զինքեանս առ —, it unites one to the other, colleagues;
ընդ — անկանել, to rise one against the other, to fall out, or disagree among themselves, to quarrel, to come to blows, to fight;
անդամք ընդ իրեարս պատշաճ, well proportioned limbs;
տեսանել զերեասս իրերաս, to see each other;
ի վերաս իրերաց սպանանել, to kill one after the other;
անդոսնել զիրերօք, to despise one another;
իրերօք օգնել միմեանց, to help one another.
Զապականիչսն միմեանց (զտարերս՝) խառնուածովք արար օգտակարս իրերաց. (Եզնիկ.։)
his, her;
his own;
—ով անձամբ, personally, in person;
իբրեւ —ոյ հայէր մեծութեանն, he considered riches as belonging to himself;
— առնել, to be appropriated;
cf. Իւրացուցանեմ;
յ— վերայ or ի վերայ —, on him;
—քն, his relations, friends, dependents.
Նահապետն մտանէր ի տապանն իւրովքն. (Շ. բարձր.։)
himself.
Նահապետն մտանէր ի տապանն իւրովքն. (Շ. բարձր.։)
egotist, that thinks only of self;
— շահասիրութիւն, self-interest.
ապաշխարօղ իցէ նքնադատապարտեալ խորհուրդ, եւ անհոգ իւրահոգ։ (Վրք.հց. ՟Դ։)
his, his own;
—քն;
his parents, servants;
his works, deeds, property, wealth, goods.
Ամենայն իւրայովքն (կամ իւրայիւքն) ճանապարհորդ լինէր, կամ ելանէին ի դեսպակս. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
որպէս զյոլովն՝ ոչ գանձապահ էր իւրայոցն, եւ ոչ իբրեւ իւրոյ հայէր՝ մեծութեանն, այլ տնտեսէր մանաւանդ ըստ կամացն աստուծոյ. (Բրս. հց.։)
created by himself.
Եհան զկապուտն իւրաստեղծ ի կապանաց օգտողին։ Իւրաստեղծնհօտից տածօղ. (Նար. ՟հե. եւ խլ։ Փչեաց ի պատկերն իւրաստեղծ զիմաստաբաշխ հոգին. Սկեւռ. ես.։)
that weeps, plaintive, mournful, dreary, sad;
groaning, moaning, wailing;
—ք, female mourners, hired female weepers at funerals, mutes;
—ն, faculty of weeping.
ԼԱԼԱԿԱՆՆ. գ. Կարողութիւն լալոյ եւողբալոյ. Եթէ էր ծիծաղականն գոյեղ ի մեզ բաղկացական, ապա եւ լալականն. վասն զի եւ նա մնայնում մարդոյ գոյ։ Իսկ ծիծաղականն եւ լալականն ընդդիմակք միմեանց են. Անյաղթ պորփ.։
to lap up, to lick up.
Նախ զջուրն լակեսցուք, եւ ապա կերիցուք զկաշին. եւ սկսան լակել. (Ոսկիփոր.։)
to bear, to carry.
Չա՛ր են (մենք) այնոցիկ, որ լամբեալ յինքեանս՝ զիւրեաւ ունին. եւ դիւրին այնոցիկ են, որ ապաշխարութեամբն ի բաց թօթակեն. (Կոչ. ՟Բ.) (հին տպ. բարձեալ)։
having a large forehead.
Լայնաճակատ, լայնապատկեր. (Աղթարք.։)